Apakah Itu Bidaah Haqiqiyyah
edit / Perkataan Bidaah / Apakah Itu Bidaah Haqiqiyyah
Apakah Itu Bidaah Haqiqiyyah
Bidaah haqiqiyyah merupakan salah satu istilah yang digunakan oleh para ulama dalam ilmu usul fiqh, usul al-din dan perbahasan sunnah bagi menerangkan bentuk bidaah yang paling jelas serta paling jauh daripada petunjuk syariat. Perkataan haqiqiyyah (الحقيقية) berasal daripada perkataan Arab haqiqah yang bermaksud hakikat atau sesuatu yang sebenar.
Oleh itu, bidaah haqiqiyyah bermaksud bidaah yang benar-benar merupakan bidaah pada hakikatnya, iaitu suatu amalan, kepercayaan atau bentuk ibadah yang langsung tidak mempunyai asal daripada al-Quran, al-Sunnah, ijmak para sahabat atau mana-mana dalil syarak yang muktabar. Ia tidak mempunyai sandaran umum mahupun sandaran khusus daripada agama.
Dengan kata lain, keseluruhan amalan tersebut adalah ciptaan manusia dalam urusan agama dan disandarkan kepada Allah sebagai satu bentuk ibadah, sedangkan Allah dan Rasul-Nya tidak pernah mensyariatkannya.
Islam merupakan agama yang telah disempurnakan oleh Allah SWT. Segala bentuk ibadah yang mendekatkan manusia kepada Allah telah diterangkan melalui wahyu. Oleh sebab itu, manusia tidak mempunyai hak untuk mencipta bentuk ibadah yang baharu berdasarkan akal, perasaan atau adat semata-mata.
Allah SWT berfirman:
﴿ٱلْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلْإِسْلَـٰمَ دِينًا﴾
Maksudnya: "Pada hari ini Aku telah sempurnakan bagi kamu agama kamu, Aku telah cukupkan nikmat-Ku kepada kamu dan Aku telah reda Islam sebagai agama bagi kamu." (Surah al-Ma'idah: 3)
Ayat ini menjadi asas yang sangat penting dalam memahami konsep bidaah. Apabila Allah menyatakan bahawa agama telah sempurna, maka ia membawa maksud bahawa tiada lagi ruang untuk menambah bentuk ibadah yang baharu selepas kewafatan Rasulullah SAW. Semua perkara yang diperlukan oleh umat bagi mendekatkan diri kepada Allah telah pun diterangkan melalui al-Quran dan al-Sunnah.
Rasulullah SAW turut memberikan amaran yang sangat tegas terhadap perbuatan mengada-adakan perkara baharu dalam agama.
Baginda bersabda:
«مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ فَهُوَ رَدٌّ»
Maksudnya: "Sesiapa yang mengada-adakan dalam urusan agama kami ini sesuatu yang bukan daripadanya, maka ia tertolak." (Riwayat al-Bukhari dan Muslim)
Hadis ini menjadi kaedah umum bahawa segala bentuk ibadah yang tidak berasal daripada syariat adalah tertolak walaupun dilakukan dengan niat yang baik.
Dalam riwayat yang lain Rasulullah SAW bersabda:
«وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الْأُمُورِ، فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ»
Maksudnya: "Berhati-hatilah kamu daripada perkara-perkara baharu dalam agama, kerana setiap perkara baharu itu adalah bidaah dan setiap bidaah adalah kesesatan." (Riwayat Abu Dawud dan al-Tirmizi)
Hadis ini menunjukkan bahawa asas agama ialah mengikuti wahyu, bukan mencipta bentuk ibadah yang baharu.
Para ulama seperti Imam al-Syatibi dalam kitab al-I'tisam menjelaskan bahawa bidaah haqiqiyyah ialah amalan yang sama sekali tidak mempunyai asas daripada syariat. Berbeza dengan bidaah idhafiyyah yang mempunyai asal umum tetapi disertai tambahan yang tidak disyariatkan, bidaah haqiqiyyah tidak mempunyai sebarang asal sama ada secara umum ataupun khusus.
Contohnya ialah seseorang mencipta satu bentuk solat yang tidak pernah diajarkan oleh Rasulullah SAW, menetapkan puasa khas yang tidak pernah disyariatkan sebagai ibadah tertentu, atau mereka-reka satu bentuk ibadah baharu dengan kepercayaan bahawa ia dapat mendekatkan diri kepada Allah sedangkan tiada satu pun dalil mengenainya.
Dalam semua keadaan ini, keseluruhan ibadah tersebut merupakan ciptaan manusia dan bukan sebahagian daripada agama Islam.
Salah satu prinsip terbesar dalam ibadah ialah kaedah:
"Asal dalam ibadah ialah tawqifiyyah."
Maksudnya, semua bentuk ibadah mestilah berdasarkan wahyu. Manusia tidak boleh menggunakan logik, pengalaman atau cita rasa sendiri untuk menentukan bentuk ibadah yang ingin dilakukan.
Hal ini berbeza dengan urusan dunia.
Dalam urusan dunia para ulama menyatakan bahawa asal segala perkara adalah harus selagi tidak terdapat dalil yang mengharamkannya.
Sebagai contoh, penggunaan komputer, telefon pintar, kapal terbang, mikrofon, kamera atau aplikasi digital bukan bidaah kerana semua itu merupakan alat yang membantu urusan kehidupan atau dakwah, bukannya ibadah yang baharu.
Sebaliknya, mencipta satu bentuk ibadah yang tidak pernah diajarkan oleh Rasulullah SAW merupakan bidaah haqiqiyyah kerana ia berkaitan secara langsung dengan agama.
Mengapa bidaah haqiqiyyah dianggap sangat berbahaya? Jawapannya ialah kerana pelakunya menyangka bahawa dia sedang melakukan ibadah kepada Allah, sedangkan pada hakikatnya dia sedang mengamalkan sesuatu yang tidak pernah diperintahkan oleh Allah.
Keadaan ini menyebabkan seseorang sukar menerima teguran kerana dia merasakan dirinya sedang melakukan kebaikan.
Allah SWT berfirman:
﴿قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُم بِٱلْأَخْسَرِينَ أَعْمَـٰلًا ٱلَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا﴾
Maksudnya: "Katakanlah, mahukah Kami khabarkan kepada kamu tentang orang-orang yang paling rugi amalannya? Mereka ialah orang-orang yang sia-sia usahanya dalam kehidupan dunia sedangkan mereka menyangka bahawa mereka melakukan amalan yang baik." (Surah al-Kahfi: 103–104)
Ayat ini menjadi peringatan bahawa tidak semua amalan yang dianggap baik oleh manusia benar-benar diterima di sisi Allah.
Amalan yang diterima mestilah memenuhi dua syarat utama.
Pertama ialah ikhlas kerana Allah.
Kedua ialah mengikuti sunnah Rasulullah SAW.
Jika salah satu syarat ini tidak dipenuhi, maka amalan tersebut tidak diterima.
Al-Fudhail bin 'Iyadh ketika mentafsirkan firman Allah:
﴿أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا﴾
beliau menjelaskan bahawa amalan yang paling baik ialah yang paling ikhlas dan paling benar. Ikhlas bermaksud dilakukan kerana Allah, manakala benar bermaksud sesuai dengan sunnah Rasulullah SAW.
Ini menunjukkan bahawa niat yang baik sahaja tidak mencukupi.
Ramai orang melakukan sesuatu dengan niat ingin mendekatkan diri kepada Allah, namun jika cara tersebut tidak pernah diajarkan oleh Rasulullah SAW, maka niat yang baik tidak menjadikan amalan itu benar.
Rasulullah SAW sendiri merupakan contoh terbaik dalam ibadah.
Allah SWT berfirman:
﴿لَّقَدْ كَانَ لَكُمْ فِى رَسُولِ ٱللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ﴾
Maksudnya: "Sesungguhnya pada diri Rasulullah itu terdapat contoh teladan yang terbaik bagi kamu." (Surah al-Ahzab: 21)
Ayat ini menunjukkan bahawa seluruh bentuk ibadah hendaklah diambil daripada contoh Rasulullah SAW.
Sekiranya Baginda tidak pernah melakukan sesuatu ibadah walaupun terdapat sebab untuk melakukannya dan tiada halangan yang menghalangnya, maka meninggalkan ibadah tersebut juga merupakan sebahagian daripada sunnah.
Para sahabat memahami prinsip ini dengan sangat baik.
Mereka sangat berhati-hati agar tidak menambah sesuatu ke dalam agama.
Abdullah bin Umar RA pernah berkata bahawa setiap bidaah adalah sesat walaupun manusia menganggapnya baik.
Kenyataan ini menunjukkan bahawa ukuran benar atau salah dalam agama bukanlah pandangan majoriti manusia, tetapi dalil daripada wahyu.
Imam Malik juga pernah menyatakan bahawa sesiapa yang menganggap adanya bidaah yang baik dalam agama, seolah-olah dia menuduh Rasulullah SAW tidak menyampaikan risalah dengan sempurna. Kemudian beliau membaca firman Allah:
﴿ٱلْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ﴾
Ini menunjukkan bahawa para ulama salaf sangat menjaga kesempurnaan agama daripada sebarang penambahan.
Bidaah haqiqiyyah juga sering lahir apabila seseorang lebih mendahulukan mimpi, ilham, adat, pengalaman peribadi atau pendapat tokoh tertentu daripada nas yang sahih.
Sedangkan Allah SWT berfirman:
﴿فَإِن تَنَـٰزَعْتُمْ فِى شَىْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱلرَّسُولِ﴾
Maksudnya: "Sekiranya kamu berselisih dalam sesuatu perkara maka kembalikanlah ia kepada Allah dan Rasul." (Surah al-Nisa': 59)
Ayat ini menunjukkan bahawa rujukan terakhir dalam agama ialah al-Quran dan al-Sunnah, bukan adat, mimpi atau ilham.
Dalam sejarah Islam, kemunculan bidaah haqiqiyyah sering berlaku selepas berlalunya zaman para sahabat apabila sebahagian manusia mula mencipta bentuk-bentuk ibadah baharu berdasarkan logik atau budaya setempat.
Para ulama hadis dan para imam mazhab sentiasa mengingatkan umat supaya menilai setiap amalan berdasarkan dalil.
Mereka tidak menolak sesuatu semata-mata kerana ia baharu dari sudut dunia, tetapi mereka menolak perkara baharu yang dimasukkan ke dalam agama sebagai ibadah.
Inilah sebabnya para ulama membezakan antara bidaah dalam agama dengan perkara baharu dalam urusan dunia.
Sebagai contoh, membina universiti Islam, mencetak mushaf menggunakan mesin moden, menggunakan pembesar suara di masjid atau menyiarkan kuliah melalui internet bukan bidaah haqiqiyyah kerana semua itu hanyalah alat yang membantu pelaksanaan syariat.
Sebaliknya, mereka-reka satu bentuk ibadah yang tidak pernah diajar oleh Rasulullah SAW adalah bidaah haqiqiyyah kerana ia menyentuh asas agama.
Bagi mengelakkan diri daripada terjerumus ke dalam bidaah haqiqiyyah, seseorang hendaklah sentiasa mempelajari al-Quran dan al-Sunnah mengikut kefahaman para sahabat Rasulullah SAW. Para sahabat merupakan generasi yang paling memahami maksud wahyu kerana mereka menyaksikan penurunan al-Quran, hidup bersama Rasulullah SAW dan menerima penjelasan secara langsung daripada Baginda.
Allah SWT memuji mereka melalui firman-Nya:
﴿وَٱلسَّـٰبِقُونَ ٱلْأَوَّلُونَ مِنَ ٱلْمُهَـٰجِرِينَ وَٱلْأَنصَارِ وَٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُم بِإِحْسَـٰنٍ رَّضِىَ ٱللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا۟ عَنْهُ﴾
Maksudnya: "Golongan yang terdahulu lagi terawal daripada kalangan Muhajirin dan Ansar serta orang-orang yang mengikuti mereka dengan baik, Allah reda kepada mereka dan mereka reda kepada-Nya." (Surah al-Tawbah: 100)
Ayat ini menunjukkan bahawa jalan keselamatan ialah mengikuti jalan para sahabat dalam memahami agama.
Seorang Muslim juga hendaklah sentiasa bertanya sebelum melakukan sesuatu ibadah: Adakah Rasulullah SAW pernah melakukannya? Adakah para sahabat pernah mengamalkannya? Adakah terdapat dalil yang sahih mengenainya? Jika jawapannya tiada, maka dia hendaklah berhati-hati agar tidak memasukkan sesuatu yang bukan daripada agama ke dalam agama.
Kesimpulannya, bidaah haqiqiyyah ialah setiap amalan, kepercayaan atau bentuk ibadah yang langsung tidak mempunyai asal daripada al-Quran, al-Sunnah, ijmak para sahabat atau dalil syarak yang muktabar. Ia merupakan ciptaan manusia dalam urusan agama yang disandarkan kepada Allah sebagai ibadah, sedangkan Allah dan Rasul-Nya tidak pernah mensyariatkannya. Bidaah haqiqiyyah berbeza daripada bidaah idhafiyyah kerana bidaah haqiqiyyah sama sekali tidak mempunyai asas daripada syariat, manakala bidaah idhafiyyah mempunyai asal umum tetapi disertai tambahan yang tidak mempunyai dalil. Oleh itu, setiap Muslim hendaklah memastikan bahawa setiap ibadah yang dilakukan memenuhi dua syarat utama, iaitu ikhlas kerana Allah dan mengikuti sunnah Rasulullah SAW. Dengan berpegang teguh kepada al-Quran, al-Sunnah dan kefahaman para sahabat, umat Islam akan terpelihara daripada penambahan dalam agama serta dapat beribadah kepada Allah sebagaimana yang dikehendaki oleh-Nya.
asa
Comments
Post a Comment