Sejarah Shaqhab
edit / Perkataan Shaqhab / Sejarah Shaqhab
Sejarah Shaqhab: Medan Kemenangan Tentera Islam Menewaskan Mongol dan Peranan Ulama dalam Mempertahankan Syam
Shaqhab merupakan sebuah kawasan yang mempunyai kedudukan penting dalam sejarah Islam kerana menjadi lokasi berlakunya salah satu peperangan paling besar antara tentera Islam Mamluk dengan tentera Mongol pada tahun 702 Hijrah bersamaan 1303 Masihi. Walaupun nama Shaqhab tidak sepopular Badar, Uhud, Hittin atau Ain Jalut, peristiwa yang berlaku di kawasan ini mempunyai kesan yang amat besar terhadap kesinambungan tamadun Islam di Syam. Kemenangan tentera Islam dalam Peperangan Shaqhab bukan sahaja berjaya menghentikan kemaraan Mongol ke Damsyik dan Mesir, bahkan mengakhiri cita-cita Ilkhanate Mongol untuk menguasai seluruh wilayah Syam. Peristiwa ini juga memperlihatkan bagaimana perpaduan antara pemerintah, tentera, ulama dan rakyat menjadi faktor utama dalam mempertahankan umat Islam daripada ancaman luar.
Untuk memahami kepentingan Shaqhab, sejarahnya perlu dilihat dalam konteks ancaman Mongol terhadap dunia Islam sejak abad ketujuh Hijrah. Bangsa Mongol muncul sebagai kuasa besar selepas penyatuan suku-suku nomad oleh Genghis Khan pada awal abad ketiga belas Masihi. Dalam tempoh yang singkat, mereka berjaya menakluk wilayah yang sangat luas merentasi Asia Tengah, China, Parsi, Rusia dan sebahagian Eropah Timur. Kejayaan mereka didorong oleh disiplin ketenteraan yang tinggi, kepantasan pergerakan tentera berkuda serta strategi peperangan yang sangat berkesan.
Selepas kematian Genghis Khan, empayar Mongol dibahagikan kepada beberapa wilayah pemerintahan yang diketuai oleh ahli keluarganya. Salah satu daripadanya ialah kerajaan Ilkhanate, yang memerintah kawasan Parsi, Iraq dan sebahagian Asia Barat. Pemerintah Ilkhanate meneruskan dasar peluasan wilayah ke arah Syam dan Mesir kerana kawasan tersebut mempunyai kedudukan ekonomi, politik dan ketenteraan yang sangat penting.
Pada tahun 656 Hijrah bersamaan 1258 Masihi, Hulagu Khan mengetuai serangan besar ke atas Baghdad. Kota yang menjadi pusat Khilafah Abbasiyyah itu jatuh selepas pengepungan yang singkat. Ramai penduduk terbunuh, perpustakaan Baitul Hikmah musnah dan Khalifah al-Musta'sim Billah dibunuh. Peristiwa ini menjadi antara tragedi terbesar dalam sejarah tamadun Islam.
Selepas kejatuhan Baghdad, tentera Mongol mara ke arah Syria. Aleppo dan Damsyik berjaya dikuasai. Ramai umat Islam ketika itu menyangka bahawa seluruh dunia Islam akan jatuh ke tangan Mongol. Namun Allah SWT menentukan sebaliknya. Pada tahun 658 Hijrah, tentera Mamluk Mesir yang dipimpin oleh Sultan Saifuddin Qutuz bersama panglimanya al-Zahir Baybars berjaya mengalahkan Mongol dalam Peperangan Ain Jalut. Kekalahan tersebut buat pertama kalinya mematahkan imej Mongol sebagai tentera yang tidak dapat dikalahkan.
Walaupun mengalami kekalahan di Ain Jalut, Ilkhanate Mongol tidak pernah meninggalkan hasrat untuk menguasai Syam. Selama beberapa dekad selepas itu, mereka berulang kali melancarkan serangan ke kawasan tersebut. Setiap kali berlaku perubahan pemerintah atau kelemahan politik dalam kalangan umat Islam, Mongol melihatnya sebagai peluang untuk kembali menyerang.
Menjelang penghujung abad ketujuh Hijrah, pemerintah Ilkhanate ialah Mahmud Ghazan Khan. Beliau telah memeluk Islam pada tahun 694 Hijrah, namun pengislamannya tidak serta-merta menamatkan konflik dengan Kesultanan Mamluk. Pertikaian politik, perebutan wilayah dan cita-cita menguasai Syam menyebabkan peperangan masih berterusan walaupun kedua-dua pihak mengaku sebagai kerajaan Islam.
Pada tahun 699 Hijrah, Ghazan Khan berjaya menewaskan tentera Mamluk dalam Peperangan Wadi al-Khazandar berhampiran Hims. Akibat kekalahan tersebut, Damsyik jatuh sementara ke tangan Mongol. Walau bagaimanapun, Ghazan tidak dapat mengekalkan penguasaannya kerana masalah logistik, cuaca dan keperluan kembali ke Parsi. Tentera Mongol akhirnya berundur, dan Mamluk kembali menguasai Damsyik.
Ghazan tidak berpuas hati dengan keadaan tersebut. Beliau mula merancang satu lagi kempen besar untuk menawan Syam secara menyeluruh. Persiapan dilakukan dengan teliti. Tentera Mongol dikumpulkan dari pelbagai wilayah di bawah kekuasaan Ilkhanate, termasuk pasukan berkuda yang terkenal dengan kepantasan dan kemahiran memanah.
Pada masa yang sama, Kesultanan Mamluk di Mesir menerima maklumat mengenai persiapan besar tersebut. Sultan ketika itu ialah al-Nasir Muhammad bin Qalawun. Walaupun masih muda, baginda dibantu oleh para panglima yang berpengalaman serta para ulama yang memainkan peranan penting dalam membangkitkan semangat jihad.
Di sinilah muncul tokoh besar yang sangat berkait rapat dengan sejarah Shaqhab, iaitu Imam Ibnu Taimiyyah. Beliau bukan sekadar seorang ulama yang mengajar di masjid dan madrasah, tetapi turut turun ke medan masyarakat ketika umat Islam menghadapi ancaman. Beliau menyeru rakyat supaya bersatu, memperkukuhkan keyakinan kepada Allah dan mempertahankan negeri-negeri Islam daripada pencerobohan.
Ibnu Taimiyyah juga menemui para pemerintah Mamluk bagi memberikan nasihat dan menggalakkan mereka mempertahankan Syam. Beliau menegaskan bahawa mempertahankan wilayah Islam daripada serangan musuh merupakan kewajipan yang besar. Keberanian beliau menyebabkan masyarakat semakin yakin untuk menghadapi ancaman Mongol.
Apabila berita mengenai kemaraan Mongol sampai ke Damsyik, ramai penduduk berasa takut. Mereka masih mengingati tragedi kejatuhan Baghdad dan kemusnahan yang dilakukan oleh Hulagu beberapa dekad sebelumnya. Sebahagian masyarakat mula meninggalkan bandar bagi mencari tempat yang lebih selamat.
Dalam keadaan tersebut, Ibnu Taimiyyah tampil menenangkan masyarakat. Beliau mengingatkan mereka bahawa kemenangan datang daripada Allah, bukan semata-mata kerana bilangan tentera. Beliau menyeru umat Islam supaya memperbanyakkan doa, bertaubat, memperbaiki hubungan sesama manusia dan memohon pertolongan Allah.
Selain memberikan semangat kepada rakyat, beliau turut menemui para tentera. Beliau menyampaikan nasihat, mengingatkan mereka mengenai kelebihan mempertahankan agama dan membacakan ayat-ayat al-Quran yang berkaitan dengan pertolongan Allah kepada orang yang beriman. Kehadiran seorang ulama besar di tengah-tengah tentera memberikan kesan psikologi yang sangat besar.
Kawasan Shaqhab terletak di selatan Damsyik, berhampiran kawasan pertanian yang subur. Dari sudut ketenteraan, lokasi ini sangat sesuai untuk menghalang kemaraan tentera Mongol sebelum mereka dapat memasuki Damsyik. Oleh sebab itu, tentera Mamluk memilih kawasan tersebut sebagai tempat menghadapi musuh.
Pada bulan Ramadan tahun 702 Hijrah, kedua-dua tentera bertemu di Shaqhab. Tentera Mongol terdiri daripada pasukan berkuda yang sangat berpengalaman. Mereka terkenal dengan keupayaan bergerak pantas, memanah dari atas kuda dan menggunakan pelbagai taktik mengejut.
Tentera Mamluk pula terdiri daripada pasukan berkuda elit yang telah lama berpengalaman menghadapi Mongol. Mereka disokong oleh tentera dari Syam serta para sukarelawan yang datang membantu mempertahankan wilayah Islam. Walaupun jumlah sebenar tentera sukar dipastikan, kedua-dua pihak membawa kekuatan yang besar.
Salah satu isu yang timbul ketika itu ialah persoalan sama ada tentera Islam dibenarkan berbuka puasa bagi menghadapi peperangan kerana pertempuran berlaku pada bulan Ramadan. Ibnu Taimiyyah menjelaskan bahawa syariat membenarkan tentera berbuka apabila diperlukan bagi menguatkan tenaga menghadapi musuh. Beliau sendiri menggalakkan tentera mengambil rukhsah tersebut supaya mereka mempunyai kekuatan fizikal yang mencukupi.
Peperangan bermula dengan serangan berkuda daripada kedua-dua pihak. Tentera Mongol menggunakan taktik serangan pantas yang telah membawa banyak kemenangan kepada mereka sebelum ini. Mereka cuba memecahkan barisan tentera Islam melalui serangan bertubi-tubi.
Namun, tentera Mamluk telah belajar daripada pengalaman peperangan sebelumnya. Mereka membentuk pertahanan yang lebih kukuh, mengekalkan disiplin pasukan dan tidak mudah terpedaya dengan taktik pengunduran palsu yang sering digunakan oleh Mongol.
Pertempuran berlangsung dengan sengit selama beberapa hari. Kedua-dua pihak mengalami korban yang besar. Tentera Islam terus bertahan walaupun menerima tekanan yang hebat. Dalam masa yang sama, semangat jihad yang dipupuk oleh para ulama membantu mengekalkan moral tentera.
Akhirnya, tentera Mongol mula kehilangan momentum. Sebahagian pasukan mereka berundur dan kedudukan mereka semakin lemah. Tentera Mamluk mengambil kesempatan tersebut untuk melancarkan serangan balas secara besar-besaran.
Serangan balas ini berjaya memecahkan formasi Mongol. Mereka terpaksa berundur meninggalkan medan Shaqhab. Pengunduran tersebut akhirnya bertukar menjadi kekalahan yang besar. Tentera Islam berjaya mempertahankan Damsyik dan menggagalkan rancangan Ilkhanate untuk menakluk seluruh Syam.
Kemenangan di Shaqhab mempunyai kesan yang amat besar terhadap sejarah dunia Islam. Pertama, ia menamatkan ancaman besar Mongol terhadap wilayah Syam. Selepas kekalahan ini, Ilkhanate tidak lagi mampu melancarkan serangan sebesar yang pernah mereka lakukan sebelum ini.
Kedua, kemenangan tersebut meningkatkan keyakinan umat Islam bahawa Mongol bukan lagi kuasa yang tidak dapat dikalahkan. Sejak Ain Jalut dan kemudian Shaqhab, kehebatan tentera Mamluk semakin terserlah sebagai benteng utama dunia Islam.
Ketiga, kemenangan ini menyelamatkan institusi ilmu di Damsyik. Sekiranya bandar tersebut jatuh sekali lagi kepada Mongol, kemungkinan besar banyak madrasah, perpustakaan dan pusat pengajian akan mengalami kemusnahan sebagaimana yang berlaku di Baghdad. Dengan izin Allah, kemenangan di Shaqhab membolehkan Damsyik terus berkembang sebagai pusat ilmu Islam.
Peranan Imam Ibnu Taimiyyah dalam peristiwa ini mendapat penghargaan yang besar daripada masyarakat. Walaupun beliau bukan seorang panglima tentera, sumbangannya dalam membangkitkan semangat rakyat, memberikan fatwa yang sesuai dengan keadaan peperangan, menasihati pemerintah dan mengiringi tentera menjadikan beliau antara tokoh yang paling menonjol dalam sejarah Shaqhab.
Peristiwa ini juga menunjukkan bahawa ulama mempunyai tanggungjawab yang besar ketika umat menghadapi krisis. Mereka bukan sekadar mengajar hukum-hakam di masjid, tetapi turut membimbing masyarakat, memberikan panduan syarak dan menyatukan umat ketika berhadapan dengan ancaman.
Dari sudut ketenteraan, Peperangan Shaqhab membuktikan bahawa kemenangan tidak hanya bergantung kepada jumlah tentera atau kehebatan senjata. Perancangan yang baik, disiplin, perpaduan, kepimpinan yang mantap dan keyakinan kepada Allah merupakan faktor yang sangat penting dalam menentukan kejayaan.
Peristiwa ini juga menjadi bukti bahawa Kesultanan Mamluk berjaya memainkan peranan sebagai benteng utama dunia Islam selepas kejatuhan Baghdad. Sekiranya Mamluk gagal mempertahankan Syam, kemungkinan besar Mesir dan Hijaz turut menghadapi ancaman yang lebih besar.
Selepas kekalahan di Shaqhab, kerajaan Ilkhanate mula menghadapi pelbagai masalah dalaman. Perebutan kuasa, kelemahan pentadbiran dan perubahan politik menyebabkan kekuatan mereka semakin merosot. Dalam masa yang sama, sebahagian pemerintah Mongol semakin mendekati Islam dan menjalin hubungan yang lebih baik dengan dunia Islam.
Menariknya, sejarah menunjukkan bahawa ramai pemerintah Mongol akhirnya memeluk Islam. Perubahan ini berlaku melalui dakwah para ulama dan hubungan dengan masyarakat Islam. Oleh itu, konflik ketenteraan yang panjang akhirnya digantikan dengan hubungan yang lebih damai pada generasi-generasi berikutnya.
Daripada perspektif sejarah Islam, Shaqhab memberikan banyak pengajaran. Antaranya ialah pentingnya perpaduan umat ketika menghadapi ancaman luar. Perpecahan hanya membuka ruang kepada musuh, manakala kesatuan mampu mengubah keadaan yang kelihatan mustahil.
Selain itu, Shaqhab menunjukkan bahawa ilmu dan jihad bukan dua perkara yang terpisah. Para ulama memainkan peranan penting dalam membimbing masyarakat berdasarkan al-Quran dan al-Sunnah, sementara para tentera mempertahankan negeri-negeri Islam dengan keberanian. Kedua-dua golongan ini saling melengkapi dalam mempertahankan agama.
Keseluruhannya, sejarah Shaqhab merupakan salah satu lembaran penting dalam sejarah perjuangan umat Islam. Peperangan yang berlaku pada tahun 702 Hijrah itu bukan sekadar pertempuran antara dua angkatan tentera, tetapi merupakan perjuangan mempertahankan agama, negeri dan tamadun Islam daripada ancaman kuasa yang ingin menguasai Syam. Dengan izin Allah SWT, tentera Mamluk berjaya memperoleh kemenangan yang menentukan arah sejarah kawasan tersebut. Kemenangan ini menghalang kemaraan Mongol, melindungi Damsyik sebagai pusat ilmu, memperkukuhkan kedudukan Kesultanan Mamluk dan mengangkat semula keyakinan umat Islam selepas beberapa dekad berhadapan ancaman yang besar. Peranan Imam Ibnu Taimiyyah dalam membimbing pemerintah, membangkitkan semangat tentera serta memberikan panduan syarak sepanjang peperangan menjadikan Shaqhab bukan sahaja dikenang sebagai kemenangan ketenteraan, tetapi juga sebagai contoh bagaimana kepimpinan ilmu, iman dan keberanian dapat bergabung dalam mempertahankan agama Allah.
asa
Comments
Post a Comment