Makna Politik
edit / Perkataan Politik / Makna Politik
Makna Politik
Perkataan politik merupakan antara istilah yang paling banyak digunakan dalam kehidupan manusia, namun pada masa yang sama ia juga antara istilah yang paling banyak disalahfahami. Apabila disebut perkataan politik, sebahagian manusia terus membayangkan pilihan raya, parti politik, kempen, perebutan kuasa, perbahasan di parlimen atau konflik antara pemerintah dan pembangkang. Gambaran ini tidak salah, tetapi ia hanyalah sebahagian kecil daripada makna politik yang sebenar. Hakikatnya, politik ialah satu bidang yang sangat luas kerana ia berkaitan dengan pengurusan manusia, pentadbiran masyarakat, pelaksanaan keadilan, penjagaan hak rakyat dan penyusunan kehidupan awam. Oleh sebab itu, memahami makna politik secara tepat amat penting supaya seseorang tidak mengecilkan skopnya kepada persaingan kuasa semata-mata, atau sebaliknya menganggap semua perkara sebagai politik tanpa batasan yang jelas.
Dari sudut bahasa Melayu, perkataan politik merujuk kepada hal-hal yang berkaitan dengan pemerintahan negara, pentadbiran masyarakat, pengurusan kuasa dan dasar awam. Dalam penggunaan moden, istilah ini berasal daripada bahasa-bahasa Eropah yang akhirnya berakar daripada bahasa Yunani politikos, iaitu sesuatu yang berkaitan dengan bandar, masyarakat atau urusan awam. Oleh sebab itu, pada asal penggunaannya, politik tidak hanya merujuk kepada perebutan kuasa, tetapi kepada segala urusan yang melibatkan pengaturan kehidupan masyarakat secara bersama.
Dalam tradisi bahasa Arab, istilah yang paling hampir dengan makna politik ialah السِّيَاسَة (al-siyāsah). Perkataan ini berasal daripada akar kata ساس – يسوس (sāsa – yasūsu). Para ahli bahasa Arab menjelaskan bahawa akar kata ini membawa maksud mengurus, mentadbir, memimpin, membimbing, memperbaiki atau mengendalikan sesuatu urusan sehingga mencapai keadaan yang baik. Makna asal ini sangat menarik kerana ia menunjukkan bahawa politik pada hakikatnya ialah amanah pengurusan, bukannya semata-mata kekuasaan.
Dalam penggunaan bahasa Arab klasik, perkataan ساسَ الفَرَسَ membawa maksud seseorang menjaga, melatih dan mengendalikan seekor kuda sehingga menjadi baik, patuh dan mampu menjalankan tugasnya. Daripada makna ini lahirlah istilah siyasah, iaitu kebijaksanaan mengurus manusia dan masyarakat supaya kehidupan mereka tersusun, aman dan sejahtera. Oleh itu, politik menurut akar bahasa Arab lebih dekat kepada makna pengurusan yang bijaksana daripada sekadar pemerolehan kuasa.
Daripada sudut istilah umum, politik boleh ditakrifkan sebagai proses mengurus urusan masyarakat melalui kepimpinan, pentadbiran, pembuatan dasar dan pelaksanaan undang-undang bagi mencapai keamanan, keadilan dan kemaslahatan bersama. Takrif ini menunjukkan bahawa politik bukan hanya berkaitan pemerintah, tetapi turut melibatkan rakyat, institusi, sistem pentadbiran dan segala mekanisme yang menyusun kehidupan masyarakat.
Dalam perspektif Islam, politik tidak boleh dipisahkan daripada konsep amanah. Allah SWT berfirman:
﴿إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُم بَيْنَ النَّاسِ أَن تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ﴾
"Sesungguhnya Allah menyuruh kamu menyampaikan amanah kepada yang berhak menerimanya, dan apabila kamu menghukum antara manusia, hendaklah kamu menghukum dengan adil." (Surah al-Nisa': 58)
Ayat ini menjadi salah satu asas yang sangat penting dalam memahami politik menurut Islam. Allah menggabungkan dua perkara yang menjadi tunjang pemerintahan, iaitu amanah dan keadilan. Ini menunjukkan bahawa politik dalam Islam bukan bermula dengan perebutan kuasa, tetapi bermula dengan tanggungjawab memelihara amanah dan menegakkan keadilan.
Politik juga berkait rapat dengan konsep kepimpinan. Rasulullah SAW bersabda:
"Setiap kamu adalah pemimpin, dan setiap kamu akan ditanya tentang kepimpinannya."
Hadis ini menunjukkan bahawa konsep politik dalam Islam lebih luas daripada pemerintahan negara. Seorang ketua negara ialah pemimpin. Seorang bapa ialah pemimpin dalam keluarganya. Seorang guru memimpin murid-muridnya. Seorang majikan memimpin pekerjanya. Bahkan seseorang memimpin dirinya sendiri. Oleh itu, politik dalam pengertian pengurusan dan kepimpinan wujud pada pelbagai peringkat kehidupan.
Jika diperhatikan dengan teliti, al-Quran tidak menggunakan istilah politik dalam bentuk moden, tetapi kandungan al-Quran penuh dengan prinsip-prinsip yang menjadi asas kepada pentadbiran masyarakat. Kisah para nabi seperti Nabi Yusuf AS, Nabi Musa AS, Nabi Daud AS, Nabi Sulaiman AS dan Rasulullah SAW sendiri mengandungi pelbagai pengajaran mengenai kepimpinan, keadilan, musyawarah, pengurusan ekonomi, keamanan dan hubungan dengan masyarakat.
Sebagai contoh, Nabi Yusuf AS meminta agar diberikan tanggungjawab mengurus perbendaharaan negara dengan berkata bahawa baginda mampu menjaganya dengan baik dan berilmu. Kisah ini menunjukkan bahawa seseorang boleh menerima jawatan apabila bertujuan menegakkan keadilan dan membawa manfaat kepada masyarakat, bukan kerana tamakkan kuasa.
Begitu juga Nabi Daud AS. Allah SWT memberikan kepada baginda kerajaan dan hikmah, kemudian memerintahkannya supaya menghukum manusia dengan adil dan tidak mengikut hawa nafsu. Ini menunjukkan bahawa kekuasaan menurut Islam bukan matlamat, tetapi alat untuk melaksanakan keadilan.
Dalam sejarah Rasulullah SAW, setelah berhijrah ke Madinah, baginda bukan sahaja menjadi rasul yang menyampaikan wahyu, tetapi juga menjadi ketua masyarakat yang mentadbir urusan keamanan, kehakiman, ekonomi, hubungan antara kabilah dan pelbagai aspek kehidupan awam. Piagam Madinah yang disusun oleh Rasulullah SAW menunjukkan bahawa politik dalam Islam dibina di atas asas tanggungjawab, keadilan dan pemeliharaan hak masyarakat.
Apabila diperhatikan dari sudut falsafah, politik lahir kerana manusia tidak mampu hidup bersendirian. Manusia memerlukan peraturan, undang-undang dan kepimpinan supaya kehidupan dapat berjalan dengan teratur. Tanpa politik dalam erti kata pengurusan masyarakat, akan berlaku kekacauan, perebutan hak, kezaliman dan keruntuhan tamadun. Oleh sebab itu, politik merupakan satu keperluan fitrah bagi kehidupan manusia secara berjemaah.
Namun begitu, politik juga boleh menjadi medan kerosakan apabila dipisahkan daripada nilai-nilai akhlak. Sejarah dunia menunjukkan bahawa banyak peperangan, penindasan dan kezaliman berlaku apabila kuasa dijadikan matlamat utama. Apabila politik hanya bertujuan mempertahankan kedudukan, mengumpulkan kekayaan atau memenuhi hawa nafsu, maka amanah akan hilang dan keadilan akan diketepikan. Oleh sebab itu, Islam sentiasa mengikat politik dengan nilai iman dan takwa.
Dari sudut syariat, tujuan politik bukan sekadar memastikan sebuah kerajaan terus wujud, tetapi memastikan agama dapat diamalkan, nyawa dipelihara, akal dihormati, keturunan dijaga dan harta dilindungi. Semua ini termasuk dalam maslahat yang hendak dipelihara oleh syariat. Oleh itu, politik yang benar ialah politik yang membantu mencapai tujuan-tujuan tersebut.
Politik juga berkait rapat dengan konsep syura atau musyawarah. Allah SWT memuji orang-orang yang menjalankan urusan mereka secara syura. Ini menunjukkan bahawa pengurusan masyarakat menurut Islam tidak dibina atas kezaliman atau keputusan yang sewenang-wenangnya, tetapi mengambil kira pandangan, kebijaksanaan dan maslahat yang lebih luas.
Dalam kehidupan moden, politik melibatkan pelbagai institusi seperti badan perundangan, badan kehakiman, pentadbiran awam, penguatkuasaan undang-undang, hubungan antarabangsa dan pengurusan ekonomi negara. Semua institusi ini sebenarnya bertujuan mengurus kehidupan masyarakat supaya keamanan dan kesejahteraan dapat dipelihara. Oleh itu, politik bukan sekadar apa yang berlaku semasa pilihan raya, tetapi melibatkan keseluruhan sistem yang mengatur kehidupan sesebuah negara.
Dari sudut individu, memahami politik juga bermaksud memahami tanggungjawab sebagai anggota masyarakat. Setiap individu mempunyai hak dan tanggungjawab. Mereka hendaklah menghormati undang-undang yang adil, menunaikan amanah, menjaga keamanan dan menyumbang kepada pembangunan masyarakat. Dengan cara ini, politik menjadi tanggungjawab bersama, bukan hanya urusan pemimpin.
Perlu juga difahami bahawa Islam membezakan antara politik sebagai ilmu pengurusan masyarakat dengan fanatik kepartian. Politik sebagai ilmu bertujuan mencari penyelesaian terbaik untuk masyarakat berdasarkan keadilan dan maslahat. Adapun fanatik yang melampau sehingga mengorbankan kebenaran, memutuskan silaturahim atau menimbulkan permusuhan tanpa hak adalah sesuatu yang dilarang oleh syariat.
Dalam sejarah tamadun Islam, ramai ulama membincangkan ilmu siyasah atau politik syar'iyyah. Mereka menjelaskan bahawa tujuan utama pemerintahan ialah menjaga agama dan mengurus urusan dunia manusia berdasarkan prinsip-prinsip syariat. Mereka turut membincangkan soal pelantikan pemimpin, tanggungjawab pemerintah, hak rakyat, keadilan kehakiman, pengurusan harta awam dan pelbagai perkara yang berkaitan dengan pentadbiran masyarakat.
Dari sudut akhlak, politik yang baik memerlukan sifat-sifat yang mulia seperti amanah, jujur, sabar, berani mempertahankan kebenaran, adil dan berlapang dada menerima nasihat. Tanpa sifat-sifat ini, politik mudah berubah menjadi alat penindasan. Oleh sebab itu, Islam sentiasa menekankan pembinaan akhlak sebelum pembinaan kuasa.
Politik juga mempunyai hubungan yang rapat dengan ilmu. Seorang pemimpin yang jahil akan sukar membuat keputusan yang membawa maslahat kepada masyarakat. Oleh itu, Islam menggalakkan pemimpin sentiasa mendapatkan pandangan daripada orang-orang yang berilmu dan berpengalaman. Prinsip ini dapat dilihat melalui amalan syura yang diamalkan oleh Rasulullah SAW dan para khalifah selepas baginda.
Selain itu, politik mengajar manusia tentang keseimbangan antara hak dan tanggungjawab. Rakyat mempunyai hak untuk mendapat keadilan, keselamatan dan kebajikan. Pada masa yang sama, mereka juga mempunyai tanggungjawab untuk mematuhi peraturan yang sah, menjaga keamanan dan tidak melakukan kerosakan. Hubungan antara pemerintah dan rakyat bukan hubungan permusuhan, tetapi hubungan amanah yang saling melengkapi.
Dalam konteks masyarakat Islam, politik hendaklah menjadi jalan untuk menyatukan umat, bukan memecah-belahkan mereka. Perbezaan pandangan dalam perkara ijtihad boleh berlaku, tetapi ia hendaklah diuruskan dengan ilmu, hikmah dan adab. Apabila politik menyebabkan permusuhan yang melampaui batas sehingga mengorbankan ukhuwah Islamiah, maka tujuan asal politik untuk menjaga maslahat masyarakat telah terpesong.
Dari sudut kerohanian, politik mengingatkan bahawa kuasa hanyalah sementara. Ramai pemerintah yang pernah menguasai dunia akhirnya kembali kepada Allah tanpa membawa sedikit pun kuasa mereka ke alam kubur. Oleh itu, setiap pemimpin hendaklah menyedari bahawa jawatan ialah amanah yang akan dipersoalkan di hadapan Allah pada Hari Kiamat. Kesedaran ini menjadi benteng daripada kezaliman dan penyalahgunaan kuasa.
Bagi rakyat pula, memahami politik secara matang membantu mereka menjadi anggota masyarakat yang bertanggungjawab. Mereka tidak mudah terpengaruh dengan fitnah, berita palsu atau kebencian yang melampau. Sebaliknya, mereka menilai sesuatu berdasarkan ilmu, fakta, keadilan dan prinsip-prinsip syariat.
Kesimpulannya, politik ialah ilmu dan amalan mengurus urusan masyarakat melalui kepimpinan, pentadbiran, pembuatan dasar dan pelaksanaan undang-undang bagi mencapai keamanan, keadilan dan kemaslahatan bersama. Dari sudut bahasa Arab, istilah al-siyasah membawa makna mengurus, mentadbir dan membimbing dengan penuh kebijaksanaan. Dalam Islam, politik tidak berasaskan perebutan kuasa semata-mata, tetapi dibina di atas prinsip amanah, keadilan, syura, tanggungjawab dan pemeliharaan maslahat umat. Al-Quran dan sunnah memberikan asas-asas yang kukuh mengenai kepimpinan dan pentadbiran yang adil, sementara sejarah para nabi menunjukkan bahawa kekuasaan ialah amanah yang mesti digunakan untuk menegakkan kebenaran, bukan memenuhi hawa nafsu. Oleh itu, makna politik yang sebenar jauh lebih luas daripada pertandingan antara parti atau pilihan raya; ia ialah satu amanah besar untuk mengurus kehidupan manusia menurut keadilan, kebijaksanaan dan nilai-nilai yang diredai oleh Allah SWT.
asa
Comments
Post a Comment