Apakah Perbezaan Antara Sifat Zatiyyah Dan Sifat Fi'liyyah
edit / Perkataan Sifat / Apakah Perbezaan Antara Sifat Zatiyyah Dan Sifat Fi'liyyah
Apakah Perbezaan Antara Sifat Zātiyyah dan Sifat Fi‘liyyah?
📖 Sifat Zātiyyah
Sifat Zātiyyah ialah sifat yang tetap dan azali pada zat Allah, tidak terpisah dan tidak bergantung kepada makhluk.
Contoh: Hidup (al-Hayāt), Mendengar (as-Sam‘), Melihat (al-Baṣar), Berkuasa (al-Qudrah).
Sifat ini tidak berubah dan sentiasa ada sejak azali.
📖 Sifat Fi‘liyyah
Sifat Fi‘liyyah ialah sifat yang berkaitan dengan perbuatan Allah terhadap makhluk, berlaku mengikut kehendak-Nya.
Contoh: Mencipta (al-Khalq), Memberi rezeki (ar-Rizq), Menghidupkan (al-Iḥyā’), Mematikan (al-Imātah).
Sifat ini berlaku bila Allah kehendaki, bukan sifat azali yang tetap.
📊 Perbezaan Ringkas
🌿 Ringkasnya: Sifat Zātiyyah ialah sifat azali yang tetap pada zat Allah, manakala Sifat Fi‘liyyah ialah sifat yang berkaitan dengan perbuatan Allah terhadap makhluk, berlaku bila Allah kehendaki.
Memahami perbezaan antara sifat zātiyyah dan sifat fi‘liyyah merupakan salah satu asas penting dalam memahami nama-nama dan sifat-sifat Allah sebagaimana yang diterangkan oleh al-Quran dan al-Sunnah. Ramai kekeliruan dalam perbahasan akidah timbul kerana kedua-dua istilah ini tidak dibezakan dengan jelas. Ada yang menyamakan semua sifat Allah sebagai satu kategori tanpa membezakan cara al-Quran berbicara tentangnya, manakala ada pula yang memahami sebahagian sifat secara tidak tepat sehingga membawa kepada kekeliruan tentang hubungan antara zat Allah, kehendak Allah dan perbuatan Allah. Oleh itu, memahami pembahagian ini dapat membantu seseorang membaca ayat-ayat al-Quran dengan lebih tersusun serta memahami bahawa semua sifat Allah merupakan sifat kesempurnaan yang layak dengan kebesaran-Nya.
Perlu difahami sejak awal bahawa pembahagian sifat kepada zātiyyah dan fi‘liyyah bukan bermaksud sifat-sifat Allah terpisah atau terbahagi seperti bahagian-bahagian pada makhluk. Allah Maha Esa dan Maha Sempurna. Semua sifat-Nya adalah sifat kesempurnaan yang tidak dapat dipisahkan daripada-Nya. Pembahagian ini hanyalah satu kaedah ilmiah yang digunakan oleh para ulama bagi memudahkan manusia memahami bagaimana al-Quran dan al-Sunnah menjelaskan sifat-sifat Allah. Dengan kata lain, ia merupakan pembahagian dari sudut kajian, bukan pembahagian pada hakikat zat Allah.
Istilah sifat zātiyyah merujuk kepada sifat-sifat yang sentiasa ada pada Allah dan tidak pernah terpisah daripada-Nya. Allah sentiasa memiliki sifat-sifat tersebut tanpa permulaan dan tanpa pengakhiran. Allah tidak memperoleh sifat tersebut setelah menciptakan makhluk dan tidak kehilangannya apabila makhluk binasa. Sifat-sifat ini merupakan kesempurnaan yang kekal pada zat Allah. Antaranya ialah hidup, ilmu, kekuasaan, pendengaran, penglihatan dan segala sifat kesempurnaan yang tetap bagi Allah sebagaimana dinyatakan dalam wahyu.
Sebaliknya, sifat fi‘liyyah merujuk kepada sifat-sifat yang berkaitan dengan perbuatan Allah terhadap makhluk menurut kehendak dan hikmah-Nya. Allah mencipta apabila Dia menghendaki, memberi rezeki apabila Dia menghendaki, menghidupkan apabila Dia menghendaki, mematikan apabila Dia menghendaki, mengampunkan sesiapa yang Dia kehendaki, menghukum sesiapa yang Dia kehendaki dan menurunkan wahyu kepada para nabi pada waktu yang Dia kehendaki. Semua ini dinamakan sifat fi‘liyyah kerana ia berkaitan dengan tindakan Allah terhadap makhluk, bukan kerana Allah memperoleh kesempurnaan yang baharu.
Perbezaan pertama yang paling asas ialah sifat zātiyyah sentiasa ada pada Allah, manakala sifat fi‘liyyah berkaitan dengan pelaksanaan kehendak Allah terhadap makhluk. Sebagai contoh, Allah sentiasa Maha Berkuasa. Kekuasaan Allah tidak pernah bermula. Namun penciptaan langit dan bumi berlaku pada waktu yang Allah kehendaki. Kekuasaan ialah sifat zātiyyah, manakala penciptaan ialah sifat fi‘liyyah.
Perbezaan kedua ialah bahawa sifat zātiyyah tidak bergantung kepada kewujudan makhluk, manakala sifat fi‘liyyah berkaitan dengan kewujudan makhluk atau sesuatu yang menjadi sasaran perbuatan Allah. Sebelum adanya manusia, Allah telah mengetahui semua manusia yang akan diciptakan. Ilmu Allah telah sempurna tanpa bergantung kepada kewujudan mereka. Namun penciptaan manusia berlaku apabila Allah menghendaki manusia wujud. Oleh itu, ilmu merupakan sifat zātiyyah, sedangkan penciptaan manusia merupakan sifat fi‘liyyah.
Perbezaan ketiga ialah bahawa sifat zātiyyah tidak berubah daripada sudut kesempurnaannya, sedangkan perbuatan yang termasuk dalam sifat fi‘liyyah berlaku menurut kehendak Allah pada waktu yang tertentu. Sebagai contoh, Allah sentiasa Maha Pengampun. Akan tetapi Allah mengampunkan seseorang hamba apabila hamba itu bertaubat dan apabila Allah menghendaki untuk menerima taubatnya. Sifat pengampunan sebagai kesempurnaan Allah tidak berubah, tetapi kesan daripada sifat tersebut berlaku terhadap makhluk mengikut kehendak Allah.
Perbezaan keempat ialah bahawa sifat zātiyyah menjelaskan siapa Allah, manakala sifat fi‘liyyah menjelaskan apa yang Allah lakukan. Apabila disebut bahawa Allah Maha Mengetahui, Maha Berkuasa dan Maha Hidup, semua ini menerangkan kesempurnaan zat Allah. Sebaliknya, apabila disebut bahawa Allah mencipta langit, menurunkan hujan, memberi rezeki dan membangkitkan manusia daripada kubur, semua itu menerangkan perbuatan Allah terhadap makhluk.
Untuk memudahkan kefahaman, bayangkan seorang penulis yang memiliki kemampuan menulis. Kemampuan tersebut telah ada padanya sebelum dia menghasilkan sebuah buku. Apabila dia mula menulis, maka lahirlah satu perbuatan iaitu penulisan. Contoh ini hanya sekadar membantu memahami konsep secara umum dan sama sekali tidak boleh digunakan untuk menyerupakan Allah dengan makhluk. Pada Allah, kesempurnaan-Nya jauh lebih agung dan tidak dapat dibandingkan dengan mana-mana makhluk.
Salah satu contoh yang paling jelas ialah sifat ilmu. Allah mengetahui segala sesuatu sejak azali. Allah mengetahui bilangan manusia yang akan lahir sehingga hari kiamat sebelum manusia pertama diciptakan. Allah mengetahui setiap daun yang gugur, setiap titisan hujan yang turun, setiap zarah di dasar lautan dan setiap lintasan hati manusia. Ilmu Allah tidak bertambah apabila semua perkara itu berlaku. Ilmu merupakan sifat zātiyyah kerana ia sentiasa ada pada Allah.
Namun apabila Allah mencipta seorang manusia, penciptaan itu merupakan sifat fi‘liyyah. Manusia tersebut sebelum itu tidak wujud. Apabila Allah menghendakinya, manusia itu diciptakan. Perubahan berlaku pada makhluk daripada tiada kepada ada. Allah tidak berubah daripada tidak mampu mencipta kepada mampu mencipta. Sebaliknya, Allah sentiasa Maha Berkuasa, dan penciptaan berlaku sebagai manifestasi kekuasaan-Nya menurut kehendak-Nya.
Begitu juga dengan sifat rahmat. Allah sentiasa mempunyai rahmat yang sempurna sebagai salah satu sifat kesempurnaan-Nya. Namun apabila Allah merahmati seorang hamba, mengampunkan dosanya, mengurniakan kesihatan atau memberi petunjuk kepadanya, semua itu merupakan perbuatan Allah yang berlaku terhadap makhluk. Rahmat sebagai sifat zātiyyah sentiasa ada, manakala pemberian rahmat kepada individu tertentu merupakan sifat fi‘liyyah.
Demikian juga dalam perbahasan kalam Allah. Allah sentiasa mempunyai sifat berbicara yang layak dengan kebesaran-Nya. Namun Allah berbicara kepada Nabi Musa pada waktu yang tertentu. Allah menurunkan al-Quran kepada Nabi Muhammad SAW dalam tempoh lebih dua puluh tiga tahun. Allah akan berbicara kepada penghuni syurga pada hari akhirat. Semua perbuatan berbicara kepada makhluk berlaku menurut kehendak Allah, sedangkan sifat kalam sebagai kesempurnaan Allah tidak pernah bermula.
Perbezaan ini juga membantu memahami bahawa Allah tidak mengalami perubahan sebagaimana makhluk. Dalam kehidupan manusia, seseorang mungkin menjadi lebih bijak selepas belajar atau lebih kuat selepas berlatih. Ini menunjukkan bahawa manusia memperoleh kesempurnaan secara beransur-ansur. Allah tidak demikian. Allah sentiasa memiliki segala sifat kesempurnaan. Apabila Allah mencipta atau memberi rezeki, tidak berlaku pertambahan kesempurnaan pada Allah. Yang berubah hanyalah keadaan makhluk yang menerima kesan daripada perbuatan tersebut.
Satu lagi perbezaan penting ialah bahawa sifat zātiyyah menjadi asas kepada sifat fi‘liyyah. Allah mencipta kerana Dia Maha Berkuasa. Allah memberi rezeki kerana Dia Maha Pemurah. Allah menghukum kerana Dia Maha Adil. Allah mengampunkan kerana Dia Maha Pengampun. Ini menunjukkan bahawa setiap perbuatan Allah lahir daripada sifat-sifat kesempurnaan-Nya. Perbuatan Allah tidak pernah berlaku secara rawak atau tanpa hikmah.
Dalam al-Quran, kedua-dua jenis sifat ini disebut secara bergandingan. Sebagai contoh, Allah menyatakan bahawa Dia Maha Mengetahui, kemudian Allah menyebut bahawa Dia mencipta langit dan bumi. Allah menyatakan bahawa Dia Maha Mendengar, kemudian Allah menyebut bahawa Dia mendengar doa hamba-hamba-Nya. Allah menyatakan bahawa Dia Maha Berkuasa, kemudian Allah menyebut bahawa Dia menghidupkan dan mematikan. Ini menunjukkan bahawa al-Quran sendiri menghubungkan antara sifat kesempurnaan Allah dengan perbuatan-Nya terhadap makhluk.
Memahami perbezaan ini juga membantu seseorang mengelakkan dua bentuk kesalahan. Kesalahan pertama ialah menyangka bahawa apabila Allah melakukan sesuatu, maka Allah mengalami perubahan sebagaimana makhluk. Kesalahan kedua ialah menafikan bahawa Allah benar-benar melakukan apa yang disebut dalam al-Quran kerana bimbang berlaku perubahan pada Allah. Kedua-dua kesalahan ini dapat dielakkan apabila seseorang memahami bahawa sifat kesempurnaan Allah sentiasa kekal, manakala perbuatan Allah berlaku menurut kehendak-Nya tanpa menjejaskan kesempurnaan zat-Nya.
Dari sudut kehidupan rohani, memahami sifat zātiyyah menjadikan seorang mukmin lebih mengenali siapa Tuhannya. Dia mengetahui bahawa Allah sentiasa Maha Mengetahui segala keadaannya, sentiasa Maha Mendengar doanya, sentiasa Maha Melihat amalannya dan sentiasa Maha Berkuasa atas segala sesuatu. Pengetahuan ini melahirkan rasa muraqabah, iaitu sentiasa merasakan pengawasan Allah dalam setiap keadaan.
Pada masa yang sama, memahami sifat fi‘liyyah menjadikan seorang mukmin lebih bertawakal kepada Allah. Dia mengetahui bahawa Allah benar-benar memberi rezeki, benar-benar menerima taubat, benar-benar mengampunkan dosa, benar-benar memberi petunjuk dan benar-benar mengurus seluruh alam. Oleh itu, dia sentiasa bergantung kepada Allah dalam setiap urusannya kerana dia yakin bahawa Allah bukan sekadar memiliki sifat kesempurnaan, bahkan benar-benar bertindak terhadap makhluk menurut kehendak dan hikmah-Nya.
Perbezaan ini juga mempunyai kesan terhadap cara seseorang membaca al-Quran. Apabila dia membaca ayat yang menyebut bahawa Allah Maha Mengetahui, dia memahami bahawa ayat tersebut menerangkan sifat kesempurnaan Allah. Apabila dia membaca ayat yang menyebut bahawa Allah mencipta, memberi rezeki atau mengampunkan, dia memahami bahawa ayat tersebut menerangkan perbuatan Allah terhadap makhluk. Dengan demikian, pembacaannya menjadi lebih tersusun dan lebih mendalam.
Selain itu, kefahaman ini mengajar bahawa semua perbuatan Allah sentiasa berpunca daripada kesempurnaan-Nya. Allah tidak pernah bertindak kerana marah secara melulu, kerana takut, kerana terpaksa atau kerana memerlukan sesuatu. Semua perbuatan Allah berlaku berdasarkan ilmu yang sempurna, kehendak yang sempurna, hikmah yang sempurna dan keadilan yang sempurna. Inilah yang membezakan perbuatan Allah daripada perbuatan makhluk.
Hakikat ini juga menjadikan seseorang lebih tenang menghadapi takdir kehidupan. Apabila memperoleh nikmat, dia memahami bahawa nikmat itu merupakan perbuatan Allah yang lahir daripada rahmat dan kemurahan-Nya. Apabila ditimpa musibah, dia memahami bahawa ujian itu juga merupakan perbuatan Allah yang mengandungi hikmah walaupun tidak semua hikmah tersebut dapat difahami oleh manusia. Dengan itu, dia akan lebih mudah bersyukur ketika menerima nikmat dan lebih sabar ketika menghadapi ujian.
Akhirnya, sifat zātiyyah dan sifat fi‘liyyah bukanlah dua kelompok sifat yang saling bertentangan, bahkan kedua-duanya saling melengkapi dalam menjelaskan kesempurnaan Allah. Sifat zātiyyah menerangkan bahawa Allah sentiasa memiliki segala sifat kesempurnaan seperti hidup, ilmu, kekuasaan, pendengaran dan penglihatan tanpa permulaan dan tanpa pengakhiran.
Sifat fi‘liyyah pula menerangkan bahawa Allah melakukan segala yang Dia kehendaki terhadap makhluk seperti mencipta, memberi rezeki, menghidupkan, mematikan, mengampunkan, menghukum dan mentadbir seluruh alam berdasarkan kehendak, ilmu, hikmah dan keadilan-Nya. Memahami perbezaan ini membolehkan seseorang mengimani seluruh sifat Allah sebagaimana yang diterangkan oleh al-Quran dan al-Sunnah tanpa menyerupakan Allah dengan makhluk, tanpa menafikan sifat-sifat-Nya dan tanpa menyangka bahawa perbuatan Allah membawa kepada perubahan atau kekurangan pada zat-Nya.
Sebaliknya, dia akan melihat bahawa seluruh sifat dan perbuatan Allah merupakan manifestasi kesempurnaan rububiyyah dan uluhiyyah-Nya yang mutlak, sekali gus menambahkan rasa kagum, tunduk, cinta dan penghambaan kepada Allah Yang Maha Sempurna dalam zat, sifat dan segala perbuatan-Nya.
asa
