Urusan Mukmin Dilaksanakan Secara Syura: Musyawarah Sesama Mereka Menjadi Asas Keadilan dan Kejayaan Bersama
edit / Perkataan Mesyuarat / Urusan Mukmin Dilaksanakan Secara Syura: Musyawarah Sesama Mereka Menjadi Asas Keadilan dan Kejayaan Bersama
🌿 Urusan Mukmin Dilaksanakan Secara Syura: Musyawarah Sesama Mereka Menjadi Asas Keadilan dan Kejayaan Bersama
Prinsip syura adalah salah satu ciri utama masyarakat mukmin yang disebut dalam Al‑Quran (Surah Ash‑Shura: 38). Ia menegaskan bahawa urusan mereka dijalankan dengan musyawarah, bukan keputusan individu semata‑mata. Syura melahirkan keadilan, kebersamaan, dan kejayaan bersama.
📚 Petunjuk Utama
Syura sebagai prinsip Islam: Bermesyuarat adalah sunnah yang meneguhkan persaudaraan.
Keadilan dalam keputusan: Keputusan dibuat dengan pandangan bersama, bukan hawa nafsu.
Menghindari kezaliman: Syura mencegah keputusan berat sebelah.
Menguatkan ukhuwah: Bermesyuarat meneguhkan kasih sayang sesama mukmin.
Kejayaan bersama: Syura melahirkan keputusan yang membawa manfaat kepada semua.
📊 Ringkas Perbezaan
🌸 Kesimpulan: Prinsip syura adalah asas keadilan dan kejayaan masyarakat mukmin. Dengan bermusyawarah, mereka menghindari kezaliman, menguatkan ukhuwah, dan memastikan keputusan dibuat dengan penuh hikmah serta keberkatan.
Mahu saya susunkan jadual perbandingan antara syura dalam Islam dengan demokrasi moden supaya lebih jelas perbezaan prinsip dan tujuan kedua‑duanya?
Syura merupakan salah satu prinsip agung dalam Islam yang menjadi asas kepada pembinaan masyarakat, pentadbiran, kepimpinan dan penyelesaian pelbagai urusan kehidupan. Islam bukan sahaja mengajar umatnya agar beribadah kepada Allah dengan sempurna, bahkan turut membimbing mereka bagaimana menguruskan urusan dunia dengan penuh hikmah, keadilan dan kebijaksanaan. Antara bimbingan yang paling utama ialah supaya segala urusan yang melibatkan kepentingan bersama diputuskan melalui syura, iaitu perbincangan, musyawarah dan pertukaran pandangan antara mereka yang mempunyai ilmu, pengalaman, amanah dan keikhlasan. Dengan syura, keputusan tidak dibina atas hawa nafsu seorang individu, sebaliknya lahir daripada pertimbangan yang matang serta berpandukan petunjuk Allah dan sunnah Rasul-Nya.
Allah سبحانه وتعالى memuji orang-orang mukmin dengan firman-Nya dalam Surah asy-Syura ayat 38:
وَالَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَيْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ
Maksudnya:
"Dan juga bagi orang-orang yang menyahut seruan Tuhan mereka, mendirikan solat, urusan mereka diputuskan dengan syura sesama mereka, dan mereka menafkahkan sebahagian daripada rezeki yang Kami kurniakan kepada mereka."
Ayat ini sangat menarik kerana Allah menyebut syura bersama-sama dua ibadah besar, iaitu mendirikan solat dan menginfakkan harta di jalan Allah. Susunan ini menunjukkan bahawa syura bukan sekadar satu kaedah pentadbiran atau budaya masyarakat, tetapi merupakan satu sifat mulia orang-orang mukmin. Sebagaimana mereka menjaga hubungan dengan Allah melalui solat dan menjaga hubungan dengan manusia melalui infak, mereka juga menjaga urusan kehidupan melalui syura. Ini membuktikan bahawa syura mempunyai kedudukan yang tinggi dalam syariat Islam dan bukan satu amalan sampingan yang boleh diabaikan.
Perkataan "شُورَى" berasal daripada akar kata ش و ر, yang pada asalnya membawa maksud mengeluarkan madu daripada sarang lebah. Ulama bahasa menjelaskan bahawa perkaitan ini sangat indah kerana sebagaimana madu merupakan hasil terbaik yang dikeluarkan daripada sarang, demikian juga syura bertujuan mengeluarkan pandangan yang paling baik daripada pelbagai fikiran manusia. Melalui musyawarah, pelbagai idea, pengalaman dan ilmu dikumpulkan sehingga lahir keputusan yang lebih hampir kepada kebenaran dan kemaslahatan.
Syura bukan bermaksud semua pandangan adalah benar atau semua pendapat wajib diterima. Dalam Islam, syura ialah proses mendapatkan pandangan sebelum membuat keputusan berdasarkan al-Quran, sunnah dan kaedah syarak. Oleh sebab itu, syura tidak boleh digunakan untuk menghalalkan perkara yang telah diharamkan oleh Allah atau mengharamkan perkara yang telah dihalalkan oleh-Nya. Perkara yang telah mempunyai nas yang jelas daripada al-Quran dan hadis tidak lagi menjadi medan syura. Sebagai contoh, tidak boleh bermesyuarat untuk menentukan sama ada solat lima waktu wajib atau tidak, kerana hukum tersebut telah diputuskan oleh wahyu. Syura hanya berlaku dalam perkara yang ruang ijtihad dan pertimbangannya dibenarkan oleh syarak.
Prinsip ini dapat dilihat dengan jelas dalam kehidupan Rasulullah ﷺ. Walaupun Baginda menerima wahyu daripada Allah dan merupakan manusia yang paling sempurna akalnya, Baginda tetap bermesyuarat dengan para sahabat dalam urusan yang tidak diturunkan wahyu mengenainya. Firman Allah سبحانه وتعالى dalam Surah Ali 'Imran ayat 159:
وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ
Maksudnya:
"Dan bermesyuaratlah dengan mereka dalam urusan itu."
Perintah ini menunjukkan bahawa syura merupakan sunnah yang diamalkan oleh Rasulullah ﷺ sendiri. Jika seorang nabi yang menerima wahyu masih diperintahkan supaya bermesyuarat, maka lebih-lebih lagilah umat Islam selepas kewafatan Baginda yang sentiasa memerlukan pandangan orang lain dalam menyelesaikan pelbagai persoalan kehidupan.
Antara contoh yang paling terkenal ialah sebelum berlakunya Perang Uhud. Rasulullah ﷺ pada asalnya berpandangan agar tentera Islam mempertahankan Madinah dari dalam kota. Namun majoriti para sahabat, khususnya golongan muda yang belum berpeluang menyertai Perang Badar, mencadangkan agar tentera Islam keluar menghadapi musuh di luar kota. Setelah bermesyuarat, Rasulullah ﷺ menerima pandangan majoriti tersebut. Walaupun akhirnya berlaku kekalahan akibat sebahagian pemanah tidak mematuhi arahan Baginda, prinsip syura tetap ditegakkan. Kekalahan itu bukan berpunca daripada syura, tetapi akibat pelanggaran arahan yang jelas daripada Rasulullah ﷺ.
Dalam Perang Khandaq pula, syura melahirkan satu strategi yang sangat bijaksana. Salman al-Farisi رضي الله عنه mencadangkan supaya digali parit mengelilingi Madinah, iaitu satu strategi yang tidak pernah dikenali oleh orang Arab ketika itu. Rasulullah ﷺ menerima cadangan tersebut, lalu strategi itu menjadi sebab utama tentera musyrikin gagal menembusi kota Madinah. Peristiwa ini membuktikan bahawa syura membuka ruang kepada kepakaran dan pengalaman pelbagai individu demi mencapai kemaslahatan bersama.
Syura juga menjadi asas kepada pemilihan khalifah selepas kewafatan Rasulullah ﷺ. Para sahabat berhimpun di Saqifah Bani Sa'idah untuk berbincang mengenai kepimpinan umat Islam. Perbincangan itu akhirnya membawa kepada pelantikan Abu Bakar as-Siddiq رضي الله عنه sebagai khalifah pertama. Walaupun berlaku perbezaan pandangan pada peringkat awal, mereka akhirnya bersatu atas dasar syura dan maslahat umat. Ini menunjukkan bahawa syura berfungsi sebagai mekanisme untuk menyatukan masyarakat, bukan memecah-belahkan mereka.
Khalifah Umar bin al-Khattab رضي الله عنه juga terkenal sebagai pemimpin yang sangat mengutamakan syura. Beliau sentiasa mengumpulkan para sahabat besar seperti Uthman bin Affan, Ali bin Abi Talib, Abdul Rahman bin Auf, Abdullah bin Mas'ud, Zaid bin Thabit dan lain-lain sebelum membuat keputusan penting. Malah beliau pernah berkata bahawa tidak ada kebaikan pada seseorang yang tidak mahu menerima nasihat, dan tidak ada kebaikan pada orang yang tidak menyampaikan nasihat kepada pemimpin. Kata-kata ini menggambarkan bahawa syura memerlukan dua pihak, iaitu mereka yang berani memberi pandangan dengan ikhlas dan pemimpin yang bersedia mendengarnya dengan hati terbuka.
Antara hikmah terbesar syura ialah menghindarkan manusia daripada sifat sombong. Seorang pemimpin yang enggan bermesyuarat biasanya merasakan dirinya paling bijak dan paling benar. Sedangkan manusia mempunyai kelemahan, keterbatasan ilmu dan kemungkinan melakukan kesilapan. Dengan bermesyuarat, seseorang mengakui bahawa dia memerlukan pandangan orang lain. Sikap ini melahirkan kerendahan hati yang sangat dipuji dalam Islam.
Syura juga mengelakkan keputusan yang dibuat secara terburu-buru. Banyak kesilapan berlaku apabila seseorang membuat keputusan berdasarkan emosi, kemarahan atau kepentingan diri sendiri. Sebaliknya, apabila sesuatu perkara dibincangkan bersama, setiap sudut akan diteliti, risiko akan dinilai dan manfaat akan dipertimbangkan. Ini menjadikan keputusan lebih matang dan lebih dekat kepada keadilan.
Islam juga mengajar adab-adab syura yang sangat tinggi. Pertama, syura hendaklah dilakukan dengan niat mencari keredaan Allah, bukan untuk memenangkan pendapat sendiri. Jika seseorang memasuki mesyuarat hanya untuk membuktikan bahawa dirinya paling bijak, maka roh syura telah hilang. Matlamat syura ialah mencari kebenaran, bukan mencari kemenangan.
Kedua, peserta syura hendaklah terdiri daripada mereka yang mempunyai ilmu, amanah dan pengalaman dalam bidang yang dibincangkan. Allah berfirman:
فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
Maksudnya:
"Maka bertanyalah kepada orang yang mempunyai pengetahuan jika kamu tidak mengetahui."
Ayat ini menjadi asas bahawa setiap perkara hendaklah dirujuk kepada ahlinya. Dalam urusan hukum syarak, rujuklah kepada ulama yang berkelayakan. Dalam urusan perubatan, rujuklah kepada doktor yang amanah. Dalam urusan ekonomi, rujuklah kepada pakar yang memahami bidang tersebut. Syura tidak bermaksud semua orang bercakap tentang semua perkara tanpa ilmu.
Ketiga, setiap peserta syura hendaklah bercakap dengan adab. Islam melarang mencela, menghina, meninggikan suara atau memperlekehkan pandangan orang lain. Perbezaan pendapat merupakan perkara yang biasa, tetapi perbezaan tersebut hendaklah diuruskan dengan akhlak yang mulia. Rasulullah ﷺ sentiasa mendengar pandangan para sahabat dengan penuh perhatian walaupun akhirnya Baginda memilih pandangan yang berbeza.
Keempat, apabila keputusan telah dipersetujui berdasarkan syura yang sah, maka semua pihak hendaklah menghormatinya selagi tidak bercanggah dengan syariat. Sikap terus mempertikaikan keputusan yang telah dipersetujui hanya akan melemahkan perpaduan. Oleh sebab itu, Allah menyambung firman-Nya selepas perintah syura dalam Surah Ali 'Imran dengan firman:
فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ
Maksudnya:
"Kemudian apabila engkau telah berazam, maka bertawakallah kepada Allah."
Ayat ini menunjukkan bahawa selepas syura, keputusan perlu dilaksanakan dengan penuh keyakinan dan tawakal kepada Allah.
Syura juga mempunyai peranan besar dalam institusi keluarga. Seorang suami diperintahkan supaya bermesyuarat dengan isterinya dalam urusan yang melibatkan keluarga. Al-Quran sendiri menyebut tentang perbincangan antara ibu dan bapa dalam menentukan tempoh penyusuan anak. Ini menunjukkan bahawa syura bukan hanya diamalkan dalam urusan negara, bahkan bermula dari dalam rumah tangga. Keluarga yang membiasakan budaya berbincang dengan penuh hormat biasanya lebih mudah menyelesaikan konflik dan melahirkan suasana kasih sayang.
Dalam bidang pendidikan, syura membantu melahirkan pelajar yang berani berfikir, menghormati pandangan orang lain dan belajar membuat keputusan secara matang. Guru yang mengamalkan perbincangan secara beradab akan membentuk generasi yang bukan sahaja berilmu, tetapi juga mempunyai kemahiran berkomunikasi, mendengar dan menyelesaikan masalah.
Dalam bidang dakwah, syura sangat penting bagi memastikan sesuatu program atau pendekatan dilaksanakan dengan lebih berkesan. Pendakwah yang sentiasa bermesyuarat dengan rakan-rakannya akan memperoleh pelbagai idea baharu, mengenal pasti kelemahan dan memperbaiki pendekatan dakwah. Sebaliknya, sikap terlalu bergantung kepada pandangan sendiri boleh menyebabkan banyak peluang dakwah terlepas atau menimbulkan kesilapan yang tidak disedari.
Di peringkat masyarakat, syura menjadi benteng kepada kezaliman. Pemimpin yang sentiasa bermesyuarat dengan orang-orang yang amanah akan lebih sukar dipengaruhi oleh hawa nafsu atau kepentingan peribadi. Sebaliknya, apabila keputusan dibuat secara bersendirian tanpa semakan dan nasihat, peluang berlakunya kezaliman menjadi lebih besar. Oleh sebab itu, syura merupakan salah satu mekanisme yang membantu menegakkan keadilan dalam masyarakat Islam.
Namun demikian, syura tidak boleh disalahgunakan. Ada pihak yang menggunakan istilah syura untuk menghalalkan keputusan yang jelas bercanggah dengan nas syarak. Ada juga yang menjadikan syura sekadar formaliti sedangkan keputusan telah ditentukan lebih awal. Kedua-dua keadaan ini bertentangan dengan roh syura yang sebenar. Syura yang dituntut oleh Islam ialah perbincangan yang ikhlas, jujur, bebas daripada penipuan dan sentiasa tunduk kepada al-Quran dan sunnah.
Akhirnya, syura merupakan satu manifestasi bahawa Islam ialah agama yang menghargai ilmu, hikmah, pengalaman dan perpaduan. Allah memuji orang-orang mukmin yang menjadikan syura sebagai asas dalam menguruskan urusan mereka kerana melalui syura lahir keputusan yang lebih adil, lebih matang dan lebih hampir kepada kebenaran. Syura bukan tanda kelemahan seorang pemimpin, bahkan tanda kebijaksanaan, kerendahan hati dan keinsafan bahawa manusia tidak memiliki ilmu yang sempurna. Oleh itu, setiap Muslim sama ada sebagai pemimpin, ketua keluarga, pendidik, pendakwah atau anggota masyarakat hendaklah membudayakan syura dalam kehidupan seharian. Apabila setiap urusan dilaksanakan dengan musyawarah yang berpandukan wahyu, disertai keikhlasan dan dihiasi akhlak yang mulia, maka akan lahirlah masyarakat yang bersatu, adil, saling mempercayai dan diberkati oleh Allah سبحانه وتعالى. Inilah hakikat firman Allah bahawa urusan orang-orang mukmin diputuskan melalui syura sesama mereka, suatu prinsip yang kekal relevan sepanjang zaman dalam membina kejayaan dunia dan kebahagiaan akhirat.
asa
Comments
Post a Comment