Perbezaan Antara Ilham Yang Benar Dengan Wahyu Yang Menjadi Sumber Hukum
edit / Perkataan Wahyu / Perbezaan Antara Ilham Yang Benar Dengan Wahyu Yang Menjadi Sumber Hukum
Berikut ialah Bahagian 1.
Perbezaan Antara Ilham Yang Benar Dengan Wahyu Yang Menjadi Sumber Hukum
Perbahasan mengenai perbezaan antara ilham yang benar dengan wahyu yang menjadi sumber hukum merupakan satu topik yang sangat penting dalam akidah Islam. Kekeliruan dalam membezakan kedua-duanya telah menyebabkan sebahagian manusia meletakkan ilham, mimpi, kasyaf atau pengalaman rohani pada kedudukan yang sama dengan wahyu.
Sedangkan menurut al-Quran, al-Sunnah dan kefahaman para sahabat, wahyu mempunyai kedudukan yang sangat istimewa sebagai satu-satunya sumber syariat yang wajib diikuti oleh seluruh umat Islam. Adapun ilham yang benar, walaupun boleh berlaku kepada orang-orang yang beriman dengan izin Allah, ia tidak pernah menjadi sumber hukum syarak, tidak menambah syariat dan tidak boleh dijadikan hujah yang mengikat umat Islam.
Perbezaan yang paling asas ialah dari sudut takrif. Wahyu ialah pemberitahuan daripada Allah SWT kepada para nabi dan rasul melalui cara-cara yang ditetapkan oleh Allah, sama ada melalui perantaraan Malaikat Jibril, secara langsung atau melalui bentuk wahyu yang lain yang khusus bagi para nabi. Wahyu mengandungi petunjuk agama, hukum-hakam, akidah, ibadah, halal dan haram serta segala perkara yang wajib disampaikan kepada umat.
Ilham pula ialah lintasan, petunjuk atau dorongan yang Allah campakkan ke dalam hati seseorang hamba sebagai satu bentuk taufik atau bimbingan dalam perkara-perkara tertentu. Ilham tidak menjadikan seseorang itu nabi dan tidak memberikan kuasa untuk menetapkan hukum agama.
Perbezaan kedua ialah penerima wahyu dan penerima ilham. Wahyu hanya diberikan kepada para nabi dan rasul. Tiada seorang pun manusia biasa menerima wahyu selepas Rasulullah SAW. Allah SWT berfirman:
﴿ٱللَّهُ يَصْطَفِى مِنَ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ رُسُلًا وَمِنَ ٱلنَّاسِ﴾
Maksudnya: "Allah memilih utusan-utusan daripada kalangan malaikat dan daripada kalangan manusia." (Surah al-Hajj: 75)
Ayat ini menunjukkan bahawa wahyu berkait secara langsung dengan kerasulan. Sebaliknya, ilham boleh dikurniakan oleh Allah kepada sesiapa sahaja yang Dia kehendaki daripada kalangan hamba-Nya tanpa menjadikan mereka nabi atau rasul.
Perbezaan ketiga ialah wahyu bersifat maksum manakala ilham tidak maksum. Seluruh wahyu yang diturunkan kepada para nabi dipelihara daripada kesilapan kerana ia datang daripada Allah SWT. Para nabi juga dipelihara daripada melakukan kesilapan ketika menyampaikan wahyu kepada umat. Oleh sebab itu, seluruh kandungan al-Quran dan sunnah yang sahih wajib diterima dan diimani.
Adapun ilham yang diterima oleh manusia biasa tidak mempunyai sifat maksum. Seseorang mungkin menyangka bahawa sesuatu lintasan datang daripada Allah, sedangkan ia sebenarnya datang daripada fikirannya sendiri, dorongan nafsu atau bisikan syaitan. Oleh sebab itu, ilham sentiasa memerlukan penilaian berdasarkan al-Quran dan al-Sunnah.
Perbezaan keempat ialah wahyu menjadi sumber syariat, manakala ilham tidak pernah menjadi sumber syariat. Allah SWT menurunkan wahyu supaya manusia mengetahui apa yang wajib dilakukan dan apa yang wajib ditinggalkan. Seluruh hukum halal, haram, wajib, sunat, makruh dan harus dibina di atas wahyu.
Allah SWT berfirman:
﴿ثُمَّ جَعَلْنَـٰكَ عَلَىٰ شَرِيعَةٍ مِّنَ ٱلْأَمْرِ فَٱتَّبِعْهَا﴾
Maksudnya: "Kemudian Kami jadikan engkau berada di atas satu syariat daripada urusan agama, maka ikutilah syariat itu." (Surah al-Jathiyah: 18)
Ayat ini menunjukkan bahawa syariat datang melalui wahyu yang diturunkan kepada Rasulullah SAW, bukan melalui ilham individu.
Perbezaan kelima ialah wahyu wajib diterima oleh seluruh umat Islam, manakala ilham tidak mengikat sesiapa selain orang yang mengalaminya. Apabila Allah menurunkan sesuatu hukum melalui Rasulullah SAW, seluruh umat Islam wajib mentaatinya sehingga Hari Kiamat.
Firman Allah SWT:
﴿وَمَآ ءَاتَىٰكُمُ ٱلرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَىٰكُمْ عَنْهُ فَٱنتَهُوا۟﴾
Maksudnya: "Apa yang diberikan oleh Rasul kepada kamu maka ambillah, dan apa yang dilarangnya maka tinggalkanlah." (Surah al-Hasyr: 7)
Sebaliknya, seseorang yang mendakwa menerima ilham tidak boleh mewajibkan orang lain mengikutinya kerana ilham bukan hujah syarak.
Perbezaan keenam ialah wahyu telah berakhir, manakala ilham masih boleh berlaku. Rasulullah SAW merupakan penutup para nabi.
Allah SWT berfirman:
﴿وَلَـٰكِن رَّسُولَ ٱللَّهِ وَخَاتَمَ ٱلنَّبِيِّۦنَ﴾
Maksudnya: "Tetapi Baginda ialah Rasul Allah dan penutup para nabi." (Surah al-Ahzab: 40)
Dengan berakhirnya kenabian, maka wahyu juga telah berakhir. Tidak ada lagi wahyu yang membawa syariat selepas Rasulullah SAW. Namun Allah masih boleh memberikan ilham kepada hamba-hamba-Nya dalam urusan yang tidak bercanggah dengan syariat.
Perbezaan ketujuh ialah wahyu dipelihara oleh Allah, sedangkan ilham tidak dijamin terpelihara.
Allah SWT berfirman:
﴿إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا ٱلذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَـٰفِظُونَ﴾
Maksudnya: "Sesungguhnya Kami yang menurunkan al-Quran dan sesungguhnya Kami benar-benar memeliharanya." (Surah al-Hijr: 9)
Allah menjamin pemeliharaan wahyu, tetapi tidak pernah menjamin bahawa semua ilham manusia bebas daripada kesilapan.
Perbezaan kelapan ialah wahyu mempunyai bukti yang boleh disemak, manakala ilham bergantung kepada pengalaman peribadi. Al-Quran dipelihara melalui hafalan yang mutawatir, manuskrip dan periwayatan yang kukuh. Hadis pula dinilai melalui sanad, perawi dan kaedah ilmu hadis.
Sebaliknya, ilham tidak mempunyai sistem pengesahan seperti itu. Ia hanyalah dakwaan individu yang tidak boleh dibuktikan secara objektif.
Perbezaan kesembilan ialah wahyu tidak bercanggah antara satu sama lain, manakala dakwaan ilham sering bercanggah. Dalam sejarah, ramai individu mendakwa menerima ilham yang saling bertentangan. Ada yang mendakwa diperintahkan melakukan sesuatu, manakala orang lain mendakwa menerima arahan yang berbeza. Ini menunjukkan bahawa ilham tidak boleh dijadikan sumber hukum kerana tidak mempunyai ukuran yang tetap.
Perbezaan kesepuluh ialah wahyu menjadi hujah dalam agama, manakala ilham hanya dinilai berdasarkan wahyu. Kaedah para ulama Ahl al-Sunnah ialah setiap ilham hendaklah ditimbang dengan al-Quran dan al-Sunnah. Jika bertepatan dengan wahyu, ia boleh diterima sebagai satu dorongan peribadi. Jika bercanggah, maka ia wajib ditolak.
Oleh sebab itu, wahyu menjadi hakim ke atas ilham dan bukannya ilham menjadi hakim ke atas wahyu.
Kesimpulannya, wahyu dan ilham merupakan dua perkara yang berbeza sama sekali dari sudut hakikat, penerima, tujuan, kedudukan dan kesannya terhadap syariat. Wahyu ialah sumber agama yang maksum, dipelihara dan wajib diikuti oleh seluruh umat Islam. Ilham pula hanyalah satu bentuk kurniaan Allah kepada sebahagian hamba-Nya yang tidak membawa syariat, tidak menambah hukum agama dan sentiasa tertakluk kepada penilaian berdasarkan al-Quran serta al-Sunnah. Membezakan kedua-duanya dengan jelas merupakan benteng penting untuk memelihara kesucian agama daripada dakwaan-dakwaan yang cuba menjadikan pengalaman rohani manusia sebagai sumber hukum yang baharu.
Perbezaan Antara Ilham Yang Benar Dengan Wahyu Yang Menjadi Sumber Hukum (Bahagian 2)
Satu lagi perbezaan yang sangat penting antara ilham yang benar dengan wahyu ialah dari sudut tujuan Allah mengurniakannya. Wahyu diturunkan untuk membimbing seluruh umat manusia sehingga Hari Kiamat. Semua hukum yang terkandung di dalam al-Quran dan al-Sunnah mempunyai sifat umum serta mengikat seluruh umat Islam tanpa mengira tempat, bangsa dan zaman. Sebaliknya, jika Allah mengurniakan ilham kepada seseorang hamba yang soleh, ilham tersebut hanyalah sebagai bimbingan kepada dirinya dalam urusan tertentu dan bukan sebagai satu ketetapan syariat yang wajib diikuti oleh orang lain. Dengan kata lain, wahyu mempunyai tujuan pensyariatan, manakala ilham mempunyai tujuan bimbingan peribadi.
Perbezaan ini dapat difahami melalui cara para sahabat Rasulullah SAW berinteraksi dengan agama. Mereka tidak pernah menjadikan pengalaman peribadi seseorang sebagai sumber hukum. Sebaliknya, apabila berlaku sesuatu persoalan, mereka akan bertanya sama ada terdapat ayat al-Quran atau hadis Rasulullah SAW yang menjelaskan perkara tersebut. Sekiranya tidak menemui nas yang jelas, mereka akan berijtihad berdasarkan kaedah-kaedah syarak. Mereka sama sekali tidak berkata bahawa hukum sesuatu perkara ditentukan berdasarkan ilham seseorang, walaupun orang itu terkenal dengan ketakwaannya.
Perbezaan berikutnya ialah wahyu mempunyai autoriti mutlak, manakala ilham tidak mempunyai autoriti syarie. Seluruh umat Islam wajib menerima al-Quran tanpa sebarang keraguan kerana ia merupakan kalam Allah yang diturunkan kepada Rasulullah SAW. Demikian juga sunnah yang sahih wajib diterima kerana ia merupakan penjelasan Rasulullah SAW terhadap wahyu Allah. Firman Allah SWT:
﴿وَمَا يَنطِقُ عَنِ ٱلْهَوَىٰٓ إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْىٌ يُوحَىٰ﴾
Maksudnya: "Dan dia (Muhammad) tidak berkata menurut hawa nafsunya. Tidaklah yang diucapkannya itu melainkan wahyu yang diwahyukan." (Surah al-Najm: 3–4)
Ayat ini menunjukkan bahawa penyampaian agama oleh Rasulullah SAW berpunca daripada wahyu. Oleh itu, autoriti syariat terletak pada wahyu, bukan pada pengalaman rohani manusia.
Ilham yang benar pula tidak mempunyai autoriti sedemikian. Walaupun seseorang itu dikenali sebagai ahli ibadah, alim atau zuhud, dia tetap tidak boleh mendakwa bahawa ilhamnya menjadi dalil yang wajib diterima oleh orang lain. Para ulama Ahl al-Sunnah telah bersepakat bahawa hujah agama hendaklah dibina di atas nas yang sahih, bukannya di atas lintasan hati seseorang.
Satu lagi perbezaan ialah wahyu tidak mungkin bercanggah dengan wahyu yang lain, sedangkan ilham yang didakwa oleh manusia sering kali saling bertentangan. Dalam sejarah Islam, terdapat individu yang mendakwa menerima ilham supaya melakukan sesuatu amalan tertentu, manakala individu lain pula mendakwa menerima ilham yang bercanggah sama sekali. Sekiranya kedua-dua ilham itu dianggap sebagai sumber hukum, sudah tentu agama akan dipenuhi dengan percanggahan yang tidak mungkin diselesaikan.
Allah SWT berfirman:
﴿وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَيْرِ ٱللَّهِ لَوَجَدُوا۟ فِيهِ ٱخْتِلَـٰفًا كَثِيرًا﴾
Maksudnya: "Kalaulah al-Quran itu datang daripada selain Allah, nescaya mereka akan mendapati padanya banyak percanggahan." (Surah al-Nisa': 82)
Keselarasan wahyu menjadi bukti bahawa ia datang daripada Allah, manakala percanggahan yang berlaku dalam dakwaan ilham menunjukkan bahawa ia tidak boleh dijadikan sumber syariat.
Perbezaan yang lain ialah wahyu boleh dipelajari secara terbuka oleh seluruh umat, sedangkan ilham tidak boleh diwariskan sebagai ilmu syarak. Rasulullah SAW mengajarkan agama secara terbuka di masjid, di rumah, ketika bermusafir dan dalam pelbagai majlis. Para sahabat menghafal al-Quran, menghafal hadis dan menyampaikan semuanya kepada generasi selepas mereka. Tidak pernah berlaku Rasulullah SAW mengumpulkan segelintir sahabat sahaja lalu memberikan kepada mereka syariat rahsia yang tidak diketahui oleh umat Islam yang lain.
Allah SWT berfirman:
﴿هَـٰذَا بَيَانٌ لِّلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِّلْمُتَّقِينَ﴾
Maksudnya: "Al-Quran ini ialah penjelasan bagi manusia, petunjuk dan pengajaran bagi orang-orang yang bertakwa." (Surah Ali 'Imran: 138)
Ungkapan "bayanun linnas" menunjukkan bahawa agama dijelaskan kepada manusia secara terbuka, bukan melalui jalan kerahsiaan.
Selain itu, wahyu mempunyai kaedah periwayatan yang sangat teliti, sedangkan ilham tidak mempunyai kaedah seperti itu. Al-Quran dipindahkan melalui hafalan ribuan sahabat secara mutawatir. Hadis pula disaring melalui ilmu sanad, ilmu rijal dan penilaian terhadap setiap perawi. Oleh sebab itu, umat Islam mampu membezakan hadis sahih daripada hadis daif dan hadis palsu.
Adapun ilham tidak mempunyai sanad, tidak mempunyai saksi dan tidak mempunyai kaedah ilmiah yang membolehkan orang lain mengesahkan kesahihannya. Ia hanyalah pengalaman dalaman seseorang. Oleh sebab itu, ia tidak boleh dijadikan asas kepada hukum agama.
Perbezaan berikutnya ialah wahyu bersifat tetap dan kekal, sedangkan ilham berubah mengikut individu dan keadaan. Kandungan al-Quran yang diturunkan lebih 1,400 tahun dahulu masih sama sehingga hari ini. Hukum-hakam yang ditetapkan oleh Allah tidak berubah kerana perubahan perasaan manusia.
Sebaliknya, ilham seseorang boleh berubah daripada sehari ke sehari. Apa yang dirasakan benar pada hari ini mungkin dirasakan salah pada keesokan harinya. Keadaan ini membuktikan bahawa ilham tidak mempunyai sifat ketetapan yang diperlukan untuk menjadi sumber syariat.
Satu lagi perbezaan yang besar ialah wahyu sentiasa mendahului akal manusia, manakala ilham tertakluk kepada keadaan jiwa manusia. Wahyu datang daripada Allah Yang Maha Mengetahui segala yang ghaib dan nyata. Adapun ilham diterima oleh manusia yang mempunyai kelemahan, dipengaruhi emosi, pengalaman hidup, tahap ilmu dan keadaan psikologi. Oleh itu, syariat tidak dibina di atas sesuatu yang dipengaruhi oleh keadaan manusia yang berubah-ubah.
Para ulama juga menjelaskan bahawa terdapat beberapa jenis lintasan hati. Ada lintasan yang datang daripada malaikat, ada yang datang daripada nafsu dan ada juga yang datang daripada syaitan. Oleh sebab itu, seseorang tidak boleh terus menganggap semua lintasan yang dirasainya datang daripada Allah.
Allah SWT berfirman mengenai syaitan:
﴿إِنَّ ٱلشَّيْطَـٰنَ يَعِدُكُمُ ٱلْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُم بِٱلْفَحْشَآءِ﴾
Maksudnya: "Syaitan menjanjikan kamu dengan kemiskinan dan menyuruh kamu melakukan perkara keji." (Surah al-Baqarah: 268)
Ayat ini menunjukkan bahawa syaitan juga mempunyai cara mempengaruhi hati manusia. Oleh itu, ilham hendaklah sentiasa diuji dengan wahyu.
Para imam Ahl al-Sunnah telah meletakkan satu kaedah yang sangat penting, iaitu bahawa setiap ilham yang benar pasti tidak akan bercanggah dengan al-Quran dan al-Sunnah. Sekiranya seseorang mendakwa menerima ilham yang menghalalkan perkara haram, menggugurkan kewajipan solat, membolehkan sesuatu bentuk ibadah yang tidak pernah diajar oleh Rasulullah SAW atau menambah hukum baharu, maka dakwaan tersebut wajib ditolak tanpa ragu-ragu.
Ini kerana Rasulullah SAW telah bersabda:
«مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ فَهُوَ رَدٌّ»
Maksudnya: "Sesiapa yang mengada-adakan dalam urusan agama kami ini sesuatu yang bukan daripadanya, maka ia tertolak." (Riwayat al-Bukhari dan Muslim)
Hadis ini menjadi neraca untuk menilai semua dakwaan ilham. Apa sahaja yang tidak mempunyai asal dalam syariat adalah tertolak.
Perlu juga difahami bahawa seseorang mungkin mendapat ilham untuk melakukan sesuatu amalan yang memang telah disyariatkan, seperti memperbanyakkan sedekah, membaca al-Quran, berzikir, membantu orang miskin atau menunaikan solat malam. Dalam keadaan ini, ilham tersebut tidak mencipta syariat baharu. Ia sekadar mendorong seseorang melakukan amalan yang memang telah disyariatkan oleh Allah dan Rasul-Nya.
Sebaliknya, jika seseorang mendakwa ilham telah memerintahkannya mencipta zikir khas, solat khas, puasa khas atau amalan agama yang tidak pernah diajar oleh Rasulullah SAW, maka dakwaan tersebut tidak boleh diterima kerana telah melampaui batas syariat.
Inilah perbezaan yang sangat penting antara ilham sebagai dorongan melakukan syariat dengan ilham sebagai pencipta syariat. Yang pertama mungkin berlaku dengan izin Allah, manakala yang kedua tertolak secara mutlak menurut al-Quran dan al-Sunnah.
Kesimpulannya, wahyu dan ilham mempunyai perbezaan yang sangat jelas dari sudut hakikat, tujuan, penerima, autoriti, kemaksuman, kaedah pembuktian, kesan terhadap hukum syarak dan kedudukannya dalam agama. Wahyu merupakan sumber syariat yang dipelihara oleh Allah, diwajibkan ke atas seluruh umat dan berakhir dengan kewafatan Rasulullah SAW. Ilham pula hanyalah kurniaan Allah kepada sebahagian hamba-Nya sebagai dorongan atau bimbingan peribadi yang tidak membawa hukum baharu, tidak mengikat umat Islam dan sentiasa tertakluk kepada penilaian berdasarkan al-Quran dan al-Sunnah. Oleh itu, setiap dakwaan ilham hendaklah sentiasa ditimbang dengan neraca wahyu. Jika ia bertepatan dengan al-Quran dan al-Sunnah, maka ia sekadar menjadi kebaikan untuk individu tersebut. Jika ia bercanggah dengan wahyu atau mendakwa membawa syariat baharu, maka dakwaan itu wajib ditolak kerana agama Islam telah disempurnakan oleh Allah SWT dan tidak menerima sebarang penambahan selepas kewafatan Rasulullah SAW.
a
Comments
Post a Comment