Makna Wujud
edit / Perkataan Wujud / Makna Wujud
Makna Wujud
Perkataan wujud merupakan antara istilah yang paling asas dalam memahami hakikat kehidupan, penciptaan dan hubungan manusia dengan Allah سبحانه وتعالى. Walaupun perkataan ini sering digunakan dalam perbincangan akidah, falsafah dan ilmu kalam, hakikat maknanya jauh lebih luas daripada sekadar istilah teknikal. Wujud menyentuh persoalan paling asas yang pernah difikirkan oleh manusia sejak dahulu lagi, iaitu apakah ertinya sesuatu itu ada, mengapakah sesuatu itu ada, dan apakah perbezaan antara sesuatu yang benar-benar wujud dengan sesuatu yang hanya berada dalam bayangan pemikiran. Oleh sebab itu, memahami makna wujud merupakan salah satu pintu penting untuk mengenal kebesaran Allah dan memahami kedudukan manusia di dalam alam ciptaan-Nya.
Dari sudut bahasa Arab, perkataan الوجود berasal daripada akar kata وجد. Dari akar kata yang sama lahir pelbagai makna seperti memperoleh, menemui, mendapati dan adanya sesuatu. Apabila seseorang mencari sesuatu lalu menjumpainya, bahasa Arab menggunakan kata yang berasal daripada akar yang sama. Ini menunjukkan bahawa makna wujud mempunyai hubungan dengan hakikat sesuatu yang benar-benar didapati atau benar-benar ada, bukan sekadar dibayangkan oleh akal.
Dari sudut istilah umum, wujud bermaksud adanya sesuatu secara hakiki. Sesuatu dikatakan wujud apabila ia benar-benar mempunyai kewujudan, sama ada kewujudan itu dapat dilihat oleh mata, didengar oleh telinga, difahami oleh akal atau diketahui melalui wahyu. Oleh itu, wujud tidak semestinya bermaksud dapat dilihat secara fizikal. Banyak perkara benar-benar wujud walaupun tidak dapat dilihat oleh mata manusia. Akal, roh, malaikat dan angin merupakan contoh bahawa sesuatu boleh wujud tanpa dapat dilihat secara langsung oleh mata kasar.
Apabila membicarakan makna wujud, perkara pertama yang mesti difahami ialah bahawa kewujudan bukanlah satu sifat yang sama bagi semua perkara. Dalam alam ini terdapat perbezaan yang sangat besar antara kewujudan Allah dengan kewujudan makhluk. Perbezaan ini merupakan asas akidah Islam. Allah mempunyai kewujudan yang sempurna, azali dan kekal, manakala seluruh makhluk mempunyai kewujudan yang diciptakan, bergantung dan akan berakhir mengikut kehendak Allah.
Allah adalah Zat Yang Maha Wujud sebelum adanya langit, bumi, masa, ruang, malaikat, jin dan manusia. Tidak pernah ada suatu ketika Allah tidak wujud. Kewujudan-Nya bukan kerana diciptakan oleh sesuatu yang lain dan bukan juga kerana bergantung kepada sebab tertentu. Bahkan Dialah yang menciptakan segala sebab. Semua yang selain Allah memperoleh kewujudannya hanya kerana Allah menghendaki kewujudannya. Inilah perbezaan asas antara Khaliq dan makhluk.
Sebaliknya, kewujudan manusia ialah kewujudan yang bergantung sepenuhnya kepada Allah. Sebelum manusia dilahirkan, dia belum mempunyai kewujudan di alam dunia. Allah menciptakannya daripada setitis air yang hina, membentuknya di dalam rahim, meniupkan roh kepadanya dan mengizinkannya hidup. Jika Allah menarik kembali roh tersebut, maka tamatlah kehidupan dunia manusia itu. Hal ini menunjukkan bahawa kewujudan manusia bukan miliknya sendiri, tetapi merupakan satu anugerah daripada Allah.
Hakikat ini mengajar manusia tentang makna kehambaan. Ramai manusia hidup seolah-olah mereka memiliki kewujudan yang mutlak. Mereka merasa bahawa kejayaan mereka datang daripada usaha mereka semata-mata, kekuatan mereka datang daripada diri mereka sendiri, dan kehidupan mereka berada sepenuhnya dalam tangan mereka. Sedangkan hakikatnya, setiap detik kewujudan manusia bergantung kepada kehendak Allah. Jantung terus berdegup kerana Allah mengizinkannya. Paru-paru terus bernafas kerana Allah mengekalkan kehidupannya. Sekiranya Allah menarik satu sahaja nikmat tersebut, manusia tidak lagi mampu meneruskan kehidupannya.
Makna wujud juga berkait rapat dengan konsep penciptaan. Alam ini tidak memiliki kewujudan secara sendiri. Langit tidak menciptakan dirinya sendiri. Bintang tidak mengatur perjalanannya sendiri. Gunung tidak membina dirinya sendiri. Laut tidak memenuhi bumi dengan sendirinya. Setiap sesuatu mempunyai permulaan yang menunjukkan bahawa ia mempunyai Pencipta. Akal yang sihat akan memahami bahawa sesuatu yang baharu tidak mungkin wujud tanpa ada yang mengadakannya.
Apabila seseorang merenungi alam semesta, dia akan melihat bahawa seluruh alam ini sentiasa berubah. Pokok tumbuh kemudian mati. Manusia lahir kemudian meninggal dunia. Bintang terbentuk kemudian akhirnya musnah. Planet bergerak mengikut orbit yang ditetapkan. Semua perubahan ini menunjukkan bahawa alam bukanlah sesuatu yang memiliki kewujudan mutlak. Sebaliknya, ia sentiasa bergantung kepada kekuasaan Allah yang mentadbir setiap saat kewujudannya.
Makna wujud juga dapat difahami melalui perbezaan antara kewujudan hakiki dengan kewujudan yang hanya berada dalam imaginasi. Manusia boleh membayangkan pelbagai perkara yang tidak mempunyai kewujudan sebenar. Seseorang boleh membayangkan seekor haiwan yang mempunyai sepuluh kepala atau sebuah gunung yang diperbuat daripada emas tulen. Gambaran tersebut mungkin wujud dalam fikirannya, tetapi tidak semestinya mempunyai kewujudan sebenar di alam nyata. Hal ini menunjukkan bahawa tidak semua perkara yang dapat difikirkan oleh akal benar-benar wujud.
Dalam kehidupan seharian, manusia sering terpedaya dengan perkara yang bersifat sementara sehingga melupakan hakikat kewujudan yang sebenar. Kekayaan, pangkat, kecantikan dan kekuatan jasmani semuanya kelihatan kukuh ketika dimiliki, tetapi semuanya boleh hilang dalam sekelip mata. Oleh itu, Islam mendidik manusia agar tidak menjadikan perkara yang sementara sebagai tujuan akhir kehidupan. Kewujudan dunia hanyalah sementara, manakala kehidupan akhirat ialah kewujudan yang kekal.
Makna wujud juga mengajar manusia tentang nilai masa. Masa bukan sekadar ukuran perjalanan kehidupan, tetapi merupakan medan di mana kewujudan manusia diuji. Setiap saat yang berlalu tidak akan kembali. Oleh itu, kewujudan manusia di dunia bukan sekadar untuk hidup, makan, bekerja dan menikmati kesenangan, tetapi untuk beribadah kepada Allah dan mempersiapkan diri bagi kehidupan yang kekal.
Apabila seseorang memahami hakikat wujud, dia akan melihat bahawa setiap nikmat yang dimilikinya merupakan bukti kewujudan rahmat Allah. Penglihatan membuktikan kemurahan Allah. Pendengaran membuktikan kebijaksanaan Allah. Akal membuktikan kasih sayang Allah. Bahkan kewujudan dirinya sendiri merupakan bukti bahawa Allah menghendaki dia menjadi salah seorang daripada makhluk yang diberikan peluang untuk mengenal Tuhan mereka.
Makna wujud juga mempunyai hubungan yang rapat dengan ilmu. Sesuatu hanya dapat dikenali apabila ia mempunyai kewujudan. Oleh sebab itu, manusia diperintahkan mencari ilmu agar dia mengenali hakikat kewujudan dirinya, alam sekelilingnya dan Tuhannya. Semakin luas ilmu seseorang, semakin dia menyedari betapa luasnya ciptaan Allah dan betapa terbatasnya pengetahuan manusia.
Di samping itu, memahami makna wujud melahirkan sifat tawaduk. Manusia yang memahami bahawa kewujudannya hanyalah pemberian Allah tidak akan mudah menjadi sombong. Dia sedar bahawa sebelum dilahirkan dia bukan apa-apa. Selepas mati dia juga tidak mampu mempertahankan tubuhnya daripada kembali menjadi tanah. Semua kelebihan yang dimilikinya hanyalah amanah yang diberikan untuk sementara waktu.
Sebaliknya, orang yang melupakan hakikat kewujudannya mudah ditimpa penyakit takabbur. Dia menyangka bahawa dirinya berdiri sendiri tanpa memerlukan Allah. Dia melihat dirinya sebagai pusat kehidupan. Pandangan seperti ini akhirnya membawa kepada pelbagai bentuk maksiat kerana dia tidak lagi merasakan bahawa dirinya sentiasa berada di bawah pengawasan Allah.
Makna wujud juga berkait dengan tujuan penciptaan manusia. Allah tidak menciptakan manusia secara sia-sia. Kewujudan manusia mempunyai tujuan yang jelas, iaitu untuk beribadah kepada Allah dan menjadi khalifah yang memakmurkan bumi menurut syariat-Nya. Oleh itu, seseorang yang hidup tanpa mengenal Allah sebenarnya telah kehilangan makna sebenar kewujudannya walaupun dia memiliki segala kemewahan dunia.
Dalam konteks kehidupan akhirat, makna wujud menjadi lebih jelas. Kehidupan dunia hanyalah satu fasa yang sangat singkat berbanding kehidupan akhirat yang kekal. Segala yang berlaku di dunia hanyalah persediaan menuju alam yang lebih sempurna. Orang yang memahami hakikat ini tidak akan terlalu kecewa apabila kehilangan nikmat dunia dan tidak pula terlalu bangga apabila mendapatkannya. Dia mengetahui bahawa kewujudan dunia hanyalah sementara.
Selain itu, memahami makna wujud juga menjadikan seseorang lebih menghargai kehidupan. Dia tidak mensia-siakan umurnya dengan perkara yang tidak bermanfaat. Dia memahami bahawa setiap hari yang diberikan oleh Allah merupakan peluang untuk menambah amal soleh. Selagi dia masih hidup, pintu taubat masih terbuka, peluang memperbaiki diri masih ada, dan rahmat Allah masih boleh dicapai.
Hakikat kewujudan juga menunjukkan bahawa semua makhluk saling bergantung antara satu sama lain dalam batas yang Allah tetapkan. Manusia memerlukan udara, air, makanan dan cahaya matahari. Haiwan memerlukan tumbuhan. Tumbuhan memerlukan tanah dan hujan. Keseluruhan sistem ini menunjukkan bahawa tidak ada satu makhluk pun yang benar-benar berdiri sendiri. Semua bergantung kepada aturan Allah yang Maha Bijaksana.
Semakin seseorang mengkaji alam semesta, semakin dia melihat bahawa kewujudan bukanlah sesuatu yang berlaku secara rawak. Pergerakan planet, keseimbangan ekosistem, struktur tubuh manusia dan hukum-hukum alam menunjukkan adanya perancangan yang sangat teliti. Semua ini mengarahkan akal yang sihat kepada pengakuan bahawa alam ini mempunyai Pencipta Yang Maha Berkuasa dan Maha Mengetahui.
Namun, walaupun akal boleh mengenal bahawa Allah itu wujud melalui tanda-tanda ciptaan-Nya, wahyu tetap menjadi petunjuk yang paling sempurna untuk memahami hakikat kewujudan Allah dan makhluk. Akal mempunyai batasan, sedangkan wahyu datang daripada Allah Yang Maha Mengetahui segala sesuatu. Oleh itu, seseorang hendaklah mendahulukan petunjuk al-Quran dan al-Sunnah dalam memahami perkara-perkara ghaib yang berada di luar kemampuan akal manusia.
Akhirnya, memahami makna wujud akan melahirkan rasa syukur yang mendalam. Kewujudan bukanlah sesuatu yang wajib dimiliki oleh manusia. Allah boleh sahaja tidak menciptakan seseorang. Namun Allah memilih untuk menciptakannya, memberinya kehidupan, memberinya akal, memberinya petunjuk dan membuka peluang untuk memperoleh syurga. Kesedaran ini menjadikan seorang mukmin sentiasa hidup dalam rasa syukur dan kehambaan.
Kesimpulannya, wujud ialah hakikat adanya sesuatu secara benar. Namun kewujudan Allah dan kewujudan makhluk sama sekali tidak boleh disamakan. Allah memiliki kewujudan yang sempurna, azali, kekal dan tidak bergantung kepada sesiapa pun, manakala seluruh makhluk mempunyai kewujudan yang diciptakan, bergantung sepenuhnya kepada Allah dan akan berakhir mengikut kehendak-Nya. Memahami makna wujud membawa manusia mengenal kedudukannya sebagai hamba, menyedari kelemahannya, menghargai nikmat kehidupan, memahami tujuan penciptaannya dan mengakui bahawa seluruh alam ini menjadi bukti yang jelas terhadap keagungan Allah. Dengan kefahaman ini, seseorang tidak lagi melihat kewujudan sekadar sebagai hakikat fizikal, tetapi sebagai tanda kebesaran Allah yang mengajak manusia untuk tunduk, beribadah dan kembali kepada-Nya dengan penuh keimanan dan ketakwaan.
as
Comments
Post a Comment