Perbahasan Tentang Ayat 2 dari Surah At-Tin وَطُورِ سِينِينَ (At-Tin:2)
edit / حرف ط / Perkataan طُورِ / as
Perbahasan Tentang Ayat 2 Dari Surah At-Tin
وَطُورِ سِينِينَ (At-Tin:2).
Demi Gunung Tursina
Lafaz Allah ﷻ dalam Surah At-Tin yang berbunyi ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ merupakan satu daripada lafaz al-Quran yang sangat pendek pada bilangan perkataan, tetapi sangat luas pada medan pengertiannya. Allah ﷻ hanya menyebut dua perkataan selepas huruf sumpah, namun kedua-dua perkataan tersebut membawa perhatian manusia kepada sebuah gunung yang mempunyai kedudukan yang sangat istimewa dalam sejarah wahyu, khususnya kerana hubungannya dengan Musa عليه السلام. Oleh sebab itu, ayat ini tidak wajar dibaca sebagai sekadar pemberitahuan bahawa terdapat sebuah gunung bernama Tursina. Allah ﷻ tidak sekadar menyebut nama tempat tersebut, bahkan Dia mendahuluinya dengan huruf sumpah, lalu menjadikannya sebahagian daripada rangkaian sumpah yang sangat kuat pada permulaan Surah At-Tin. Apabila seorang mukmin membaca ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾, dia sedang berhadapan dengan lafaz yang menggabungkan unsur tempat, sejarah, wahyu, kenabian, kemuliaan dan tanda kekuasaan Allah ﷻ, namun kesemua makna tersebut tetap perlu dikembalikan kepada hakikat bahawa Tursina itu sendiri ialah makhluk Allah ﷻ dan bukan sesuatu yang mempunyai sifat ketuhanan. Justeru, semakin mendalam seseorang merenungkan ayat ini, semakin jelas bahawa kemuliaan sesuatu makhluk tidak pernah menjadikannya sekutu bagi Allah ﷻ, bahkan kemuliaan makhluk hanyalah sebahagian daripada tanda yang menunjukkan kepada kebesaran Penciptanya.
Perkara pertama yang perlu diperhatikan ialah lafaz ﴿وَطُورِ﴾. Allah ﷻ tidak menyebut sekadar nama سينين, bahkan Dia menyebut terlebih dahulu طور, iaitu gunung. Ini memberikan gambaran yang nyata kepada manusia tentang sesuatu yang tinggi, besar dan kukuh yang berdiri sebagai sebahagian daripada ciptaan Allah ﷻ. Gunung merupakan antara makhluk yang sangat menonjol dalam pandangan manusia. Ia tidak seperti benda-benda kecil yang mungkin tidak disedari. Gunung menjulang tinggi, mempunyai bentuk yang besar, kelihatan dari jarak yang jauh dan menjadi sebahagian daripada rupa bumi yang mengelilingi manusia. Namun gunung yang sebesar itu tetap tidak lebih daripada makhluk yang berada di bawah kekuasaan Allah ﷻ. Ia tidak berdiri dengan kuasanya sendiri. Ia tidak mencipta dirinya. Ia tidak memilih tempatnya. Ia tidak menentukan bentuknya. Ia tidak menentukan berapa lama ia akan kekal. Ia tidak memiliki dirinya sendiri secara mutlak. Allah ﷻ ialah Penciptanya, Pemiliknya dan Penguasanya. Maka apabila Allah ﷻ bersumpah dengan gunung, perhatian kita tidak seharusnya berhenti pada gunung tersebut, tetapi hendaklah bergerak daripada gunung kepada Allah yang menciptakan gunung tersebut.
Perkataan ﴿طُورِ﴾ sendiri mempunyai makna yang jelas dalam bahasa Arab sebagai gunung. Apabila ia digandingkan dengan ﴿سِينِينَ﴾, ia menjadi ﴿طُورِ سِينِينَ﴾, iaitu gunung yang dikenali dengan nama atau nisbah tersebut. Maka lafaz al-Quran tidak memerlukan kita mengubah gunung menjadi sesuatu yang bersifat abstrak atau simbolik semata-mata. Zahir lafaz menunjukkan sebuah gunung yang nyata. Gunung itu mempunyai tempat. Gunung itu merupakan sebahagian daripada bumi. Gunung itu termasuk dalam alam yang diciptakan Allah ﷻ. Dan Allah ﷻ memilih untuk menyebutnya dalam sumpah-Nya. Inilah titik permulaan yang sangat penting: kita menerima apa yang ditunjukkan oleh lafaz sebelum kita mencari pengajaran yang lebih luas daripadanya. Jangan sampai kita terlalu sibuk mencari makna batin sehingga makna zahir yang jelas hilang. Pada masa yang sama, jangan pula berhenti pada makna fizikal semata-mata sehingga kita tidak melihat mengapa Allah ﷻ memilih gunung tersebut sebagai objek sumpah.
Apabila Allah ﷻ menyebut ﴿سِينِينَ﴾ selepas ﴿طُورِ﴾, gunung tersebut menjadi lebih khusus. Ia bukan sekadar mana-mana gunung. Ia ialah gunung yang mempunyai nama atau nisbah tertentu. Inilah salah satu keindahan susunan lafaz al-Quran. Jika Allah ﷻ hanya menyebut ﴿وَالطُّورِ﴾, perhatian manusia tertumpu kepada gunung secara umum. Tetapi apabila Allah ﷻ menyebut ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾, perhatian dibawa kepada sebuah gunung tertentu yang mempunyai sejarah tertentu. Ini menjadikan ayat tersebut lebih khusus dan lebih kaya dengan hubungan sejarah. Para ulama menyebut bahawa سينين ialah nama bagi tempat tersebut, dan terdapat pula beberapa penjelasan lain tentang makna lafaz itu. Namun perkara yang sangat kuat ialah bahawa frasa tersebut merujuk kepada Tursina, sebuah gunung yang mempunyai hubungan yang sangat istimewa dengan Musa عليه السلام. Maka apabila nama ini disebut, orang yang memahami sejarah wahyu akan teringat kepada peristiwa Musa عليه السلام menerima wahyu daripada Allah ﷻ.
Di sinilah kita perlu berhenti seketika dan memahami perbezaan antara gunung itu sendiri dengan peristiwa yang berlaku di gunung tersebut. Gunung itu ialah makhluk. Peristiwa wahyu adalah perbuatan Allah ﷻ terhadap hamba-Nya. Musa عليه السلام ialah seorang rasul dan hamba Allah ﷻ. Wahyu datang daripada Allah ﷻ. Maka apabila kita mengatakan bahawa Tursina mempunyai kemuliaan kerana hubungannya dengan Musa عليه السلام, kita tidak mengatakan bahawa gunung tersebut mempunyai kuasa tersendiri. Sebaliknya, kita mengatakan bahawa Allah ﷻ telah memilih tempat tersebut untuk menjadi sebahagian daripada suatu peristiwa yang agung. Kemuliaan tempat itu datang daripada Allah ﷻ. Ia bukan berasal daripada kekuasaan gunung tersebut. Ini merupakan perbezaan yang sangat penting kerana manusia kadang-kadang apabila melihat sesuatu yang dimuliakan oleh agama, mereka boleh melampaui batas sehingga memberikan kepada makhluk sesuatu yang hanya layak bagi Allah ﷻ.
Allah ﷻ boleh memuliakan mana-mana makhluk yang Dia kehendaki. Allah ﷻ boleh memuliakan seseorang nabi. Allah ﷻ boleh memuliakan sesuatu tempat. Allah ﷻ boleh memuliakan sesuatu masa. Allah ﷻ boleh memuliakan sesuatu malam. Allah ﷻ boleh memuliakan sesuatu bulan. Allah ﷻ boleh memuliakan sesuatu masjid. Allah ﷻ boleh memuliakan sesuatu gunung. Tetapi apabila Allah ﷻ memuliakan sesuatu makhluk, makhluk itu tetap makhluk. Ia tidak berubah menjadi Tuhan. Ia tidak menjadi sebahagian daripada zat Allah. Ia tidak memperoleh sifat ketuhanan. Ia tidak menjadi pemilik mutlak alam. Maka Tursina, walaupun disebut oleh Allah ﷻ dalam sumpah, tetap sebuah gunung yang berada di bawah kekuasaan Allah ﷻ.
Huruf و pada awal ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ juga sangat penting kerana ia merupakan huruf sumpah. Allah ﷻ bersumpah dengan Tursina. Ini bukan perkara yang boleh dianggap kecil. Apabila Allah ﷻ bersumpah dengan sesuatu, Dia menarik perhatian manusia kepada sesuatu yang mempunyai kedudukan penting dalam rangkaian firman tersebut. Allah ﷻ tidak memerlukan sumpah untuk membuktikan kebenaran firman-Nya kerana Allah ﷻ adalah Yang Maha Benar. Tidak ada keraguan dalam firman Allah ﷻ sehingga Allah memerlukan makhluk sebagai saksi untuk menguatkan firman-Nya. Sebaliknya, sumpah al-Quran merupakan gaya yang Allah ﷻ gunakan untuk mengarahkan perhatian manusia kepada perkara yang hendak ditegaskan. Dalam Surah At-Tin, beberapa perkara disebut dalam rangkaian sumpah sebelum Allah ﷻ menyatakan hakikat besar tentang manusia. Maka Tursina menjadi sebahagian daripada susunan sumpah tersebut.
Di sini terdapat satu perkara yang perlu dijaga dengan sangat teliti. Apabila Allah ﷻ bersumpah dengan Tursina, tidak bermakna manusia boleh bersumpah dengan Tursina. Perbuatan Allah ﷻ tidak boleh dijadikan ukuran bahawa manusia boleh melakukan perkara yang sama. Allah ﷻ ialah Rabb kepada segala sesuatu. Dia memiliki segala sesuatu. Dia berkuasa atas segala sesuatu. Dia boleh bersumpah dengan apa yang Dia kehendaki daripada makhluk-Nya. Adapun manusia ialah hamba. Manusia tidak mempunyai hak untuk menjadikan makhluk sebagai sesuatu yang digunakan dalam sumpah. Maka ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ tidak mengajar manusia supaya mengucapkan “demi Tursina” atau bersumpah dengan gunung. Sebaliknya, ia mengajar manusia supaya memperhatikan bagaimana Allah ﷻ mengagungkan sesuatu daripada ciptaan-Nya untuk membawa manusia kepada mesej yang lebih besar.
Perbezaan ini juga membantu kita memahami hakikat bahawa Allah ﷻ bersumpah dengan makhluk bukan kerana makhluk mempunyai kedudukan ketuhanan, tetapi kerana Allah ﷻ ialah Pemilik makhluk tersebut. Allah ﷻ bebas melakukan apa yang Dia kehendaki. Jika Allah ﷻ bersumpah dengan matahari, matahari tetap makhluk. Jika Allah ﷻ bersumpah dengan waktu, waktu tetap makhluk. Jika Allah ﷻ bersumpah dengan Tursina, Tursina tetap makhluk. Yang menjadi agung bukanlah makhluk itu sehingga menjadi Tuhan, tetapi Allah ﷻ yang memilih makhluk itu sebagai sebahagian daripada gaya sumpah-Nya. Ini mengekalkan keseimbangan antara mengakui kemuliaan sesuatu dan tidak melampaui batas terhadapnya.
Tursina mempunyai kedudukan istimewa kerana ia berkait dengan Musa عليه السلام. Dalam al-Quran, Musa عليه السلام mempunyai kedudukan yang sangat besar sebagai seorang rasul. Baginda menerima wahyu daripada Allah ﷻ, berhadapan dengan Fir‘aun, membawa Bani Israil keluar daripada penindasan, menerima perintah Allah ﷻ dan melalui pelbagai ujian dalam perjalanan dakwah. Maka apabila Allah ﷻ menyebut tempat yang berkaitan dengan Musa, ia bukan sekadar menyebut lokasi. Nama tempat itu membawa bersama sejarah seorang rasul. Sebuah nama tempat boleh menjadi sangat padat dengan makna apabila tempat tersebut menjadi saksi kepada peristiwa yang Allah ﷻ pilih untuk disebut dalam wahyu.
Dalam hal ini, Tursina menjadi salah satu daripada tempat yang menghubungkan manusia dengan sejarah wahyu. Gunung tersebut tidak menurunkan wahyu dengan kuasanya sendiri. Gunung itu tidak mencipta wahyu. Gunung itu tidak menjadi tuhan kepada Musa. Allah ﷻ yang memberi wahyu kepada Musa. Allah ﷻ yang berbicara kepada Musa. Allah ﷻ yang memilih Musa sebagai rasul. Allah ﷻ yang memerintahkan Musa. Gunung hanya menjadi tempat yang Allah ﷻ kaitkan dengan peristiwa tersebut. Maka apabila kita menyebut Tursina, kita hendaklah mengingati Allah yang melakukan segala perkara tersebut.
Ini menjadikan ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ sangat dekat dengan konsep wahyu. Allah ﷻ mahu manusia mengetahui bahawa petunjuk datang daripada-Nya. Manusia tidak dibiarkan tanpa panduan. Allah ﷻ memilih rasul-rasul. Allah ﷻ memberikan wahyu. Allah ﷻ menyampaikan perintah dan larangan. Musa عليه السلام ialah salah seorang daripada para rasul yang menerima wahyu. Tursina pula menjadi sebahagian daripada sejarah tersebut. Maka apabila Allah ﷻ menyebutnya, ia mengingatkan manusia kepada hubungan antara Allah, rasul dan wahyu.
Perkara ini menjadi semakin indah apabila kita melihat kedudukan ayat ini dalam Surah At-Tin. Sebelum ayat ini, Allah ﷻ berfirman:
﴿وَٱلتِّينِ وَٱلزَّيْتُونِ﴾
Kemudian:
﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾
Kemudian:
﴿وَهَٰذَا ٱلْبَلَدِ ٱلْأَمِينِ﴾
Allah ﷻ menyebut beberapa perkara yang mempunyai kedudukan tertentu dalam rangkaian sumpah. Tursina berada di tengah-tengah antara tin dan zaitun dengan satu negeri yang aman. Maka ia bukan satu lafaz yang terpisah daripada struktur surah. Ia menjadi salah satu tiang kepada pembukaan Surah At-Tin. Apabila manusia melihat susunan ini, dia akan sedar bahawa al-Quran membawa perhatiannya kepada beberapa tanda sebelum menyampaikan mesej tentang manusia.
Kita tidak perlu memaksa setiap satu daripada objek sumpah tersebut mempunyai satu-satu simbol yang mesti dipadankan secara pasti dengan sesuatu. Tetapi kita boleh melihat bahawa Allah ﷻ menyebut perkara-perkara yang nyata dan mempunyai kedudukan tertentu, lalu selepas itu Allah ﷻ menyatakan:
﴿لَقَدْ خَلَقْنَا ٱلْإِنسَٰنَ فِيٓ أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ﴾
Sesungguhnya Kami telah menciptakan manusia dalam sebaik-baik kejadian.
Ini menjadikan Tursina sebahagian daripada rangkaian yang mengarahkan manusia kepada penciptaan dan tujuan hidup. Gunung ialah ciptaan Allah. Tumbuhan ialah ciptaan Allah. Negeri ialah tempat yang Allah ciptakan dan manusia diami. Manusia sendiri ialah ciptaan Allah. Tetapi manusia mempunyai kedudukan yang khusus kerana dia diberi akal, kemampuan memahami, menerima wahyu dan memikul tanggungjawab. Maka penyebutan Tursina sebelum kenyataan tentang manusia boleh membuka kesedaran bahawa manusia bukan hanya makhluk fizikal. Dia adalah makhluk yang memerlukan petunjuk.
Apabila kita memikirkan Musa عليه السلام di Tursina, kita teringat bahawa manusia menerima petunjuk melalui wahyu. Ini merupakan satu perkara yang sangat besar. Manusia mempunyai akal, tetapi akal manusia terbatas. Manusia mempunyai pengalaman, tetapi pengalaman manusia terbatas. Manusia mempunyai ilmu, tetapi ilmu manusia terbatas. Oleh sebab itu Allah ﷻ memberikan wahyu kepada para rasul. Tursina mengingatkan kepada salah satu sejarah penerimaan wahyu tersebut.
Maka lafaz ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ mempunyai hubungan yang sangat kuat dengan hakikat bahawa manusia memerlukan bimbingan Allah ﷻ. Manusia boleh melihat gunung, tetapi tidak semestinya mengetahui tujuan hidupnya hanya dengan melihat gunung. Manusia boleh mengkaji alam, tetapi kajian alam sahaja tidak memberikan semua jawapan tentang apa yang Allah kehendaki daripada manusia. Manusia memerlukan wahyu. Musa menerima wahyu. Muhammad ﷺ menerima wahyu. Dan umat manusia menerima petunjuk melalui wahyu yang disampaikan oleh para rasul.
Tursina juga mengingatkan bahawa wahyu bukan sekadar teori. Musa عليه السلام menerima wahyu lalu diperintahkan untuk berhadapan dengan Fir‘aun. Wahyu membawa tanggungjawab. Wahyu menuntut tindakan. Wahyu bukan ilmu untuk disimpan dalam hati tanpa perubahan. Apabila manusia menerima petunjuk Allah, dia perlu tunduk dan beramal. Ini sangat sesuai dengan perjalanan Surah At-Tin yang akhirnya mengaitkan kemuliaan manusia dengan iman dan amal soleh.
Dalam erti kata lain, Tursina mengingatkan kepada wahyu, dan wahyu mengingatkan kepada tanggungjawab manusia. Manusia dicipta dalam sebaik-baik bentuk, tetapi jika dia menggunakan kehidupan tanpa iman dan amal, dia boleh jatuh daripada kedudukan yang baik itu. Maka manusia bukan hanya perlu mengagumi dirinya sendiri kerana bentuknya. Dia perlu mengakui Penciptanya dan mengikuti petunjuk-Nya.
Ada satu lagi aspek yang sangat penting: Tursina ialah tempat, sedangkan Allah ﷻ ialah Pencipta tempat. Perbezaan ini mesti dijaga. Apabila kita mengatakan Allah ﷻ memilih Tursina sebagai tempat yang berkaitan dengan Musa عليه السلام, kita tidak boleh memahami bahawa Allah ﷻ bergantung kepada tempat tersebut. Allah ﷻ tidak memerlukan tempat. Tempat ialah makhluk Allah. Tursina tidak mencipta Allah. Tursina tidak membatasi Allah. Tursina tidak menjadi ukuran bagi Allah. Allah ﷻ ialah Rabb kepada Tursina dan segala sesuatu.
Ini penting kerana manusia kadang-kadang apabila mendengar sesuatu tempat disebut sebagai tempat yang mulia, mereka mula membayangkan bahawa tempat itu mempunyai kuasa ghaib. Sedangkan ayat ini tidak memberikan sebarang petunjuk bahawa gunung itu mempunyai kuasa seperti itu. Yang disebut ialah gunungnya dan sumpah Allah dengannya. Maka kita berhenti pada apa yang Allah tetapkan.
Tursina tidak mempunyai hak untuk menerima doa. Tursina tidak mempunyai hak untuk menerima nazar. Tursina tidak mempunyai hak untuk menerima penyembelihan. Tursina tidak mempunyai hak untuk menjadi tempat pergantungan ibadah. Tidak ada satu pun perkara tersebut yang terkandung dalam lafaz ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾. Sebaliknya, lafaz tersebut mengingatkan kita kepada sebuah tempat yang Allah pilih untuk disebut dalam sumpah. Maka memuliakan tempat tersebut ialah satu perkara, menjadikannya objek ibadah ialah perkara yang lain.
Inilah perbezaan antara ta‘zim dan ibadah. Ta‘zim ialah pengagungan. Ibadah ialah pengabdian kepada Tuhan. Sesuatu makhluk boleh dimuliakan tanpa disembah. Nabi dimuliakan tanpa disembah. Kaabah dimuliakan tanpa disembah. Masjid dimuliakan tanpa disembah. Tursina dimuliakan tanpa disembah. Semua kemuliaan itu tidak mengubah hakikat bahawa Allah sahaja yang menjadi Tuhan.
Maka apabila kita membaca ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾, kita perlu mengagungkan apa yang Allah agungkan, tetapi kita tidak boleh memberikan kepada Tursina apa yang hanya layak bagi Allah. Inilah keseimbangan yang sangat penting. Jika seseorang meremehkan Tursina dan mengatakan ia tidak mempunyai sebarang kedudukan walaupun Allah menyebutnya dalam sumpah, dia telah mengabaikan cara Allah berbicara. Tetapi jika seseorang memuja Tursina dan meminta kepadanya, dia telah melampaui batas. Jalan yang benar ialah mengakui kemuliaan yang Allah tetapkan dan mengekalkan tauhid.
Perkara ini juga mengajar satu kaedah yang luas: kemuliaan makhluk tidak sama dengan ketuhanan makhluk. Ini kaedah yang boleh digunakan dalam banyak keadaan. Apabila Allah memuliakan seseorang, kita memuliakannya. Apabila Allah memuliakan tempat, kita memuliakannya. Apabila Allah memuliakan masa, kita memuliakannya. Tetapi kita tidak menjadikan makhluk tersebut sebagai Tuhan. Kemuliaan makhluk bersifat makhluk. Ketuhanan hanya bagi Allah.
Tursina menjadi contoh yang sangat jelas kerana Allah sendiri menyebutnya dalam sumpah. Kalau sesuatu yang disebut Allah dalam sumpah pun tetap tidak menjadi objek ibadah, maka lebih-lebih lagi tempat atau benda yang manusia sendiri anggap suci tanpa dalil tidak boleh diberikan hak ketuhanan.
Namun kita juga perlu berhati-hati supaya tidak mengatakan bahawa ayat ini secara langsung membicarakan semua persoalan tersebut. Ayat ini pada zahirnya ialah sumpah Allah dengan Tursina. Perbincangan tentang ibadah kepada tempat merupakan pengajaran yang boleh diambil apabila kita memahami kedudukan makhluk tersebut, tetapi jangan kita campurkan antara lafaz ayat dan perkara tambahan yang tidak disebut. Adab terhadap al-Quran ialah membezakan antara makna langsung lafaz dan pengajaran yang lahir daripada memahami lafaz tersebut dalam keseluruhan agama.
Apabila Allah menyebut ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾, kita tidak perlu mengatakan bahawa Tursina itu “simbol” kepada sesuatu perkara lain sehingga makna gunung hilang. Ia adalah gunung. Pada masa yang sama, kita tidak perlu membataskan ayat kepada geografi sehingga hubungan wahyu dan Musa hilang. Ia ialah gunung yang mempunyai sejarah wahyu. Maka kedua-dua perkara diterima: makna zahirnya sebagai gunung dan kedudukan sejarahnya sebagai tempat yang mempunyai hubungan dengan Musa عليه السلام.
Inilah pendekatan yang seimbang terhadap lafaz al-Quran. Kita tidak mengosongkan lafaz daripada makna yang jelas. Kita juga tidak menghalang diri daripada memahami konteks yang diberikan oleh nas-nas lain. Ayat ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ menunjukkan gunung. Nas-nas lain menghubungkannya dengan Musa عليه السلام. Maka kedua-duanya saling menjelaskan.
Nama سينين sendiri mempunyai beberapa penjelasan yang disebut dalam karya-karya tafsir. Ada yang menganggapnya sebagai nama tempat. Ada yang mengatakan ia berkaitan dengan makna keberkatan. Ada yang menyebut makna yang berkaitan dengan kebaikan atau keindahan. Perbezaan ini tidak perlu dijadikan pertikaian yang merosakkan pemahaman utama. Yang penting ialah bahawa frasa tersebut menunjuk kepada Tursina. Perincian tentang asal nama boleh dibincangkan sebagai ilmu bahasa dan tafsir, tetapi jangan sehingga seseorang lupa bahawa Allah ﷻ sedang bersumpah dengan sebuah gunung yang mempunyai sejarah wahyu.
Apabila kita melihat penjelasan ulama terdahulu, kita dapati bahawa makna الطور sebagai gunung merupakan perkara yang jelas. Perbahasan lebih banyak tertumpu pada سينين: apakah ia nama tempat, nama gunung, atau mempunyai makna tertentu. Ada riwayat yang mengaitkannya dengan keberkatan. Ada riwayat yang menyebutnya sebagai nama kawasan. Kesemua ini menunjukkan bahawa lafaz tersebut mempunyai sejarah bahasa yang kaya. Tetapi tidak satu pun daripada perincian tersebut mengubah hakikat utama bahawa Allah ﷻ menyebut Tursina dalam sumpah.
Satu lagi perkara yang perlu diperhatikan ialah bahawa Allah ﷻ memilih Tursina dan bukan sekadar “gunung” secara umum. Ini menunjukkan bahawa tempat boleh mempunyai sejarah yang Allah kehendaki untuk manusia ingat. Al-Quran bukan kitab yang hanya menyampaikan hukum. Ia juga menghubungkan manusia dengan sejarah para rasul supaya manusia mengambil pelajaran. Nama Tursina membawa pembaca kepada Musa عليه السلام, dan kisah Musa membawa manusia kepada perjuangan menegakkan kebenaran di hadapan kebatilan.
Musa عليه السلام merupakan contoh bahawa wahyu menuntut keberanian. Fir‘aun memiliki kekuasaan duniawi, tetapi Musa membawa wahyu daripada Allah. Ini menunjukkan bahawa ukuran kekuatan bukan semata-mata pada harta, tentera dan kedudukan. Kekuatan sebenar seorang rasul ialah pertolongan Allah dan petunjuk yang dibawanya. Tursina menjadi sebahagian daripada sejarah tersebut. Oleh itu, nama gunung ini mengandungi gema perjuangan tauhid.
Apabila seseorang membaca ayat ini dengan latar tersebut, dia boleh merasakan bahawa Allah ﷻ sedang mengingatkan manusia tentang satu sejarah besar: manusia pernah menerima wahyu, manusia pernah menolak rasul, manusia pernah tunduk dan manusia pernah sombong. Fir‘aun menjadi contoh kesombongan. Musa menjadi contoh seorang rasul yang melaksanakan perintah Allah. Tursina menjadi salah satu tempat yang dikaitkan dengan sejarah tersebut.
Namun kita tidak boleh mengatakan bahawa setiap pengajaran tentang Musa yang panjang itu terkandung secara terperinci dalam dua perkataan ini. Yang benar ialah nama Tursina mengingatkan kepada sejarah Musa berdasarkan keseluruhan al-Quran. Maka ia ialah satu pintu tadabbur. Apabila pintu itu dibuka, kita melihat sejarah wahyu yang lebih luas.
Ini juga menunjukkan betapa padatnya bahasa al-Quran. ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ hanya dua perkataan utama, tetapi orang yang mengenal al-Quran boleh menghubungkannya dengan banyak ayat lain. Nama tempat boleh menjadi kunci kepada sejarah. Sejarah boleh menjadi kunci kepada iman. Iman boleh membawa kepada amal. Maka satu lafaz boleh mempunyai kesan yang sangat luas terhadap hati.
Apabila kita menyebut Tursina, kita juga perlu mengingati bahawa Allah ﷻ tidak terikat dengan tempat. Allah ialah Pencipta tempat. Ini merupakan satu prinsip yang sangat penting dalam akidah. Tempat termasuk dalam makhluk. Ia mempunyai ukuran, arah, jarak dan batas yang menjadi sifat makhluk. Allah tidak menjadi makhluk kerana Dia disebut bersama tempat. Apabila kita berkata Allah berbicara kepada Musa di Tursina, kita tidak mengatakan gunung itu menjadikan Allah terikat kepadanya. Sebaliknya, kita mengatakan bahawa Allah ﷻ melakukan apa yang Dia kehendaki dan Allah ﷻ memilih suatu tempat sebagai lokasi berlakunya peristiwa yang Dia kehendaki.
Maka ayat ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ sendiri menjadi contoh bahawa tempat ialah makhluk yang Allah muliakan dan Allah gunakan dalam sejarah wahyu. Tempat bukan Tuhan. Tempat bukan ukuran bagi Allah. Tempat tidak membatasi Allah. Tempat ialah sebahagian daripada ciptaan-Nya.
Jika seseorang membaca ayat ini dengan hati yang benar-benar tunduk kepada wahyu, dia tidak akan bertanya dengan cara yang menjadikan tempat sebagai ukuran kepada Allah. Sebaliknya, dia akan berkata: Allah menyebut Tursina, maka kita menerima apa yang Allah sebut. Allah memuliakan Tursina dengan sumpah-Nya, maka kita mengakui kemuliaannya. Allah ialah Tuhan Tursina, maka kita tidak memberikan kepada Tursina hak yang hanya layak bagi Allah.
Inilah kaedah yang sangat selamat: mengakui apa yang Allah tetapkan dan menafikan apa yang Allah tidak tetapkan untuk makhluk tersebut.
Lafaz ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ juga menunjukkan bahawa kemuliaan tempat tidak semestinya berpunca daripada bentuk fizikalnya. Gunung mungkin tinggi, besar dan indah, tetapi yang menjadikan Tursina istimewa dalam wahyu ialah hubungannya dengan apa yang Allah ﷻ lakukan di sana. Ini menunjukkan bahawa nilai sesuatu tempat dalam agama tidak hanya diukur dengan rupa fizikal. Allah yang menentukan kemuliaan.
Begitu juga dengan manusia. Manusia boleh mempunyai wajah yang cantik, tubuh yang kuat dan kedudukan yang tinggi, tetapi kemuliaannya di sisi Allah tidak semata-mata berdasarkan rupa. Allah melihat iman dan amal. Maka penyebutan Tursina sebelum perbincangan tentang manusia membawa kita kepada satu renungan yang sangat halus: kemuliaan yang sebenar datang daripada hubungan dengan Allah dan ketaatan kepada-Nya, bukan daripada bentuk semata-mata.
Tursina ialah gunung yang Allah sebut. Musa ialah rasul yang Allah pilih. Makkah ialah negeri yang Allah muliakan. Semua kemuliaan ini mempunyai sumber yang sama: Allah ﷻ. Maka manusia juga perlu mencari kemuliaannya daripada apa yang Allah cintai, bukan daripada apa yang manusia banggakan.
Surah At-Tin selepas sumpah-sumpahnya menyatakan manusia dicipta dalam sebaik-baik bentuk. Ini tidak bermaksud manusia secara automatik menjadi makhluk yang selamat. Allah ﷻ menyebut bahawa manusia boleh jatuh ke tempat yang rendah. Maka manusia perlu memelihara kemuliaan yang diberikan kepadanya. Bagaimana? Dengan iman dan amal soleh. Ini menjadikan penyebutan Tursina sebagai sebahagian daripada pembukaan surah yang sangat bermakna kerana Tursina mengingatkan kepada wahyu, dan wahyu mengarahkan manusia kepada iman dan amal.
Dalam hal ini, kita boleh melihat bahawa ayat tersebut bukan sekadar memuliakan tempat, tetapi membuka jalan kepada pemahaman bahawa manusia berada dalam sejarah petunjuk Allah. Musa menerima wahyu. Muhammad ﷺ menerima wahyu. Manusia menerima perintah Allah. Manusia diuji sama ada mahu tunduk atau berpaling.
Tursina juga mengingatkan kita kepada hakikat bahawa para rasul bukan datang dengan agama yang mereka reka sendiri. Mereka datang membawa perintah daripada Allah. Musa عليه السلام tidak mencipta Tuhan. Baginda menyeru kepada Tuhan yang sebenar. Muhammad ﷺ tidak mencipta Tuhan. Baginda menyeru kepada Allah yang sama. Maka apabila Tursina disebut, kita teringat kesinambungan risalah daripada seorang rasul kepada rasul yang lain.
Allah yang disebut dalam kisah Musa ialah Allah yang sama yang disebut dalam al-Quran. Allah yang menguasai laut ketika Musa berhadapan dengan Fir‘aun ialah Allah yang menguasai segala sesuatu. Allah yang memberi wahyu kepada Musa ialah Allah yang menurunkan al-Quran kepada Muhammad ﷺ. Ini memberikan rasa kesatuan kepada sejarah wahyu.
Maka Tursina menjadi sebahagian daripada peta wahyu. Ia bukan peta geografi semata-mata. Ia adalah sebahagian daripada sejarah manusia menerima petunjuk. Oleh itu, apabila kita menyebutnya, kita tidak sekadar memikirkan batu dan tanah. Kita memikirkan bagaimana Allah ﷻ membimbing manusia melalui para rasul.
Ada juga pengajaran bahawa Allah ﷻ boleh menjadikan sesuatu yang kelihatan biasa pada manusia sebagai sangat penting dalam wahyu. Gunung pada asasnya hanyalah makhluk. Tetapi Allah menjadikan satu gunung tertentu disebut secara khusus. Ini mengajar manusia bahawa nilai sesuatu perkara tidak semestinya terletak pada pandangan manusia. Allah menentukan apa yang Dia kehendaki untuk dijadikan tanda.
Oleh sebab itu, seorang mukmin tidak sepatutnya menilai segala sesuatu hanya berdasarkan ukuran dunia. Sesuatu yang besar di mata manusia belum tentu besar di sisi Allah. Sesuatu yang kelihatan kecil boleh menjadi sangat besar jika Allah memuliakannya. Tursina sendiri ialah gunung, tetapi ia menjadi istimewa kerana Allah menyebutnya dan kerana hubungannya dengan wahyu.
Namun jangan kita salah faham: bukan bermakna semua batu daripada Tursina mempunyai kuasa. Bukan bermakna semua tanahnya mempunyai kesan ghaib. Bukan bermakna setiap benda yang dibawa dari sana menjadi sumber keberkatan tanpa dalil. Ayat hanya menunjukkan kemuliaan tempat dalam konteks sumpah Allah. Kita tidak boleh membina kepercayaan tambahan tanpa nas.
Inilah satu lagi prinsip penting: barakah bukan sesuatu yang boleh ditentukan semata-mata oleh perasaan manusia. Jika Allah dan Rasul-Nya menetapkan keberkatan sesuatu, kita menerimanya. Jika tidak, kita tidak mencipta keberkatan sendiri. Tursina mempunyai kedudukan yang disebut dalam al-Quran, tetapi kita perlu berhenti pada apa yang ditetapkan wahyu.
Maka apabila seseorang pergi melihat kawasan yang dinisbahkan kepada Tursina, dia boleh mengambil pengajaran sejarah dan mengingati Musa عليه السلام, tetapi dia tidak boleh mengubah perjalanan tersebut menjadi ritual yang tidak ditetapkan. Dia tidak menjadikan gunung itu tempat berdoa kepada selain Allah. Dia tidak mengusap batu untuk mendapatkan manfaat ghaib. Dia tidak meminta kepada gunung. Semua itu bukan kandungan ayat.
Sebaliknya, dia melihat gunung dan berkata dalam hatinya: Allah yang menciptakan gunung ini ialah Tuhan Musa, Tuhan Muhammad ﷺ dan Tuhan seluruh makhluk. Inilah kesan yang sepatutnya lahir.
Kita juga perlu melihat bahawa Allah ﷻ menggunakan perkataan ﴿طُورِ﴾, bukan sesuatu yang menunjukkan gunung itu mempunyai kehendak sendiri. Gunung ialah makhluk yang tunduk kepada Allah. Dalam al-Quran, gunung juga disebut dalam pelbagai konteks untuk menunjukkan kebesaran ciptaan dan kekuasaan Allah. Maka apabila Tursina disebut, ia berada dalam rangkaian tanda-tanda ciptaan dan wahyu.
Bagi orang yang memikirkan tentang alam, gunung mengajar bahawa dunia ini mempunyai struktur. Bagi orang yang memikirkan sejarah, Tursina mengingatkan kepada Musa. Bagi orang yang memikirkan wahyu, Tursina mengingatkan kepada hubungan Allah dengan rasul-Nya. Bagi orang yang memikirkan dirinya sendiri, Tursina mengingatkan bahawa manusia juga mempunyai tugas untuk menerima petunjuk.
Semakin luas seseorang memahami al-Quran, semakin banyak hubungan yang dapat dilihat antara ayat-ayatnya. Nama Tursina muncul dalam konteks yang berkaitan dengan Musa. Maka apabila ia disebut dalam Surah At-Tin, ia membawa satu gema sejarah yang kuat. Tetapi tetap jangan kita mengatakan bahawa semua makna sejarah itu merupakan makna literal dua perkataan tersebut. Makna literalnya ialah sumpah dengan gunung Tursina. Sejarah Musa ialah konteks yang menerangkan kemuliaan tempat tersebut.
Ini adalah perbezaan antara tafsiran lafaz dan tadabbur. Tafsiran lafaz menjelaskan apa yang dimaksudkan oleh perkataan. Tadabbur melihat apa yang boleh diambil sebagai pengajaran daripada susunan ayat dan hubungannya dengan nas-nas lain. Kedua-duanya boleh berjalan bersama. Dalam ayat ini, tafsiran asasnya ialah Tursina. Tadabburnya boleh membawa kita kepada wahyu, Musa, petunjuk dan tanggungjawab manusia.
Satu lagi perkara yang perlu ditekankan ialah bahawa Allah bersumpah dengan sesuatu tidak bermaksud sesuatu itu lebih tinggi daripada Allah. Sumpah Allah dengan makhluk bukan pengagungan yang menjadikan makhluk setaraf dengan Allah. Allah tetap Tuhan, makhluk tetap hamba. Allah ialah Pencipta, makhluk ialah ciptaan. Allah ialah Pemilik, makhluk ialah milik-Nya. Allah berkuasa, makhluk bergantung.
Maka apabila kita membaca ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾, kita tidak boleh membalikkan hubungan tersebut. Tursina tidak berdiri sebagai sesuatu yang bebas di hadapan Allah. Ia berdiri sebagai makhluk Allah yang disebut oleh Allah. Ini sangat penting dalam menjaga tauhid.
Musa عليه السلام sendiri, walaupun Allah memilih dan memuliakannya, tetap hamba Allah. Baginda tidak menjadi sekutu Allah. Maka bagaimana pula gunung yang menjadi tempat berkaitan dengan baginda boleh mempunyai kedudukan ketuhanan? Sudah tentu tidak. Yang mulia tetap mulia dalam batas kehambaan. Yang diagungkan tetap makhluk. Yang disembah hanya Allah.
Ini juga menunjukkan bahawa kemuliaan tempat bergantung kepada kehendak Allah. Tursina menjadi terkenal dalam wahyu kerana Allah mengaitkannya dengan Musa. Jika Allah tidak menyebutnya, manusia mungkin hanya mengenalnya sebagai sebuah gunung. Tetapi apabila Allah menyebutnya, ia menjadi sebahagian daripada sejarah wahyu yang dibaca oleh jutaan manusia sehingga hari kiamat.
Betapa besar kesan satu lafaz al-Quran terhadap sejarah manusia. ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ terus dibaca dari generasi ke generasi. Nama Tursina tidak hilang. Ia terus hidup dalam lidah manusia kerana Allah memasukkannya ke dalam al-Quran. Ini sendiri menunjukkan bahawa al-Quran mengabadikan perkara-perkara tertentu sebagai tanda dan pengajaran.
Namun kemuliaan terbesar bukan pada manusia yang menyebut nama gunung, tetapi pada manusia yang memahami apa yang Allah mahu daripada penyebutan tersebut. Jika seseorang hanya menghafal “Tursina ialah sebuah gunung” tetapi tidak mengambil pengajaran tentang wahyu, maka manfaatnya masih terbatas. Tetapi jika dia melihat gunung itu sebagai salah satu tanda Allah dan mengingati sejarah wahyu, maka ayat tersebut menjadi hidup.
Ini juga menunjukkan bahawa membaca al-Quran bukan hanya membaca terjemahan perkataan. Kita perlu memahami hubungan antara ayat. ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ menjadi lebih bermakna apabila kita mengetahui siapa Musa, apakah kedudukan wahyu, dan mengapa tempat itu disebut. Namun semua itu mesti dilakukan tanpa memasukkan cerita yang tidak sahih ke dalam wahyu.
Kita perlu menjaga disiplin ilmu. Tidak semua cerita yang beredar tentang Tursina mesti diterima. Tidak semua dakwaan tentang batu tertentu di gunung tersebut mesti dipercayai. Tidak semua kisah rakyat tentang Musa mempunyai nilai wahyu. Kita kembali kepada al-Quran dan hadis yang sahih serta penjelasan yang mempunyai asas. Ini lebih selamat.
Ayat yang pendek ini juga mengajar kita supaya tidak tergesa-gesa menyamakan nama tempat dengan makna ketuhanan. Tursina disebut Allah, tetapi ia tidak menjadi sebahagian daripada sifat Allah. Ini sama seperti apabila Allah menyebut Kaabah sebagai rumah-Nya dalam bentuk yang menunjukkan kemuliaan. Rumah itu tetap makhluk. Apabila Allah menyebut hamba-hamba tertentu sebagai hamba-Nya, mereka tetap makhluk. Nisbah kepada Allah dalam konteks kemuliaan tidak mengubah makhluk menjadi sebahagian daripada Allah.
Maka ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ mengajar satu kaedah besar dalam memahami lafaz-lafaz yang berkaitan dengan tempat dan makhluk: nisbah kemuliaan kepada Allah tidak menghapuskan perbezaan antara Khaliq dan makhluk. Tursina ialah milik Allah. Ia bukan Allah. Ia dimuliakan oleh Allah. Ia bukan Tuhan.
Apabila kita membaca ayat ini, kita juga boleh merenungkan bahawa gunung yang kelihatan sangat besar di mata manusia sebenarnya sangat kecil jika dibandingkan dengan keluasan ciptaan Allah. Manusia mungkin kagum melihat gunung, tetapi Allah menciptakan gunung tersebut. Allah menciptakan langit. Allah menciptakan bumi. Allah menciptakan laut. Allah menciptakan manusia. Semua ini mengembalikan hati kepada kebesaran Pencipta.
Tursina menjadi salah satu tanda kebesaran itu. Allah tidak memerlukan Tursina, tetapi Tursina memerlukan Allah. Tursina tidak memiliki dirinya, tetapi Allah memiliki Tursina. Tursina tidak mengetahui apa yang Allah kehendaki kecuali jika Allah menetapkannya sebagai sebahagian daripada sunnah makhluk. Tursina tunduk kepada hukum penciptaan yang Allah tetapkan.
Dalam konteks Musa عليه السلام, perkara yang paling agung bukanlah gunungnya, tetapi Allah yang berbicara kepada rasul-Nya dan memberikan petunjuk. Maka jika seseorang terlalu tertumpu kepada gunung sehingga lupa wahyu, dia telah terlepas daripada maksud yang lebih besar. Gunung ialah tanda. Wahyu ialah petunjuk. Allah ialah tujuan pengabdian.
Maka apabila kita menyebut Tursina, hendaklah hati kita bergerak kepada Allah, bukan berhenti pada tempat.
Apabila kita mengingati Musa, hendaklah kita mengingati Allah yang mengutus Musa.
Apabila kita mengingati wahyu, hendaklah kita tunduk kepada Allah yang menurunkan wahyu.
Apabila kita mengingati sejarah, hendaklah kita mengambil pengajaran tentang iman dan ketaatan.
Dan apabila kita mengingati manusia, hendaklah kita sedar bahawa kita sendiri akan dipersoalkan tentang apa yang kita lakukan dengan petunjuk Allah.
Inilah hubungan yang sangat indah antara lafaz ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ dan keseluruhan Surah At-Tin.
Ada satu lagi sudut yang sangat menarik: Allah ﷻ menyebut Tursina dalam bentuk sumpah, sedangkan Tursina tidak melakukan apa-apa perbuatan dalam ayat. Ini menunjukkan bahawa objek sumpah tidak semestinya menjadi subjek tindakan. Yang penting ialah kedudukan objek tersebut dalam perhatian manusia. Allah menjadikan Tursina sebagai sesuatu yang manusia perlu perhatikan. Kemudian Allah memberikan jawapan sumpah. Ini menjadikan pembaca tertanya-tanya: apakah perkara besar yang akan Allah nyatakan selepas semua sumpah ini? Jawapannya ialah penciptaan manusia dalam sebaik-baik bentuk.
Maka susunan ini menjadikan Tursina salah satu daripada muqaddimah kepada kenyataan tentang manusia. Gunung, tumbuhan, negeri dan manusia semuanya berada dalam ciptaan Allah. Tetapi manusia mempunyai amanah. Manusia boleh naik dengan iman dan amal atau jatuh kerana penyimpangan. Tursina mengingatkan kepada wahyu yang menjadi panduan kepada manusia dalam perjalanan tersebut.
Ini menjadikan ayat ini sangat relevan untuk kehidupan seorang mukmin. Kita hidup dalam dunia yang penuh dengan perkara yang boleh mengalihkan perhatian. Kita melihat alam tetapi lupa Pencipta. Kita membaca sejarah tetapi lupa pengajaran. Kita mengetahui wahyu tetapi lupa mengamalkannya. ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ mengajar kita supaya menghubungkan perkara-perkara tersebut. Alam membawa kepada Allah. Sejarah para nabi membawa kepada Allah. Wahyu membawa kepada Allah. Semua tanda yang benar membawa kepada Allah.
Namun sekali lagi, kita tidak boleh mengubah ayat ini menjadi falsafah yang terlalu jauh daripada lafaznya. Tursina tetap Tursina. Gunung tetap gunung. Allah bersumpah dengannya. Inilah asas. Semua renungan selepas itu mesti berdiri di atas asas tersebut.
Perkara ini sangat penting dalam tadabbur kerana seseorang boleh jatuh kepada dua ekstrem. Ekstrem pertama ialah membaca ayat secara terlalu literal sehingga tidak mahu mengambil apa-apa pengajaran daripada konteks. Ekstrem kedua ialah membaca ayat secara terlalu simbolik sehingga makna zahir hilang. Pendekatan yang baik ialah menerima makna zahir dan mengambil pengajaran yang disokong oleh konteks wahyu.
Maka kita katakan: ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ ialah sumpah Allah dengan gunung Tursina. Gunung itu mempunyai hubungan dengan Musa عليه السلام dan wahyu. Allah menyebutnya sebagai salah satu objek sumpah. Daripada itu kita mengambil pengajaran bahawa wahyu ialah petunjuk Allah kepada manusia, bahawa kemuliaan tempat datang daripada Allah, bahawa makhluk yang dimuliakan tetap makhluk, dan bahawa manusia perlu menggunakan kemuliaannya untuk iman dan amal. Semua ini tidak mengubah makna asas lafaz.
Satu lagi perkara yang perlu difahami ialah bahawa Tursina tidak menjadi mulia kerana manusia menyembahnya. Bahkan sejarahnya ialah sejarah wahyu. Ini penting untuk membezakan antara tempat yang dimuliakan dan tempat yang dijadikan objek pemujaan. Allah menyebut tempat itu kerana ada hikmah. Tetapi manusia tidak diperintahkan menyembahnya.
Maka sesiapa yang benar-benar menghormati Tursina ialah orang yang menghormati apa yang Allah tetapkan tentangnya. Dia tidak menambah perkara yang tidak ditetapkan. Dia tidak mengurangkan kemuliaannya. Dia tidak menjadikan tempat itu sumber ketuhanan. Dia tidak memuja gunung. Dia tidak mempercayai khurafat. Dia mengambil pelajaran daripada sejarah Musa dan kembali kepada Allah.
Dalam hal ini, Tursina mengajar kita satu lagi perkara: tempat yang menjadi saksi kepada wahyu tidak mengambil alih kedudukan wahyu. Yang penting ialah wahyu itu sendiri. Musa menerima petunjuk daripada Allah. Maka manusia perlu mengikuti petunjuk, bukan menyembah lokasi sejarah. Jika seseorang terlalu sibuk mencari batu atau tempat yang pernah dikaitkan dengan Musa tetapi tidak mahu tunduk kepada perintah Allah, dia telah terbalik dalam memahami agama.
Allah menyebut Tursina untuk membawa manusia kepada pengajaran, bukan untuk menjadikan manusia terpesona dengan objek sehingga lupa Tuhan. Maka tempat menjadi ayat, bukan ilah.
Ini merupakan satu ungkapan yang sangat penting: Tursina ialah ayat daripada ayat-ayat Allah, bukan Tuhan yang disembah. Ia menjadi tanda yang mengingatkan kepada Allah. Apabila hati memahami perkara ini, kemuliaan tempat tidak lagi menjadi ancaman kepada tauhid. Sebaliknya, kemuliaan tempat menjadi sebab untuk semakin mengenal Allah.
Tursina juga mengingatkan bahawa para rasul datang membawa manusia keluar daripada pengabdian kepada makhluk menuju pengabdian kepada Allah. Musa عليه السلام berhadapan dengan Fir‘aun yang menuntut manusia tunduk kepadanya. Wahyu mengajar manusia bahawa hanya Allah yang berhak menerima pengabdian. Maka walaupun Tursina dimuliakan, ia tetap tidak boleh menerima ibadah.
Ini memperlihatkan kesinambungan yang sangat kuat antara ayat ini dengan keseluruhan mesej para rasul. Musa datang kepada manusia yang telah dipengaruhi oleh kesombongan Fir‘aun. Muhammad ﷺ datang kepada manusia yang mempunyai pelbagai bentuk penyimpangan. Semua rasul mengembalikan manusia kepada Allah.
Maka apabila kita membaca nama Tursina, kita sepatutnya mengingati seruan tauhid yang dibawa Musa عليه السلام. Gunung itu menjadi salah satu latar sejarah dakwah seorang rasul. Tetapi sekali lagi, kemuliaan Musa sendiri datang daripada Allah. Baginda ialah hamba Allah. Ini menunjukkan bahawa agama yang benar sentiasa menjaga perbezaan antara Allah dan makhluk.
Tidak ada makhluk yang boleh menjadi sekutu Allah hanya kerana dia dimuliakan. Tidak ada gunung yang menjadi Tuhan hanya kerana Allah bersumpah dengannya. Tidak ada nabi menjadi Tuhan hanya kerana Allah memilihnya. Tidak ada tempat menjadi Tuhan hanya kerana Allah memberkatinya. Semua kembali kepada prinsip yang sama: Allah ialah Tuhan, segala selain-Nya ialah makhluk.
Lafaz ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ sangat indah jika dilihat dari sudut ini kerana ia menggabungkan pengagungan dan pembezaan. Allah mengagungkan Tursina dalam sumpah-Nya, tetapi ayat itu sendiri tidak memberikan kepadanya sifat ketuhanan. Kita mengakui kedua-duanya. Inilah keseimbangan yang mesti dijaga.
Jika kita meremehkan Tursina, kita tidak menghormati cara Allah menyebutnya. Jika kita menyembah Tursina, kita melampaui batas. Jika kita menghormatinya sebagai tempat yang dimuliakan Allah dan mengambil pengajaran daripada hubungannya dengan Musa, kita berada dalam jalan yang benar.
Begitu juga apabila kita mengingati Musa عليه السلام. Kita mencintai dan menghormati baginda sebagai rasul Allah. Tetapi kita tidak berdoa kepada Musa. Kita tidak menyembah Musa. Kita tidak memberikan sifat ketuhanan kepada Musa. Kita menghormati baginda kerana Allah memuliakannya. Ini prinsip yang sama dengan Tursina.
Maka ayat ini juga boleh menjadi asas untuk memahami adab terhadap perkara yang dimuliakan Allah. Adab itu mempunyai dua sisi: mengakui kemuliaan dan menjaga batas. Mengakui kemuliaan tanpa batas boleh menjadi ghuluw. Menafikan kemuliaan pula boleh menjadi kurang adab. Jalan pertengahan ialah memuliakan sebagaimana Allah memuliakan.
Tursina tidak memerlukan manusia memujanya. Ia hanya perlu ditempatkan pada kedudukan yang Allah berikan kepadanya. Allah menyebutnya. Allah bersumpah dengannya. Ia berkaitan dengan Musa. Maka itu sudah cukup untuk kita menghormatinya sebagai tempat yang mempunyai sejarah wahyu.
Dalam konteks ilmu bahasa pula, susunan ﴿طُورِ سِينِينَ﴾ menunjukkan bagaimana al-Quran boleh menyampaikan identiti sesuatu tempat dengan sangat ringkas. طُور ialah gunung. سينين memberikan pengkhususan. Maka dua lafaz itu membawa gambaran yang lengkap: sebuah gunung tertentu. Ini merupakan salah satu bukti kepadatan bahasa al-Quran.
Kita juga perlu memahami bahawa nama سينين tidak perlu dipaksa kepada makna “dua” atau apa-apa makna yang tidak sesuai hanya kerana bentuk lafaznya. Nama tempat mempunyai penggunaan bahasa yang tersendiri. Para ulama telah membahaskan bentuknya dan maknanya. Yang penting ialah kita tidak mengambil bentuk perkataan semata-mata lalu membuat kesimpulan yang tidak berdiri di atas penggunaan bahasa Arab dan riwayat yang sah.
Apabila ulama menyebut bahawa سينين ialah nama tempat, maka kita menerimanya sebagai penjelasan yang sesuai dengan susunan ayat. Apabila ada riwayat yang menyebut makna keberkatan, kita mengetahui bahawa terdapat pula sisi lain yang dinukilkan. Tetapi kita tidak menjadikan perbezaan itu sebagai sebab untuk meragukan makna utama ayat.
Tursina ialah tempat yang dikenali dalam sejarah wahyu. Ini adalah titik yang paling penting.
Apabila Allah ﷻ menyebut ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾, kita juga boleh memikirkan bagaimana Allah ﷻ mengikat sesuatu tempat dengan peristiwa yang mempunyai kesan kepada berjuta-juta manusia. Musa menerima wahyu. Bani Israil menerima syariat. Sejarah mereka menjadi sebahagian daripada al-Quran. Nama Tursina pula terus dibaca oleh umat Islam sehingga hari kiamat. Ini menunjukkan bagaimana tempat yang satu boleh menjadi sebahagian daripada sejarah besar manusia.
Tetapi jangan lupa bahawa gunung itu sendiri tidak mempunyai kemampuan untuk menentukan sejarah. Allah yang menentukan. Allah memilih Musa. Allah memilih waktu. Allah memilih tempat. Allah memilih apa yang berlaku. Maka segala kemuliaan sejarah itu kembali kepada Allah.
Ini mengajar kita supaya tidak mengagungkan sebab sehingga melupakan Musabbib. Gunung ialah tempat. Allah ialah Tuhan. Musa ialah rasul. Allah ialah Yang Mengutus. Wahyu ialah petunjuk. Allah ialah Yang Memberi Wahyu. Semua sebab kembali kepada Allah.
Maka ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ boleh membentuk satu pandangan hidup yang sangat kukuh: lihat makhluk, tetapi kenali Pencipta; lihat tempat, tetapi ingati Allah; ingati sejarah, tetapi ambil petunjuk; muliakan makhluk yang Allah muliakan, tetapi jangan berikan hak Allah kepada makhluk.
Inilah antara pengajaran yang paling besar daripada lafaz yang ringkas ini.
Jika kita melihat Tursina sebagai gunung semata-mata, kita mungkin hanya mengetahui maklumat geografi. Tetapi apabila kita melihatnya sebagai gunung yang Allah pilih dalam sumpah dan yang mempunyai hubungan dengan Musa, kita mula memahami kedudukan wahyu. Dan apabila kita memahami wahyu, kita memahami bahawa manusia tidak dicipta untuk hidup tanpa petunjuk. Maka ayat ini mempunyai hubungan yang sangat indah dengan tujuan Surah At-Tin.
Surah ini berbicara tentang manusia. Manusia dicipta dalam sebaik-baik bentuk. Tetapi manusia boleh jatuh. Mengapa? Kerana kemuliaan manusia bukan sekadar bentuk. Manusia perlu iman. Manusia perlu amal. Dan iman serta amal memerlukan petunjuk. Maka apabila Tursina disebut sebelum pernyataan tentang manusia, ia mengingatkan kita kepada sejarah wahyu yang menjadi panduan manusia.
Kita boleh mengatakan bahawa Tursina mengingatkan manusia bahawa Allah telah bercakap kepada manusia melalui para rasul-Nya. Maka manusia tidak boleh berkata bahawa Allah tidak memberikan petunjuk. Allah memberikan petunjuk. Musa menerima wahyu. Muhammad ﷺ menerima wahyu. Dan al-Quran berada di tangan kita sebagai petunjuk.
Ini menjadikan ayat ini sangat dekat dengan tanggungjawab kita terhadap al-Quran. Jika Allah telah menurunkan petunjuk, apakah kita membacanya? Apakah kita memahaminya? Apakah kita tunduk kepadanya? Apakah kita mengamalkannya? Inilah persoalan yang lahir apabila seseorang benar-benar merenungkan Tursina dalam konteks surah.
Namun kita perlu menjaga batas agar tidak berkata bahawa setiap persoalan ini merupakan tafsiran langsung bagi ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾. Ia ialah pengajaran yang lahir daripada konteks. Makna langsungnya tetap sumpah dengan Tursina. Ini merupakan disiplin yang sangat penting supaya tadabbur tidak bertukar menjadi dakwaan terhadap maksud Allah tanpa dalil.
Satu lagi perkara ialah bahawa Tursina tidak boleh dipisahkan daripada hakikat bahawa Allah yang bersumpah. Jangan kita hanya berkata “Allah bersumpah dengan gunung” lalu melupakan siapa yang bersumpah. Yang bersumpah ialah Allah. Yang menciptakan gunung ialah Allah. Yang memilih tempat itu ialah Allah. Yang mengutus Musa ialah Allah. Yang memberikan wahyu ialah Allah. Yang menciptakan manusia ialah Allah. Maka keseluruhan ayat ini sebenarnya mengembalikan hati kepada Allah.
Ini adalah satu perkara yang sangat indah dalam al-Quran. Allah menyebut makhluk tetapi tujuan akhirnya ialah mengenalkan manusia kepada Allah. Allah menyebut langit supaya manusia melihat kebesaran-Nya. Allah menyebut bumi supaya manusia melihat kekuasaan-Nya. Allah menyebut gunung supaya manusia melihat ciptaan-Nya. Allah menyebut para nabi supaya manusia melihat petunjuk-Nya. Allah menyebut sejarah supaya manusia mengambil ibrah. Semua itu kembali kepada Allah.
Maka Tursina tidak berdiri sebagai objek yang terpisah daripada Allah dalam renungan seorang mukmin. Ia menjadi tanda yang mengarahkan hati kepada Allah. Ini sangat penting.
Apabila kita membaca ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾, kita juga boleh merenungkan tentang keteguhan gunung. Gunung kelihatan kukuh. Namun manusia yang mempunyai hati juga perlu mempunyai keteguhan dalam iman. Musa عليه السلام berdiri menghadapi Fir‘aun. Baginda tidak bergantung kepada kekuatan fizikal semata-mata. Baginda bergantung kepada pertolongan Allah dan melaksanakan wahyu yang diperintahkan kepadanya.
Tetapi kita tidak boleh mengatakan bahawa perkataan طُور secara literal bermaksud “keteguhan hati”. Itu bukan makna lafaz. Sebaliknya, kita boleh mengambil gunung sebagai bahan renungan tentang keteguhan berdasarkan sifatnya yang nyata. Ini sekali lagi menunjukkan perbezaan antara makna lafaz dan pengajaran tadabbur.
Demikian juga apabila kita melihat gunung sebagai tanda kebesaran Allah. Kita tidak perlu menjadikan setiap aspek fizikal gunung sebagai simbol khusus. Cukup kita melihat gunung sebagai ciptaan Allah yang besar dan kemudian menyedari kebesaran Penciptanya.
Dalam konteks Tursina, tambahan sejarah menjadikan renungan lebih mendalam. Gunung itu bukan sekadar besar; ia juga mempunyai hubungan dengan wahyu. Maka alam dan wahyu bertemu. Gunung membawa kita melihat ciptaan. Sejarah Musa membawa kita melihat wahyu. Kedua-duanya membawa kepada Allah.
Apabila kita menyebut ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾, kita juga boleh merasakan bahawa al-Quran bukan kitab yang terpisah daripada sejarah umat terdahulu. Ia menghubungkan kita dengan Musa, Ibrahim, Nuh, Isa dan para rasul yang lain. Tursina ialah salah satu pintu yang membawa kita kepada sejarah Musa. Ini menanam rasa bahawa kita berada dalam kesinambungan umat yang menerima seruan para rasul.
Allah yang disembah oleh Musa ialah Allah yang disembah oleh Muhammad ﷺ. Maka nama Tursina menjadi satu pengingat bahawa tauhid bukan sesuatu yang baru muncul pada zaman Rasulullah ﷺ. Seruan kepada Allah telah dibawa oleh para nabi. Perbezaan syariat pada sebahagian perkara tidak mengubah hakikat bahawa semua nabi menyeru manusia kepada Allah.
Maka Tursina mempunyai hubungan dengan sejarah tauhid. Ia bukan kerana gunung itu mempunyai tauhid. Gunung itu tidak beribadah seperti manusia. Tetapi ia menjadi tempat yang berkaitan dengan seorang rasul yang membawa seruan kepada Allah. Maka sejarah tempat tersebut menjadi sejarah dakwah.
Ini juga mengajar bahawa tempat yang disebut dalam wahyu hendaklah dibaca bersama manusia dan peristiwa yang Allah kaitkan dengannya, bukan semata-mata dengan peta. Tursina membawa Musa. Musa membawa wahyu. Wahyu membawa petunjuk. Petunjuk membawa manusia kepada iman dan amal. Ini ialah rangkaian yang sangat indah.
Pada masa yang sama, kita tidak boleh menganggap bahawa setiap orang yang berada di Tursina mendapat kelebihan agama secara automatik. Kemuliaan tempat tidak menggantikan iman. Manusia tidak menjadi soleh hanya kerana berada di tempat yang pernah menjadi tempat seorang nabi. Musa berada di sana sebagai seorang rasul yang menerima wahyu. Orang lain yang datang kemudian tidak mendapat kelebihan yang sama hanya kerana menyentuh tanahnya. Maka kemuliaan tempat tidak boleh menggantikan ketaatan.
Ini kembali kepada tema Surah At-Tin: manusia dinilai dengan iman dan amal. Tempat yang mulia tidak menjadikan seseorang mulia jika dia tidak beriman. Nama yang mulia tidak cukup. Tempat yang mulia tidak cukup. Keturunan yang mulia tidak cukup. Yang penting ialah hubungan manusia dengan Allah melalui iman dan amal.
Maka Tursina dalam surah ini boleh menjadi pengingat bahawa kemuliaan yang sebenar mesti membawa kepada ketaatan. Allah memuliakan Tursina dengan menyebutnya. Musa dimuliakan kerana kenabiannya. Manusia pula dimuliakan dengan penciptaan yang baik. Tetapi manusia perlu memelihara kemuliaan itu dengan iman dan amal.
Ayat ini juga boleh mengajar kita supaya menghargai sejarah tanpa memuja sejarah. Kita mengingati Musa. Kita menghormati wahyu yang diterima. Kita menghormati tempat yang Allah sebut. Tetapi kita tidak menyembah masa lalu. Kita tidak memuja batu. Kita tidak mengubah lokasi sejarah menjadi objek ibadah. Kita mengambil pelajaran dan kembali kepada Allah.
Ini merupakan keseimbangan yang sangat penting dalam agama. Manusia memang memerlukan tempat dan sejarah sebagai pengingat, tetapi hati tidak boleh bergantung kepada makhluk. Hati perlu bergantung kepada Allah.
Jika hati seseorang melihat Tursina lalu berkata, “Ini gunung yang Allah sebut; aku teringat kepada Musa dan semakin cintakan wahyu Allah,” itu penghayatan yang baik. Tetapi jika hati berkata, “Gunung ini boleh memberi apa yang aku mahu,” maka dia telah memberikan kepada makhluk sesuatu yang tidak ditetapkan oleh Allah.
Ayat ini sendiri menjadi bukti bahawa Allah boleh memuliakan makhluk tanpa memberikan hak ibadah kepadanya. Maka kemuliaan dan ibadah tidak boleh dicampuradukkan.
Lafaz ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ juga menunjukkan bahawa Allah ﷻ mempunyai hak mutlak dalam menentukan apa yang Dia muliakan. Kita tidak perlu mencipta teori tentang mengapa Allah memilih Tursina secara terperinci melebihi apa yang diterangkan oleh wahyu. Kita boleh mengetahui bahawa tempat tersebut berkaitan dengan Musa dan wahyu. Itu sudah cukup. Selebihnya kita serahkan kepada ilmu Allah.
Ini juga merupakan adab ilmu: tidak berkata lebih daripada apa yang diketahui. Apabila ditanya “Apakah Tursina?”, kita jawab berdasarkan ilmu. Apabila ditanya “Mengapa Allah bersumpah dengannya?”, kita boleh menyebut bahawa ia mempunyai kedudukan yang berkaitan dengan sejarah wahyu dan bahawa sumpah Allah mengarahkan perhatian kepada perkara yang hendak ditegaskan. Tetapi kita tidak boleh menentukan hikmah yang terlalu khusus tanpa dalil.
Semakin kita memahami batas ilmu, semakin kita menghormati wahyu. Tidak semua perkara perlu dijawab dengan spekulasi. Kadang-kadang memadai kita berkata: Allah menyebutnya, Allah bersumpah dengannya, ia ialah Tursina yang berkaitan dengan Musa, dan kita beriman kepada apa yang Allah firmankan.
Dalam hal ini, ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ mengajar kita sikap tunduk. Kita tidak perlu memaksa al-Quran mengikuti teori kita. Kita mengikuti al-Quran. Jika Allah menyebut Tursina, kita menerima. Jika Allah menyebut Musa, kita menerima. Jika Allah mengaitkannya dengan wahyu, kita menerima. Kita tidak mengubah makna hanya kerana akal kita tidak mengetahui semua perincian.
Ini adalah sikap seorang mukmin terhadap wahyu: percaya dahulu kepada apa yang Allah khabarkan, kemudian memahami dengan ilmu, dan berhenti apabila dalil berhenti.
Tursina juga mengingatkan bahawa wahyu mempunyai sejarah yang panjang. Allah tidak bermula membimbing manusia hanya pada satu generasi. Para nabi datang silih berganti. Musa menerima wahyu. Selepas itu sejarah manusia terus berjalan. Muhammad ﷺ datang sebagai Rasul terakhir. Maka kita sebagai umat Muhammad ﷺ berada di hujung rangkaian panjang sejarah wahyu yang disebut dalam al-Quran.
Nama Tursina dalam Surah At-Tin menjadikan kita sedar bahawa al-Quran bukan hanya bercakap kepada orang Arab abad ketujuh. Ia membawa kisah manusia sejak zaman terdahulu. Ia menghubungkan generasi. Ia mengajar kita bahawa kesombongan Fir‘aun bukan hanya sejarah; sifat sombong boleh berulang. Ketundukan Musa kepada Allah bukan hanya sejarah; ia menjadi contoh bagi kita. Wahyu bukan hanya sejarah; ia petunjuk untuk kita.
Dengan demikian, Tursina menjadi pintu untuk melihat bagaimana al-Quran menghidupkan sejarah sebagai petunjuk. Ia tidak menghidangkan sejarah hanya untuk hiburan. Ia menyebut tempat dan peristiwa supaya manusia belajar. Maka apabila kita membaca ayat ini, kita tidak hanya mengetahui “Tursina ialah gunung”. Kita bertanya: apakah yang Allah mahu aku pelajari daripada tempat yang mempunyai hubungan dengan Musa?
Jawapannya ialah sekurang-kurangnya kita diingatkan tentang wahyu, kenabian, perjuangan tauhid, kekuasaan Allah dan tanggungjawab manusia. Tetapi sekali lagi, semua ini ialah pengajaran yang lahir daripada keseluruhan konteks, bukan bermaksud setiap perkataan tersebut merupakan terjemahan literal سينين.
Ini penting supaya perbahasan kita kekal tepat.
Lafaz طُور ialah gunung.
Lafaz سينين ialah nama atau nisbah tempat yang dikenal sebagai Tursina, dengan beberapa penjelasan tentang makna dan asalnya.
Huruf و menunjukkan sumpah.
Keseluruhan frasa ialah sumpah Allah dengan Tursina.
Hubungan Tursina dengan Musa menjadikan lafaz ini sangat kaya dengan sejarah wahyu.
Dan kedudukan ayat dalam Surah At-Tin menjadikannya sebahagian daripada rangkaian yang membawa kepada perbincangan tentang manusia.
Inilah asas yang kukuh.
Jika seseorang memahami asas ini, dia tidak akan mudah terjatuh kepada dua kesilapan: mengosongkan ayat daripada makna atau memasukkan makna yang tidak ada.
Tursina bukan sekadar “simbol” tanpa kewujudan. Ia gunung sebenar. Tetapi ia juga bukan Tuhan. Ia ialah makhluk yang Allah pilih untuk disebut. Ia mempunyai sejarah wahyu. Tetapi ia tidak memiliki kuasa ketuhanan.
Maka apabila kita melihat tempat yang Allah sebut dalam wahyu, kita perlu belajar melihatnya dengan dua mata: mata ilmu dan mata tauhid. Mata ilmu mengakui apa yang dikatakan wahyu tentang tempat tersebut. Mata tauhid memastikan hati tidak memberikan kepada tempat itu hak yang hanya layak bagi Allah.
Dengan dua perkara ini, penghayatan terhadap ayat menjadi sangat kuat.
﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ mengajar bahawa Allah boleh menjadikan sebuah tempat sebagai tanda. Tempat itu menjadi mulia kerana Allah. Ia tidak menjadi Tuhan kerana kemuliaannya. Ia menjadi tanda yang mengingatkan manusia kepada Allah. Inilah hakikat yang sangat indah.
Tursina ialah tanda.
Musa ialah tanda.
Wahyu ialah petunjuk.
Tetapi Allah ialah Tuhan.
Maka apabila kita menyebut Tursina, jangan berhenti pada Tursina. Kembalikan hati kepada Allah.
Apabila kita menyebut Musa, jangan berhenti pada Musa. Ingat Allah yang mengutusnya.
Apabila kita menyebut wahyu, jangan berhenti pada sejarah wahyu. Tunduk kepada Allah yang menurunkannya.
Apabila kita membaca Surah At-Tin, jangan berhenti pada sumpah-sumpahnya. Lihat mesej tentang manusia dan iman.
Inilah cara al-Quran membina hati.
Ayat yang pendek membawa kepada makna yang panjang.
Nama tempat membawa kepada sejarah.
Sejarah membawa kepada wahyu.
Wahyu membawa kepada petunjuk.
Petunjuk membawa kepada iman.
Iman membawa kepada amal.
Dan amal menentukan sama ada manusia memelihara kemuliaan yang Allah berikan atau jatuh daripada kedudukannya.
Oleh sebab itu, ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ mempunyai kedudukan yang sangat indah dalam Surah At-Tin. Ia bukan sekadar nama tempat yang diletakkan secara rawak. Ia merupakan sebahagian daripada sumpah Allah yang membuka jalan kepada kenyataan besar tentang manusia. Allah membawa perhatian manusia kepada alam dan tempat yang berkaitan dengan wahyu sebelum manusia diperkenalkan kepada hakikat dirinya sendiri.
Manusia sering kagum kepada dirinya. Dia melihat tubuhnya. Dia melihat kecerdasannya. Dia melihat teknologi yang diciptanya. Dia melihat kekuasaan yang dimilikinya. Tetapi Allah mengingatkan manusia bahawa sebelum dia menjadi manusia yang mampu berfikir, ada Pencipta yang menciptakannya. Sebelum dia mengetahui sesuatu, Allah sudah mengetahui segala sesuatu. Sebelum manusia memahami wahyu, Allah sudah memberikan wahyu melalui para rasul. Tursina menjadi sebahagian daripada sejarah yang mengingatkan manusia tentang perkara tersebut.
Maka manusia tidak boleh hidup seolah-olah dia bebas daripada petunjuk. Dia dicipta oleh Allah dan diberikan petunjuk Allah. Dia akan kembali kepada Allah. Maka kemuliaan penciptaannya mesti disertai dengan pengabdian kepada Allah.
Inilah sebabnya kita tidak boleh membaca ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ secara terpisah daripada ayat-ayat selepasnya. Tetapi kerana fokus kita ialah lafaz tersebut, kita tidak perlu memperluaskan perbahasan kepada semua ayat selepasnya. Cukup kita memahami bahawa kedudukan Tursina dalam sumpah membuka perhatian kepada tema manusia, iman dan amal.
Ada satu lagi perkara yang perlu diberi perhatian: Allah ﷻ menyebut Tursina, bukan kerana manusia memerlukan gunung tersebut untuk mengenal Allah. Sebaliknya, Allah menggunakan penyebutan gunung itu sebagai satu cara untuk mendidik manusia. Ini menunjukkan bahawa Allah mendidik manusia melalui tanda-tanda yang dekat dengan pengalaman mereka: alam, sejarah, tempat dan kisah para nabi.
Manusia melihat gunung dan boleh mengambil pengajaran. Manusia mendengar kisah Musa dan boleh mengambil pengajaran. Manusia membaca al-Quran dan boleh menerima petunjuk. Semua ini adalah cara Allah mendidik manusia.
Namun manusia boleh melihat tanda tetapi tidak mengambil pelajaran. Fir‘aun melihat mukjizat Musa tetapi tetap sombong. Ini menunjukkan bahawa melihat tanda tidak semestinya membawa kepada iman. Hati perlu tunduk. Maka Tursina bukan jaminan bahawa semua yang mengenalnya akan beriman. Ia ialah tanda. Manusia perlu mengambil manfaat daripada tanda tersebut.
Ini juga sangat berkaitan dengan keadaan manusia dalam Surah At-Tin. Manusia dicipta dalam sebaik-baik bentuk, tetapi dia boleh menyimpang. Maka tanda-tanda Allah berada di sekelilingnya, tetapi dia perlu menggunakan hati dan akal untuk menerima petunjuk.
Tursina mengingatkan kita kepada Musa. Musa mengingatkan kita kepada Fir‘aun. Fir‘aun mengingatkan kita kepada kesombongan. Musa mengingatkan kita kepada ketaatan. Wahyu mengingatkan kita kepada petunjuk. Semua ini menjadikan nama Tursina mempunyai kesan tarbiah yang sangat kuat.
Tetapi sekali lagi, janganlah kita mengatakan bahawa semua perincian ini merupakan “makna perkataan Tursina”. Tidak. Tursina ialah nama tempat. Yang kita lakukan ialah menghubungkan nama tempat tersebut dengan sejarah yang Allah sebut di tempat lain. Ini merupakan cara tadabbur yang betul.
Perkara ini perlu ditegaskan kerana dalam perbahasan lafaz al-Quran, seseorang perlu membezakan antara makna lughawi, makna ayat, konteks, dan pengajaran. Makna lughawi طور ialah gunung. Makna ayat ialah sumpah Allah dengan Tursina. Konteks wahyu mengaitkan Tursina dengan Musa. Pengajaran yang boleh diambil ialah tentang wahyu, kemuliaan makhluk, sejarah kenabian dan tanggungjawab manusia. Jika keempat-empat lapisan ini dicampur tanpa disiplin, perbahasan akan menjadi kabur.
Sebaliknya, apabila semuanya dibezakan, kita akan melihat betapa kuatnya ayat tersebut.
﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾
Gunung Tursina.
Allah bersumpah dengannya.
Ia ialah makhluk.
Ia mempunyai hubungan dengan Musa.
Musa ialah rasul Allah.
Wahyu datang daripada Allah.
Kemuliaan tempat datang daripada Allah.
Maka hati kembali kepada Allah.
Inilah pusat penghayatan ayat.
Satu perkara yang sangat indah ialah bahawa Allah ﷻ tidak menyebut “gunung Musa”, tetapi ﴿طُورِ سِينِينَ﴾. Ini menunjukkan bahawa tempat tersebut mempunyai nama tersendiri yang dikenali. Al-Quran menggunakan nama itu dan menjadikannya sebahagian daripada sejarah umat manusia. Nama Tursina terus hidup kerana wahyu. Maka penyebutan tersebut mempunyai kekuatan sejarah yang luar biasa.
Apabila umat Islam membaca lafaz ini hari ini, mereka membaca lafaz yang sama yang dibaca oleh generasi terdahulu. Gunung itu tetap menjadi sebahagian daripada al-Quran. Ini menunjukkan bahawa al-Quran bukan hanya memelihara hukum, tetapi juga memelihara tanda-tanda sejarah yang Allah kehendaki manusia ingat.
Tetapi tujuan mengingati bukan sekadar nostalgia. Tujuannya ialah mengambil pengajaran.
Musa tidak berdiri di hadapan Fir‘aun kerana mahu terkenal. Baginda berdiri kerana diperintah Allah.
Wahyu tidak diberikan kepada Musa untuk menjadi bahan cerita. Ia diberikan sebagai petunjuk.
Tursina tidak disebut dalam al-Quran untuk menjadi objek pemujaan. Ia disebut sebagai sebahagian daripada sumpah Allah.
Maka semua perkara itu mempunyai tujuan yang lebih tinggi.
Ini juga mengajar kita bahawa apabila Allah memuliakan sesuatu tempat, kemuliaan itu mesti dibaca dalam konteks wahyu. Kita tidak boleh mengambil satu perkataan lalu membina seluruh sistem kepercayaan yang tidak pernah disebut. Allah berfirman ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾, maka kita menerima. Tetapi kita tidak menambah bahawa gunung itu boleh mendengar doa, memberi rezeki atau melindungi manusia. Itu tidak ada dalam ayat.
Dengan cara ini, ayat menjadi benteng daripada khurafat. Kita menghormati wahyu, tetapi tidak membina kepercayaan berdasarkan khayalan.
Dalam masa yang sama, ayat ini membebaskan kita daripada sikap yang menganggap semua tempat sama sahaja dari sudut kedudukan yang Allah tetapkan. Jika Allah memuliakan sesuatu tempat, kita tidak boleh berkata “semuanya sama dan tidak ada apa-apa perbezaan”. Allah sendiri telah membezakan. Tursina disebut dengan sumpah. Maka ada keistimewaan yang mesti diakui.
Tetapi keistimewaan itu berada dalam lingkungan kehambaan. Ini sangat penting.
Kemuliaan bukan ketuhanan.
Kelebihan bukan ketuhanan.
Pemilihan bukan ketuhanan.
Tempat yang diberkati bukan Tuhan.
Nabi yang mulia bukan Tuhan.
Gunung yang dimuliakan bukan Tuhan.
Semua ini kembali kepada Allah.
Apabila seseorang benar-benar memahami perkara ini, dia akan melihat bahawa ayat ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾ sangat halus dalam mendidik tauhid. Ia menunjukkan bahawa Allah boleh mengagungkan makhluk tanpa menjadikan makhluk itu Tuhan. Maka kita juga mesti belajar mengagungkan makhluk dengan batas yang Allah tetapkan.
Ini juga berkaitan dengan adab terhadap para nabi. Musa عليه السلام sangat mulia. Tetapi baginda ialah hamba Allah. Tursina sangat istimewa. Tetapi ia ialah makhluk Allah. Maka pengagungan yang benar sentiasa disertai pengakuan bahawa Allah sahaja yang memiliki kesempurnaan mutlak.
Maka janganlah seseorang mengatakan bahawa apabila kita menafikan ketuhanan daripada Tursina, kita telah merendahkan Tursina. Tidak. Kita justeru meletakkannya pada tempat yang Allah berikan. Tursina ialah makhluk yang Allah muliakan. Itulah kedudukannya. Tidak perlu kita menaikkannya melebihi kedudukan tersebut untuk menunjukkan cinta kepada wahyu.
Demikian juga Musa. Kita tidak perlu menjadikannya Tuhan untuk menunjukkan cinta kepada Musa. Cukup kita mengatakan bahawa baginda ialah rasul Allah yang mulia. Ini adalah cara yang paling benar dalam memuliakan makhluk yang Allah muliakan.
Tursina juga mengajar bahawa hubungan dengan wahyu ialah sebab kemuliaan yang sangat besar. Tempat itu dikenali dalam wahyu. Musa dikenali melalui wahyu. Kisahnya diketahui melalui wahyu. Maka kemuliaan sejarah tersebut bergantung kepada wahyu. Ini mengingatkan kita bahawa ilmu yang paling selamat tentang perkara ghaib dan sejarah agama ialah apa yang Allah dan Rasul-Nya khabarkan.
Manusia boleh membuat kajian sejarah tentang Sinai, tetapi kajian sejarah tidak menggantikan apa yang Allah sebut. Manusia boleh mengkaji geografi, tetapi geografi tidak menjelaskan semua makna wahyu. Kita boleh menggunakan ilmu dunia untuk memahami lokasi, tetapi asas penghayatan agama datang daripada wahyu.
Ini juga menunjukkan bahawa ilmu tentang tempat boleh berubah dalam perincian sejarah manusia, tetapi lafaz al-Quran kekal. Maka kita tidak sepatutnya menggantung keyakinan terhadap ayat pada setiap perincian geografi moden. Kita beriman kepada apa yang Allah sebut. Jika manusia berbeza dalam menentukan lokasi tepat sesuatu kawasan, itu tidak merosakkan makna asas bahawa طور سينين merujuk kepada Tursina yang mempunyai hubungan dengan Musa.
Ini merupakan satu perkara yang sangat penting untuk ketenangan iman. Tidak semua perincian sejarah moden perlu diketahui untuk memahami al-Quran. Wahyu memberikan apa yang manusia perlukan untuk hidayah. Maka kita tidak perlu memaksa ayat menjadi buku geografi.
Tursina disebut kerana ia mempunyai kedudukan yang Allah kehendaki. Kita mengambil pengajaran. Kita tidak perlu mengetahui setiap batu, setiap lereng dan setiap ukuran gunung untuk memahami ayat.
Apabila seseorang membaca ayat ini dengan penuh tadabbur, dia boleh membayangkan kebesaran gunung tersebut, tetapi dia perlu mengingat bahawa Allah yang menciptakan gunung itu jauh lebih agung daripada segala ciptaan. Gunung mungkin membuat manusia rasa kecil. Itu baik jika rasa kecil tersebut membawa kepada rasa tunduk kepada Allah. Tetapi jika manusia hanya kagum kepada alam tanpa mengenal Pencipta, dia telah berhenti pada makhluk.
Al-Quran sentiasa mengajar manusia supaya melihat makhluk sebagai tanda. Tanda tidak menjadi tujuan akhir. Tanda menunjuk kepada sesuatu yang lebih besar. Tursina ialah tanda yang mengingatkan kepada wahyu dan Allah.
Maka apabila hati kita membaca ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾, biarlah hati berkata: “Allah yang menciptakan Tursina ialah Tuhan aku. Allah yang memilih tempat itu ialah Tuhan aku. Allah yang berbicara kepada Musa ialah Tuhan aku. Allah yang menurunkan petunjuk kepada para rasul ialah Tuhan aku. Allah yang menciptakan aku dalam sebaik-baik bentuk ialah Tuhan aku.”
Dengan demikian, satu lafaz pendek menjadi sumber pengenalan kepada Allah.
Inilah keindahan al-Quran.
Lafaznya pendek.
Maknanya dalam.
Hubungannya luas.
Tetapi pusatnya tetap satu: Allah.
Tursina tidak membawa kita menjauh daripada Allah. Tursina sepatutnya membawa kita lebih dekat kepada Allah melalui penghayatan terhadap wahyu dan sejarah kenabian.
Maka jika seseorang bertanya: “Apakah yang paling penting dalam ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾?” Jawapannya ialah bahawa Allah ﷻ bersumpah dengan Tursina, sebuah gunung yang mempunyai kedudukan istimewa dalam sejarah wahyu dan yang dikaitkan dengan Musa عليه السلام. Gunung itu ialah makhluk yang Allah muliakan. Kemuliaannya tidak menjadikannya Tuhan. Ia menjadi tanda kepada kebesaran Allah dan mengingatkan manusia kepada wahyu yang Allah berikan kepada para rasul.
Jika seseorang bertanya: “Apakah Tursina itu Tuhan?” Jawapannya jelas: tidak. Ia gunung. Ia makhluk.
Jika seseorang bertanya: “Adakah ia tempat yang mempunyai kedudukan istimewa?” Ya, kerana Allah menyebutnya dalam sumpah dan ia mempunyai hubungan dengan Musa عليه السلام.
Jika seseorang bertanya: “Adakah kemuliaan itu bermaksud kita boleh menyembahnya?” Tidak.
Jika seseorang bertanya: “Apakah pengajaran terbesar?” Bahawa Allah memuliakan apa yang Dia kehendaki daripada makhluk-Nya, tetapi segala kemuliaan makhluk tetap mengembalikan hati kepada Allah.
Dengan memahami perkara ini, kita dapat membaca ayat dengan penuh keseimbangan. Kita tidak meremehkan Tursina dan kita tidak melampauinya. Kita tidak menafikan sejarah wahyu dan kita tidak mencipta khurafat. Kita tidak mengosongkan lafaz dan kita tidak memasukkan sesuatu yang tidak ada. Kita menerima al-Quran sebagaimana ia datang.
﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾
Demi Tursina.
Demi sebuah gunung yang Allah pilih untuk disebut.
Demi sebuah tempat yang mempunyai hubungan dengan Musa عليه السلام.
Demi sebuah tempat yang mengingatkan kepada wahyu.
Namun gunung itu tetap makhluk.
Musa tetap hamba dan rasul.
Wahyu tetap datang daripada Allah.
Kemuliaan tetap milik Allah yang memuliakan.
Dan manusia tetap hamba yang diperintahkan untuk beriman dan beramal.
Maka semakin kita merenungkan ﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾, semakin kita memahami bahawa al-Quran tidak mahu kita berhenti pada gunung. Al-Quran mahu kita melihat tanda, mengambil pengajaran dan kembali kepada Pencipta. Tursina disebut bukan supaya hati bergantung kepada Tursina, tetapi supaya hati mengenali Allah yang menjadikan tempat itu sebahagian daripada sejarah wahyu. Nama Musa disebut bukan supaya manusia mengalihkan ibadah kepada Musa, tetapi supaya manusia mengikuti petunjuk yang dibawa oleh rasul. Sejarah disebut bukan supaya manusia hanya mengingati masa lalu, tetapi supaya manusia memperbaiki kehidupan sekarang.
Maka ayat ini sangat kaya dengan pendidikan iman.
Ia mendidik mata supaya melihat ciptaan.
Ia mendidik akal supaya memahami sejarah.
Ia mendidik hati supaya mengagungkan Allah.
Ia mendidik manusia supaya menghormati wahyu.
Ia mendidik manusia supaya tidak melampaui batas terhadap makhluk.
Ia mendidik manusia supaya membezakan antara kemuliaan dan ketuhanan.
Ia mendidik manusia supaya mengambil pelajaran daripada para rasul.
Dan ia mengingatkan manusia bahawa segala sesuatu yang mulia daripada makhluk tetap berada di bawah kekuasaan Allah.
Inilah hakikat yang perlu sentiasa dipelihara ketika kita membaca ayat ini.
﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾
Bukan sekadar “sebuah gunung”.
Bukan sekadar “nama tempat”.
Bukan pula “Tuhan yang berada pada tempat itu”.
Tetapi sebuah gunung yang Allah sebut dalam sumpah-Nya, sebuah tempat yang mempunyai hubungan dengan sejarah Musa عليه السلام, sebuah tanda yang mengingatkan kepada wahyu, dan sebuah makhluk yang kemuliaannya tetap bergantung kepada Allah.
Apabila manusia memahami ini, dia akan melihat bahawa kemuliaan makhluk sebenarnya semakin menonjolkan kebesaran Pencipta. Semakin tinggi gunung, semakin kita kagum kepada Allah yang menciptakannya. Semakin agung sejarah Musa, semakin kita kagum kepada Allah yang mengutusnya. Semakin besar wahyu, semakin kita tunduk kepada Allah yang menurunkannya. Semakin indah penciptaan manusia, semakin kita sedar bahawa manusia bukan mencipta dirinya sendiri.
Maka Tursina menjadi salah satu daripada jalan yang membawa hati kepada pengenalan terhadap Allah.
Dan itulah pengajaran paling besar yang boleh kita ambil daripada lafaz yang sangat ringkas ini: makhluk yang Allah muliakan hendaklah membawa kita mengenal Allah, bukan menyebabkan kita memberikan hak Allah kepada makhluk.
﴿وَطُورِ سِينِينَ﴾
Demi Tursina.
Allah bersumpah.
Allah yang bersumpah ialah Tuhan segala sesuatu.
Tursina ialah makhluk-Nya.
Musa ialah hamba-Nya dan rasul-Nya.
Wahyu ialah petunjuk-Nya.
Manusia ialah ciptaan-Nya.
Dan segala kemuliaan akhirnya kembali kepada-Nya.
Dengan itu, apabila lafaz ini dibaca berulang kali, jangan biarkan ia hanya menjadi bunyi yang keluar daripada lidah. Biarkan ﴿طُورِ سِينِينَ﴾ membuka ingatan kepada gunung yang Allah muliakan, kepada Musa yang Allah pilih, kepada wahyu yang Allah turunkan, kepada sejarah dakwah yang Allah abadikan, dan akhirnya kepada Allah yang menciptakan, memilih, memuliakan dan memberi petunjuk kepada siapa yang Dia kehendaki. Itulah cara lafaz yang pendek menjadi luas dalam hati seorang mukmin. Ia bermula dengan gunung, tetapi tidak berhenti pada gunung. Ia bermula dengan tempat, tetapi tidak berhenti pada tempat. Ia bermula dengan sejarah, tetapi tidak berhenti pada sejarah. Ia akhirnya mengembalikan manusia kepada Tuhan yang menciptakan gunung, mengutus rasul, menurunkan wahyu dan menciptakan manusia dalam sebaik-baik kejadian.
asas
klk
