Perbahasan Tentang Ayat 3 Dari Surah Adh-Dhuha ... وَمَا قَلَىٰ (Ad-Dhuha:3)
edit / حرف ق / Perkataan قَلَىٰ / as
Perbahasan Tentang Ayat 3 Dari Surah Adh-Dhuha
... وَمَا قَلَىٰ (Ad-Dhuha:3).
Allah Tidak Membenci Rasulullah ﷺ: Perbahasan Mendalam Tentang Lafaz ﴿قَلَىٰ﴾, Penafian Kebencian, Pengguguran Maf‘ul, Kekuatan Makna Dan Kesempurnaan Pembelaan Allah Terhadap Rasul-Nya ﷺ
Lafaz yang menjadi pusat perbahasan ini ialah firman Allah سبحانه وتعالى: ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾. Kita sengaja memusatkan perhatian hanya kepada lafaz ini dan tidak meluaskan perbahasan kepada bahagian-bahagian lain daripada ayat tersebut, kerana lafaz yang sangat pendek ini sebenarnya mengandungi makna yang amat besar. Secara zahir, ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ bermaksud “dan Dia tidak membenci”, dan apabila objek yang digugurkan dikembalikan berdasarkan konteks, maknanya ialah “dan Dia tidak membencimu”, iaitu Allah سبحانه وتعالى tidak membenci Rasulullah ﷺ. Al-Tabari menjelaskan bahawa makna ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ ialah وما قلاك dan menerangkan bahawa dhamir كَ tidak disebut kerana pendengar sudah memahami siapa yang dimaksudkan daripada konteks ayat sebelumnya. Beliau juga menjelaskan bahawa القالي ialah orang yang membenci. (Quran.com) Maka lafaz ini bukan sekadar penafian biasa, tetapi penafian terhadap suatu dakwaan yang sangat berat, iaitu dakwaan bahawa Rasulullah ﷺ telah menjadi orang yang dibenci oleh Rabbnya. Justeru, apabila kita mahu benar-benar memahami ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾, kita perlu berhenti lama pada lafaz قَلَىٰ, memahami makna asalnya, memahami mengapa ia dinafikan dengan مَا, memahami mengapa objeknya tidak disebut secara zahir, memahami bagaimana konteks menyempurnakan maknanya, memahami bagaimana lafaz ini menjadi pembelaan Allah terhadap Rasulullah ﷺ, dan pada masa yang sama memahami bahawa menetapkan makna lafaz tersebut tidak bererti menyerupakan Allah dengan makhluk. Semakin lafaz ini direnungi, semakin jelas bahawa al-Quran boleh menyampaikan penegasan yang sangat agung dengan lafaz yang sangat ringkas.
Perkara pertama yang perlu kita tegakkan ialah bahawa قَلَىٰ memang membawa makna kebencian. Ini bukan makna yang direka berdasarkan kehendak tertentu, bahkan ia merupakan makna bahasa Arab yang diakui dalam sumber-sumber bahasa. Majma‘ al-Lughah al-‘Arabiyyah di Kaherah menjelaskan bahawa قَلَى فلانًا قِلًى وقَلاءً bermaksud أبغضه وهجره, iaitu membencinya dan meninggalkannya. (مجمع اللغة العربية بالقاهرة) Al-Tafsir al-Wasit pula menjelaskan bahawa القِلاَ bermaksud شدة البغض, iaitu kebencian yang kuat, dan bahawa قلا فلان فلانًا digunakan apabila seseorang membenci orang lain dengan kuat. (Quran.com) Maka apabila Allah سبحانه وتعالى menyebut ﴿قَلَىٰ﴾, kita tidak sepatutnya mengosongkan perkataan tersebut daripada makna bahasanya. Jika bahasa Arab memberikan makna kebencian kepada قلى, maka مَا قَلَىٰ ialah penafian kebencian. Inilah asas pertama yang mesti dipelihara. Tanpa memahami makna قلى, kita tidak akan merasai kekuatan ما قلى. Kerana kekuatan penafian bergantung kepada apa yang dinafikan. Allah tidak sekadar menafikan suatu perkara yang tidak jelas; Allah menafikan القِلَى, iaitu kebencian terhadap Rasulullah ﷺ. Oleh itu, setiap kali kita membaca ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾, kita perlu sedar bahawa lafaz ini sedang mematahkan satu sangkaan yang sangat berat: bahawa Allah سبحانه وتعالى telah membenci Rasulullah ﷺ.
Kekuatan lafaz ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ semakin jelas apabila kita melihat bahawa قلى bukanlah sekadar lafaz yang menunjukkan “tidak suka” dalam bentuk yang ringan. Sumber tafsir menyebut bahawa القِلى berkaitan dengan شدة البغض, iaitu kebencian yang kuat. (Quran.com) Oleh itu, apabila Allah menafikan قلى, penafian tersebut bukanlah penafian terhadap sesuatu perasaan ringan yang sementara. Ia menafikan bahawa Rasulullah ﷺ menjadi objek kebencian Allah. Ini menjadikan lafaz tersebut sangat kuat dari sudut pembelaan terhadap baginda. Jika seseorang menuduh seorang manusia bahawa orang yang paling dekat dengannya telah membencinya, maka tuduhan tersebut amat menyakitkan. Lebih-lebih lagi jika yang dibicarakan ialah hubungan Rasulullah ﷺ dengan Rabbnya. Maka apabila Allah sendiri menafikan kebencian itu, penafian tersebut merupakan suatu pembelaan yang tidak mungkin dikalahkan oleh sangkaan manusia. Manusia boleh membuat andaian, tetapi Allah mengetahui hakikat. Manusia boleh melihat suatu keadaan lalu membuat kesimpulan, tetapi Allah menyatakan bahawa ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾. Maka apa yang Allah nafikan mesti mengatasi segala sangkaan yang dibuat oleh manusia.
Perkara kedua yang sangat penting ialah huruf مَا pada awal lafaz tersebut. Kita tidak boleh memandang مَا sebagai huruf yang kecil dan tidak mempunyai nilai yang besar. Dengan adanya مَا, lafaz قَلَىٰ berubah daripada suatu penyataan tentang kebencian kepada penafian kebencian. قَلَىٰ bermaksud “dia membenci”, sedangkan مَا قَلَىٰ bermaksud “dia tidak membenci”. Dua perkataan ini membentuk satu penafian yang sangat tegas. Maka pusat kekuatan ungkapan tersebut terletak pada gabungan مَا dengan قَلَىٰ. Allah سبحانه وتعالى bukan sekadar tidak menyebut kebencian; Allah secara jelas menafikannya. Ini penting kerana penafian secara langsung berfungsi untuk membatalkan suatu dakwaan. Jika seseorang mengatakan, “Rasulullah ﷺ telah dibenci oleh Rabbnya,” maka jawapan wahyu datang dalam bentuk ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾. Ertinya: tidak, bukan demikian; Allah tidak membenci baginda. Dengan demikian, مَا di sini menjadi alat yang menghancurkan dakwaan tersebut dari asasnya.
Kita perlu berhenti seketika pada hakikat bahawa ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ bukan hanya menyampaikan maklumat, tetapi juga membatalkan suatu persepsi. Ini menjadikan lafaz tersebut sangat kuat dari sudut hujah. Apabila al-Quran menafikan sesuatu, kita tidak perlu mencari bukti daripada sangkaan manusia untuk menguatkan penafian tersebut. Allah sendiri adalah pemberi berita tentang apa yang benar. Maka ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ mempunyai kedudukan yang jauh lebih tinggi daripada apa-apa andaian yang lahir daripada pemerhatian manusia. Manusia mungkin melihat bahawa sesuatu telah berhenti, sesuatu telah tertangguh atau sesuatu tidak berlaku seperti yang diharapkan, lalu mereka membuat kesimpulan bahawa Allah telah membenci Rasulullah ﷺ. Tetapi Allah membatalkan kesimpulan tersebut. Maka lafaz ini mengajar kita bahawa keadaan yang dilihat oleh manusia tidak semestinya menjadi ukuran kepada hakikat hubungan Allah dengan hamba-Nya.
Di sinilah muncul satu pelajaran besar daripada قلى. Manusia mempunyai kecenderungan untuk menilai kasih dan kebencian berdasarkan apa yang mereka lihat. Jika seseorang memberikan sesuatu, manusia menyangka dia disayangi. Jika seseorang tidak memberikan sesuatu, manusia menyangka dia tidak disukai. Jika seseorang mendekati, manusia menyangka dia mencintai. Jika seseorang menjauh, manusia menyangka dia membenci. Tetapi hubungan Allah dengan Rasul-Nya ﷺ tidak boleh diukur dengan ukuran cetek seperti ini. Allah sendiri menafikan kebencian terhadap baginda. Maka ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ memecahkan satu kesilapan dalam penilaian manusia: tidak semua keadaan yang kelihatan sebagai “jauh” atau “terputus” menunjukkan kebencian. Hakikat hanya diketahui melalui wahyu.
Lafaz قلى juga memperlihatkan bahawa al-Quran tidak menggunakan bahasa yang kabur ketika menafikan kebencian. Ia menggunakan perkataan yang tepat. Jika yang hendak dinafikan ialah kebencian, maka lafaz yang menunjukkan kebencian disebut. Kemudian penafian diletakkan di hadapannya. Dengan itu, orang yang membaca ayat tersebut mengetahui dengan jelas apakah perkara yang dinafikan. Allah tidak membiarkan seseorang meneka-neka apakah bentuk hubungan yang sedang dinafikan. قلى menyatakan bentuk hubungan yang negatif itu, dan ما menafikannya.
Perkara ketiga yang sangat penting ialah bahawa قَلَىٰ pada ayat ini tidak mempunyai maf‘ul yang disebut secara zahir. Allah tidak berfirman وَمَا قَلَاكَ, tetapi berfirman ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾. Ini adalah salah satu keindahan besar lafaz tersebut. Apabila seseorang melihatnya secara zahir, dia mungkin bertanya: “Siapakah yang tidak dibenci?” Jawapannya sudah diketahui melalui konteks. Al-Tabari menjelaskan bahawa وما قلى bermakna وما قلاك, dan dhamir كَ digugurkan kerana pendengar memahami maksudnya daripada penyataan sebelumnya dan mengetahui bahawa orang yang sedang diajak bicara ialah Nabi Allah ﷺ. (Quran.com) Maka pengguguran maf‘ul bukan kekurangan dalam ayat. Ia merupakan suatu bentuk kejelasan yang bergantung kepada konteks.
Pengguguran ini perlu difahami dengan sangat teliti kerana ia menunjukkan satu perkara penting dalam bahasa al-Quran: sesuatu boleh tidak disebut pada lafaz tetapi tetap hadir dengan sempurna pada makna. Dhamir كَ tidak disebut pada قَلَىٰ, tetapi maknanya tetap difahami. Ini sama sekali tidak bermaksud bahawa Allah tidak memaksudkan Rasulullah ﷺ. Sebaliknya, Rasulullah ﷺ ialah orang yang dimaksudkan. Maka apabila kita menerangkan ayat ini, kita boleh menyatakan bahawa secara تقدير maknanya ialah وما قلاك, tetapi kita wajib menjaga perbezaan antara lafaz al-Quran dengan lafaz penjelasan. Lafaz wahyu ialah ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾. Kita tidak boleh menggantikannya dengan وما قلاك lalu memperlakukannya sebagai bacaan al-Quran. وما قلاك hanyalah penjelasan terhadap makna lafaz yang diturunkan.
Perbahasan tentang pengguguran maf‘ul ini menjadi lebih menarik apabila kita memahami bahawa ia bukan menyebabkan makna menjadi samar. Sebaliknya, ia menunjukkan betapa kuatnya konteks. Sebelum sampai kepada ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾, orang yang membaca ayat tersebut sudah mengetahui bahawa Rasulullah ﷺ ialah pihak yang sedang diajak bicara. Maka apabila disebut قلى tanpa maf‘ul, objek tersebut dapat difahami. Al-Tabari sendiri menyebut bahawa ia adalah اكتفاء بفهم السامع لمعناه, iaitu mencukupkan dengan kefahaman pendengar terhadap maknanya. (Quran.com) Ini menunjukkan bahawa bahasa wahyu tidak semestinya mengulang semua unsur secara zahir jika makna sudah dapat difahami dengan jelas.
Al-Tafsir al-Wasit juga memberikan perhatian kepada perkara ini dan menyatakan bahawa maf‘ul قلى digugurkan kerana petunjuknya telah ada pada مَا وَدَّعَكَ, dan ia merupakan bentuk إيجاز لفظي, iaitu ringkasan lafaz kerana unsur yang digugurkan sudah jelas. (Quran.com) Walaupun fokus kita hanya kepada ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾, perkara ini sangat berkaitan kerana salah satu keistimewaan lafaz tersebut memang terletak pada pengguguran maf‘ul. Kita tidak boleh membincangkan قلى secara mendalam tanpa membincangkan mengapa objeknya tidak disebut.
Pengguguran tersebut juga memberikan kita satu pengajaran tentang ketelitian membaca al-Quran. Kadang-kadang seseorang melihat sesuatu yang tidak disebut lalu menyangka bahawa ia tidak dimaksudkan. Ini merupakan kesilapan. Dalam bahasa Arab, unsur yang digugurkan boleh diketahui melalui konteks. Oleh itu, kita tidak boleh mengatakan, “Allah tidak menyebut كَ, maka Allah tidak mengatakan bahawa baginda tidak dibenci.” Ini bertentangan dengan penjelasan bahasa dan tafsir. Para ulama memahami dengan jelas bahawa maknanya ialah وما قلاك. (Quran.com)
Lebih daripada itu, pengguguran maf‘ul pada قلى menjadikan lafaz tersebut sangat padat. Allah tidak perlu menyebut sesuatu yang sudah difahami. Ini memberi kesan kepada keindahan ungkapan. Beberapa sumber tafsir menyebut bahawa pengguguran tersebut juga berkaitan dengan keserasian penghujung ayat. (الموسوعة القرآنية) Tetapi kita perlu memahami bahawa perkara ini bukan bermaksud makna dikorbankan demi bunyi. Sebaliknya, makna sudah sempurna kerana konteks, lalu bentuk lafaz yang ringkas menghasilkan keserasian tambahan. Ini menunjukkan kesempurnaan susunan al-Quran: makna tidak hilang, bahkan lafaz menjadi lebih padat dan indah.
Kita juga boleh melihat قلى sebagai satu contoh bahawa al-Quran tidak semestinya menyebut objek perbuatan apabila objek itu sudah jelas. Dalam bahasa manusia sendiri, seseorang boleh berkata, “Aku tidak membenci,” apabila orang yang dibicarakan sudah diketahui. Dia tidak perlu berkata, “Aku tidak membencimu,” setiap kali. Begitu juga dalam ayat ini. Rasulullah ﷺ ialah pihak yang telah diketahui daripada konteks. Maka وما قلى sudah cukup.
Perkara keempat ialah bahawa قلى menunjukkan kebencian sebagai sesuatu yang Allah nafikan daripada hubungan-Nya dengan Rasulullah ﷺ. Ini mempunyai nilai yang sangat besar. Jika dakwaan yang beredar ialah bahawa Allah telah meninggalkan baginda dan membenci baginda, maka ayat ini memberikan jawapan yang tepat terhadap kedua-dua unsur tersebut. Tetapi dalam perbahasan kita, kita tidak perlu memperluaskan perhatian kepada lafaz lain. Cukuplah kita melihat bahawa قلى secara khusus menafikan unsur kebencian. Maka ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ merupakan pembatalan langsung terhadap dakwaan bahawa Rasulullah ﷺ telah menjadi objek kebencian Allah.
Riwayat-riwayat yang disebut dalam tafsir al-Tabari dan Ibn Kathir menunjukkan bahawa terdapat kata-kata daripada orang musyrik ketika wahyu mengalami kelewatan, lalu mereka mengatakan bahawa Rabb Muhammad ﷺ telah meninggalkan atau membenci baginda. Kemudian ayat ini turun sebagai penolakan terhadap dakwaan tersebut. (Quran.com) Kita tidak perlu memanjangkan perbahasan tentang sebab turun kerana fokus kita ialah قلى, tetapi konteks ini membantu kita memahami mengapa perkataan tersebut begitu kuat. Ia bukan penafian yang berdiri tanpa sasaran. Ia membatalkan suatu tuduhan bahawa Allah telah membenci Rasulullah ﷺ.
Dengan itu, kita dapat melihat bahawa قلى mempunyai hubungan langsung dengan kehormatan Rasulullah ﷺ. Jika seseorang berkata bahawa Allah membenci Rasulullah ﷺ, maka itu bukan sekadar kesalahan kecil tentang satu keadaan. Ia merupakan dakwaan tentang hubungan Allah dengan Rasul-Nya. Maka apabila Allah berfirman ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾, Allah sendiri membersihkan Rasulullah ﷺ daripada dakwaan tersebut. Ini merupakan bentuk pembelaan yang sangat tinggi kerana pembelaan itu datang daripada Allah سبحانه وتعالى sendiri.
Lafaz قلى juga mempunyai hubungan dengan hati manusia kerana kebencian merupakan antara perkara yang paling berat dalam hubungan seseorang dengan seseorang yang lain. Seseorang mungkin mampu menghadapi kemiskinan, kesusahan atau kehilangan sesuatu, tetapi apabila dia merasakan bahawa orang yang paling dicintainya telah membencinya, perasaan itu boleh menjadi sangat menyakitkan. Maka apabila Allah menafikan kebencian terhadap Rasulullah ﷺ, penafian tersebut mempunyai nilai penghiburan yang amat besar. Ia bukan sekadar maklumat; ia ialah ketenangan.
Namun, kita mesti menjaga satu perkara penting. ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ tidak bermaksud bahawa setiap kesusahan yang dialami oleh seseorang menjadi bukti bahawa Allah pasti mencintainya secara khusus. Kita tidak boleh mengambil ayat yang khusus kepada Rasulullah ﷺ lalu membuat dakwaan yang terlalu luas. Tetapi kita boleh mengambil kaedah yang terkandung dalam ayat: jangan menyamakan suatu keadaan yang tidak menyenangkan dengan kebencian Allah tanpa dalil. Dalam kehidupan Rasulullah ﷺ sendiri, kelewatan wahyu tidak bermakna Allah membenci baginda. Maka seorang mukmin hendaklah berhati-hati daripada menafsirkan ujian secara terburu-buru.
Ini merupakan salah satu pengajaran terbesar daripada قلى. Manusia sering menilai hubungan mereka dengan Allah berdasarkan keadaan yang sedang mereka alami. Jika mereka mendapat rezeki, mereka berasa Allah menyayangi mereka. Jika rezeki sempit, mereka berasa Allah membenci mereka. Jika doa cepat dikabulkan, mereka berasa dekat dengan Allah. Jika doa tertangguh, mereka menyangka Allah tidak mahu kepada mereka. Tetapi ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ mengajar bahawa penilaian seperti itu tidak boleh dijadikan kaedah mutlak. Rasulullah ﷺ sendiri mengalami keadaan yang menimbulkan sangkaan manusia, tetapi Allah menafikan kebencian.
Perkataan قلى dengan demikian menjadi sangat penting dalam membina kefahaman tentang ujian. Kesukaran bukan semestinya kebencian. Kelewatan bukan semestinya penolakan. Sesuatu yang belum diberikan bukan semestinya tanda Allah tidak mengasihi. Apa yang berlaku kepada Rasulullah ﷺ membuktikan bahawa keadaan yang kelihatan pada zahir boleh disalahfahami oleh manusia. Maka wahyu datang membetulkan kefahaman tersebut.
Lafaz قلى juga mengajar kita supaya membezakan antara hakikat dan persepsi. Persepsi manusia terhadap keadaan boleh salah. Hakikat yang diberitahu Allah tidak salah. Orang musyrik melihat kelewatan wahyu lalu membuat persepsi bahawa Allah telah membenci Rasulullah ﷺ. Allah menjawab bahawa ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾. Maka persepsi mereka salah, sementara berita Allah benar. Prinsip ini sangat penting dalam kehidupan kerana manusia sering membuat kesimpulan berdasarkan perkara yang terbatas. Allah mengetahui keseluruhan hakikat.
Apabila kita berhenti pada قلى, kita juga dapat melihat bahawa perkataan tersebut merupakan kata kerja yang mempunyai pelaku dan objek. Dalam ayat ini, pelakunya difahami daripada konteks sebagai Allah سبحانه وتعالى, manakala objeknya ialah Rasulullah ﷺ. Maka secara makna lengkap, وما قلاك. Penjelasan ini disokong oleh al-Tabari dan sumber tafsir lain. (Quran.com) Kita tidak perlu mencipta objek lain kerana konteks telah menetapkannya.
Dari sudut ini, pengguguran maf‘ul bukan sekadar satu perkara nahu. Ia mempunyai kesan terhadap gaya penyampaian. Apabila objek tidak diulang, lafaz menjadi lebih ringan. Tetapi kerana konteks telah menetapkan objek tersebut, makna tidak hilang. Ini adalah bentuk ijaz yang sangat kuat. Satu kata kerja yang pendek sudah membawa makna yang lengkap apabila diletakkan dalam tempatnya.
Kita juga boleh melihat bahawa قلى mempunyai kekuatan kerana ia berada di hujung ayat. Dalam banyak ayat al-Quran, penghujung ayat membawa penekanan tertentu. Dalam kes ini, قلى menjadi perkataan terakhir yang menutup penafian. Maka pendengar berakhir dengan perkataan yang menunjukkan kebencian, tetapi ia didahului oleh مَا, sehingga keseluruhan penutup menjadi “tidak membenci”. Penghujung ini meninggalkan kesan yang kuat: tuduhan kebencian telah dinafikan.
Sebahagian ulama bahasa dan tafsir menyebut bahawa pengguguran كَ pada قلى mempunyai hubungan dengan keserasian penghujung ayat. (الموسوعة القرآنية) Ini boleh menjadi satu sisi keindahan, tetapi jangan kita jadikan ia sebagai asas tunggal. Yang lebih penting ialah makna tetap sempurna dan objek tetap difahami. Jika pengguguran itu semata-mata menyebabkan makna tidak dapat diketahui, maka ia tidak akan menjadi ijaz yang baik. Tetapi kerana konteks telah menjelaskan objeknya, lafaz pendek tersebut menjadi sangat indah.
Perkara kelima ialah persoalan bagaimana kita memahami قلى apabila ia disandarkan kepada Allah سبحانه وتعالى. Ini adalah perkara yang perlu dijelaskan dengan sangat berhati-hati. Apabila kita mengatakan bahawa قلى bermakna “membenci”, kita tidak boleh membayangkan kebencian Allah seperti kebencian manusia. Tetapi pada masa yang sama, kita juga tidak boleh mengatakan bahawa kerana kebencian manusia mempunyai kelemahan dan emosi, maka perkataan قلى tidak mempunyai makna apabila disandarkan kepada Allah. Ini merupakan dua hujung yang perlu dielakkan.
Allah سبحانه وتعالى berbicara kepada manusia melalui wahyu dengan bahasa yang mereka fahami. Jika perkataan قلى dalam bahasa Arab menunjukkan kebencian, maka kita memahami makna tersebut. Tetapi hakikat Allah tidak sama dengan hakikat makhluk. Maka kita tidak bertanya bagaimana kebencian Allah, tidak membayangkannya seperti keadaan manusia dan tidak menyerupakan Allah dengan makhluk. Kita menetapkan apa yang ditunjukkan oleh wahyu dan menafikan persamaan dengan makhluk.
Prinsip ini sangat penting kerana terdapat kecenderungan untuk mengosongkan makna lafaz apabila seseorang takut kepada tasybih. Padahal penyelesaian terhadap tasybih bukanlah dengan menghapuskan makna. Jika kita menghapuskan makna قلى, kita tidak lagi dapat memahami apa yang sebenarnya dinafikan dalam ayat. Allah tidak membenci Rasulullah ﷺ. Untuk memahami penafian tersebut, kita mesti mengetahui apakah makna قلى. Jika قلى tidak mempunyai makna kebencian, maka مَا قَلَىٰ juga kehilangan makna yang hendak disampaikan.
Oleh itu, kita boleh menggunakan kaedah yang sangat mudah tetapi sangat penting: makna lafaz diketahui, hakikatnya tidak diserupakan dengan makhluk. Perkataan “membenci” dalam bahasa manusia difahami. Tetapi apabila ia dinisbahkan kepada Allah dalam wahyu, kita tidak mengatakan bahawa ia sama dengan kebencian manusia. Demikian juga apabila al-Quran menyebut kasih, redha, marah dan sifat-sifat lain yang dinyatakan oleh wahyu. Persamaan pada lafaz tidak bermaksud persamaan pada hakikat.
Dalam konteks قلى, perkara ini menjadi sangat jelas kerana Allah sendiri menyebut lafaz tersebut. Kita tidak mempunyai hak untuk mengubah lafaz Allah semata-mata kerana kita membayangkan sesuatu yang tidak layak bagi Allah. Yang wajib dilakukan ialah memahami lafaz berdasarkan bahasa, kemudian mensucikan Allah daripada persamaan dengan makhluk. Ini memberikan keseimbangan antara menerima wahyu dan menjaga kesucian Allah سبحانه وتعالى.
Perkara keenam ialah hubungan antara قلى dan kemuliaan Rasulullah ﷺ. Allah menafikan bahawa baginda dibenci. Ini bukan sekadar satu penyataan perasaan; ia menunjukkan kedudukan baginda di sisi Rabbnya. Rasulullah ﷺ tidak dibiarkan membuat kesimpulan berdasarkan kata-kata manusia. Allah sendiri memberitahu hakikatnya. Maka قلى menjadi satu lafaz yang mempertahankan kehormatan baginda.
Kita boleh membayangkan betapa besar kesannya kepada hati Rasulullah ﷺ apabila Allah menafikan kebencian tersebut. Baginda tidak perlu menjawab tuduhan manusia dengan kekuatan manusia. Allah sendiri menjawab. Ini merupakan bentuk pertolongan yang sangat agung. ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ seolah-olah menutup pintu kepada segala dakwaan bahawa hubungan antara Rasulullah ﷺ dengan Rabbnya telah berubah menjadi hubungan kebencian.
Lafaz ini juga mengajar bahawa kedudukan Rasulullah ﷺ tidak ditentukan oleh apa yang dikatakan oleh musuh. Mereka boleh mengatakan apa sahaja, tetapi Allah memberikan jawapan. Dalam dakwah, manusia mungkin dihina atau disalahfahami. Namun seseorang tidak boleh menjadikan penghinaan manusia sebagai ukuran hakikat hubungannya dengan Allah. Sekali lagi, kita tidak menyamakan sesiapa dengan Rasulullah ﷺ, tetapi kita mengambil pengajaran bahawa penilaian manusia bukanlah ukuran mutlak terhadap penilaian Allah.
Perkara ketujuh ialah bahawa قلى menunjukkan penafian kebencian secara khusus, bukan penafian semua bentuk ujian. Ini perlu difahami supaya kita tidak salah menggunakan ayat. Allah tidak mengatakan bahawa Rasulullah ﷺ tidak akan mengalami kesusahan. Allah tidak mengatakan bahawa setiap perkara akan berlaku segera. Yang Allah nafikan ialah kebencian. Maka kita tidak boleh mengubah ayat menjadi satu janji bahawa orang yang dicintai Allah tidak akan pernah diuji. Itu bukan makna قلى.
Sebaliknya, ayat ini memberikan satu prinsip yang lebih halus: ujian tidak sama dengan kebencian. Rasulullah ﷺ mengalami keadaan yang menimbulkan sangkaan kebencian, tetapi Allah menafikannya. Ini menunjukkan bahawa seorang mukmin perlu membezakan antara keadaan yang berlaku dengan penilaian terhadap hubungan dengan Allah. Sesuatu yang berat boleh berlaku kepada orang yang sangat dekat dengan Allah. Maka jangan jadikan kesenangan sebagai satu-satunya bukti kasih dan kesusahan sebagai satu-satunya bukti kebencian.
Perkara kelapan ialah bahawa lafaz قلى memberikan kita satu gambaran tentang bagaimana al-Quran menjawab tuduhan dengan lafaz yang tepat. Jika tuduhan ialah قلى, maka jawapannya ialah ما قلى. Ini adalah kekuatan retorik yang sangat jelas. Tuduhan dibalikkan dengan penafian daripada Allah. Tidak ada ruang untuk jawapan yang samar. Jika mereka berkata “Allah membenci”, wahyu berkata “Dia tidak membenci”.
Ini menunjukkan bahawa penafian al-Quran kadang-kadang lebih kuat apabila ia mengulang unsur utama dakwaan dalam bentuk yang dinafikan. Allah tidak sekadar berkata bahawa keadaan Rasulullah ﷺ baik. Allah menafikan secara langsung kebencian. Ini menyebabkan jawapan itu tepat mengenai sasaran. Sangkaan yang hendak dibatalkan disebut dan kemudian dinafikan.
Dalam hal ini, قلى mempunyai kedudukan yang sangat penting kerana ia merupakan kata yang membawa inti tuduhan tersebut. Jika kita hanya membaca terjemahan umum tanpa memberi perhatian kepada perkataan Arab, kita mungkin tidak menyedari bahawa al-Quran memilih lafaz yang secara khusus menunjukkan kebencian. Tetapi apabila kita melihat قلى, kita melihat ketepatan pilihan lafaz.
Perkara kesembilan ialah hubungan antara قلى dan perkataan قالٍ dalam bahasa Arab. Al-Tabari menyebut bahawa القالي ialah المبغض, iaitu orang yang membenci. (Quran.com) Ini menguatkan bahawa akar makna tersebut memang berkaitan dengan kebencian. Al-Quran sendiri menggunakan akar ini dalam ayat lain, seperti firman Allah tentang Nabi Lut عليه السلام: ﴿إِنِّي لِعَمَلِكُم مِّنَ الْقَالِينَ﴾, yang bermaksud bahawa baginda termasuk orang yang membenci perbuatan mereka. Maka apabila kita membaca ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾, kita dapat melihat hubungan akar bahasa yang sama.
Ini penting kerana seseorang mungkin menyangka bahawa قلى dalam ayat Adh-Dhuha mempunyai makna khusus yang sama sekali berbeza. Tidak. Makna asasnya tetap berkaitan dengan kebencian. Yang berubah ialah siapa yang menjadi pelaku dan objek serta konteksnya. Dalam ayat Adh-Dhuha, Allah menafikan bahawa Dia membenci Rasulullah ﷺ.
Perkara kesepuluh ialah bahawa قلى bukan sekadar menunjukkan kebencian tetapi menurut penjelasan beberapa sumber membawa makna kebencian yang kuat. Al-Tafsir al-Wasit menyebut شدة البغض. (Quran.com) Ini memberikan dimensi tambahan kepada penafian. Allah tidak hanya menafikan satu bentuk ketidaksukaan kecil. Allah menafikan القِلَى, iaitu kebencian. Maka penafian tersebut benar-benar menghancurkan dakwaan yang hendak dibatalkan.
Tetapi kita perlu berhati-hati agar tidak mengatakan bahawa “kebencian Allah” mempunyai intensiti psikologi seperti kebencian manusia. Kita hanya menjelaskan makna lafaz. Hakikat Allah tidak boleh diukur dengan keadaan makhluk. Maka apabila kita menyebut شدة البغض dalam menjelaskan makna bahasa قلى, kita sedang menjelaskan penggunaan bahasa Arab, bukan menggambarkan keadaan zat Allah dengan gambaran manusia.
Perkara kesebelas ialah bahawa ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ memberikan penghiburan melalui penafian. Kadang-kadang manusia memerlukan seseorang memberitahu bukan sahaja apa yang benar, tetapi juga apa yang tidak benar. Jika seseorang takut bahawa orang yang dicintainya telah membencinya, dia memerlukan jawapan yang jelas: “Tidak, dia tidak membencimu.” Begitulah kekuatan ما قلى. Ia menutup pintu keraguan dengan penafian yang jelas.
Maka lafaz ini mempunyai fungsi psikologi yang sangat kuat. Ia menenangkan hati. Rasulullah ﷺ tidak dibiarkan dalam keadaan meneka-neka. Allah menjelaskan bahawa kebencian itu tidak ada. Ini menunjukkan betapa wahyu memberikan perhatian terhadap hati Rasulullah ﷺ. Walaupun fokus kita hanya pada قلى, kita dapat melihat bahawa satu perkataan ini membawa kesan yang sangat besar terhadap ketenangan hati.
Perkara kedua belas ialah bahawa lafaz قلى membatalkan kesimpulan yang dibuat berdasarkan kelewatan wahyu. Al-Muyassar menjelaskan bahawa ayat tersebut bermakna Allah tidak meninggalkan Nabi ﷺ dan tidak membenci baginda kerana kelewatan wahyu. (Encyclopedia of the Noble Quran) Ibn Kathir juga menjelaskan وما قلى dengan makna وما أبغضك, iaitu Dia tidak membencimu. (Quran.com) Maka apabila kita fokus pada قلى, kita melihat bahawa salah satu sasaran utama lafaz itu ialah membatalkan tafsiran bahawa kelewatan wahyu merupakan bukti kebencian.
Ini sangat penting kerana manusia sering menafsirkan sesuatu yang tertangguh sebagai penolakan. Dalam kehidupan kita, seseorang mungkin berdoa lalu doanya belum kelihatan hasilnya. Dia mungkin menunggu sesuatu lalu sesuatu itu belum datang. Dia mungkin berharap sesuatu berlaku tetapi perkara tersebut tidak berlaku. Lalu hati berkata, “Mungkin Allah tidak mahu aku.” قلى mengajar kita supaya tidak membuat kesimpulan seperti itu tanpa dalil. Jika Allah tidak membenci Rasulullah ﷺ ketika berlaku keadaan yang menimbulkan sangkaan tersebut, maka kesimpulan tentang kebencian Allah tidak boleh dibuat hanya berdasarkan satu keadaan yang tidak difahami.
Perkara ketiga belas ialah bahawa قلى mempunyai hubungan dengan konsep penilaian Allah terhadap Rasulullah ﷺ. Manusia menilai berdasarkan apa yang mereka nampak. Allah mengetahui keseluruhan hakikat. Maka ayat ini membezakan antara apa yang disangka dengan apa yang benar. Sangkaan: Allah membenci. Hakikat yang diberitahu Allah: ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾. Maka seorang mukmin mesti belajar meletakkan wahyu di atas sangkaan.
Perkara keempat belas ialah bahawa pengguguran maf‘ul pada قلى boleh dilihat sebagai satu bentuk kepadatan bahasa yang sangat kuat. Sekiranya disebut وما قلاك, lafaz akan menjadi lebih panjang. Tetapi kerana كَ sudah dapat difahami daripada konteks, ia digugurkan. Hasilnya ialah وما قلى. Satu lafaz yang sangat pendek tetapi membawa makna lengkap. Al-Tafsir al-Wasit menyifatkan pengguguran tersebut sebagai إيجاز لفظي. (Quran.com) Maka semakin kita perhatikan lafaz tersebut, semakin kita menyedari bahawa ringkasnya bukan kelemahan, tetapi sebahagian daripada keindahan.
Perkara kelima belas ialah bahawa pengguguran maf‘ul menjadikan perhatian pendengar tertumpu kepada perbuatan yang dinafikan, iaitu قلى. Ini satu sudut yang menarik. Jika objek disebut secara lengkap, perhatian mungkin lebih tersebar antara objek dan perbuatan. Tetapi apabila objek difahami daripada konteks dan lafaz berhenti pada قلى, pendengar mendengar penafian kebencian sebagai penutup yang sangat jelas. Ini selaras dengan fungsi ayat sebagai jawapan terhadap tuduhan.
Perkara keenam belas ialah bahawa قلى memperlihatkan bagaimana bahasa al-Quran boleh menggabungkan penafian, penghiburan dan pembelaan dalam satu lafaz. مَا memberikan penafian. قلى menentukan perkara yang dinafikan. Konteks menentukan objek. Keseluruhan ungkapan menghasilkan pembelaan terhadap Rasulullah ﷺ. Maka kita tidak sepatutnya membaca dua perkataan ini secara tergesa-gesa.
Apabila kita membaca ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾, kita sepatutnya dapat merasakan tiga perkara sekaligus: pertama, kebencian itu dinafikan; kedua, Rasulullah ﷺ ialah pihak yang dimaksudkan; ketiga, penafian itu datang daripada Allah سبحانه وتعالى. Tiga perkara ini sudah cukup untuk menjadikan lafaz tersebut sangat besar maknanya.
Perkara ketujuh belas ialah bahawa قلى tidak boleh dipisahkan daripada konsep kebenaran wahyu. Apabila Allah berkata bahawa Dia tidak membenci Rasulullah ﷺ, maka itu adalah berita yang pasti benar. Tidak ada ruang untuk mengatakan bahawa mungkin manusia lebih mengetahui keadaan hubungan Allah dengan Rasulullah ﷺ. Tidak mungkin. Allah lebih mengetahui apa yang Dia nyatakan tentang diri-Nya. Maka ما قلى menjadi satu bentuk penetapan hakikat yang tidak boleh dikalahkan oleh sangkaan.
Perkara kelapan belas ialah bahawa lafaz ini mengajar manusia tentang bahaya membuat dakwaan terhadap Allah tanpa ilmu. Orang musyrik membuat dakwaan tentang hubungan Allah dengan Rasulullah ﷺ berdasarkan sesuatu yang mereka lihat. Tetapi Allah membatalkannya. Ini menunjukkan bahawa bercakap tentang apa yang Allah cintai, benci, redhai atau murkai mesti berdasarkan wahyu. Kita tidak boleh membuat kesimpulan hanya berdasarkan peristiwa.
Perkara kesembilan belas ialah bahawa قلى menunjukkan bahawa tidak semua “diam” atau “kelewatan” merupakan tanda kebencian. Dalam konteks wahyu, kelewatan itu menjadi sebab manusia membuat dakwaan. Tetapi Allah menyatakan ما قلى. Maka seorang mukmin perlu berhati-hati apabila mentafsirkan perkara yang tidak diketahuinya. Kadang-kadang Allah melakukan sesuatu dengan hikmah yang belum kita fahami. Ketidaktahuan kita tidak boleh diubah menjadi dakwaan tentang kebencian Allah.
Perkara kedua puluh ialah bahawa lafaz قلى membentuk satu kaedah penting dalam tadabbur: apabila al-Quran menafikan sesuatu, kita perlu mengetahui dengan tepat apa yang dinafikan. ما قلى bukan penafian umum terhadap semua bentuk ujian. Ia penafian terhadap kebencian. Maka kita tidak boleh menambah kepada ayat apa yang tidak disebut. Kita tidak mengatakan bahawa ayat ini bermaksud Allah tidak akan menguji Rasulullah ﷺ, tidak akan menyusahkan baginda, tidak akan menangguhkan sesuatu, atau sentiasa memberikan apa yang baginda kehendaki pada masa yang baginda kehendaki. Semua itu bukan makna lafaz ما قلى. Maknanya ialah satu: Allah tidak membenci baginda.
Ini menunjukkan ketepatan ilmu tafsir. Kadang-kadang manusia terlalu luas dalam menghuraikan ayat sehingga makna asal tenggelam. Kita perlu kembali kepada lafaz. قلى = membenci. ما قلى = tidak membenci. Objek yang difahami daripada konteks = Rasulullah ﷺ. Maka makna asasnya selesai. Selepas itu barulah kita mengambil pengajaran yang sah daripada makna tersebut.
Perkara kedua puluh satu ialah bahawa قلى mempunyai hubungan dengan penghormatan terhadap Rasulullah ﷺ. Jika Allah menafikan bahawa Dia membenci baginda, maka kita juga perlu menjaga lidah kita daripada bercakap tentang Rasulullah ﷺ dengan cara yang mengurangkan kemuliaannya. Baginda ialah Rasul Allah, dan Allah sendiri membela baginda daripada tuduhan tersebut. Maka membaca ما قلى sepatutnya menambahkan rasa hormat dan kasih kepada Rasulullah ﷺ.
Perkara kedua puluh dua ialah bahawa قلى mengajar kita bahawa pembelaan paling kuat ialah pembelaan Allah. Manusia boleh membela dirinya dengan hujah, tetapi apabila Allah sendiri menyatakan ما قلى, maka perkara tersebut selesai. Rasulullah ﷺ tidak memerlukan manusia untuk membuktikan bahawa Allah tidak membenci baginda; Allah sendiri telah menyatakannya.
Perkara kedua puluh tiga ialah bahawa lafaz قلى memberikan kita satu gambaran tentang ketelitian pemilihan perkataan dalam al-Quran. Allah tidak menggunakan perkataan secara sembarangan. قلى mempunyai akar dan makna yang khusus. Bahasa Arab menggunakannya untuk kebencian. Majma‘ al-Lughah al-‘Arabiyyah menyatakan bahawa قلى فلانًا قِلًى وقَلاءً bermaksud أبغضه وهجره. (مجمع اللغة العربية بالقاهرة) Ini menguatkan bahawa terjemahan “tidak membenci” benar-benar mempunyai asas bahasa yang kukuh.
Perkara kedua puluh empat ialah bahawa قلى memberikan kita contoh bahawa satu perkataan boleh mempunyai kekuatan yang jauh lebih besar daripada panjangnya. قلى hanya tiga huruf asas dari sudut tulisan Arab, tetapi ia membawa satu konsep besar. Apabila didahului oleh ما, dua perkataan tersebut membawa penafian yang sangat besar. Ini menunjukkan bahawa panjang teks tidak menentukan kedalaman makna.
Perkara kedua puluh lima ialah bahawa kita tidak boleh memisahkan قلى daripada dhamir yang difahami. Walaupun كَ tidak disebut, maknanya hadir. Ini mengajar kita tentang perbezaan antara الحذف اللفظي dan الحذف المعنوي. Yang berlaku di sini ialah pengguguran pada lafaz, bukan penghapusan makna. Dhamir tidak muncul pada tulisan, tetapi rujukannya tetap diketahui. Al-Tabari menjelaskan perkara ini secara jelas. (Quran.com) Maka jika seseorang berkata bahawa kerana كَ tidak disebut, maka Rasulullah ﷺ tidak menjadi objek قلى, dia telah mencampuradukkan antara lafaz dan makna.
Perkara kedua puluh enam ialah bahawa pengguguran itu sendiri mengajar kita tentang kehebatan konteks al-Quran. Sebelum seseorang sampai kepada قلى, identiti pihak yang sedang dibicarakan telah diketahui. Maka apabila objek tidak disebut, makna tidak hilang. Ini merupakan salah satu bentuk ketepatan bahasa yang sangat tinggi. Dalam bahasa yang baik, pengulangan tidak diperlukan jika sesuatu telah jelas. Al-Quran menggunakan kepadatan tersebut dengan sangat sempurna.
Perkara kedua puluh tujuh ialah bahawa قلى bukan lafaz yang sepatutnya diterjemahkan secara terlalu lemah sehingga kehilangan kekuatan. Jika kita hanya mengatakan “tidak tidak suka”, kita mungkin tidak menangkap kekuatan bahasa Arab. Sumber tafsir menjelaskan bahawa القِلى berkaitan dengan kebencian yang kuat. (Quran.com) Maka terjemahan “tidak membenci” lebih dekat kepada makna yang hendak disampaikan. Tetapi kita juga tidak perlu menambah-nambah emosi manusia kepada lafaz tersebut.
Perkara kedua puluh lapan ialah bahawa ما قلى menunjukkan bahawa Allah menafikan kebencian secara langsung, bukan sekadar menafikan tindakan meninggalkan. Ini penting kerana kedua-dua perkara mempunyai makna yang berbeza. Seseorang boleh meninggalkan seseorang tanpa membencinya. Tetapi Allah menafikan kedua-duanya dalam ayat. Fokus kita hanya kepada قلى, maka kita melihat bahawa Allah tidak membenci Rasulullah ﷺ. Penafian ini berdiri sendiri dan mempunyai makna tersendiri.
Perkara kedua puluh sembilan ialah bahawa قلى memberikan ketenangan terhadap kemungkinan bahawa hubungan antara Allah dan Rasulullah ﷺ telah berubah. Jika seseorang yang dicintai tiba-tiba tidak mendapat sesuatu yang biasa dia dapat, dia mungkin takut hubungan itu telah berubah. Tetapi Allah menafikan kebencian. Maka perubahan keadaan tidak semestinya perubahan hubungan.
Perkara ketiga puluh ialah bahawa lafaz ini mengajar kita supaya tidak menjadikan perasaan sebagai dalil tentang hakikat hubungan dengan Allah. Seseorang mungkin merasa jauh daripada Allah, tetapi perasaan itu sendiri bukan dalil bahawa Allah membencinya. Seseorang mungkin merasa doanya tidak diterima, tetapi itu bukan bukti kebencian Allah. Dalam konteks Rasulullah ﷺ, manusia menyangka sesuatu yang berlaku menunjukkan kebencian, tetapi Allah menafikannya. Maka perasaan dan sangkaan mesti tunduk kepada wahyu.
Perkara ketiga puluh satu ialah bahawa قلى menunjukkan bahawa Allah mengetahui dakwaan yang dibuat terhadap Rasulullah ﷺ dan Allah menjawabnya. Ini memberikan satu pengajaran bahawa Allah tidak membiarkan kebatilan menjadi penentu hakikat. Bila perlu, Allah menjelaskan kebenaran secara langsung. ما قلى adalah salah satu penjelasan tersebut.
Perkara ketiga puluh dua ialah bahawa lafaz ini mempunyai nilai dalam memahami sifat Allah. Kita tidak perlu mengubah قلى kepada makna yang tidak berkaitan dengan kebencian. Allah sendiri menyebutnya. Kita memahami makna yang ditunjukkan oleh bahasa, tetapi kita tidak menyerupakan Allah dengan manusia. Ini merupakan kaedah yang selamat: ** إثبات المعنى بلا تمثيل** — menetapkan makna tanpa menyerupakan. Dalam konteks ini, kita memahami bahawa Allah menafikan kebencian terhadap Rasulullah ﷺ, tanpa membayangkan hakikat sifat Allah seperti sifat makhluk.
Perkara ketiga puluh tiga ialah bahawa kita tidak boleh berkata bahawa memahami قلى sebagai kebencian bermakna kita telah menetapkan keadaan emosi manusia kepada Allah. Itu tidak benar. Makna bahasa dan hakikat sifat adalah dua perkara yang perlu dibezakan. Bahasa memberikan kita makna yang dapat difahami, tetapi Allah tidak menyerupai makhluk. Sebagaimana manusia mengetahui makna “melihat” tetapi tidak mengatakan bahawa penglihatan Allah sama seperti penglihatan manusia, demikian juga kita memahami lafaz قلى tanpa menyerupakan hakikatnya.
Perkara ketiga puluh empat ialah bahawa ما قلى mengandungi penafian yang sangat tepat kerana ia menjawab tuduhan secara langsung. Ini adalah antara ciri bahasa wahyu yang sangat kuat. Jika seseorang menuduh, jawapan tidak semestinya panjang. Kadang-kadang satu penafian yang tepat sudah cukup. ما قلى adalah jawapan tersebut.
Perkara ketiga puluh lima ialah bahawa lafaz قلى membawa kita kepada kesedaran bahawa hubungan seorang Rasul dengan Rabbnya tidak boleh diukur dengan ukuran manusia. Rasulullah ﷺ menerima wahyu, membawa risalah dan menjadi hamba Allah yang paling mulia. Maka kata-kata orang musyrik tidak mempunyai kuasa untuk mengubah hakikat hubungan tersebut. Allah sendiri menafikan kebencian.
Perkara ketiga puluh enam ialah bahawa قلى mengajar bahawa sesuatu yang terhenti sementara tidak semestinya bermakna sesuatu yang dicintai telah ditolak. Dalam kehidupan manusia, ada banyak perkara yang mempunyai masa dan ketentuan. Tetapi manusia cenderung mahu segala sesuatu berlaku mengikut jadual yang mereka fikirkan. Apabila ia tidak berlaku, mereka menyangka Allah membenci. Ayat ini membetulkan kecenderungan tersebut.
Perkara ketiga puluh tujuh ialah bahawa lafaz ما قلى boleh menjadi asas kepada satu pendidikan hati yang sangat besar: jangan berputus asa daripada Allah hanya kerana sesuatu belum berlaku. Sekali lagi, kita tidak menjadikan ayat ini sebagai janji bahawa semua yang kita mahu pasti berlaku. Tetapi kita mengambil pengajaran bahawa kelewatan bukan bukti kebencian. Allah menafikan kebencian terhadap Rasulullah ﷺ walaupun berlaku keadaan yang menimbulkan sangkaan.
Perkara ketiga puluh lapan ialah bahawa قلى mengajar kita supaya membezakan antara hikmah yang belum diketahui dengan kebencian yang didakwa. Kita mungkin tidak mengetahui mengapa sesuatu berlaku. Tetapi ketidaktahuan tidak membenarkan kita mengatakan bahawa Allah membenci kita. Dalam konteks Rasulullah ﷺ, manusia tidak mengetahui sebab kelewatan wahyu, lalu mereka membuat dakwaan. Allah membatalkannya.
Perkara ketiga puluh sembilan ialah bahawa قلى merupakan satu lafaz yang membina keyakinan terhadap wahyu. Jika wahyu sendiri membetulkan persepsi manusia terhadap keadaan Rasulullah ﷺ, maka kita belajar bahawa al-Quran adalah sumber pembetulan terhadap sangkaan. Manusia melihat zahir; wahyu membimbing kepada hakikat.
Perkara keempat puluh ialah bahawa ما قلى memperlihatkan betapa kuatnya hubungan antara lafaz dan konteks. Tanpa konteks, seseorang mungkin tertanya-tanya objek قلى. Dengan konteks, objek itu jelas. Maka memahami al-Quran tidak boleh hanya berdasarkan kamus. Kamus memberitahu makna قلى, tetapi konteks ayat menentukan siapa yang dimaksudkan. Kedua-duanya perlu digabungkan.
Perkara keempat puluh satu ialah bahawa kita perlu menjaga perbezaan antara makna langsung dan pengajaran lanjutan. Makna langsung وما قلى ialah “dan Dia tidak membenci” dengan objek yang difahami sebagai Rasulullah ﷺ. Pengajaran lanjutan ialah bahawa ujian tidak semestinya kebencian, bahawa sangkaan manusia boleh salah, bahawa Rasulullah ﷺ mendapat pembelaan Allah, bahawa hati perlu tenang dan sebagainya. Semua pengajaran itu boleh diambil, tetapi jangan kita mengatakan bahawa semua itu ialah makna literal setiap huruf قلى.
Perkara keempat puluh dua ialah bahawa قلى mengajar kita tentang ketelitian dalam menterjemah. Terjemahan yang tepat perlu menyampaikan makna kebencian yang dinafikan. Sebab itu terjemahan bahasa Inggeris yang diberikan oleh beberapa sumber menggunakan “nor has He become hateful of you” atau “nor has He hated you”. (Quran.com) Dalam bahasa Melayu, “dan Dia tidak membencimu” adalah ungkapan yang dekat dengan makna tersebut.
Perkara keempat puluh tiga ialah bahawa lafaz قلى mempunyai hubungan dengan akar ق ل و menurut sumber kamus yang dirujuk. Majma‘ al-Lughah al-‘Arabiyyah menyenaraikan akar tersebut dan memberikan makna yang berkaitan dengan membenci dan meninggalkan. (مجمع اللغة العربية بالقاهرة) Ini menguatkan bahawa perbahasan kita benar-benar berpijak pada bahasa Arab dan bukan sekadar tafsiran bebas.
Perkara keempat puluh empat ialah bahawa قلى mempunyai penggunaan yang dapat ditemui dalam al-Quran melalui perkataan القالين. Apabila kita mengetahui bahawa قالٍ ialah orang yang membenci, kita dapat memahami bahawa قلى ialah perbuatan membenci. Maka ما قلى ialah penafian terhadap perbuatan tersebut.
Perkara keempat puluh lima ialah bahawa lafaz ini memberikan satu contoh yang sangat baik tentang bagaimana al-Quran membina ketenangan melalui penafian sesuatu yang buruk. Allah tidak semestinya hanya berkata, “Aku menyayangimu.” Dalam konteks tertentu, penafian kebencian boleh menjadi jawapan yang lebih tepat kerana itulah dakwaan yang sedang beredar. ما قلى menjawab dakwaan dengan tepat.
Perkara keempat puluh enam ialah bahawa penafian kebencian ini tidak boleh dipisahkan daripada kemuliaan Rasulullah ﷺ. Jika baginda dibenci oleh Rabbnya, maka itu akan menjadi perkara yang sangat berat. Tetapi Allah sendiri menafikannya. Maka lafaz ini menjadi satu bentuk pengiktirafan bahawa dakwaan tersebut tidak benar.
Perkara keempat puluh tujuh ialah bahawa قلى mengajar kita bahawa Allah tidak membiarkan Rasul-Nya bergantung kepada penilaian manusia. Apabila manusia berkata sesuatu, Allah boleh membela baginda. Ini merupakan salah satu bentuk penjagaan Allah terhadap Rasulullah ﷺ.
Perkara keempat puluh lapan ialah bahawa قلى mengajar kita tentang pentingnya tidak terburu-buru dalam membuat kesimpulan terhadap takdir. Manusia melihat satu peristiwa, tetapi Allah mengetahui keseluruhannya. Jika manusia tidak mengetahui sebab sesuatu berlaku, dia perlu menahan lidahnya daripada membuat dakwaan tentang Allah.
Perkara keempat puluh sembilan ialah bahawa ما قلى menunjukkan bahawa penafian kebencian datang daripada Allah, bukan daripada manusia. Ini memberikan tahap kepastian yang sangat tinggi. Tidak ada sesiapa yang lebih mengetahui hubungan Allah dengan Rasulullah ﷺ daripada Allah sendiri. Maka berita Allah tentang perkara itu adalah penentu.
Perkara kelima puluh ialah bahawa lafaz قلى mempunyai kekuatan kerana ia sangat spesifik. Ia tidak berkata “tidak menyakiti”, “tidak meninggalkan”, atau “tidak mengabaikan”. Ia berkata قلى, iaitu tidak membenci. Maka apabila kita menulis syarah, kita hendaklah mengekalkan fokus pada makna ini. Jangan menjadikan قلى hanya alasan untuk masuk kepada perbahasan umum tentang seluruh kehidupan Rasulullah ﷺ. Fokusnya ialah kebencian yang dinafikan.
Perkara kelima puluh satu ialah bahawa pengguguran maf‘ul tidak mengubah makna perbuatan. قلى tetap bermakna membenci. Yang digugurkan hanyalah objek secara lafaz. Maka kita tidak boleh mengatakan bahawa kerana objek tidak disebut, maka قلى menjadi kata kerja tanpa makna tertentu. Ia tetap kata kerja transitif yang objeknya difahami daripada konteks.
Perkara kelima puluh dua ialah bahawa bentuk ما قلى sangat padat kerana penafian dan perbuatan disatukan dalam dua unsur yang ringkas. Ini memberikan kesan yang kuat kepada pendengar. Tidak ada kata-kata berlebihan. Tidak ada pengulangan. Tetapi makna lengkap.
Perkara kelima puluh tiga ialah bahawa قلى menunjukkan kebencian yang Allah nafikan terhadap Rasulullah ﷺ, tetapi ia tidak mengajar bahawa semua orang yang mengalami kesusahan mempunyai kedudukan yang sama. Ini penting untuk menjaga ketepatan akidah. Kita mengambil pengajaran, bukan menyamakan diri dengan Rasulullah ﷺ.
Perkara kelima puluh empat ialah bahawa قلى mengajar kita bahawa apabila Allah menafikan sesuatu daripada diri-Nya dalam wahyu, kita menerima penafian itu sebagaimana ia datang. Allah tidak membenci Rasulullah ﷺ. Kita tidak perlu mencari alasan untuk mengubah penafian tersebut kepada makna lain. Yang perlu kita lakukan ialah memahami lafaz dan konteksnya.
Perkara kelima puluh lima ialah bahawa memahami قلى sebagai kebencian tidak bermaksud Allah mempunyai kelemahan. Kebencian makhluk boleh berpunca daripada kejahilan, sakit hati atau kelemahan. Kita tidak mengatakan demikian tentang Allah. Kita hanya memahami makna lafaz berdasarkan bahasa dan menyerahkan hakikat yang layak bagi Allah kepada-Nya. Ini adalah perbezaan yang mesti dijaga.
Perkara kelima puluh enam ialah bahawa ما قلى memberi kita contoh bahawa al-Quran boleh menggunakan satu kata yang berkaitan dengan sifat untuk menjelaskan hubungan Allah dengan Rasulullah ﷺ. Kita tidak boleh membatalkan makna itu hanya kerana kita takut kepada persamaan dengan makhluk. Allah sendiri telah memilih lafaz tersebut. Yang perlu ditolak ialah tasybih, bukan makna bahasa.
Perkara kelima puluh tujuh ialah bahawa قلى menjadi sangat kuat apabila dibaca dengan kesedaran bahawa objeknya ialah Rasulullah ﷺ. Jika kita hanya membaca “Dia tidak membenci”, kita mendapat makna umum. Tetapi apabila kita memahami bahawa yang dimaksudkan ialah Rasulullah ﷺ, hati memahami betapa khususnya pembelaan tersebut. Allah tidak membenci Rasul-Nya.
Perkara kelima puluh lapan ialah bahawa ما قلى juga memberikan satu gambaran tentang bagaimana Allah membetulkan sangkaan manusia. Sangkaan manusia mungkin mengatakan sesuatu yang negatif. Allah menjawab dengan ما. Ini menunjukkan bahawa wahyu bukan hanya memberikan hukum, tetapi juga membetulkan persepsi.
Perkara kelima puluh sembilan ialah bahawa قلى mengajar kita supaya tidak menjadikan keadaan sementara sebagai bukti mutlak tentang hubungan seseorang dengan Allah. Ini adalah pengajaran yang sangat penting dalam kehidupan. Kadang-kadang manusia menganggap bahawa apabila sesuatu tidak berlaku, maka Allah menolak mereka. Padahal mereka tidak mengetahui hikmahnya.
Perkara keenam puluh ialah bahawa lafaz ini membina harapan. Walaupun fokus utama ialah penafian kebencian, kesan psikologinya ialah harapan. Jika Allah tidak membenci Rasulullah ﷺ, maka baginda tidak perlu tenggelam dalam sangkaan bahawa hubungan dengan Rabbnya telah terputus. Penafian kebencian membuka ruang kepada ketenangan dan harapan.
Perkara keenam puluh satu ialah bahawa قلى mengajar kita bahawa kasih Allah tidak boleh diukur dengan satu tanda zahir sahaja. Ini bukan bermakna kita tidak boleh menggunakan tanda-tanda syarak untuk mengetahui kasih Allah. Tetapi kita tidak boleh membuat kesimpulan mutlak daripada satu peristiwa. Rasulullah ﷺ menjadi contoh paling jelas dalam ayat ini.
Perkara keenam puluh dua ialah bahawa lafaz قلى memberikan satu gambaran tentang kelembutan Allah terhadap Rasulullah ﷺ. Allah mengetahui bahawa tuduhan tersebut boleh menyakitkan hati baginda, lalu Allah memberikan penjelasan. Walaupun kita tidak perlu memasukkan perasaan manusia ke dalam sifat Allah, kita boleh melihat kesan wahyu terhadap hati Rasulullah ﷺ: penafian tersebut menjadi penghiburan yang agung.
Perkara keenam puluh tiga ialah bahawa ما قلى menunjukkan bahawa Allah tidak menyerahkan penilaian tentang hubungan-Nya dengan Rasulullah ﷺ kepada manusia. Allah sendiri menentukan apa yang benar. Ini mengajar kita bahawa apabila manusia menilai kita, penilaian mereka bukan semestinya hakikat. Yang penting ialah kita kembali kepada penilaian Allah melalui wahyu.
Perkara keenam puluh empat ialah bahawa قلى memberikan satu kaedah dalam membaca lafaz-lafaz al-Quran: jangan terlalu cepat mencari makna majazi jika makna bahasa yang jelas sudah mencukupi. Dalam kes ini, makna قلى sebagai kebencian sudah jelas dalam bahasa Arab dan ditegaskan oleh para ulama tafsir. (Quran.com) Maka kita tidak perlu mengubahnya kepada makna lain yang jauh.
Perkara keenam puluh lima ialah bahawa pada masa yang sama, kita tidak boleh menggunakan makna bahasa untuk membuat gambaran tentang hakikat Allah. Memahami “benci” sebagai makna bahasa tidak memberi kita pengetahuan tentang kaifiyat sifat Allah. Maka dua perkara mesti berdiri bersama: makna diterima, kaifiyat tidak dibayangkan.
Perkara keenam puluh enam ialah bahawa قلى menunjukkan bahawa Allah membela Rasulullah ﷺ dengan cara yang paling tepat terhadap tuduhan yang dilemparkan. Jika tuduhannya ialah kebencian, maka penafiannya ialah ما قلى. Ini adalah jawapan yang sangat tepat dan tidak berlebihan.
Perkara keenam puluh tujuh ialah bahawa lafaz قلى memberi kita peluang untuk memahami bahawa al-Quran sangat tepat dalam memilih akar kata. قلى mempunyai makna yang kuat. Jika al-Quran hanya mahu menyampaikan bahawa Allah tidak menjauh secara fizikal, perkataan lain boleh digunakan. Tetapi lafaz yang digunakan ialah قلى, kerana yang hendak dinafikan ialah kebencian.
Perkara keenam puluh lapan ialah bahawa ما قلى mempunyai kekuatan kerana ia menafikan sesuatu yang boleh menyebabkan seseorang berputus asa. Jika Rasulullah ﷺ menyangka bahawa Allah membenci baginda, ia akan menjadi suatu perkara yang sangat berat. Allah menghapuskan sangkaan tersebut. Maka lafaz ini merupakan salah satu lafaz penguat hati yang paling indah.
Perkara keenam puluh sembilan ialah bahawa kita perlu membezakan antara penafian kebencian dengan penetapan kasih. Secara bahasa, ما قلى menafikan kebencian. Penetapan kasih boleh disokong oleh nas-nas lain. Kita tidak perlu memaksa semua makna kasih dimasukkan ke dalam perkataan قلى. Ini menjaga ketepatan tafsir.
Perkara ketujuh puluh ialah bahawa قلى menunjukkan bahawa satu lafaz boleh menjadi pintu kepada perbahasan yang sangat luas tanpa kehilangan fokus. Kita boleh membincangkan makna bahasa, kekuatan kebencian, penafian, konteks, pengguguran maf‘ul, balaghah, pembelaan Rasulullah ﷺ, ketenangan hati, perbezaan makna dan hakikat, serta disiplin memahami sifat yang dinyatakan dalam wahyu. Tetapi semuanya mesti kembali kepada قلى.
Perkara ketujuh puluh satu ialah bahawa kita tidak boleh melupakan bahawa ayat al-Quran ialah wahyu. Oleh itu, setiap perbahasan tentang قلى mesti bermula daripada lafaz Allah, bukan daripada teori manusia. Lafaz Allah ialah ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾. Para ulama menjelaskan maknanya sebagai وما قلاك dan وما أبغضك. (Quran.com) Maka itulah titik permulaan yang kukuh.
Perkara ketujuh puluh dua ialah bahawa قلى mengajar kita supaya menghormati struktur al-Quran. Kita tidak boleh menganggap bahawa semua perkara mesti disebut secara zahir. Pengguguran maf‘ul di sini tidak merosakkan makna kerana konteks telah menyediakan rujukan. Ini adalah salah satu bentuk keindahan bahasa wahyu.
Perkara ketujuh puluh tiga ialah bahawa apabila kita membaca وما قلى, kita perlu sedar bahawa perkataan قلى sebenarnya mengandungi objek yang difahami. Dalam terjemahan, kita perlu menyebut “tidak membencimu” kerana bahasa Melayu biasanya memerlukan objek yang jelas. Tetapi dalam teks Arab al-Quran, Allah memilih bentuk yang lebih ringkas. Maka terjemahan menambahkan unsur yang difahami, bukan menambahkan makna baru.
Perkara ketujuh puluh empat ialah bahawa قلى memperlihatkan bahawa keindahan bahasa al-Quran tidak semestinya terletak pada banyaknya perkataan. Kadang-kadang keindahan terletak pada apa yang tidak disebut tetapi dapat difahami. Ini ialah salah satu bentuk ijaz. Al-Tafsir al-Wasit secara khusus menyebut pengguguran maf‘ul dan mengaitkannya dengan kejelasan unsur yang digugurkan. (Quran.com)
Perkara ketujuh puluh lima ialah bahawa ما قلى juga menunjukkan bahawa penafian kebencian itu bukan penafian yang kabur. مَا terus masuk kepada kata kerja. Maka pendengar tidak perlu menunggu hingga akhir ayat untuk mengetahui sikap yang dinafikan. Lafaz tersebut segera memberi ketenangan: tidak membenci.
Perkara ketujuh puluh enam ialah bahawa قلى memberikan satu pengajaran bahawa Allah mengetahui apa yang menyentuh hati Rasulullah ﷺ. Baginda adalah manusia yang menerima wahyu dan menghadapi tuduhan. Allah menghiburkan baginda. Ini menunjukkan bahawa wahyu mempunyai dimensi penjagaan hati selain daripada dimensi hukum.
Perkara ketujuh puluh tujuh ialah bahawa قلى mengajar kita supaya tidak membiarkan kata-kata manusia menguasai hati apabila wahyu telah menjelaskan hakikat. Jika manusia berkata bahawa Allah membenci Rasulullah ﷺ, Allah berkata ما قلى. Maka kata-kata manusia gugur. Dalam kehidupan kita, jika manusia menilai kita dengan cara yang tidak benar, kita perlu menimbangnya dengan wahyu dan kebenaran, bukan menjadikan kata-kata mereka sebagai ukuran mutlak.
Perkara ketujuh puluh lapan ialah bahawa lafaz قلى mengandungi unsur pembelaan yang sangat langsung. Allah tidak berkata bahawa “mereka salah” secara umum sahaja. Allah menafikan objek tuduhan: kebencian. Ini menjadikan jawapan lebih kuat kerana ia menyerang dakwaan tepat pada pusatnya.
Perkara ketujuh puluh sembilan ialah bahawa ما قلى menunjukkan bahawa kebencian yang didakwa itu tidak wujud. Ini bukan sekadar “tidak perlu difikirkan”. Ia adalah penafian daripada Allah. Maka hati Rasulullah ﷺ boleh bersandar kepada penafian tersebut.
Perkara kelapan puluh ialah bahawa lafaz قلى mempunyai nilai pendidikan yang besar kepada orang yang mudah berputus asa. Apabila sesuatu tidak berlaku seperti yang diharapkan, jangan segera berkata bahawa Allah membenci. Berhenti dan kembali kepada wahyu. ما قلى mengajar bahawa keadaan tidak boleh menjadi bukti tunggal.
Perkara kelapan puluh satu ialah bahawa قلى menunjukkan bahawa Allah boleh menjawab satu tuduhan dengan satu lafaz yang sangat pendek. Ini menjadi contoh bahawa hujah tidak semestinya kuat kerana panjang. Kekuatan hujah terletak pada ketepatan. ما قلى tepat kerana ia menafikan tepat perkara yang didakwa.
Perkara kelapan puluh dua ialah bahawa kita perlu membezakan antara lafaz yang digunakan Allah dengan huraian yang kita buat. Lafaz al-Quran ialah ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾. Huraian kita ialah “Allah tidak membenci Rasulullah ﷺ.” Ini penting dalam penulisan ilmiah kerana jangan sampai lafaz penjelasan dianggap sebagai lafaz wahyu.
Perkara kelapan puluh tiga ialah bahawa pengguguran maf‘ul pada قلى tidak boleh dijadikan hujah bahawa objeknya umum tanpa batas. Konteks menetapkan objek utama. Al-Tabari menyebut bahawa pendengar memahami bahawa yang dimaksudkan ialah Nabi Allah ﷺ. (Quran.com) Maka kita tidak perlu membebankan lafaz dengan tafsiran yang jauh daripada konteks.
Perkara kelapan puluh empat ialah bahawa قلى juga memperlihatkan bahawa al-Quran menggunakan kata kerja yang kuat untuk membina penafian yang kuat. Jika perkataan itu menunjukkan kebencian yang kuat, maka penafiannya memberikan ketenangan yang kuat. Ini menjadikan lafaz tersebut sesuai dengan keadaan yang hendak dibetulkan.
Perkara kelapan puluh lima ialah bahawa ما قلى bukan sekadar penafian terhadap “rasa tidak suka”, tetapi penafian terhadap القلى sebagaimana bahasa Arab menggunakannya. Majma‘ al-Lughah al-‘Arabiyyah menyatakan bahawa قلى فلانًا membawa makna أبغضه وهجره. (مجمع اللغة العربية بالقاهرة) Ini menguatkan bahawa kita perlu mengambil serius makna lafaz tersebut.
Perkara kelapan puluh enam ialah bahawa قلى menunjukkan bagaimana al-Quran menggunakan bahasa yang manusia faham untuk menerangkan perkara yang berkaitan dengan Allah, tanpa menjadikan Allah sama dengan manusia. Ini merupakan satu asas penting dalam memahami nas-nas sifat. Kita tidak boleh mengatakan bahawa kerana lafaz itu mempunyai makna yang kita gunakan untuk manusia, maka apabila digunakan untuk Allah ia mesti sama. Persamaan lafaz tidak membawa persamaan hakikat.
Perkara kelapan puluh tujuh ialah bahawa penafian قلى juga menunjukkan bahawa Allah mengetahui dan membetulkan persepsi manusia terhadap hubungan baginda dengan Rabbnya. Ini menjadikan ayat tersebut sebagai pembelaan yang datang dari atas, bukan pembelaan yang dibina daripada hujah manusia.
Perkara kelapan puluh lapan ialah bahawa lafaz قلى mempunyai kekuatan kerana ia berada pada penghujung satu penyataan yang sangat menenangkan. Apabila seseorang mendengar ما قلى, dia tidak perlu lagi tertanya-tanya apakah Allah telah membenci Rasulullah ﷺ. Jawapannya jelas: tidak.
Perkara kelapan puluh sembilan ialah bahawa kita boleh melihat قلى sebagai satu contoh bahawa penafian sesuatu yang negatif kadang-kadang mempunyai nilai positif yang sangat besar. “Tidak membenci” secara lafaz ialah penafian. Tetapi dalam konteks penghiburan, penafian itu mengandungi pengukuhan bahawa sangkaan buruk tersebut tidak benar. Ia memberi rasa aman.
Perkara kesembilan puluh ialah bahawa kita tidak boleh menganggap lafaz ini sekadar sejarah. Ia membawa prinsip yang sentiasa relevan: manusia mudah membuat kesimpulan daripada keadaan, tetapi wahyu mengajar mereka supaya kembali kepada hakikat. قلى menjadi contoh bagaimana Allah membatalkan kesimpulan yang salah.
Perkara kesembilan puluh satu ialah bahawa ما قلى mengajar kita supaya tidak menuduh Allah berdasarkan perasaan. Jika seseorang merasa dirinya tidak disayangi, perasaan itu tidak menjadi dalil bahawa Allah membencinya. Kita mesti kembali kepada wahyu. Dalam konteks Rasulullah ﷺ, Allah sendiri menafikan kebencian.
Perkara kesembilan puluh dua ialah bahawa قلى juga menunjukkan bahawa kata-kata orang musyrik tidak mempunyai nilai apabila bertentangan dengan wahyu. Mereka membuat dakwaan, Allah menjawab. Maka kita belajar bahawa hakikat bukan ditentukan oleh jumlah orang yang mengatakannya.
Perkara kesembilan puluh tiga ialah bahawa ما قلى mengajar bahawa Rasulullah ﷺ tidak perlu tunduk kepada propaganda manusia tentang hubungan baginda dengan Allah. Allah sendiri menyatakan hakikat. Ini merupakan satu bentuk pemeliharaan yang sangat agung.
Perkara kesembilan puluh empat ialah bahawa lafaz قلى sangat sesuai dengan fokus pembelaan kerana kebencian merupakan salah satu perkara yang paling jelas bertentangan dengan hubungan kasih dan pertolongan. Allah menafikan kebencian tersebut. Maka hati Rasulullah ﷺ tidak perlu lagi memikirkan dakwaan itu.
Perkara kesembilan puluh lima ialah bahawa pengguguran maf‘ul menjadikan lafaz ما قلى lebih ringkas, tetapi konteks menjadikannya lebih jelas. Ini adalah satu contoh bahawa ringkas tidak semestinya kurang makna. Kadang-kadang ringkas menjadi lebih kuat apabila konteks sangat jelas.
Perkara kesembilan puluh enam ialah bahawa قلى juga mengajar kita tentang disiplin dalam tadabbur. Kita boleh merenungkan banyak pengajaran, tetapi kita mesti sentiasa kembali kepada makna asal. Jika tadabbur membawa kita jauh sehingga kita tidak lagi dapat menjelaskan apa maksud قلى, maka tadabbur itu telah kehilangan pusatnya. Pusatnya ialah kebencian yang dinafikan.
Perkara kesembilan puluh tujuh ialah bahawa ما قلى menunjukkan bahawa Allah tidak membiarkan Rasulullah ﷺ bersendirian dalam menghadapi dakwaan manusia. Allah sendiri menjawab. Maka lafaz ini mempunyai nilai pembelaan dan pemeliharaan.
Perkara kesembilan puluh lapan ialah bahawa قلى memberi kita satu gambaran bahawa Allah mengetahui hakikat yang manusia tidak ketahui. Manusia melihat kelewatan wahyu. Allah mengetahui bahawa itu bukan kebencian. Maka manusia perlu merendahkan diri di hadapan ilmu Allah.
Perkara kesembilan puluh sembilan ialah bahawa ما قلى boleh menjadi satu asas untuk membina adab terhadap takdir. Apabila sesuatu berlaku yang kita tidak fahami, kita tidak boleh terus menuduh bahawa Allah membenci kita. Kita boleh berkata, “Aku tidak mengetahui hikmah perkara ini.” Itu lebih selamat daripada berkata, “Allah membenci aku.” Ayat ini mengajar kita berhati-hati terhadap dakwaan yang tidak mempunyai ilmu.
Perkara keseratus ialah bahawa lafaz قلى merupakan contoh yang sangat indah tentang bagaimana satu perkataan dapat menggabungkan ilmu bahasa, konteks, balaghah, pembelaan Rasulullah ﷺ dan pendidikan hati. Kita tidak perlu mengubahnya menjadi sesuatu yang rumit. Cukup kita memahami maknanya dengan tepat dan menghayati apa yang Allah nafikan.
Jika kita mahu merumuskan inti lafaz ini dengan sangat teliti, maka ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ mengandungi penafian terhadap القِلَى, iaitu kebencian. Lafaz مَا menafikan perbuatan قَلَىٰ. Objek kepada قَلَىٰ tidak disebut secara zahir, tetapi difahami daripada konteks sebagai Rasulullah ﷺ. Al-Tabari menjelaskan bahawa maknanya ialah وما قلاك dan bahawa pengguguran tersebut berlaku kerana makna telah dapat difahami oleh pendengar. (Quran.com) Al-Tafsir al-Wasit menjelaskan bahawa قلى berasal daripada القِلاَ, iaitu kebencian yang kuat, dan bahawa maf‘ulnya digugurkan kerana telah ditunjukkan oleh konteks. (Quran.com) Ibn Kathir pula menerangkan وما قلى dengan makna وما أبغضك, “dan Dia tidak membencimu.” (Quran.com) Dengan itu, asas makna lafaz ini amat jelas dan kukuh.
Yang lebih menarik ialah bahawa ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ tidak menggunakan lafaz yang panjang untuk mencapai makna tersebut. Hanya dua unsur: مَا dan قَلَىٰ. Tetapi di dalam dua unsur itu terkandung penafian terhadap suatu tuduhan yang sangat besar. Inilah salah satu bentuk ijaz al-Quran. Lafaznya sedikit, tetapi maknanya luas. Dhamir yang difahami tidak perlu diulang. Konteks telah mencukupkannya. Maka ما قلى menjadi ungkapan yang sangat padat: “Dia tidak membencimu.”
Dan apabila kita menyebut “tidak membencimu”, kita mesti memahami bahawa “mu” itu bukan lafaz yang kelihatan pada قلى. Ia ialah dhamir yang difahami berdasarkan konteks. Ini satu perkara yang perlu dijelaskan supaya pembaca tidak menyangka bahawa kita menambah sesuatu ke dalam al-Quran. Kita tidak menambah. Kita hanya menjelaskan makna yang difahami oleh ahli bahasa dan ahli tafsir. Lafaz wahyu kekal ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾. Penjelasan maknanya ialah وما قلاك.
Ini juga menunjukkan bahawa bahasa al-Quran sangat kaya. Dalam satu keadaan, sesuatu disebut secara lengkap. Dalam keadaan lain, sesuatu boleh digugurkan kerana telah diketahui. Pengguguran tersebut tidak mengurangkan makna kerana pendengar yang memahami konteks akan menangkapnya. Maka pembaca al-Quran perlu mempunyai keupayaan melihat hubungan antara lafaz-lafaz, bukan sekadar menterjemahkan perkataan secara terpisah.
Apabila kita meneliti قلى dari sudut makna, kita juga perlu menyedari bahawa ia merupakan kata yang berkaitan dengan hubungan antara satu pihak dengan pihak yang lain. Seseorang membenci seseorang. Dalam ayat ini, Allah menafikan bahawa Rasulullah ﷺ menjadi objek kebencian tersebut. Maka struktur maknanya ialah: Allah — tidak — membenci — Rasulullah ﷺ. Tetapi al-Quran memilih untuk menggugurkan objek secara zahir kerana ia sudah diketahui. Hasilnya: ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾.
Kekuatan ayat ini juga dapat dirasakan apabila kita bayangkan lawan kepada penafian tersebut. Jika ayat itu mengatakan قَلَىٰ, maka maknanya akan menjadi “Dia membenci”. Tetapi Allah meletakkan مَا: مَا قَلَىٰ. Satu huruf mengubah seluruh arah makna. Tuduhan kebencian dipadamkan. Ini menunjukkan betapa pentingnya ketelitian dalam membaca al-Quran. Tidak boleh seseorang membaca قلى tanpa melihat ما yang mendahuluinya.
Demikian juga kita tidak boleh membaca ما tanpa melihat قلى selepasnya. ما sahaja hanyalah penafian. Tetapi apakah yang dinafikan? قلى. Maka makna sempurna hanya muncul apabila kedua-duanya dibaca bersama. Ini adalah satu pelajaran besar tentang membaca al-Quran secara menyeluruh walaupun kita sedang memfokuskan satu lafaz.
Lafaz قلى juga membawa kita kepada satu hakikat yang sangat indah: Allah sendiri menjaga hati Rasulullah ﷺ daripada sangkaan bahawa baginda telah dibenci. Allah tidak membiarkan kata-kata manusia menjadi penentu keadaan hati baginda. Allah memberikan berita yang benar. Maka ما قلى menjadi satu bentuk rahmat melalui wahyu.
Tetapi sekali lagi, kita tidak perlu mengubah قلى kepada makna “Allah tidak meninggalkanmu secara umum” kerana itu ialah makna yang dibawa oleh lafaz lain. قلى fokus kepada kebencian. Ini penting kerana sebuah syarah yang kuat ialah syarah yang tidak mencampuradukkan lafaz. Jika kita sedang membahaskan قلى, maka kita hendaklah terus kembali kepada kebencian yang dinafikan.
Begitu juga kita tidak perlu menjadikan قلى sebagai satu perbahasan panjang tentang semua bentuk kasih Allah. Kasih boleh dibuktikan dengan nas-nas lain. Tetapi قلى memberi kita satu perkara yang sangat jelas: Allah tidak membenci Rasulullah ﷺ. Dan kerana kebencian itu dinafikan, hati menjadi tenang.
Lafaz قلى juga menunjukkan bahawa Allah mengetahui bagaimana manusia boleh salah menilai keadaan. Manusia melihat satu keadaan lalu membuat kesimpulan. Allah mengetahui keseluruhan hakikat. Maka wahyu membetulkan manusia. Inilah satu daripada fungsi penting al-Quran: membetulkan pandangan manusia yang tersasar.
Dalam kehidupan kita, terdapat banyak perkara yang tidak kita fahami. Kita mungkin melihat seseorang diuji lalu menyangka Allah membencinya. Kita mungkin melihat seseorang kehilangan sesuatu lalu menyangka Allah murka kepadanya. Tetapi ayat ini mengajar bahawa kesimpulan seperti itu tidak boleh dibuat secara mutlak. Rasulullah ﷺ sendiri melalui keadaan yang menimbulkan dakwaan seperti itu, lalu Allah menafikannya.
Maka ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ juga mempunyai nilai dalam membina husnuzan kepada Allah. Husnuzan bukan bermaksud seseorang menganggap semua perbuatannya benar atau menganggap Allah pasti memberikan semua yang dia kehendaki. Husnuzan bermaksud tidak menuduh Allah dengan sesuatu yang tidak mempunyai dalil. ما قلى menunjukkan bahawa kebencian yang disangka itu tidak benar.
Ini juga mengajar bahawa apabila sesuatu perkara belum kita fahami, kita boleh menyerahkan urusannya kepada Allah tanpa membuat dakwaan. Kita tidak perlu mengatakan, “Allah membenci aku.” Kita boleh mengatakan, “Aku tidak tahu hikmah perkara ini.” Ini lebih dekat dengan adab terhadap Allah.
Lafaz قلى juga boleh menjadi peringatan kepada seseorang supaya tidak menjadikan pengalaman peribadi sebagai ukuran mutlak tentang sifat Allah. Jika seseorang mengalami kesusahan, dia tidak boleh mengatakan bahawa Allah membenci semua orang yang diuji. Allah menurunkan ayat yang membuktikan bahawa ujian dan kebencian bukan perkara yang sama.
Pada masa yang sama, kita tidak boleh menggunakan ayat ini untuk menghilangkan rasa takut kepada Allah. Allah mempunyai nas-nas yang menunjukkan kemurkaan terhadap kekufuran, syirik, kezaliman dan maksiat. Tetapi ما قلى mempunyai objek dan konteks yang khusus. Maka kita tidak mencampurkan antara perkara yang Allah nafikan di sini dengan perkara yang Allah tetapkan dalam nas-nas lain.
Dengan itu, قلى mengajar kita tentang ketepatan dalam memahami sifat-sifat yang dinyatakan oleh wahyu. Jangan kita kosongkan makna, dan jangan kita serupakan. Jangan kita menafsirkan tanpa keperluan, dan jangan pula kita membayangkan hakikatnya seperti makhluk. Kita berada pada jalan memahami apa yang Allah nyatakan dengan bahasa yang Dia gunakan.
Akhirnya, apabila kita berdiri di hadapan lafaz ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾, kita sebenarnya berdiri di hadapan satu daripada ungkapan penghiburan yang sangat kuat dalam al-Quran. Ia ringkas, tetapi ia menjawab suatu ketakutan yang besar. Ia tidak panjang, tetapi ia membatalkan suatu tuduhan yang berat. Ia menggugurkan maf‘ul, tetapi maknanya tetap jelas. Ia menggunakan lafaz قلى yang menunjukkan kebencian yang kuat, lalu mendahuluinya dengan ما untuk menafikan kebencian tersebut. Para ulama tafsir menjelaskan bahawa maknanya ialah وما قلاك dan وما أبغضك. (Quran.com) Maka makna yang perlu berdiri teguh ialah: Allah سبحانه وتعالى tidak membenci Rasulullah ﷺ.
Dan di sinilah keindahan paling besar lafaz tersebut. Allah tidak perlu menggunakan ungkapan yang panjang. Allah tidak perlu mengulang objeknya. Allah tidak perlu menjelaskan dengan banyak perkataan. ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ sudah memadai. Orang yang memahami bahasa Arab memahami قلى. Orang yang memahami konteks memahami objeknya. Orang yang memahami penafian memahami kekuatan ما. Dan orang yang memahami kedudukan Rasulullah ﷺ memahami betapa besar pembelaan yang terkandung di dalamnya.
Maka قلى bukan sekadar “satu perkataan yang bermaksud benci”. Ia ialah lafaz yang dipilih Allah untuk menafikan kebencian terhadap Rasulullah ﷺ. Ia adalah lafaz yang mematahkan sangkaan. Ia adalah lafaz yang membela Rasulullah ﷺ. Ia adalah lafaz yang menenangkan hati. Ia adalah lafaz yang mengajar manusia supaya tidak mengukur hubungan dengan Allah berdasarkan keadaan semata-mata. Ia adalah lafaz yang menunjukkan bahawa tidak disebutnya sesuatu pada lafaz tidak semestinya bermakna ia tidak dimaksudkan pada makna. Ia adalah lafaz yang memperlihatkan keindahan ijaz al-Quran. Dan ia juga merupakan lafaz yang mengajar kita bahawa apabila Allah menyebut sesuatu dengan lafaz yang kita fahami dalam bahasa manusia, kita memahami maknanya tanpa menyerupakan hakikat Allah dengan makhluk.
﴿وَمَا قَلَىٰ﴾ — Allah tidak membenci Rasulullah ﷺ.
Bukan manusia yang mengatakan demikian.
Bukan sangkaan yang mengatakan demikian.
Bukan perasaan yang mengatakan demikian.
Tetapi Allah sendiri yang menafikan kebencian tersebut.
Dan apabila Allah telah menafikannya, maka segala sangkaan yang mengatakan sebaliknya tertolak. Itulah kekuatan مَا. Apabila Allah menggunakan قَلَىٰ, maka kita mengetahui perkara yang dinafikan ialah kebencian. Itulah kekuatan قلى. Apabila objek tidak disebut, kita memahami bahawa ia merujuk kepada Rasulullah ﷺ berdasarkan konteks. Itulah kekuatan susunan ayat. Dan apabila semuanya digabungkan, lahirlah satu ungkapan yang pendek pada lafaz tetapi sangat besar pada makna:
﴿وَمَا قَلَىٰ﴾
Allah tidak membenci Rasulullah ﷺ.
Inilah inti yang mesti sentiasa dipelihara apabila kita membahaskan lafaz tersebut. Jangan kita menghilangkan makna قلى sehingga penafian Allah menjadi kabur. Jangan pula kita menyerupakan makna itu dengan keadaan makhluk. Jangan kita menganggap pengguguran كَ sebagai pengguguran makna. Jangan kita menjadikan konteks tidak berguna. Dan jangan kita membebankan lafaz ini dengan makna yang bukan tempatnya. Pegang lafaznya, fahami bahasanya, lihat konteksnya, fahami penggugurannya, dan hayati penafiannya.
قلى ialah kebencian.
ما قلى ialah penafian kebencian.
وما قلاك ialah makna yang difahami.
Dan pihak yang dimaksudkan ialah Rasulullah ﷺ.
Maka lafaz ini berdiri sebagai satu pembelaan Ilahi yang sangat agung terhadap baginda ﷺ: Rasulullah ﷺ tidak dibenci oleh Rabbnya.
Itulah kekuatan ﴿وَمَا قَلَىٰ﴾.
asas
klk
