Apakah Definisi Ilmu Tauhid
edit > Perkataan Tauhid / Apakah Definisi Ilmu Tauhid
Apakah Definisi Ilmu Tauhid
Ilmu tauhid merupakan ilmu yang paling agung, paling mulia dan paling utama dalam seluruh cabang ilmu Islam. Semua ilmu syariat sama ada tafsir, hadis, fikah, usul fikah, sirah, akhlak atau ilmu-ilmu lain dibina di atas asas tauhid. Tanpa tauhid yang benar, segala amalan manusia tidak mempunyai nilai di sisi Allah SWT walaupun amalan tersebut kelihatan banyak dan hebat pada pandangan manusia. Oleh sebab itu, para nabi dan rasul memulakan dakwah mereka dengan menyeru manusia kepada tauhid sebelum mengajarkan hukum-hakam yang lain. Ilmu tauhid menjadi asas kepada pembinaan keimanan, kerana melalui ilmu inilah seseorang mengenal Allah SWT dengan sebenar-benarnya berdasarkan wahyu yang diturunkan-Nya. Semakin mendalam kefahaman seseorang terhadap ilmu tauhid, semakin kukuh keimanannya, semakin sempurna ibadahnya dan semakin teguh pergantungannya kepada Allah SWT. Justeru, memahami definisi ilmu tauhid bukan sekadar mengetahui satu istilah akademik, bahkan merupakan langkah pertama untuk memahami keseluruhan agama Islam.
Dari sudut bahasa, perkataan tauhid berasal daripada perkataan Arab وَحَّدَ – يُوَحِّدُ – تَوْحِيدًا yang bermaksud menjadikan sesuatu itu satu, mengesakan atau mengiktiraf bahawa sesuatu itu tunggal tanpa sekutu. Perkataan ini berasal daripada akar kata وَحَدَ yang membawa maksud satu atau esa. Oleh itu, apabila seseorang mengatakan bahawa dia mentauhidkan Allah SWT, maksudnya ialah dia mengesakan Allah SWT dalam segala perkara yang menjadi hak Allah tanpa menyamakan-Nya dengan mana-mana makhluk.
Dari sudut istilah syarak, ilmu tauhid ialah ilmu yang membincangkan tentang keesaan Allah SWT berdasarkan dalil-dalil daripada al-Quran dan al-Sunnah, mengenal nama-nama-Nya yang indah, sifat-sifat-Nya yang sempurna, hak-hak-Nya yang wajib ditunaikan, serta perkara-perkara yang membatalkan atau mencemarkan tauhid seperti syirik, kufur, nifaq dan segala bentuk penyimpangan akidah. Ilmu ini juga membimbing manusia mengenal para rasul, kitab-kitab Allah, malaikat, hari akhirat, qada dan qadar sebagai sebahagian daripada asas keimanan.
Ilmu tauhid dinamakan sedemikian kerana matlamat utamanya ialah mengesakan Allah SWT dalam seluruh aspek kehidupan. Seseorang bukan sahaja mengakui bahawa Allah ialah Tuhan yang mencipta alam, bahkan dia juga mengesakan Allah dalam ibadah, doa, pergantungan hati, kecintaan, ketakutan, pengharapan dan seluruh bentuk pengabdian kepada-Nya.
Kepentingan ilmu tauhid dapat dilihat melalui hakikat bahawa al-Quran sendiri bermula dengan memperkenalkan Allah SWT. Surah al-Fatihah dimulakan dengan firman Allah:
﴿ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ﴾
Maksudnya: "Segala puji bagi Allah, Tuhan sekalian alam." (Surah al-Fatihah: 2)
Ayat ini memperkenalkan Allah SWT sebagai Rabb seluruh alam. Pengenalan terhadap Allah merupakan asas kepada seluruh kandungan al-Quran. Sebelum manusia diperintahkan melaksanakan hukum-hakam, mereka terlebih dahulu diperkenalkan kepada Tuhan yang menciptakan mereka.
Allah SWT juga berfirman:
﴿فَٱعْلَمْ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّهُ﴾
Maksudnya: "Maka ketahuilah bahawa tiada Tuhan yang berhak disembah melainkan Allah." (Surah Muhammad: 19)
Perhatikan bahawa ayat ini dimulakan dengan perkataan fa'lam, iaitu "ketahuilah". Ini menunjukkan bahawa tauhid mesti didahului dengan ilmu. Seseorang tidak mampu mentauhidkan Allah dengan sempurna jika dia tidak mengenali Allah berdasarkan ilmu yang benar.
Ayat ini juga menjadi dalil bahawa ilmu didahulukan sebelum perkataan dan amalan. Para ulama menjelaskan bahawa seseorang hendaklah mengetahui siapa Allah SWT sebelum dia beribadah kepada-Nya. Oleh sebab itu, ilmu tauhid sentiasa didahulukan daripada ilmu-ilmu syariat yang lain.
Ilmu tauhid merupakan tujuan utama semua rasul diutus oleh Allah SWT. Tidak ada seorang rasul pun yang memulakan dakwahnya dengan perkara lain sebelum menyeru manusia kepada tauhid.
Allah SWT berfirman:
﴿وَمَآ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ إِلَّا نُوحِىٓ إِلَيْهِ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنَا۠ فَٱعْبُدُونِ﴾
Maksudnya: "Dan Kami tidak mengutus sebelum engkau seorang rasul pun melainkan Kami wahyukan kepadanya bahawa tiada Tuhan yang berhak disembah melainkan Aku, maka sembahlah Aku." (Surah al-Anbiya': 25)
Ayat ini menunjukkan bahawa inti pati seluruh dakwah para rasul ialah tauhid. Walaupun mereka hidup pada zaman dan tempat yang berbeza, mesej mereka tetap sama.
Begitu juga firman Allah SWT:
﴿وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِى كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولًا أَنِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ وَٱجْتَنِبُوا۟ ٱلطَّٰغُوتَ﴾
Maksudnya: "Dan sesungguhnya Kami telah mengutus kepada setiap umat seorang rasul dengan menyeru: Sembahlah Allah dan jauhilah taghut." (Surah an-Nahl: 36)
Ayat ini menjelaskan bahawa definisi praktikal tauhid ialah mengesakan Allah dalam ibadah dan meninggalkan segala bentuk penyembahan kepada selain-Nya.
Ilmu tauhid juga merupakan ilmu yang paling awal diajarkan oleh Rasulullah SAW kepada para sahabat. Selama tiga belas tahun di Makkah, sebahagian besar wahyu yang diturunkan berkisar tentang keimanan kepada Allah, hari akhirat, para rasul, syurga, neraka dan penyucian akidah daripada syirik. Ini menunjukkan bahawa pembinaan tauhid didahulukan sebelum hukum-hakam ibadah dan muamalat diperincikan di Madinah.
Rasulullah SAW juga mengajar para pendakwah supaya memulakan dakwah dengan tauhid. Ketika mengutus Mu'az bin Jabal RA ke Yaman, baginda bersabda:
"Sesungguhnya engkau akan mendatangi suatu kaum daripada Ahli Kitab. Maka hendaklah perkara pertama yang engkau serukan kepada mereka ialah supaya mereka mentauhidkan Allah." (Riwayat al-Bukhari dan Muslim)
Hadis ini menunjukkan bahawa tauhid merupakan keutamaan pertama dalam dakwah Islam.
Ilmu tauhid juga dikenali dengan beberapa nama lain dalam kalangan ulama. Antaranya ialah Ilmu al-'Aqidah, kerana ia membincangkan perkara-perkara yang wajib diyakini oleh hati. Ia juga dinamakan Usul al-Din, kerana membincangkan asas-asas agama. Sebahagian ulama menamakannya al-Iman, kerana ia menghuraikan perkara-perkara yang menjadi asas keimanan. Walaupun nama yang digunakan berbeza, matlamatnya tetap sama, iaitu mengenalkan manusia kepada Allah SWT dan perkara-perkara yang wajib diimani.
Antara perkara utama yang dibincangkan dalam ilmu tauhid ialah mengenal Allah SWT melalui nama-nama-Nya yang indah dan sifat-sifat-Nya yang sempurna sebagaimana yang dinyatakan dalam al-Quran dan hadis sahih. Allah SWT berfirman:
﴿وَلِلَّهِ ٱلْأَسْمَآءُ ٱلْحُسْنَىٰ فَٱدْعُوهُ بِهَا﴾
Maksudnya: "Dan bagi Allah nama-nama yang paling indah, maka berdoalah kepada-Nya dengan nama-nama tersebut." (Surah al-A'raf: 180)
Ayat ini menunjukkan bahawa mengenal nama-nama Allah merupakan sebahagian daripada ilmu tauhid.
Selain itu, ilmu tauhid membincangkan keimanan kepada malaikat, kitab-kitab Allah, para rasul, hari akhirat serta qada dan qadar. Semua perkara ini disebut secara jelas dalam hadis Jibril yang masyhur, ketika Jibril AS bertanya kepada Rasulullah SAW tentang iman.
Baginda bersabda:
"Iman ialah engkau beriman kepada Allah, malaikat-malaikat-Nya, kitab-kitab-Nya, rasul-rasul-Nya, hari akhirat dan beriman kepada qadar yang baik mahupun yang buruk." (Riwayat Muslim)
Hadis ini menjadi asas utama kepada perbincangan ilmu tauhid.
Ilmu tauhid juga menerangkan perkara-perkara yang merosakkan akidah seperti syirik, kufur, nifaq dan riddah. Allah SWT memberi amaran bahawa syirik merupakan dosa yang paling besar.
Firman Allah SWT:
﴿إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِۦ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُ﴾
Maksudnya: "Sesungguhnya Allah tidak mengampunkan dosa syirik, dan Dia mengampunkan dosa selain daripada itu bagi sesiapa yang dikehendaki-Nya." (Surah an-Nisa': 48)
Ayat ini menunjukkan bahawa ilmu tauhid bukan sekadar mengajar cara mengenal Allah, bahkan juga mengajar perkara-perkara yang wajib dijauhi supaya akidah tetap terpelihara.
Ilmu tauhid juga mempunyai hubungan yang sangat rapat dengan semua ibadah. Solat, puasa, zakat, haji, doa, zikir dan seluruh amalan hanya diterima apabila dibina di atas tauhid yang benar. Allah SWT berfirman:
﴿وَمَآ أُمِرُوٓا۟ إِلَّا لِيَعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ﴾
Maksudnya: "Padahal mereka tidak diperintahkan melainkan supaya menyembah Allah dengan mengikhlaskan agama hanya kepada-Nya." (Surah al-Bayyinah: 5)
Keikhlasan kepada Allah merupakan buah daripada tauhid yang benar.
Ilmu tauhid juga melahirkan rasa takut, cinta, berharap dan tawakal kepada Allah SWT. Apabila seseorang benar-benar mengenali Allah melalui ilmu tauhid, dia akan sedar bahawa hanya Allah yang berkuasa memberi manfaat dan mudarat. Kesedaran ini menjadikan hatinya bergantung sepenuhnya kepada Allah, bukan kepada makhluk.
Allah SWT berfirman:
﴿وَعَلَى ٱللَّهِ فَتَوَكَّلُوٓا۟ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ﴾
Maksudnya: "Dan kepada Allah hendaklah kamu bertawakal jika kamu benar-benar orang yang beriman." (Surah al-Ma'idah: 23)
Tauhid juga melahirkan ketenangan jiwa. Seseorang yang mengenali Allah tidak mudah putus asa ketika diuji dan tidak mudah sombong ketika diberi nikmat. Dia memahami bahawa segala urusan berada di bawah tadbir Allah SWT.
Ilmu tauhid turut menjadi benteng daripada segala bentuk khurafat, tahyul, sihir, pemujaan kubur, tangkal, ramalan nasib dan kepercayaan yang bercanggah dengan syariat. Seseorang yang memahami tauhid mengetahui bahawa segala bentuk ibadah dan pergantungan mutlak hanyalah kepada Allah SWT.
Oleh sebab itu, para ulama sentiasa menegaskan bahawa pembelajaran ilmu tauhid hendaklah berdasarkan al-Quran, al-Sunnah yang sahih dan kefahaman para sahabat Rasulullah SAW. Dengan cara ini, seseorang akan mengenali Allah sebagaimana Allah memperkenalkan diri-Nya dalam wahyu, tanpa menyelewengkan makna nas, tanpa menyerupakan Allah dengan makhluk dan tanpa berkata tentang Allah tanpa ilmu.
Semakin seseorang mendalami ilmu tauhid, semakin bertambah rasa pengagungannya kepada Allah SWT. Dia memahami bahawa Allah Maha Esa dalam segala kesempurnaan, Maha Mengetahui segala sesuatu, Maha Mendengar, Maha Melihat, Maha Berkuasa, Maha Bijaksana dan Maha Pengasih. Kefahaman ini bukan sekadar memenuhi akal, bahkan membentuk hati yang tunduk, khusyuk dan ikhlas dalam beribadah.
Ilmu tauhid juga mengajar bahawa tujuan utama penciptaan manusia ialah beribadah kepada Allah SWT. Firman Allah:
﴿وَمَا خَلَقْتُ ٱلْجِنَّ وَٱلْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ﴾
Maksudnya: "Dan tidaklah Aku menciptakan jin dan manusia melainkan supaya mereka beribadah kepada-Ku." (Surah az-Zariyat: 56)
Ayat ini menjelaskan bahawa matlamat hidup manusia hanya dapat difahami dengan benar melalui ilmu tauhid. Tanpa tauhid, manusia akan kehilangan arah, mudah terpedaya dengan syirik, dan menjadikan selain Allah sebagai tempat pergantungan.
Kesimpulannya, ilmu tauhid ialah ilmu yang membincangkan tentang keesaan Allah SWT berdasarkan al-Quran dan al-Sunnah, meliputi pengenalan terhadap Allah melalui nama-nama dan sifat-sifat-Nya, hak-hak-Nya yang wajib ditunaikan, perkara-perkara yang wajib diimani serta segala perkara yang membatalkan atau mencemarkan akidah. Ilmu ini merupakan ilmu yang paling mulia kerana menjadi asas kepada seluruh agama Islam dan menjadi tujuan utama diutuskan para nabi dan rasul. Tanpa tauhid yang benar, segala amalan tidak akan diterima oleh Allah SWT, manakala dengan tauhid yang sahih, seluruh ibadah akan menjadi bernilai di sisi-Nya. Oleh itu, setiap Muslim wajib mempelajari ilmu tauhid dengan bersungguh-sungguh, menjadikannya asas dalam kehidupan, mengamalkannya dengan penuh keikhlasan serta mempertahankannya daripada segala bentuk penyelewengan agar dapat bertemu Allah SWT dengan akidah yang bersih dan iman yang sempurna.
m
