Daripada Apakah Malaikat Diciptakan
edit / Perkataan Malaikat / Daripada Apakah Malaikat Diciptakan
Daripada Apakah Malaikat Diciptakan
Malaikat merupakan antara makhluk Allah SWT yang paling mulia dan termasuk dalam perkara ghaib yang wajib diimani oleh setiap Muslim. Keimanan kepada malaikat merupakan salah satu daripada enam rukun iman yang menjadi asas akidah Islam.
Walaupun manusia tidak dapat melihat malaikat dalam bentuk asal mereka, kewujudan malaikat adalah suatu hakikat yang ditegaskan oleh al-Quran dan al-Sunnah. Antara persoalan penting yang sering dibincangkan dalam ilmu akidah ialah daripada apakah malaikat diciptakan. Persoalan ini tidak boleh dijawab berdasarkan sangkaan, logik akal semata-mata atau teori falsafah, sebaliknya hendaklah berpandukan nas yang sahih daripada Rasulullah SAW.
Islam telah menjelaskan asal kejadian malaikat secara jelas melalui hadis-hadis yang sahih, sekali gus membezakan asal penciptaan malaikat daripada asal penciptaan manusia dan jin.
Asal kejadian sesuatu makhluk merupakan sebahagian daripada ilmu ghaib yang hanya diketahui melalui wahyu. Manusia tidak menyaksikan proses penciptaan langit, bumi, malaikat atau makhluk-makhluk lain. Oleh sebab itu, Allah SWT menjadikan wahyu sebagai sumber utama untuk mengetahui perkara-perkara ghaib. Firman Allah SWT:
﴿عَٰلِمُ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَٰدَةِ﴾
Maksudnya: "Dialah Yang Mengetahui perkara yang ghaib dan yang nyata." (Surah al-Hashr: 22)
Ayat ini menunjukkan bahawa hanya Allah SWT memiliki ilmu yang sempurna mengenai alam ghaib. Manusia hanya mengetahui perkara ghaib sekadar yang diberitahu oleh Allah melalui al-Quran dan Rasul-Nya.
Dalil paling jelas mengenai asal penciptaan malaikat ialah hadis sahih yang diriwayatkan daripada Ummul Mukminin Aisyah RA bahawa Rasulullah SAW bersabda:
«خُلِقَتِ الْمَلَائِكَةُ مِنْ نُورٍ، وَخُلِقَ الْجَانُّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ، وَخُلِقَ آدَمُ مِمَّا وُصِفَ لَكُمْ»
Maksudnya:
"Malaikat diciptakan daripada cahaya, jin diciptakan daripada nyalaan api, dan Adam diciptakan daripada apa yang telah diterangkan kepada kamu."
Hadis yang diriwayatkan oleh Imam Muslim ini merupakan dalil paling sahih mengenai asal kejadian malaikat. Daripada hadis tersebut, jelas bahawa Allah SWT menciptakan malaikat daripada nur (cahaya).
Hadith tentang malaikat diciptakan dari cahaya, jin dari api, dan Adam dari tanah adalah riwayat sahih daripada Imam Muslim, melalui jalur Aisyah r.a.
📖 Lafaz Hadith
عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: خُلِقَتِ الْمَلَائِكَةُ مِنْ نُورٍ، وَخُلِقَ الْجَانُّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ، وَخُلِقَ آدَمُ مِمَّا وُصِفَ لَكُمْ.
🌿 Rujukan Hadith
Sahih Muslim no. 2996
Riwayat daripada Aisyah r.a.
📌 Makna Ringkas
Malaikat: Diciptakan daripada cahaya, sifatnya taat sepenuhnya kepada Allah.
Jin: Diciptakan daripada nyala api tanpa asap (mārij min nār), sifatnya lebih liar dan bebas.
Adam: Diciptakan daripada tanah liat sebagaimana disebut dalam al-Qur’an.
🌸 Ringkasnya, hadith ini menjelaskan asal-usul penciptaan tiga makhluk utama: malaikat, jin, dan manusia, dengan bahan penciptaan yang berbeza sebagai tanda kebesaran Allah.
Perkataan nur dalam bahasa Arab bermaksud cahaya atau sesuatu yang menerangi. Namun demikian, apabila Rasulullah SAW menyebut bahawa malaikat diciptakan daripada cahaya, baginda tidak menjelaskan jenis cahaya tersebut. Oleh itu, umat Islam hendaklah menerima hakikat ini sebagaimana yang datang tanpa cuba mereka-reka hakikat cahaya tersebut berdasarkan andaian sendiri.
Para ulama Ahl al-Sunnah menjelaskan bahawa cahaya yang menjadi asal kejadian malaikat ialah cahaya yang Allah SWT ciptakan, bukan cahaya yang merupakan zat Allah SWT. Perkara ini sangat penting difahami agar tidak timbul kefahaman yang salah sehingga menyangka malaikat merupakan sebahagian daripada zat Allah. Allah SWT Maha Esa dan tidak melahirkan atau diperanakkan. Segala makhluk, termasuk malaikat, merupakan ciptaan Allah SWT.
Allah SWT berfirman:
﴿لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ﴾
Maksudnya: "Dia tidak beranak dan tidak pula diperanakkan." (Surah al-Ikhlas: 3)
Ayat ini menafikan segala bentuk hubungan ketuhanan antara Allah dengan makhluk-Nya. Malaikat ialah makhluk yang dicipta, bukan sebahagian daripada Allah SWT.
Apabila disebut bahawa malaikat diciptakan daripada cahaya, tidak bermaksud malaikat itu sendiri ialah cahaya yang dapat dilihat manusia seperti cahaya matahari atau cahaya lampu. Sebaliknya, cahaya itu ialah bahan asal penciptaan mereka sebagaimana tanah merupakan bahan asal penciptaan Nabi Adam AS. Setelah Allah SWT menciptakan malaikat daripada cahaya, mereka menjadi makhluk yang mempunyai kewujudan tersendiri, bentuk tertentu serta tugas yang telah ditetapkan.
Manusia juga tidak boleh menyamakan cahaya malaikat dengan cahaya yang diketahui dalam ilmu fizik moden. Cahaya yang dikaji oleh ahli fizik merupakan gelombang elektromagnet yang mempunyai sifat-sifat tertentu seperti kelajuan, panjang gelombang dan tenaga. Adapun cahaya yang disebut dalam hadis sebagai asal kejadian malaikat merupakan perkara ghaib yang tidak dijelaskan secara terperinci oleh wahyu. Oleh itu, tidak wajar dipastikan bahawa kedua-duanya adalah perkara yang sama.
Sikap yang benar ialah menerima hadis tersebut sebagaimana adanya tanpa menambah atau mengurangkan maknanya. Inilah pendekatan para sahabat, tabi'in dan para ulama Ahl al-Sunnah apabila berhadapan dengan perkara ghaib.
Hadis tersebut juga menunjukkan perbezaan yang jelas antara tiga makhluk utama yang diberikan taklif oleh Allah SWT. Malaikat diciptakan daripada cahaya, jin daripada nyalaan api dan manusia daripada tanah. Perbezaan asal kejadian ini menunjukkan hikmah Allah SWT dalam mencipta makhluk yang pelbagai dengan sifat dan fungsi yang berbeza.
Allah SWT menerangkan asal penciptaan manusia dalam banyak ayat. Antaranya firman-Nya:
﴿خَلَقَهُۥ مِن تُرَابٍ﴾
Maksudnya: "Dia menciptakannya daripada tanah." (Surah Ali 'Imran: 59)
Manakala mengenai jin pula, Allah SWT berfirman:
﴿وَخَلَقَ ٱلْجَآنَّ مِن مَّارِجٍ مِّن نَّارٍ﴾
Maksudnya: "Dan Dia menciptakan jin daripada nyalaan api." (Surah ar-Rahman: 15)
Perbezaan asal kejadian ini menghasilkan sifat yang berbeza antara ketiga-tiga makhluk tersebut. Manusia mempunyai jasad yang terdiri daripada unsur tanah dan kehidupan dunia yang terikat dengan keperluan fizikal. Jin pula mempunyai sifat yang lebih halus dan tidak dapat dilihat oleh manusia dalam keadaan asal mereka. Malaikat pula mempunyai sifat yang lebih mulia, sentiasa taat kepada Allah SWT dan tidak pernah melakukan maksiat.
Walaupun malaikat diciptakan daripada cahaya, mereka tetap merupakan makhluk yang mempunyai kewujudan sebenar. Mereka bukan sekadar tenaga, simbol atau gambaran kebaikan sebagaimana didakwa oleh sesetengah golongan falsafah. Malaikat mempunyai zat yang diciptakan oleh Allah SWT, namun hakikat zat tersebut tidak diketahui oleh manusia.
Rasulullah SAW pernah melihat Malaikat Jibril dalam rupa asalnya. Baginda menerangkan bahawa Jibril mempunyai enam ratus sayap yang memenuhi ufuk. Hadis ini menunjukkan bahawa malaikat mempunyai bentuk yang sebenar walaupun mereka diciptakan daripada cahaya.
Allah SWT berfirman:
﴿جَاعِلِ ٱلْمَلَٰٓئِكَةِ رُسُلًا أُولِىٓ أَجْنِحَةٍ مَّثْنَىٰ وَثُلَٰثَ وَرُبَٰعَ ۚ يَزِيدُ فِى ٱلْخَلْقِ مَا يَشَآءُ﴾
Maksudnya: "Yang menjadikan para malaikat sebagai utusan-utusan yang mempunyai sayap, dua, tiga dan empat. Dia menambahkan pada ciptaan-Nya apa yang Dia kehendaki." (Surah Fatir: 1)
Ayat ini menunjukkan bahawa malaikat mempunyai sayap yang sebenar, tetapi bentuk dan hakikatnya hanya diketahui oleh Allah SWT. Sebahagian malaikat mempunyai dua sayap, sebahagian mempunyai tiga, empat dan ada yang lebih banyak lagi seperti Jibril.
Oleh sebab malaikat diciptakan daripada cahaya, mereka tidak mempunyai sifat-sifat jasad manusia yang memerlukan makanan, minuman, tidur atau perkahwinan. Mereka sentiasa beribadah kepada Allah SWT tanpa merasa letih.
Allah SWT berfirman:
﴿يُسَبِّحُونَ ٱلَّيْلَ وَٱلنَّهَارَ لَا يَفْتُرُونَ﴾
Maksudnya: "Mereka bertasbih siang dan malam tanpa berhenti." (Surah al-Anbiya': 20)
Ayat ini menggambarkan kesempurnaan ibadah malaikat yang sentiasa memuji Allah SWT.
Walaupun demikian, malaikat tetap merupakan makhluk yang bergantung sepenuhnya kepada Allah SWT. Mereka tidak memiliki sedikit pun sifat ketuhanan. Mereka tidak mengetahui perkara ghaib melainkan apa yang diajarkan oleh Allah kepada mereka.
Allah SWT berfirman mengenai pengakuan malaikat:
﴿سُبْحَٰنَكَ لَا عِلْمَ لَنَآ إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَآ﴾
Maksudnya: "Maha Suci Engkau, kami tidak mempunyai pengetahuan selain daripada apa yang Engkau ajarkan kepada kami." (Surah al-Baqarah: 32)
Ayat ini menunjukkan bahawa ilmu malaikat juga terbatas kepada apa yang Allah SWT ajarkan.
Asal kejadian malaikat daripada cahaya juga tidak bermaksud mereka tidak mempunyai bentuk. Sebagaimana manusia berasal daripada tanah tetapi bukan lagi berupa tanah setelah diciptakan, demikian juga malaikat. Cahaya merupakan asal penciptaan mereka, bukan rupa zahir mereka yang sentiasa kelihatan sebagai cahaya.
Allah SWT juga memberikan kemampuan kepada malaikat untuk menjelma dalam bentuk manusia apabila diperintahkan. Malaikat Jibril pernah datang menemui Maryam dalam rupa seorang lelaki yang sempurna.
Firman Allah SWT:
﴿فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًا سَوِيًّا﴾
Maksudnya: "Lalu dia (Jibril) menjelma kepadanya sebagai seorang lelaki yang sempurna." (Surah Maryam: 17)
Begitu juga ketika Malaikat Jibril datang bertemu Rasulullah SAW dalam hadis Jibril, baginda muncul dalam rupa seorang lelaki yang berpakaian sangat putih dan berambut sangat hitam.
Keupayaan ini menunjukkan bahawa Allah SWT memberikan kepada malaikat kemampuan untuk berubah bentuk mengikut kehendak-Nya, namun hakikat mereka tetap sebagai malaikat yang diciptakan daripada cahaya.
Sebahagian manusia cuba mengaitkan asal kejadian malaikat daripada cahaya dengan pelbagai teori sains moden. Walaupun tidak salah mengambil manfaat daripada penemuan sains, seseorang hendaklah berhati-hati agar tidak memastikan sesuatu yang tidak dijelaskan oleh wahyu. Ilmu sains sentiasa berkembang dan berubah, sedangkan nas al-Quran dan hadis merupakan kebenaran yang tetap.
Oleh itu, pendekatan yang paling selamat ialah mengatakan bahawa malaikat diciptakan daripada cahaya sebagaimana yang diterangkan oleh Rasulullah SAW, manakala hakikat sebenar cahaya tersebut hanya diketahui oleh Allah SWT.
Beriman kepada asal kejadian malaikat daripada cahaya juga mengajar manusia supaya menerima perkara ghaib berdasarkan dalil, bukan berdasarkan pancaindera. Banyak hakikat yang tidak mampu dicapai oleh mata kasar atau alat saintifik, tetapi tetap wajib diimani kerana diberitakan oleh Allah dan Rasul-Nya.
Keimanan seperti ini mendidik seseorang supaya meletakkan wahyu sebagai sumber ilmu yang paling tinggi dalam perkara-perkara ghaib. Akal berfungsi memahami dalil, bukan mendahului atau menolak dalil.
Selain itu, mengetahui bahawa malaikat diciptakan daripada cahaya juga menambahkan rasa kagum terhadap kebesaran Allah SWT. Allah mampu menciptakan makhluk daripada pelbagai bahan yang berbeza. Ada yang dicipta daripada tanah, ada yang daripada api, ada yang daripada cahaya dan ada juga makhluk lain yang mempunyai asal kejadian yang hanya diketahui oleh Allah SWT.
Semua ini menunjukkan keluasan kekuasaan Allah SWT dalam mencipta makhluk-Nya dengan pelbagai bentuk, sifat dan fungsi. Tidak ada sesuatu pun yang sukar bagi Allah SWT. Dia mencipta segala sesuatu hanya dengan kehendak dan firman-Nya.
Keimanan kepada malaikat juga memberikan kesan yang besar terhadap kehidupan seorang Muslim. Seseorang yang yakin bahawa malaikat sentiasa melaksanakan perintah Allah dengan sempurna akan terdorong mencontohi sifat taat mereka. Dia juga akan sentiasa mengingati bahawa terdapat malaikat yang mencatat setiap amalannya, mendoakan orang-orang beriman dan hadir dalam majlis-majlis ilmu serta zikir.
Kesedaran ini akan melahirkan rasa muraqabah, iaitu merasakan dirinya sentiasa berada di bawah pengawasan Allah SWT melalui para malaikat yang ditugaskan mencatat amalannya. Dengan itu, dia akan lebih berhati-hati dalam percakapan, perbuatan dan niatnya.
Di samping itu, memahami asal kejadian malaikat mengajar manusia agar tidak melampaui batas terhadap mereka. Malaikat ialah makhluk yang dimuliakan, namun mereka tetap hamba Allah SWT. Mereka tidak memiliki kuasa secara bebas, tidak berhak disembah dan tidak boleh dipohon pertolongan dalam perkara-perkara yang hanya mampu dilakukan oleh Allah SWT.
Allah SWT berfirman:
﴿بَلْ عِبَادٌ مُّكْرَمُونَ لَا يَسْبِقُونَهُۥ بِٱلْقَوْلِ وَهُم بِأَمْرِهِۦ يَعْمَلُونَ﴾
Maksudnya: "Bahkan mereka ialah hamba-hamba yang dimuliakan. Mereka tidak mendahului-Nya dalam perkataan dan mereka melaksanakan segala perintah-Nya." (Surah al-Anbiya': 26–27)
Ayat ini menegaskan bahawa kemuliaan malaikat terletak pada ketaatan mereka kepada Allah SWT, bukan kerana mereka mempunyai sifat ketuhanan.
Kesimpulannya, malaikat diciptakan daripada cahaya berdasarkan hadis sahih Rasulullah SAW yang diriwayatkan oleh Imam Muslim. Cahaya tersebut merupakan asal kejadian mereka yang hakikatnya hanya diketahui oleh Allah SWT. Malaikat bukan diciptakan daripada zat Allah, bukan sebahagian daripada Allah dan bukan pula cahaya dalam pengertian fizik yang dapat dipastikan oleh manusia. Mereka ialah makhluk ghaib yang sebenar, mempunyai bentuk, sayap dan tugas yang pelbagai sesuai dengan kehendak Allah SWT.
Beriman kepada hakikat ini merupakan sebahagian daripada rukun iman yang wajib diyakini oleh setiap Muslim. Dengan memahami asal kejadian malaikat sebagaimana yang diterangkan oleh wahyu, seseorang akan semakin mengagungkan kebijaksanaan dan kekuasaan Allah SWT, memperkukuhkan akidahnya terhadap perkara-perkara ghaib serta mencontohi sifat ketaatan para malaikat dalam melaksanakan segala perintah Allah SWT sepanjang kehidupan di dunia.
asa
