Hukum menyerahkan anak kecil yang memeluk Islam kepada ahli agamanya (yakni keluarga asalnya yang bukan Islam)
edit / Perkataan Bayi / Hukum menyerahkan anak kecil yang memeluk Islam kepada ahli agamanya (yakni keluarga asalnya yang bukan Islam)
Hukum Menyerahkan Anak Kecil Yang Memeluk Islam Kepada Ahli Agamanya (Yakni Keluarga Asalnya Yang Bukan Islam)
Dalam hukum Islam, anak kecil yang telah memeluk Islam tidak boleh diserahkan kembali kepada keluarga asalnya yang bukan Islam, kerana penjagaan (ḥaḍānah) mesti diberikan kepada pihak yang beragama Islam demi menjaga akidah dan keselamatan agama anak tersebut.
📖 Prinsip Syariah
Ijma‘ ulama: Jumhur ulama sepakat bahawa jika salah seorang ibu atau bapa memeluk Islam, maka anak di bawah umur dianggap Islam dan penjagaannya mesti di bawah orang Islam.
Mazhab Shafi‘i: Menegaskan bahawa tidak sabit hak penjagaan kepada orang kafir kerana tiada jaminan anak akan membesar dalam Islam.
Maqasid syariah: Tujuan utama ialah menjaga agama anak, kerana agama adalah hak paling asas yang mesti dipelihara.
📖 Kedudukan Undang-Undang di Malaysia
Perlembagaan Persekutuan: Menjamin kebebasan beragama, tetapi isu penukaran agama anak sering menjadi polemik apabila melibatkan pasangan berlainan agama.
Kes Loh Siew Hong (2024): Mahkamah Persekutuan memutuskan bahawa penukaran agama anak secara unilateral (oleh satu pihak sahaja) tidak sah, dan anak dikembalikan kepada agama asal mengikut sijil kelahiran.
Fatwa Kebangsaan: Muzakarah Fatwa memutuskan bahawa anak kecil yang salah seorang ibu bapanya memeluk Islam, maka anak itu juga Islam dan penjagaannya mesti di bawah ibu atau bapa Muslim.
📊 Ringkasan Perbandingan
🌿 Kesimpulan
Secara hukum syarak, anak kecil yang memeluk Islam tidak boleh diserahkan kepada keluarga bukan Islam kerana ia bercanggah dengan prinsip penjagaan agama. Namun, dari sudut undang-undang Malaysia, isu ini bergantung kepada keputusan mahkamah sivil, yang kadangkala mengekalkan agama asal anak berdasarkan sijil kelahiran.
Hukum menyerahkan anak kecil yang telah memeluk Islam kepada keluarga asalnya yang masih bukan Islam merupakan satu perbahasan fiqh yang berkait rapat dengan persoalan hadanah (hak penjagaan anak), pemeliharaan agama (ḥifẓ al-dīn), kemaslahatan kanak-kanak serta tanggungjawab masyarakat Islam terhadap saudara baharu.
Perbahasan ini perlu difahami dengan teliti kerana ia melibatkan dua prinsip syarak yang penting, iaitu menjaga hubungan kekeluargaan dan pada masa yang sama memelihara akidah orang Islam. Para fuqaha membincangkan isu ini berdasarkan nas al-Quran, al-Sunnah, ijmak serta kaedah-kaedah fiqh.
Walau bagaimanapun, dalam pelaksanaan pada zaman moden, khususnya di negara yang mempunyai sistem perundangan tertentu seperti Malaysia, keputusan mengenai hak penjagaan anak juga tertakluk kepada undang-undang yang berkuat kuasa dan keputusan mahkamah yang mempunyai bidang kuasa. Oleh itu, hukum fiqh hendaklah dibezakan daripada proses pelaksanaan undang-undang yang mungkin memerlukan penelitian mahkamah terhadap fakta setiap kes.
Asas utama dalam Islam ialah bahawa agama merupakan nikmat terbesar yang dikurniakan Allah kepada manusia. Oleh sebab itu, syariat memberi perhatian yang sangat besar terhadap pemeliharaan akidah. Antara maqasid syariah yang disepakati para ulama ialah ḥifẓ al-dīn, iaitu memelihara agama. Semua hukum yang berkaitan dengan pendidikan anak, hak penjagaan, perkahwinan dan keluarga akhirnya bertujuan memastikan agama seseorang terpelihara daripada kerosakan.
Allah SWT berfirman:
﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ قُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا﴾
Maksudnya:
"Wahai orang-orang yang beriman, peliharalah diri kamu dan keluarga kamu daripada api neraka." (Surah al-Tahrim: 6)
Ayat ini menunjukkan bahawa ibu bapa dan penjaga mempunyai tanggungjawab menjaga agama orang yang berada di bawah jagaan mereka. Penjagaan yang dimaksudkan bukan sekadar memberi makan, pakaian dan tempat tinggal, bahkan memastikan mereka dibimbing kepada keimanan, ibadah dan akhlak Islam.
Allah SWT juga berfirman:
﴿وَلَن يَجْعَلَ ٱللَّهُ لِلْكَٰفِرِينَ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا﴾
Maksudnya:
"Dan Allah tidak sekali-kali memberikan jalan kepada orang-orang kafir untuk menguasai orang-orang yang beriman." (Surah al-Nisa': 141)
Para ulama menggunakan ayat ini sebagai salah satu dalil umum bahawa syariat tidak menghendaki orang bukan Islam mempunyai bentuk kekuasaan yang boleh membawa kepada kerosakan agama seorang Muslim. Namun, penerapan ayat ini dalam isu hak penjagaan memerlukan penelitian fiqh dan tidak boleh diaplikasikan secara mutlak tanpa melihat keseluruhan dalil dan keadaan sebenar sesuatu kes.
Dalam perbahasan hadanah, para fuqaha menjelaskan bahawa tujuan utama hak penjagaan ialah menjaga kebajikan anak. Kebajikan tersebut merangkumi keselamatan fizikal, pendidikan, akhlak, emosi dan yang paling utama ialah penjagaan agama. Oleh sebab itu, agama penjaga menjadi salah satu faktor yang dibincangkan oleh para ulama apabila menentukan kelayakan seseorang memegang hak hadanah.
Secara umum, para ulama daripada mazhab yang muktabar membincangkan bahawa apabila anak itu seorang Muslim, maka pemeliharaan agamanya hendaklah diutamakan. Dalam banyak perbahasan fiqh klasik, para ulama menyatakan bahawa jika terdapat kebimbangan yang nyata bahawa penjaga bukan Islam akan mempengaruhi akidah anak Muslim, maka hak penjagaan boleh dipindahkan kepada penjaga Muslim yang lebih mampu memelihara agama anak tersebut. Pertimbangan ini dibuat atas dasar menjaga agama anak, bukan kerana menafikan hubungan kekeluargaan secara mutlak.
Namun begitu, para fuqaha juga membincangkan perincian yang berbeza mengikut keadaan. Ada yang membezakan antara anak yang sudah mumayyiz dan belum mumayyiz, antara penjagaan fizikal dan pendidikan agama, serta antara situasi yang benar-benar membahayakan akidah dengan situasi yang tidak menunjukkan ancaman tersebut. Oleh itu, isu ini bukanlah persoalan yang boleh diputuskan hanya dengan satu hukum umum tanpa melihat fakta dan keadaan sebenar.
Hadis Rasulullah SAW juga menunjukkan bahawa setiap anak dilahirkan dalam keadaan fitrah.
Rasulullah SAW bersabda:
"Setiap anak dilahirkan di atas fitrah, maka kedua ibu bapanyalah yang menjadikannya Yahudi, Nasrani atau Majusi."(Riwayat al-Bukhari dan Muslim)
Hadis ini menunjukkan betapa besar pengaruh ibu bapa dan persekitaran terhadap pembentukan agama seorang anak. Oleh sebab itu, syariat mengambil berat siapakah yang akan mendidik seorang kanak-kanak pada usia awal kehidupannya.
Sekiranya seorang kanak-kanak yang telah memeluk Islam diserahkan kepada keluarga yang secara aktif berusaha mengembalikannya kepada agama asal, maka wujud kebimbangan bahawa akidahnya akan terjejas. Dalam keadaan sedemikian, para fuqaha membincangkan bahawa pemeliharaan agama hendaklah diberikan keutamaan sebagai salah satu tujuan utama syariat.
Walau bagaimanapun, Islam juga memerintahkan supaya hubungan kekeluargaan dipelihara. Allah SWT berfirman:
﴿وَصَاحِبْهُمَا فِى ٱلدُّنْيَا مَعْرُوفًا﴾
Maksudnya:
"Dan bergaullah dengan kedua-duanya di dunia dengan cara yang baik." (Surah Luqman: 15)
Ayat ini ditujukan kepada anak yang ibu bapanya bukan Islam. Walaupun terdapat perbezaan agama, Islam tetap memerintahkan supaya hubungan kekeluargaan dijaga dengan baik selagi tidak melibatkan ketaatan kepada perkara yang bertentangan dengan syariat.
Oleh sebab itu, apabila hak penjagaan berada pada pihak tertentu, ia tidak semestinya bermaksud hubungan anak dengan ibu bapa asal terputus sama sekali. Dalam banyak keadaan, syarak tetap menggalakkan silaturahim, ziarah dan layanan yang baik, selagi tidak membawa kepada kemudaratan terhadap agama anak tersebut.
Perlu juga difahami bahawa istilah "memeluk Islam" bagi seorang anak kecil mempunyai implikasi fiqh yang berbeza mengikut keadaan. Dalam sebahagian keadaan, anak mengikuti agama salah seorang ibu atau bapanya yang memeluk Islam. Dalam keadaan lain, terdapat persoalan mengenai umur anak, tahap mumayyiz, undang-undang negara dan bidang kuasa mahkamah. Semua perkara ini memerlukan penelitian yang mendalam dan tidak boleh disamaratakan.
Dalam konteks negara moden seperti Malaysia, isu hak penjagaan anak yang melibatkan perbezaan agama sering diputuskan melalui mahkamah mengikut undang-undang yang berkuat kuasa. Mahkamah akan menilai pelbagai faktor termasuk kebajikan kanak-kanak, keselamatan, pendidikan, hubungan kekeluargaan dan bidang kuasa undang-undang. Oleh itu, walaupun kitab-kitab fiqh memberikan prinsip umum, pelaksanaannya dalam sesebuah negara perlu melalui proses kehakiman yang sah.
Islam juga mengajar supaya dakwah dilakukan dengan hikmah. Sekiranya seorang anak Muslim mempunyai keluarga asal yang bukan Islam, hubungan tersebut hendaklah diuruskan dengan penuh kebijaksanaan. Sikap kasar, memutuskan silaturahim tanpa alasan syarie atau menimbulkan permusuhan bukanlah pendekatan yang dianjurkan oleh Islam.
Allah SWT berfirman:
﴿ٱدْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِٱلْحِكْمَةِ وَٱلْمَوْعِظَةِ ٱلْحَسَنَةِ﴾
Maksudnya:
"Serulah ke jalan Tuhanmu dengan hikmah dan nasihat yang baik." (Surah al-Nahl: 125)
Dalam banyak keadaan, akhlak yang baik terhadap keluarga asal boleh menjadi sebab mereka lebih memahami ajaran Islam.
Perlu juga dijelaskan bahawa hak penjagaan bukanlah hak mutlak yang tidak boleh berubah. Dalam fiqh Islam, hak hadanah boleh berubah apabila berlaku perubahan keadaan. Sekiranya penjaga tidak lagi memenuhi syarat-syarat yang diperlukan atau wujud kemudaratan yang nyata kepada anak, maka mahkamah atau pihak berkuasa yang berautoriti boleh menilai semula hak tersebut berdasarkan prinsip keadilan dan maslahat.
Syariat Islam juga membezakan antara kasih sayang terhadap keluarga bukan Islam dengan persetujuan terhadap kekufuran. Seorang Muslim diperintahkan berbuat baik kepada ahli keluarganya yang bukan Islam, tetapi dia tidak boleh membantu mereka dalam perkara yang membawa kepada kerosakan agama.
Allah SWT berfirman:
﴿لَا طَاعَةَ لِمَخْلُوقٍ فِي مَعْصِيَةِ الْخَالِقِ﴾
Maksud hadis ini ialah bahawa tidak ada ketaatan kepada makhluk jika membawa kepada maksiat kepada Allah.
Prinsip ini menjadi asas bahawa pemeliharaan agama tetap diutamakan apabila berlaku pertembungan antara tuntutan agama dan tuntutan lain.
Dalam sejarah Islam, terdapat beberapa peristiwa yang menunjukkan bahawa Rasulullah SAW mengambil berat terhadap agama kanak-kanak dan golongan yang lemah. Namun, setiap kes mempunyai latar belakang yang berbeza, dan para ulama berhati-hati dalam membuat qiyas atau mengeluarkan hukum tanpa melihat keseluruhan keadaan.
Dari sudut maqasid syariah, pemeliharaan agama berada pada kedudukan yang sangat tinggi. Akan tetapi, maqasid yang lain seperti pemeliharaan nyawa, akal, keturunan dan harta juga perlu dipertimbangkan. Oleh sebab itu, keputusan dalam sesuatu kes hendaklah dibuat secara seimbang dengan mengambil kira semua maslahat dan mafsadah yang berkaitan.
Bagi masyarakat Islam, tanggungjawab terhadap saudara baharu termasuk kanak-kanak tidak berakhir dengan pengislamannya sahaja. Mereka memerlukan pendidikan agama, sokongan emosi, kebajikan, perlindungan dan bimbingan yang berterusan. Sekiranya masyarakat Islam gagal memberikan sokongan tersebut, maka mereka telah mengabaikan sebahagian daripada tanggungjawab ukhuwah yang dituntut oleh syariat.
Pada masa yang sama, masyarakat Islam juga hendaklah mengelakkan tindakan melulu atau mengambil undang-undang di tangan sendiri dalam isu hak penjagaan. Sebarang pertikaian hendaklah dirujuk kepada pihak berkuasa dan mahkamah yang mempunyai bidang kuasa agar keputusan dibuat secara adil berdasarkan fakta dan undang-undang yang berkenaan.
Kesimpulannya, prinsip umum dalam fiqh Islam ialah pemeliharaan agama seorang anak Muslim merupakan antara tujuan utama syariat. Oleh itu, apabila timbul kebimbangan yang nyata bahawa penyerahan seorang anak kecil Muslim kepada penjaga bukan Islam akan membawa kepada kerosakan akidah atau usaha mengembalikannya kepada agama asal, para fuqaha membincangkan bahawa perlindungan terhadap agama anak hendaklah diberikan keutamaan. Namun demikian, penerapan hukum dalam sesuatu kes tidak boleh dibuat secara umum tanpa melihat fakta, umur anak, tahap kematangan, keadaan sebenar keluarga, undang-undang yang berkuat kuasa dan keputusan mahkamah yang berbidang kuasa. Dalam semua keadaan, Islam tetap memerintahkan agar hubungan kekeluargaan dijaga dengan baik, dakwah dilakukan dengan hikmah dan keadilan ditegakkan tanpa menzalimi mana-mana pihak. Dengan memahami prinsip-prinsip ini secara menyeluruh, umat Islam dapat memelihara akidah anak-anak, menghormati proses keadilan serta menampilkan keindahan syariat Islam yang sentiasa menggabungkan pemeliharaan agama dengan kebijaksanaan, rahmat dan keadilan.
asa
Comments
Post a Comment