Kajian Perkataan الالوهية Dari Sudut Ilmu Sarf
edit / Perkataan Uluhiyyah / Kajian Perkataan الالوهية Dari Sudut Ilmu Sarf
Kajian Perkataan الْأُلُوهِيَّةُ Dari Sudut Ilmu Sarf
Perkataan الْأُلُوهِيَّةُ ialah satu perkataan Arab yang sangat penting untuk dikaji dari sudut ilmu sarf kerana bentuk binaannya memperlihatkan hubungan antara kata dasar, perubahan bentuk, nisbah dan pembentukan masdar yang menunjukkan suatu hakikat atau keadaan. Perkataan ini juga berkait rapat dengan lafaz إِلٰهٌ dan أَلِهَ serta mempunyai hubungan makna dengan perkataan الله. Oleh itu, penelitian sarf terhadap perkataan ini perlu dilakukan dengan cermat supaya tidak dicampuradukkan antara asal kata, bentuk terbitan dan penggunaan istilah dalam perbahasan akidah.
Perkataan الْأُلُوهِيَّةُ secara tulisan terdiri daripada أل yang berada di hadapan, kemudian أُلُوهِيَّة sebagai perkataan yang menjadi inti. Jika أل dibuang, tinggal perkataan أُلُوهِيَّة. Huruf أل di sini ialah أل التعريف, iaitu alif lam yang menjadikan sesuatu isim itu ma'rifah. Maka, dari sudut pembentukan sarf, perkara yang perlu dikaji terlebih dahulu ialah perkataan أُلُوهِيَّة sebelum diteliti fungsi أل.
Perkataan أُلُوهِيَّة lazimnya dikaitkan dengan lafaz إِلٰه yang bermaksud sesuatu yang disembah. Bentuk jamaknya ialah آلِهَة. Dalam bahasa Arab, إِلٰه merupakan isim yang digunakan bagi sesuatu yang dijadikan sebagai ma'bud, iaitu sesuatu yang disembah. Apabila disebut إِلٰه secara umum, ia boleh merujuk kepada sesuatu yang disembah, sama ada sembahan itu benar atau batil. Namun apabila lafaz tersebut digunakan dalam konteks tauhid, maka yang dimaksudkan ialah Allah sebagai satu-satunya Tuhan yang benar-benar berhak disembah.
Dari sudut sarf, hubungan antara إِلٰه dan أُلُوهِيَّة menunjukkan proses pembentukan kata yang menghasilkan makna abstrak. إِلٰه merujuk kepada objek atau pihak yang disembah, manakala أُلُوهِيَّة merujuk kepada makna yang berkaitan dengan ketuhanan atau sifat sebagai Tuhan. Dengan demikian, perbezaan antara kedua-duanya ialah perbezaan antara isim yang menunjukkan sesuatu yang disembah dengan isim yang menunjukkan konsep atau sifat ketuhanan.
Kata أُلُوهِيَّة mempunyai pola فُعُولِيَّة. Apabila huruf-hurufnya dianalisis berdasarkan pola tersebut, susunannya ialah:
أُلُوهِيَّة = فُعُولِيَّة
Huruf ف pada pola mewakili huruf pertama akar, huruf ع mewakili huruf kedua dan huruf ل mewakili huruf ketiga. Dalam analisis yang mengaitkan perkataan ini dengan akar أ ل ه, maka huruf أ ialah فاء الكلمة, huruf ل ialah عين الكلمة dan huruf ه ialah لام الكلمة. Kemudian ditambahkan unsur و dan يّة dalam bentuk binaan yang menghasilkan أُلُوهِيَّة.
Pola فُعُولِيَّة secara umum sering digunakan untuk menunjukkan makna yang bersifat abstrak, keadaan, sifat atau konsep yang berkaitan dengan kata asal. Oleh sebab itu, أُلُوهِيَّة membawa makna yang berkaitan dengan keadaan ketuhanan atau sifat sebagai ilah. Dalam konteks perbahasan akidah, ia digunakan untuk merujuk kepada perkara-perkara yang berkaitan dengan pengabdian dan penyembahan kepada Allah sebagai satu-satunya Tuhan yang benar.
Perlu diperhatikan bahawa kajian sarf tidak boleh memutuskan makna sesuatu perkataan hanya berdasarkan pola semata-mata. Pola membantu menjelaskan struktur pembentukan kata, tetapi makna sesuatu perkataan juga perlu dirujuk kepada penggunaan bahasa Arab, kamus muktabar dan konteks ayat. Oleh itu, apabila membincangkan أُلُوهِيَّة, seseorang perlu membezakan antara analisis linguistik dan penggunaan istilah dalam ilmu akidah.
Akar kata yang berkaitan dengan أُلُوهِيَّة ialah أ ل ه. Akar ini mempunyai beberapa bentuk terbitan dalam bahasa Arab. Antara bentuk yang paling penting ialah أَلِهَ، إِلٰه، آلِهَة dan تَأَلَّهَ. Kesemuanya mempunyai hubungan makna yang berkisar pada konsep ketuhanan, penyembahan dan pengabdian, tetapi setiap bentuk mempunyai fungsi dan makna tersendiri.
Fi'il أَلِهَ merupakan salah satu bentuk yang dikaitkan dengan akar tersebut. Dalam penggunaan bahasa Arab, kata ini mempunyai makna yang berkaitan dengan beribadah, menyembah atau menjadikan sesuatu sebagai tempat pengabdian. Daripada akar ini lahir konsep إِلٰه sebagai sesuatu yang disembah. Apabila makna ini dikembangkan kepada konsep abstrak, lahirlah penggunaan أُلُوهِيَّة bagi menunjukkan makna ketuhanan atau sifat yang berkaitan dengan ilah.
Lafaz إِلٰه pula berada pada pola فِعَال jika dianalisis daripada akar أ ل ه. Bentuk ini menunjukkan isim yang merujuk kepada sesuatu yang disembah. Jamaknya ialah آلِهَة. Perubahan daripada إِلٰه kepada آلِهَة memperlihatkan salah satu bentuk jamak taksir dalam bahasa Arab. Perubahan bentuk ini tidak sekadar menambah huruf pada hujung perkataan, tetapi mengubah struktur dalaman perkataan mengikut pola jamak yang digunakan oleh bahasa Arab.
Apabila seseorang berkata إِلٰهٌ, maknanya secara bahasa ialah sesuatu yang disembah. Namun apabila disebut الله, lafaz tersebut mempunyai kedudukan yang khusus. الله ialah nama khas bagi Tuhan Yang Maha Esa dan tidak digunakan sebagai nama umum bagi sembahan lain. Maka, walaupun terdapat hubungan akar dan makna antara إِلٰه dan الله, kedua-duanya tidak boleh disamakan dari sudut fungsi bahasa. إِلٰه ialah isim umum yang boleh digunakan dalam konteks sembahan secara umum, manakala الله ialah nama khas bagi Tuhan Yang satu.
Dalam kalimah tauhid لَا إِلٰهَ إِلَّا الله, perkataan إِلٰه hadir sebagai isim yang dinafikan dengan لا النافية للجنس. Makna keseluruhannya ialah tidak ada satu pun yang berhak disembah dengan benar melainkan Allah. Di sini dapat dilihat hubungan yang sangat rapat antara إِلٰه dan أُلُوهِيَّة. إِلٰه merujuk kepada pihak yang menjadi objek penyembahan, sedangkan أُلُوهِيَّة merujuk kepada makna ketuhanan yang berkaitan dengan hak untuk disembah.
Dari sudut pembentukan kata, أُلُوهِيَّة boleh difahami sebagai kata terbitan yang membawa makna abstrak daripada konsep إِلٰه. Ia tidak merujuk kepada satu objek tertentu seperti إِلٰه, tetapi kepada sifat, keadaan atau konsep yang berkaitan dengan ketuhanan. Sebagai contoh, apabila seseorang membincangkan أُلُوهِيَّة الله, maksudnya ialah perkara yang berkaitan dengan ketuhanan Allah, khususnya hak Allah untuk menerima segala bentuk ibadah.
Huruf ي dan ة pada penghujung أُلُوهِيَّة memainkan peranan penting dalam pembentukan kata. Gabungan ـيَّة sering digunakan dalam bahasa Arab moden dan istilah ilmiah untuk membentuk kata yang menunjukkan sifat abstrak atau konsep. Dalam perkataan ini, unsur tersebut menghasilkan makna yang berkaitan dengan keadaan atau hakikat ketuhanan.
Jika dibandingkan dengan beberapa perkataan lain, pola ini dapat dilihat dalam kata seperti إِنْسَانِيَّة yang membawa makna kemanusiaan, حُرِّيَّة yang membawa makna kebebasan dan عُبُودِيَّة yang membawa makna kehambaan atau perhambaan. Walaupun setiap perkataan mempunyai akar yang berbeza, bentuk ـيَّة membantu menghasilkan makna abstrak yang berkaitan dengan sifat atau konsep.
Perkataan أُلُوهِيَّة juga perlu dibezakan daripada عُبُودِيَّة. أُلُوهِيَّة berkaitan dengan kedudukan sebagai ilah dan hak untuk disembah, manakala عُبُودِيَّة berkaitan dengan kedudukan sebagai hamba dan pengabdian seorang makhluk kepada Tuhannya. Dari sudut hubungan makna, kedua-duanya saling berkaitan. Jika Allah ialah satu-satunya yang memiliki hak ketuhanan, maka manusia pula ialah makhluk yang wajib tunduk dan beribadah kepada-Nya.
Perbezaan ini dapat dilihat melalui struktur ayat. Apabila disebut أُلُوهِيَّة الله, fokusnya ialah kepada Allah sebagai Tuhan dan hak-Nya untuk disembah. Apabila disebut عُبُودِيَّة العبد لله, fokusnya ialah kepada hamba yang tunduk dan beribadah kepada Allah. Oleh itu, dari sudut makna, أُلُوهِيَّة berada pada sisi ketuhanan, manakala عُبُودِيَّة berada pada sisi kehambaan.
Dalam kajian sarf, penting juga untuk membezakan antara kata yang berasal daripada akar yang sama dan kata yang hanya mempunyai hubungan makna. Akar أ ل ه melahirkan beberapa bentuk yang mempunyai hubungan langsung. Namun tidak semua perkataan yang berkaitan dengan ketuhanan semestinya berasal daripada akar yang sama. Sebagai contoh, رَبّ mempunyai makna yang berkaitan dengan pemeliharaan, penguasaan dan pentadbiran, manakala إِلٰه berkaitan dengan penyembahan. Kedua-duanya mempunyai hubungan dalam perbahasan akidah, tetapi dari sudut sarf, akar dan pola masing-masing adalah berbeza.
Lafaz أُلُوهِيَّة juga menunjukkan bahawa ilmu sarf membantu seseorang memahami bagaimana bahasa Arab membentuk istilah abstrak daripada kata dasar. Kata dasar memberikan makna asal, kemudian bentuk terbitan memperluaskan makna tersebut kepada konsep yang lebih umum. Dengan memahami proses ini, seseorang tidak akan menganggap bahawa semua istilah yang digunakan dalam perbahasan akidah mempunyai bentuk asal yang sama.
Dari sudut nahu, الْأُلُوهِيَّةُ ialah isim kerana menerima أل التعريف dan boleh menerima tanda raf' berupa dhammah. Apabila berada dalam keadaan marfu', ia disebut الْأُلُوهِيَّةُ. Jika majrur, ia menjadi الْأُلُوهِيَّةِ. Jika mansub, ia menjadi الْأُلُوهِيَّةَ. Perubahan pada akhir perkataan ini ialah perubahan i'rab yang dibincangkan dalam ilmu nahu, bukan perubahan binaan sarf.
Perbezaan antara sarf dan nahu perlu diperhatikan dengan jelas. Sarf membincangkan struktur dalaman perkataan dan perubahan bentuknya daripada satu pola kepada pola yang lain. Nahu pula membincangkan kedudukan perkataan dalam ayat serta perubahan harakat akhirnya berdasarkan fungsi sintaksis. Oleh itu, apabila kita mengatakan أُلُوهِيَّة berada pada pola tertentu, itu merupakan kajian sarf. Apabila kita mengatakan الألوهيةُ sebagai mubtada' atau marfu', itu merupakan kajian nahu.
Dari sudut makna istilah, أُلُوهِيَّة dalam perbahasan tauhid merujuk kepada perkara yang berkaitan dengan pengabdian kepada Allah dan pengkhususan ibadah hanya kepada-Nya. Namun perlu diperhatikan bahawa perkataan أُلُوهِيَّة sendiri bukanlah lafaz yang terdapat dalam al-Quran dalam bentuk tersebut. Al-Quran menggunakan lafaz-lafaz seperti إِلٰه dan الله serta ungkapan لَا إِلٰهَ إِلَّا هُوَ. Istilah أُلُوهِيَّة kemudiannya digunakan oleh para ulama untuk menghimpunkan makna yang berkaitan dengan ketuhanan dan hak Allah untuk disembah.
Ini merupakan perkara penting dalam penelitian ilmiah. Tidak semua istilah ilmu yang digunakan oleh ulama mesti terdapat secara literal dalam al-Quran. Ada istilah yang dibentuk untuk menghimpunkan makna-makna yang terdapat dalam nas. Namun, apabila menggunakan sesuatu istilah, seseorang perlu memastikan bahawa maknanya selaras dengan dalil dan tidak memasukkan makna asing yang tidak ditunjukkan oleh bahasa Arab atau wahyu.
Dari sudut akar kata, hubungan أُلُوهِيَّة dengan إِلٰه menunjukkan bahawa konsep ketuhanan berkait rapat dengan konsep ibadah. Sesuatu yang disebut sebagai إِلٰه ialah sesuatu yang dijadikan sebagai tempat penyembahan. Oleh itu, apabila seseorang mengakui Allah sebagai إِلٰه, pengakuan tersebut mempunyai tuntutan bahawa ibadah hendaklah ditujukan kepada Allah. Tidak memadai sekadar mengakui kewujudan Allah jika seseorang masih memberikan ibadah kepada selain-Nya.
Di sinilah pentingnya memahami struktur bahasa dalam kalimah لَا إِلٰهَ إِلَّا الله. Kalimah tersebut mengandungi penafian dan penetapan. لَا إِلٰهَ menafikan adanya ilah yang berhak disembah, manakala إِلَّا الله menetapkan Allah sebagai satu-satunya Tuhan yang berhak menerima ibadah. Dari sudut hubungan dengan istilah أُلُوهِيَّة, kalimah ini menetapkan bahawa hak ketuhanan yang sebenar hanya milik Allah.
Kajian sarf terhadap أُلُوهِيَّة juga memperlihatkan keluasan bahasa Arab dalam membezakan antara pelbagai tahap makna. إِلٰه ialah kata yang merujuk kepada sesuatu yang disembah. آلِهَة ialah bentuk jamaknya. أُلُوهِيَّة pula merujuk kepada konsep atau sifat ketuhanan. تَأَلُّه pula berkaitan dengan perbuatan mengabdikan diri atau melakukan ibadah. Perbezaan bentuk ini membantu menjelaskan hubungan antara pelaku, perbuatan, objek dan konsep yang terdapat dalam satu lingkungan makna.
Sebagai kesimpulan dari sudut ilmu sarf, الْأُلُوهِيَّةُ terdiri daripada أل التعريف dan kata أُلُوهِيَّة. Kata tersebut mempunyai hubungan dengan akar أ ل ه dan berkaitan secara makna dengan إِلٰه. Ia digunakan sebagai isim abstrak yang menunjukkan makna ketuhanan atau perkara yang berkaitan dengan kedudukan sebagai ilah. Dalam penggunaan istilah akidah, ia merujuk kepada perkara yang berkaitan dengan hak Allah sebagai satu-satunya Tuhan yang berhak menerima ibadah.
Perkataan ini juga memperlihatkan keindahan bahasa Arab dalam membina istilah daripada akar kata yang mempunyai makna asas. Daripada akar أ ل ه, lahir perkataan-perkataan yang berkaitan dengan ilah dan penyembahan; kemudian melalui pembentukan kata terbitan, lahir istilah أُلُوهِيَّة yang membawa makna abstrak mengenai ketuhanan. Dengan memahami hubungan antara أَلِهَ, إِلٰه, آلِهَة, تَأَلَّهَ dan أُلُوهِيَّة, seseorang dapat melihat bahawa kajian sarf bukan sekadar menghafal pola perkataan, tetapi merupakan alat untuk memahami bagaimana sesuatu makna berkembang melalui perubahan bentuk bahasa.
Oleh itu, kajian terhadap الْأُلُوهِيَّةُ dari sudut sarf hendaklah sentiasa dilakukan dengan membezakan tiga perkara: pertama, asal akar kata dan bentuk morfologi; kedua, makna bahasa yang lahir daripada bentuk tersebut; dan ketiga, makna istilah yang digunakan dalam disiplin akidah. Apabila ketiga-tiga aspek ini dibezakan dengan tepat, maka seseorang dapat memahami bahawa أُلُوهِيَّة ialah istilah yang berkaitan rapat dengan إِلٰه, dibentuk untuk menunjukkan makna abstrak ketuhanan, dan dalam penggunaan akidah merujuk kepada hak Allah sebagai Tuhan Yang Maha Esa yang berhak menerima seluruh bentuk ibadah.
asa
Comments
Post a Comment