Makna Bā'in
edit / Perkataan Bā'in / Makna Bā'in
Makna Bā'in (بَائِن)
Perkataan bā'in (بَائِن) berasal daripada akar kata Arab (ب ي ن) yang membawa makna berpisah, terasing, nyata, jelas, atau terbezakan daripada sesuatu yang lain. Dari sudut bahasa Arab, sesuatu yang disebut sebagai bā'in ialah sesuatu yang mempunyai pemisahan yang jelas sehingga tidak bercampur dengan yang lain. Oleh sebab itu, para ulama bahasa menggunakan perkataan ini bagi menggambarkan dua perkara yang tidak bercampur, tidak bersatu, dan tidak menjadi satu zat yang sama. Dalam penggunaan harian bahasa Arab, seseorang yang keluar daripada sesuatu tempat sehingga terpisah daripadanya juga boleh disebut sebagai telah menjadi bā'in, iaitu telah berpisah secara jelas daripada tempat tersebut. Makna asas ini menjadi asas kepada penggunaannya dalam ilmu akidah, fiqh, dan bahasa Arab.
Dalam disiplin ilmu bahasa Arab, perkataan bā'in tidak semestinya membawa maksud berjauhan dari sudut ukuran jarak fizikal, tetapi lebih kepada kewujudan suatu pemisahan yang hakiki antara dua perkara. Dua benda yang berada berdekatan sekalipun boleh dikatakan bā'in jika masing-masing mempunyai zat yang tersendiri dan tidak bercampur antara satu sama lain. Sebaliknya, dua perkara yang berjauhan tetapi mempunyai hubungan atau percampuran tertentu tidak semestinya disebut dengan istilah tersebut. Hal ini menunjukkan bahawa konsep bā'in lebih menumpukan kepada hakikat perbezaan dan pemisahan, bukan semata-mata ukuran ruang dan jarak sebagaimana difahami dalam kehidupan manusia.
Dalam ilmu fiqh, istilah ṭalāq bā'in menjadi contoh yang paling mudah difahami. Apabila seseorang suami menceraikan isterinya dengan talak bā'in, maka hubungan perkahwinan itu telah terputus sehingga suami tidak lagi mempunyai hak untuk merujuk isterinya tanpa akad nikah yang baharu atau tanpa memenuhi syarat-syarat tertentu menurut hukum syarak. Di sini, perkataan bā'in membawa maksud terpisah secara hukum, walaupun kedua-dua individu tersebut mungkin masih tinggal di kawasan yang sama atau berada di rumah yang sama dalam tempoh tertentu. Ini membuktikan bahawa makna asal bā'in ialah pemisahan dari sudut hakikat sesuatu hubungan, bukan semestinya pemisahan lokasi.
Dalam perbahasan akidah Islam, istilah bā'in digunakan oleh sebahagian ulama bagi menjelaskan bahawa Allah Maha Tinggi di atas seluruh makhluk-Nya dan Allah tidak bercampur dengan makhluk-Nya. Tujuan penggunaan istilah ini ialah untuk menafikan fahaman bahawa Allah berada di dalam setiap makhluk atau bahawa zat Allah bersatu dengan alam semesta. Oleh itu, apabila disebut bahawa Allah bā'in min khalqih, maksudnya ialah Allah terpisah daripada seluruh makhluk dengan zat-Nya. Makhluk tetap makhluk, manakala Allah tetap Allah. Tidak ada sedikit pun unsur zat makhluk yang menjadi sebahagian daripada zat Allah, dan tidak ada sedikit pun zat Allah yang menjadi sebahagian daripada makhluk.
Penggunaan istilah ini juga bertujuan memelihara kesucian tauhid daripada pelbagai bentuk fahaman yang menghapuskan sempadan antara Pencipta dengan ciptaan. Al-Quran sejak awal lagi menegaskan bahawa Allah adalah Pencipta, manakala selain-Nya ialah makhluk. Sekiranya sempadan ini dihapuskan, maka konsep ketuhanan akan menjadi kabur. Oleh sebab itu, perkataan bā'in menjadi satu istilah yang membantu menjelaskan hakikat bahawa hubungan Allah dengan makhluk bukanlah hubungan pencampuran zat, tetapi hubungan sebagai Pencipta yang mencipta, mentadbir, memberi rezeki, menghidupkan dan mematikan seluruh makhluk.
Perlu difahami bahawa apabila para ulama menggunakan istilah bā'in, mereka tidak bermaksud Allah berada jauh sebagaimana jauhnya satu bintang daripada bumi atau satu galaksi daripada galaksi yang lain. Ukuran jauh dan dekat dalam alam semesta adalah ukuran yang dicipta oleh Allah sendiri. Allah tidak tertakluk kepada ukuran tersebut. Maka, pemisahan yang dimaksudkan ialah pemisahan antara Zat Yang Maha Pencipta dengan zat-zat makhluk yang dicipta. Pemisahan ini merupakan pemisahan yang mutlak kerana Allah tidak menyerupai sesuatu pun daripada makhluk-Nya.
Konsep bā'in juga mengajar manusia memahami bahawa setiap makhluk mempunyai batas kewujudan masing-masing. Langit tidak menjadi bumi, bumi tidak menjadi laut, laut tidak menjadi gunung, dan manusia tidak menjadi malaikat. Kesemua makhluk mempunyai identiti yang tersendiri. Jika sesama makhluk pun Allah menciptakan pemisahan identiti yang begitu jelas, maka sudah tentu pemisahan antara Allah dan seluruh makhluk adalah jauh lebih agung dan lebih sempurna. Tidak mungkin zat Allah bercampur dengan makhluk sebagaimana air bercampur dengan susu atau cahaya bercampur dengan udara.
Apabila seseorang memahami makna bā'in, dia akan lebih mudah memahami konsep rububiyyah. Allah mentadbir seluruh alam, tetapi pentadbiran-Nya tidak memerlukan Allah bercampur dengan ciptaan-Nya. Seorang tukang mampu membina sebuah rumah tanpa menjadi sebahagian daripada rumah tersebut. Seorang penulis mampu menghasilkan sebuah kitab tanpa dirinya berubah menjadi sebahagian daripada helaian kitab itu. Walaupun contoh-contoh ini tidak boleh disamakan dengan Allah, ia sekadar membantu akal memahami bahawa penciptaan tidak semestinya menuntut pencampuran antara pencipta dengan hasil ciptaannya.
Lebih daripada itu, Allah sentiasa mengetahui segala yang berlaku dalam alam ini tanpa perlu berada di dalam setiap benda. Ilmu Allah meliputi segala-galanya. Allah mengetahui bisikan hati manusia, pergerakan semut di atas batu hitam pada malam yang gelap, gugurnya sehelai daun dari pokok, serta perjalanan seluruh galaksi di langit. Pengetahuan Allah yang sempurna tidak menunjukkan bahawa Allah bercampur dengan makhluk, tetapi menunjukkan kesempurnaan sifat ilmu-Nya yang tidak terbatas oleh ruang, masa dan tempat.
Begitu juga dengan sifat pendengaran dan penglihatan Allah. Allah mendengar seluruh suara pada satu masa dan melihat seluruh makhluk tanpa ada sesuatu pun yang tersembunyi daripada-Nya. Semua ini berlaku tanpa memerlukan zat Allah memasuki makhluk atau bercampur dengan makhluk. Kesempurnaan sifat Allah tidak boleh diukur menggunakan ukuran kemampuan makhluk. Justeru, memahami makna bā'in membantu seseorang mengelakkan kesalahan mengkiaskan Allah dengan makhluk.
Dari sudut falsafah akidah, istilah bā'in turut menegaskan prinsip bahawa Allah memiliki kewujudan yang mutlak, manakala seluruh makhluk memiliki kewujudan yang bergantung kepada Allah. Allah tidak memerlukan makhluk untuk terus wujud, sedangkan setiap makhluk memerlukan Allah pada setiap detik kewujudannya. Hubungan ini ialah hubungan antara Yang Maha Kaya dengan yang sentiasa berhajat. Oleh sebab itu, walaupun Allah dekat dengan hamba-hamba-Nya melalui ilmu, rahmat, pertolongan dan pengawasan-Nya, kedekatan tersebut tidak menafikan bahawa Allah tetap berbeza dan terpisah daripada makhluk dari sudut zat.
Makna bā'in juga menghapuskan kekeliruan yang timbul apabila manusia cuba memahami sifat-sifat Allah menggunakan logik alam semata-mata. Di dalam dunia ini, sesuatu yang jauh sering kali sukar mengetahui keadaan yang dekat. Namun bagi Allah, tidak ada konsep sedemikian. Allah mengetahui segala-galanya secara serentak tanpa memerlukan perjalanan maklumat atau perpindahan cahaya. Ilmu Allah tidak bertambah dan tidak berkurang. Oleh itu, pemisahan zat Allah daripada makhluk tidak sedikit pun mengurangkan kesempurnaan ilmu, kuasa dan pengawasan-Nya.
Konsep ini turut memberikan ketenangan kepada hati orang beriman. Mereka mengetahui bahawa Allah berada di atas segala makhluk dengan keagungan-Nya, namun pada masa yang sama Allah sentiasa mendengar doa mereka. Allah tidak memerlukan jarak tertentu untuk mendengar suara hamba-Nya. Bisikan yang paling perlahan dan doa yang tidak dilafazkan dengan lidah sekalipun diketahui oleh Allah. Semua ini menunjukkan bahawa pemisahan zat tidak pernah bererti kelemahan pada sifat-sifat Allah.
Dalam sejarah pemikiran Islam, penggunaan istilah bā'in muncul sebagai satu bentuk penjelasan untuk mengelakkan dua bentuk penyimpangan. Penyimpangan pertama ialah menyamakan Allah dengan makhluk sehingga Allah dianggap berada di dalam alam atau menjadi sebahagian daripada alam. Penyimpangan kedua pula ialah menafikan sifat-sifat Allah sehingga hubungan Allah dengan makhluk menjadi terlalu abstrak. Istilah bā'in berfungsi menjelaskan bahawa Allah benar-benar wujud, benar-benar memiliki sifat-sifat kesempurnaan, namun kewujudan dan zat-Nya sama sekali tidak bercampur dengan ciptaan.
Hakikat ini selari dengan prinsip tauhid yang membezakan secara mutlak antara Khaliq dan makhluk. Allah mencipta langit tanpa menjadi langit. Allah mencipta bumi tanpa menjadi bumi. Allah mencipta manusia tanpa menjadi manusia. Allah mencipta malaikat tanpa menjadi malaikat. Setiap makhluk berdiri sebagai ciptaan yang berasingan daripada Penciptanya. Perbezaan inilah yang menjadi asas kepada seluruh konsep ibadah. Manusia menyembah Allah kerana Allah ialah Pencipta yang berbeza daripada dirinya, bukan kerana Allah merupakan sebahagian daripada dirinya.
Apabila seseorang menghayati makna bā'in, dia juga akan memahami mengapa ibadah hanya layak dipersembahkan kepada Allah. Sekiranya Allah bercampur dengan makhluk, maka batas antara yang disembah dan yang menyembah akan hilang. Namun Allah Yang Maha Suci telah membezakan diri-Nya daripada seluruh ciptaan. Oleh sebab itu, hanya Allah yang layak menerima segala bentuk doa, tawakal, pengharapan, rasa takut dan pengabdian. Seluruh makhluk pula berada pada kedudukan sebagai hamba yang sentiasa bergantung kepada-Nya.
Dari sudut pendidikan rohani, konsep bā'in melahirkan rasa kehinaan diri di hadapan Allah. Manusia menyedari bahawa dirinya hanyalah makhluk yang dicipta daripada tanah, hidup dengan izin Allah, dan akan kembali kepada Allah. Walau setinggi mana ilmu, pangkat dan kekuasaan seseorang, dia tetap tidak pernah keluar daripada hakikat sebagai makhluk. Allah pula tetap berada pada kesempurnaan ketuhanan yang mutlak. Kesedaran ini menumbuhkan sifat tawaduk, menghapuskan kesombongan, dan menjadikan seseorang sentiasa bergantung kepada Allah dalam setiap urusannya.
Akhirnya, makna bā'in membawa manusia kepada satu kesimpulan yang sangat agung, iaitu bahawa Allah memiliki kesempurnaan yang mutlak dan tidak menyerupai makhluk dalam apa jua keadaan. Allah tidak bercampur dengan ciptaan-Nya, tidak menjadi sebahagian daripada alam, dan alam juga tidak menjadi sebahagian daripada-Nya. Dalam masa yang sama, Allah tetap Maha Mengetahui, Maha Mendengar, Maha Melihat, Maha Berkuasa, Maha Mengasihani, dan Maha Mentadbir seluruh alam tanpa sedikit pun memerlukan bantuan makhluk. Inilah hakikat yang meneguhkan tauhid, memelihara kesucian akidah, dan mengangkat hati seorang mukmin supaya sentiasa mengagungkan Allah dengan pengagungan yang sesuai dengan kebesaran dan kesempurnaan-Nya.
asa
Comments
Post a Comment