Sifat Allah Terbahagi Kepada Berapa
edit / Perkataan Sifat / Sifat Allah Terbahagi Kepada Berapa
Sifat Allah Terbahagi Kepada Berapa?
Perbahasan tentang pembahagian sifat Allah merupakan salah satu topik asas dalam ilmu akidah yang bertujuan untuk memudahkan manusia memahami sifat-sifat kesempurnaan Allah sebagaimana yang disebut dalam al-Quran dan al-Sunnah. Apabila seseorang bertanya “sifat Allah terbahagi kepada berapa?”, maka jawapannya tidak boleh difahami secara semata-mata sebagai satu angka yang kaku, kerana pembahagian ini bukan membatasi Allah, tetapi sekadar kaedah ilmu untuk menyusun kefahaman manusia terhadap sifat-sifat-Nya yang Maha Sempurna. Allah tidak terikat dengan kategori, tidak terbahagi seperti makhluk, dan tidak boleh diukur dengan sistem pengelasan manusia. Namun, para ulama telah menyusun pembahagian tertentu untuk memudahkan pembelajaran akidah agar manusia lebih mudah mengenal Tuhan mereka.
Secara umum dalam disiplin ilmu akidah Ahl al-Sunnah wa al-Jama‘ah, sifat Allah dibahagikan kepada beberapa kategori besar, yang paling masyhur ialah empat pembahagian utama, iaitu sifat nafsiyyah, salbiyyah, ma‘ani, dan ma‘nawiyyah. Pembahagian ini dikenali dalam pengajian sifat 20 dan menjadi asas dalam banyak kitab akidah klasik. Namun perlu difahami bahawa pembahagian ini bukan bermaksud sifat Allah hanya terhad kepada kategori tersebut, tetapi ia merupakan pendekatan pedagogi untuk memudahkan pelajar memahami konsep ketuhanan secara tersusun.
Pembahagian pertama ialah sifat nafsiyyah, iaitu sifat yang menunjukkan kewujudan Allah itu sendiri. Dalam kategori ini, hanya ada satu sifat utama iaitu wujud (وجود). Sifat wujud bermaksud Allah itu benar-benar ada, bukan sekadar konsep atau imaginasi. Kewujudan Allah bukan seperti kewujudan makhluk yang bergantung kepada pencipta, tetapi kewujudan yang wajib dan tidak didahului oleh ketiadaan. Allah sentiasa wujud tanpa permulaan dan tanpa pengakhiran. Oleh itu, sifat nafsiyyah ini menjadi asas kepada semua perbahasan sifat yang lain, kerana jika kewujudan Allah tidak difahami, maka semua sifat lain tidak dapat difahami dengan betul.
Pembahagian kedua ialah sifat salbiyyah, iaitu sifat yang menafikan segala kekurangan daripada Allah. Perkataan “salbiyyah” bermaksud penafian. Sifat-sifat ini tidak menunjukkan sifat positif secara langsung, tetapi menafikan apa-apa unsur kelemahan, kekurangan atau persamaan dengan makhluk daripada Allah. Antara sifat salbiyyah yang masyhur ialah Allah tidak mempunyai permulaan (qidam), tidak mempunyai pengakhiran (baqa’), tidak menyerupai makhluk (mukhalafatu lil hawadith), berdiri dengan sendiri (qiyamuhu binafsih), tidak memerlukan tempat, tidak memerlukan pencipta, tidak tidur, tidak lupa, tidak lemah dan tidak mati.
Sifat-sifat salbiyyah ini sangat penting kerana ia menjaga kesucian akidah daripada sebarang bentuk penyerupaan Allah dengan makhluk. Sebagai contoh, apabila dikatakan Allah tidak menyerupai makhluk, maka kita memahami bahawa segala sifat Allah tidak boleh dibandingkan dengan manusia, haiwan atau mana-mana ciptaan. Apabila dikatakan Allah tidak memerlukan tempat, maka kita memahami bahawa Allah tidak terikat dengan ruang seperti makhluk. Ini semua adalah penafian yang bertujuan untuk mengagungkan Allah dan mensucikan-Nya daripada sebarang kekurangan.
Pembahagian ketiga ialah sifat ma‘ani, iaitu sifat-sifat kesempurnaan yang wujud pada zat Allah dan mempunyai makna yang nyata. Sifat-sifat ini menunjukkan kesempurnaan Allah secara langsung. Antara sifat ma‘ani yang terkenal ialah hidup (hayah), ilmu (mengetahui), kuasa (qudrah), kehendak (iradah), pendengaran (sam‘), penglihatan (basar) dan kalam (berkata-kata). Sifat-sifat ini merupakan sifat kesempurnaan yang tetap bagi Allah dan tidak bergantung kepada makhluk.
Sebagai contoh, Allah Maha Mengetahui segala sesuatu tanpa had. Ilmu Allah tidak bertambah dan tidak berkurang. Allah Maha Berkuasa atas segala sesuatu tanpa batas. Kekuasaan Allah tidak memerlukan alat atau bantuan. Allah Maha Mendengar segala suara, sama ada perlahan atau kuat, zahir atau tersembunyi. Semua ini menunjukkan bahawa sifat ma‘ani menggambarkan kesempurnaan Allah yang mutlak.
Pembahagian keempat ialah sifat ma‘nawiyyah, iaitu sifat yang merupakan kesan daripada sifat ma‘ani. Sifat ma‘nawiyyah menunjukkan keadaan Allah yang sentiasa memiliki sifat ma‘ani tersebut. Sebagai contoh, apabila Allah memiliki sifat hidup, maka Allah dikatakan “sentiasa hidup”. Apabila Allah memiliki sifat ilmu, maka Allah dikatakan “sentiasa mengetahui”. Apabila Allah memiliki sifat kuasa, maka Allah dikatakan “sentiasa berkuasa”. Dengan kata lain, sifat ma‘nawiyyah adalah penegasan terhadap keberterusan sifat ma‘ani pada Allah.
Pembahagian ini membantu pelajar memahami bahawa sifat Allah bukan sekadar konsep abstrak, tetapi mempunyai struktur kefahaman yang jelas. Namun perlu ditekankan sekali lagi bahawa pembahagian ini bukan bermaksud Allah terdiri daripada bahagian-bahagian, kerana Allah Maha Esa dan tidak terpecah kepada mana-mana kategori. Semua sifat ini kembali kepada kesempurnaan zat Allah yang satu.
Selain pembahagian empat kategori ini, terdapat juga pendekatan lain dalam ilmu akidah yang membahagikan sifat Allah kepada dua kategori utama, iaitu sifat zātiyyah dan sifat fi‘liyyah. Sifat zātiyyah ialah sifat yang sentiasa ada pada Allah dan tidak bergantung kepada perbuatan terhadap makhluk. Contohnya ialah hidup, ilmu, kuasa, mendengar dan melihat. Sifat fi‘liyyah pula ialah sifat yang berkaitan dengan perbuatan Allah seperti mencipta, memberi rezeki, menghidupkan, mematikan, memberi petunjuk dan menyesatkan. Pembahagian ini lebih menekankan aspek hubungan Allah dengan makhluk.
Jika dilihat dengan lebih luas, pembahagian sifat Allah sebenarnya bergantung kepada sudut pandang ilmiah yang digunakan oleh para ulama. Tidak ada satu pembahagian tunggal yang membatasi sifat Allah, kerana hakikatnya sifat Allah tidak terhingga. Apa yang ada hanyalah usaha manusia untuk memahami wahyu Allah dengan cara yang teratur. Oleh itu, setiap pembahagian hanyalah alat bantu, bukan batasan terhadap hakikat ketuhanan.
Dalam al-Quran, sifat-sifat Allah disebut dalam pelbagai bentuk tanpa terikat kepada mana-mana sistem pembahagian. Kadangkala Allah menyebut sifat-Nya secara langsung seperti “Allah Maha Mengetahui”, “Allah Maha Berkuasa”, “Allah Maha Pengampun”. Kadangkala Allah menyebut perbuatan-Nya seperti mencipta langit dan bumi, menurunkan hujan, memberi rezeki dan menghidupkan manusia. Semua ini menunjukkan keluasan sifat Allah yang tidak dapat dibatasi oleh sistem manusia.
Dalam konteks ini, penting untuk difahami bahawa tujuan pembahagian sifat Allah bukanlah untuk menghadkan Allah, tetapi untuk memudahkan manusia mengenali-Nya. Manusia mempunyai keterbatasan akal, maka ilmu akidah disusun dengan cara yang mudah difahami agar manusia tidak tersesat dalam memahami ketuhanan. Namun pada masa yang sama, seseorang tidak boleh menyangka bahawa Allah hanya terikat dengan apa yang dia pelajari.
Apabila seseorang memahami pembahagian sifat Allah, dia akan lebih mudah memahami hubungan antara Allah dan makhluk. Dia akan memahami bahawa Allah tidak menyerupai makhluk kerana sifat salbiyyah menafikan keserupaan tersebut. Dia akan memahami bahawa Allah memiliki kesempurnaan mutlak kerana sifat ma‘ani menunjukkan sifat kesempurnaan tersebut. Dia juga akan memahami bahawa Allah sentiasa memiliki sifat tersebut kerana sifat ma‘nawiyyah menegaskan keberterusan sifat Allah.
Dalam kehidupan seorang mukmin, kefahaman ini membawa kepada penghayatan yang lebih mendalam terhadap keagungan Allah. Dia akan menyedari bahawa setiap detik hidupnya berada di bawah ilmu, kuasa dan kehendak Allah. Dia akan lebih berhati-hati dalam perbuatannya kerana mengetahui bahawa Allah Maha Melihat dan Maha Mengetahui. Dia akan lebih tenang menghadapi ujian kerana yakin bahawa Allah Maha Bijaksana dalam setiap ketentuan-Nya.
Akhirnya, apabila ditanya “sifat Allah terbahagi kepada berapa?”, jawapan yang paling tepat ialah bahawa dari sudut ilmu akidah, sifat Allah biasanya dibahagikan kepada beberapa kategori seperti empat bahagian utama iaitu nafsiyyah, salbiyyah, ma‘ani dan ma‘nawiyyah, atau kepada dua bahagian besar iaitu zātiyyah dan fi‘liyyah, bergantung kepada pendekatan pengajian. Namun dari sudut hakikat, sifat Allah tidak terhitung, tidak terhad dan tidak boleh dibahagikan seperti makhluk. Semua pembahagian ini hanyalah alat untuk memahami wahyu, sedangkan Allah sendiri adalah Maha Sempurna, Maha Esa dan tidak menyerupai sesuatu pun dalam zat, sifat dan perbuatan-Nya.
Ya, betul dari sudut ia sebagai kaedah huraian, tetapi bukan satu-satunya cara pembahagian sifat Allah dalam tradisi ilmu akidah.
Dalam ilmu akidah Islam, para ulama sebenarnya menggunakan beberapa bentuk pembahagian yang berbeza, bergantung kepada tujuan pengajaran dan pendekatan mazhab ilmu mereka.
Pembahagian yang kamu sebutkan tadi—sifat zat, sifat af‘al dan sifat iradah—adalah satu bentuk ringkasan yang biasa digunakan untuk memudahkan pemahaman, khususnya dalam sesetengah teks akidah.
Namun terdapat juga pembahagian lain yang lebih terkenal dalam karya-karya akidah, antaranya:
- Sifat nafsiyyah, salbiyyah, ma‘ani, dan ma‘nawiyyahIni lebih dikenali dalam tradisi ilmu Sifat 20 (ilmu kalam). Ia menghuraikan sifat Allah dengan lebih terperinci dari sudut logik dan bahasa.
- Sifat dhatiyyah (zat) dan sifat fi‘liyyah (perbuatan)Ini hampir sama dengan pembahagian zat dan af‘al, tetapi lebih ringkas dan banyak digunakan dalam kitab tafsir dan akidah.
- Sifat khabariyyahIa merujuk kepada sifat yang datang melalui nas seperti wajah, tangan, istiwa’, turun, dan sebagainya, yang dibahaskan dengan pendekatan ithbat atau takwil oleh ulama.
- Sifat kamal (kesempurnaan)Ini bukan pembahagian formal seperti di atas, tetapi satu pendekatan umum bahawa semua sifat Allah adalah sifat kesempurnaan yang mutlak tanpa kekurangan.
Kesimpulannya, tiada satu pembahagian tunggal yang “wajib” digunakan, kerana semua itu hanyalah cara ulama menyusun ilmu untuk memudahkan pemahaman manusia terhadap sifat Allah.
asa
