Keazaman Selepas Syura dan Tawakal Kepada Allah Sebagai Penentu Kejayaan
edit / Perkataan Azam / Keazaman Selepas Syura dan Tawakal Kepada Allah Sebagai Penentu Kejayaan
🌿 Keazaman Selepas Syura dan Tawakal Kepada Allah Sebagai Penentu Kejayaan
Prinsip syura dalam Islam bukan sekadar bermesyuarat, tetapi mesti diikuti dengan keazaman untuk melaksanakan keputusan bersama. Selepas itu, mukmin diperintahkan untuk bertawakal kepada Allah, kerana Dialah penentu kejayaan hakiki.
📖 Dalil Al‑Quran
Surah Ali ‘Imran: 159
🌿 Petunjuk Utama
- Syura sebagai asas keputusan: Keputusan dibuat dengan musyawarah sesama mukmin.
- Keazaman selepas syura: Setelah bermesyuarat, perlu ada tekad untuk melaksanakan keputusan.
- Tawakal kepada Allah: Menyerahkan hasil usaha kepada Allah, kerana Dialah penentu kejayaan.
- Kejayaan hakiki: Kejayaan bukan hanya hasil usaha manusia, tetapi dengan izin Allah.
- Keseimbangan usaha dan tawakal: Islam mendidik agar berusaha bersungguh‑sungguh, kemudian bertawakal.
📚 Hikmah Ayat
Menguatkan ukhuwah: Syura meneguhkan persaudaraan dan keadilan.
Mendidik disiplin: Keazaman selepas syura melatih umat agar berpegang pada keputusan bersama.
Meneguhkan iman: Tawakal mengajar hati agar bergantung sepenuhnya kepada Allah.
Menghindari kesombongan: Usaha tanpa tawakal boleh menjerumuskan kepada rasa bangga diri.
Membawa keberkatan: Kejayaan yang disertai tawakal mendapat rahmat Allah.
📊 Ringkas Perbezaan
🌸 Kesimpulan: Islam mengajar bahawa selepas bermesyuarat dengan syura, mukmin mesti berazam untuk melaksanakan keputusan, kemudian bertawakal kepada Allah. Inilah keseimbangan antara usaha manusia dan pergantungan kepada Allah, yang menjadi penentu kejayaan hakiki.
Mahu saya susunkan jadual perbandingan antara usaha tanpa tawakal dengan usaha yang disertai tawakal supaya lebih jelas perbezaannya?
Syura dan tawakal merupakan dua prinsip besar yang saling melengkapi dalam kehidupan seorang mukmin. Islam tidak mengajar umatnya hanya bergantung kepada perancangan manusia semata-mata, dan pada masa yang sama tidak mengajar mereka meninggalkan usaha dengan alasan berserah kepada takdir. Sebaliknya, syariat menetapkan satu susunan yang sangat seimbang, iaitu bermula dengan mengumpulkan maklumat, mendapatkan pandangan melalui syura, menilai maslahat dan mudarat, membuat keputusan dengan penuh keazaman, kemudian menyerahkan hasilnya kepada Allah سبحانه وتعالى melalui tawakal yang sebenar. Inilah jalan yang ditunjukkan oleh al-Quran dan diamalkan oleh Rasulullah ﷺ dalam setiap urusan penting yang melibatkan agama, masyarakat dan pemerintahan.
Prinsip agung ini dirakamkan oleh Allah سبحانه وتعالى dalam Surah Ali 'Imran ayat 159:
فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ ۖ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ ۖ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ
Maksudnya:
"Maka dengan sebab rahmat daripada Allah engkau berlaku lemah lembut terhadap mereka. Sekiranya engkau bersikap keras lagi berhati kasar, nescaya mereka akan lari dari sekelilingmu. Oleh itu maafkanlah mereka, mohonkanlah keampunan untuk mereka, bermesyuaratlah dengan mereka dalam urusan itu. Kemudian apabila engkau telah berazam, maka bertawakallah kepada Allah. Sesungguhnya Allah mengasihi orang-orang yang bertawakal kepada-Nya."
Ayat ini diturunkan selepas Perang Uhud, iaitu ketika umat Islam mengalami satu ujian yang besar akibat sebahagian pemanah meninggalkan kedudukan mereka kerana menyangka peperangan telah berakhir. Walaupun kesilapan itu membawa kesan yang berat, Allah tidak memerintahkan Rasulullah ﷺ memutuskan hubungan dengan para sahabat atau menghentikan amalan syura. Sebaliknya Allah memerintahkan Baginda supaya terus bersikap lembut, memaafkan mereka, memohon keampunan untuk mereka, terus bermesyuarat dan setelah keputusan dibuat, hendaklah bertawakal kepada Allah. Ini menunjukkan bahawa kegagalan dalam sesuatu usaha tidak boleh dijadikan alasan untuk meninggalkan syura, bahkan pengalaman tersebut menjadi pengajaran untuk memperbaiki keputusan pada masa hadapan.
Susunan ayat ini sangat mendalam. Allah tidak terus menyebut tawakal, tetapi mendahuluinya dengan beberapa langkah penting. Pertama ialah kelembutan hati dalam memimpin manusia. Kedua ialah memaafkan kesalahan mereka. Ketiga ialah memohon keampunan Allah untuk mereka. Keempat ialah bermesyuarat. Kelima ialah berazam. Keenam barulah bertawakal kepada Allah. Susunan ini menunjukkan bahawa tawakal bukan titik permulaan, tetapi kemuncak kepada satu proses yang telah melalui usaha, penelitian dan keputusan yang matang.
Perkataan العزم atau azam dalam ayat ini membawa maksud keteguhan hati selepas menimbang semua perkara yang berkaitan. Ia bukan sekadar keinginan, tetapi keputusan yang mantap dan tidak mudah berubah kerana tekanan atau keraguan. Dalam bahasa Arab, azam menggambarkan kekuatan jiwa untuk melaksanakan sesuatu keputusan setelah segala pertimbangan dilakukan. Oleh itu, azam lahir selepas ilmu, pertimbangan, syura dan keyakinan, bukan sebelum semuanya berlaku.
Ramai manusia mempunyai cita-cita, tetapi tidak mempunyai azam. Cita-cita hanyalah harapan, sedangkan azam ialah keputusan untuk bertindak. Seorang mukmin tidak hidup dengan angan-angan semata-mata. Dia mengkaji sesuatu perkara, berbincang dengan mereka yang berilmu, meneliti akibat baik dan buruk, kemudian apabila keputusan telah dibuat, dia melaksanakannya dengan penuh kesungguhan. Inilah maksud firman Allah: "Apabila engkau telah berazam." Azam tidak lahir daripada emosi yang sementara, tetapi daripada keyakinan yang dibina di atas ilmu dan petunjuk syarak.
Selepas azam, Allah memerintahkan supaya bertawakal kepada-Nya. Tawakal berasal daripada perkataan وكل yang membawa maksud menyerahkan urusan kepada pihak yang dipercayai kerana yakin terhadap kemampuan dan kesempurnaannya. Dari sudut syarak, tawakal ialah pergantungan hati sepenuhnya kepada Allah dalam memperoleh manfaat dan menolak mudarat, setelah seseorang melaksanakan segala usaha yang diizinkan oleh syariat. Oleh itu, tawakal bukan bermaksud meninggalkan sebab, tetapi menggunakan sebab yang dibenarkan sambil meyakini bahawa sebab itu sendiri tidak memberi manfaat melainkan dengan izin Allah.
Inilah keseimbangan yang sangat indah dalam Islam. Allah menciptakan dunia dengan sebab-musabab, namun Allah juga mengajar bahawa semua sebab berada di bawah kekuasaan-Nya. Seorang petani menanam benih, membajak tanah, menyiram tanaman dan membuang rumpai. Semua itu adalah usaha yang wajib dilakukan. Namun petani tersebut tidak boleh memastikan benih akan tumbuh tanpa kehendak Allah. Hujan, cahaya matahari, kesuburan tanah dan kehidupan benih semuanya berada di bawah kekuasaan Allah. Oleh sebab itu, dia berusaha sedaya upaya dan pada masa yang sama bertawakal kepada Allah.
Rasulullah ﷺ sendiri menjadi contoh terbaik dalam menggabungkan usaha dengan tawakal. Dalam peristiwa hijrah ke Madinah, Baginda tidak hanya berkata bahawa Allah akan melindunginya tanpa mengambil sebarang langkah keselamatan. Sebaliknya Baginda menyusun perancangan yang sangat teliti. Baginda memilih waktu yang sesuai untuk keluar dari rumah, menggunakan penunjuk jalan yang mahir, bersembunyi di Gua Thur selama tiga malam, meminta Abdullah bin Abu Bakar membawa maklumat, meminta Asma' binti Abu Bakar menyediakan bekalan makanan dan meminta Amir bin Fuhairah menggembala kambing bagi menghapuskan kesan tapak kaki. Semua langkah ini menunjukkan bahawa tawakal tidak pernah bercanggah dengan perancangan yang rapi.
Namun, walaupun semua usaha telah dilakukan, Rasulullah ﷺ tetap meletakkan pergantungan hati kepada Allah. Ketika Abu Bakar رضي الله عنه berasa bimbang apabila musuh berada begitu hampir dengan pintu gua, Baginda bersabda:
لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا
Maksudnya:
"Janganlah engkau bersedih, sesungguhnya Allah bersama kita."
Peristiwa ini menjadi contoh paling jelas bahawa tawakal bukan meninggalkan usaha, tetapi keyakinan bahawa Allah akan menentukan hasil selepas segala usaha dilaksanakan.
Islam menolak dua sikap yang melampau. Pertama ialah bergantung sepenuhnya kepada usaha sehingga melupakan Allah. Orang seperti ini menyangka kejayaan datang semata-mata kerana kepintaran, kekayaan, pengalaman atau strategi yang dimilikinya. Apabila berjaya, dia menjadi sombong kerana menyangka kejayaan itu hasil usahanya sendiri. Kedua ialah meninggalkan usaha dengan alasan bertawakal. Orang seperti ini tidak mahu merancang, tidak mahu belajar, tidak mahu bekerja keras, tetapi mengharapkan Allah memberikan kejayaan tanpa sebab yang diizinkan-Nya. Kedua-dua sikap ini bertentangan dengan ajaran Islam.
Rasulullah ﷺ pernah melihat seorang lelaki meninggalkan untanya tanpa diikat lalu berkata bahawa dia bertawakal kepada Allah. Baginda bersabda:
اعْقِلْهَا وَتَوَكَّلْ
Maksudnya:
"Ikatlah dahulu untamu, kemudian bertawakallah."
Hadith “اعْقِلْهَا وَتَوَكَّلْ” (Ikatlah dahulu untamu, kemudian bertawakallah) diriwayatkan oleh Imam al‑Tirmizi dalam Jami‘ al‑Tirmizi, hadith nombor 2517 (ada juga disebut sebagai no. 2441 dalam sebahagian cetakan). Ia dinilai sebagai hadith gharib, tetapi maknanya sahih kerana turut diriwayatkan daripada sahabat lain.
📖 Lafaz Hadith
اعْقِلْهَا وَتَوَكَّلْ ➡️ “Ikatlah dahulu untamu, kemudian bertawakallah.”
Hadith ini diriwayatkan daripada Anas bin Malik رضي الله عنه, apabila seorang lelaki bertanya kepada Rasulullah ﷺ: "Wahai Rasulullah, adakah aku perlu mengikat untaku lalu bertawakal, atau aku lepaskannya lalu bertawakal?" Baginda menjawab: “Ikatlah dahulu, kemudian bertawakallah.”
📚 Rujukan Hadith
Kitab: Jami‘ al‑Tirmizi (Bab Sifat Hari Kiamat, Pelembut Hati dan Warak)
Nombor Hadith: 2517 (dalam sebahagian cetakan disebut 2441)
Perawi: Anas bin Malik رضي الله عنه
Status: Hadith gharib, tetapi maknanya sahih kerana turut diriwayatkan daripada ‘Amr bin Umayyah al‑Dhamri رضي الله عنه.
🌿 Petunjuk Utama
Usaha sebelum tawakal: Islam menuntut ikhtiar dahulu sebelum menyerahkan hasil kepada Allah.
Tawakal sebenar: Tawakal bukan meninggalkan usaha, tetapi bergantung kepada Allah selepas berusaha.
Menolak sikap malas: Hadith ini menolak anggapan bahawa tawakal bermakna tidak perlu berusaha.
Keseimbangan hidup: Mukmin mesti menggabungkan ikhtiar dengan tawakal.
📊 Ringkas Perbezaan
🌸 Kesimpulan: Hadith “اعْقِلْهَا وَتَوَكَّلْ” (Jami‘ al‑Tirmizi no. 2517 / 2441) menegaskan bahawa tawakal mesti disertai dengan usaha. Islam mendidik keseimbangan antara ikhtiar manusia dan pergantungan kepada Allah, inilah bentuk tawakal sebenar yang membawa kejayaan dunia dan akhirat.
Mahu saya senaraikan beberapa hadith sahih lain tentang tawakal untuk melengkapkan gambaran bahawa usaha dan tawakal adalah prinsip hidup mukmin?
Hadis ini menjadi kaedah besar dalam memahami hubungan antara usaha dan tawakal. Mengikat unta ialah usaha. Bertawakal ialah pergantungan hati kepada Allah. Kedua-duanya mesti bergabung dan tidak boleh dipisahkan.
Keazaman selepas syura juga melatih seseorang supaya tidak terus-menerus berada dalam keraguan. Ada manusia yang terlalu lama berfikir sehingga akhirnya gagal membuat keputusan. Setiap cadangan dibincangkan, tetapi tiada satu pun dilaksanakan. Islam tidak mengajar sikap seperti ini. Syura mempunyai tempohnya. Setelah pandangan dikumpulkan dan keputusan dibuat berdasarkan dalil serta maslahat, seseorang hendaklah berazam dan melaksanakannya. Terlalu banyak keraguan selepas keputusan dibuat hanya akan melemahkan tindakan.
Dalam kehidupan keluarga, prinsip ini sangat penting. Suami dan isteri hendaklah berbincang dalam urusan rumah tangga, pendidikan anak-anak, kewangan dan pelbagai perkara lain. Setelah mencapai persetujuan yang baik, mereka hendaklah melaksanakannya dengan penuh keyakinan dan menyerahkan hasilnya kepada Allah. Rumah tangga yang dipenuhi syura dan tawakal biasanya lebih kukuh kerana setiap keputusan dibuat secara bersama dan setiap ujian dihadapi dengan pergantungan kepada Allah.
Dalam bidang pendidikan, seorang pelajar perlu bermesyuarat dengan guru, ibu bapa atau mereka yang berpengalaman sebelum memilih bidang pengajian atau membuat keputusan penting. Setelah membuat pilihan yang terbaik, dia hendaklah belajar bersungguh-sungguh dan bertawakal kepada Allah. Dia tidak boleh hanya berdoa tanpa belajar, dan tidak boleh juga hanya belajar tanpa memohon pertolongan Allah.
Begitu juga dalam bidang dakwah. Pendakwah hendaklah berbincang dengan rakan-rakan seperjuangan, menilai keadaan masyarakat, memahami keutamaan dakwah dan memilih pendekatan yang paling sesuai. Setelah segala persiapan dibuat, dia hendaklah melaksanakan dakwah dengan penuh keyakinan sambil bertawakal kepada Allah. Hidayah bukan berada di tangan pendakwah, tetapi di tangan Allah. Tugas manusia hanyalah menyampaikan dengan hikmah dan kesabaran.
Dalam urusan kepimpinan, syura dan tawakal menjadi asas kepada pentadbiran yang adil. Pemimpin yang bijaksana tidak membuat keputusan berdasarkan hawa nafsu atau kepentingan peribadi. Dia mengumpulkan maklumat, mendengar pandangan para penasihat yang amanah, mengkaji setiap pilihan dan kemudian membuat keputusan dengan tegas. Selepas itu dia bertawakal kepada Allah, bukan kepada kekuatan tenteranya, kekayaannya atau sokongan manusia.
Keazaman juga menuntut keberanian memikul tanggungjawab terhadap keputusan yang telah dibuat. Orang yang berazam tidak menyalahkan orang lain apabila menghadapi kesukaran. Dia menerima bahawa setiap keputusan mempunyai risiko, namun dia yakin bahawa Allah akan memberikan ganjaran kepada usaha yang dilakukan dengan ikhlas. Tawakal tidak menjadikan seseorang lemah, bahkan melahirkan keberanian kerana dia yakin bahawa segala urusan berada dalam kekuasaan Allah.
Firman Allah سبحانه وتعالى dalam Surah at-Talaq ayat 3:
وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ
Maksudnya:
"Dan sesiapa yang bertawakal kepada Allah, maka Allah akan mencukupkan keperluannya."
Ayat ini tidak bermaksud bahawa Allah akan memberikan semua yang diinginkan oleh manusia mengikut kehendaknya, tetapi Allah akan mencukupkan apa yang terbaik baginya. Kadangkala Allah memberikan kejayaan sebagaimana yang diharapkan. Kadangkala Allah menangguhkan kejayaan kerana terdapat hikmah yang lebih besar. Kadangkala Allah menggantikan sesuatu yang tidak diperoleh dengan sesuatu yang lebih baik. Orang yang benar-benar bertawakal reda terhadap semua ketentuan tersebut kerana dia yakin bahawa pilihan Allah sentiasa lebih baik daripada pilihannya sendiri.
Tawakal juga melahirkan ketenangan jiwa. Seseorang yang telah bermesyuarat, berusaha dan berazam tidak lagi dibelenggu oleh penyesalan yang berlebihan terhadap perkara yang telah berlaku. Dia memahami bahawa hasil akhir berada di tangan Allah. Jika berjaya, dia bersyukur dan tidak sombong. Jika gagal, dia bersabar, memperbaiki kelemahan dan mencuba lagi tanpa berputus asa. Inilah keseimbangan yang diajar oleh Islam.
Kesimpulannya, syura, keazaman dan tawakal merupakan tiga prinsip yang saling berkait dalam kehidupan seorang mukmin. Syura memastikan keputusan dibina atas ilmu, hikmah dan pandangan yang pelbagai. Keazaman memastikan keputusan itu diterjemahkan kepada tindakan yang tegas dan bersungguh-sungguh. Tawakal pula memastikan hati sentiasa bergantung kepada Allah, bukan kepada kemampuan diri atau sebab-sebab dunia. Inilah jalan yang ditunjukkan oleh al-Quran dan dicontohkan oleh Rasulullah ﷺ. Seorang mukmin yang mengamalkan ketiga-tiga prinsip ini akan menjadi seorang yang bijaksana dalam berfikir, berani dalam bertindak, tenang dalam menghadapi ujian dan reda terhadap segala ketentuan Allah. Dengan demikian, kejayaannya bukan sahaja diukur melalui pencapaian dunia, tetapi lebih utama melalui keredaan Allah dan kebahagiaan yang berkekalan di akhirat.
asa
Comments
Post a Comment