Perbahasan Tentang Ayat 2 Dari Surah Ali Imran ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ... (Ali Imran:2)

ا   ب   ت   ث   ج   ح   خ   د   ذ   ر   ز   س   ش   ص   ض   ط   ظ   ع   غ   ف   ق   ك   ل   م   ن   و   ه   ي

A   B   C   D   E   F   G   H   I   J   K   L   M   N   O   P   Q   R   S   T   U   V   W   X   Y   Z

edit / Copy / as

1. Perbahasan Tentang Ayat 2 Dari Surah Ali Imran ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ... (Ali Imran:2) / edit
2. Perbahasan Tentang Ayat 2 Dari Surah Ali Imran ... ٱلْحَىُّ ٱلْقَيُّومُ (Ali Imran:2) / edit

Perbahasan Tentang Ayat 2 Dari Surah Ali Imran: ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ

Penyataan Allah سبحانه وتعالى dalam Surah Ali Imran ayat 2, “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”, merupakan salah satu penyataan al-Quran yang paling agung tentang hakikat ketuhanan. Ia sangat ringkas dari sudut bilangan lafaz, tetapi kandungannya amat luas dari sudut makna, tuntutan, pengakuan, pembuktian, kesan terhadap kehidupan manusia dan kedudukannya dalam keseluruhan ajaran Islam. Penyataan ini terdiri daripada nama Allah سبحانه وتعالى, kemudian penafian yang mutlak terhadap adanya sesuatu yang berhak disembah selain-Nya, lalu diikuti dengan pengecualian yang menetapkan bahawa hanya Allah سبحانه وتعالى yang berhak disembah. Dengan demikian, penyataan “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” bukan sekadar satu ayat yang dibaca untuk mendapatkan pahala bacaan, bahkan ia merupakan satu pengisytiharan yang mengandungi hakikat iman yang paling asas dan paling agung. Ia mengajar manusia bahawa apabila berbicara tentang Tuhan, maka perkara pertama yang mesti difahami ialah siapakah yang benar-benar memiliki hak untuk menerima seluruh bentuk pengabdian, ketundukan, doa, takut, harap, cinta, pengagungan dan ketaatan yang bersifat ibadah. Jawapannya ialah Allah سبحانه وتعالى semata-mata. Oleh sebab itu, lafaz ini mempunyai hubungan yang sangat rapat dengan kalimah syahadah, kerana inti kandungannya ialah bahawa tidak ada ilah yang benar selain Allah سبحانه وتعالى.

Apabila seseorang merenungkan lafaz “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”, dia sebenarnya sedang berhadapan dengan satu prinsip yang memutuskan segala bentuk kekeliruan tentang siapa yang berhak menerima ibadah. Lafaz “ٱللَّهُ” menetapkan nama Tuhan yang sebenar, manakala “لَآ إِلَٰهَ” menafikan secara menyeluruh kewujudan sesuatu yang berhak disembah selain Allah سبحانه وتعالى, dan “إِلَّا هُوَ” menetapkan bahawa hak tersebut hanya kembali kepada Allah سبحانه وتعالى. Oleh itu, penyataan ini mempunyai dua unsur yang sangat penting, iaitu penafian dan penetapan. Penafian sahaja belum mencukupi sekiranya tidak disertai penetapan, manakala penetapan sahaja tanpa penafian juga tidak memberikan maksud yang sempurna. Apabila seseorang mengatakan “tiada ilah”, dia menafikan semua yang dianggap sebagai ilah. Apabila dia mengatakan “melainkan Dia”, dia menetapkan bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang memiliki hak tersebut. Inilah kekuatan makna penyataan ini. Ia tidak sekadar mengatakan bahawa Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan, tetapi pada masa yang sama menolak segala dakwaan bahawa selain Allah سبحانه وتعالى mempunyai hak ketuhanan yang sebenar.

Perkataan “إِلَٰهَ” merupakan lafaz yang sangat penting untuk difahami dalam penyataan ini. Secara umum, ia merujuk kepada sesuatu yang diambil sebagai sembahan. Namun dalam konteks akidah Islam, maksud yang paling tepat bukan sekadar “sesuatu yang wujud dan dipanggil tuhan”, tetapi sesuatu yang berhak menerima ibadah. Perkara ini amat penting kerana al-Quran tidak membina kefahaman manusia tentang ketuhanan hanya berdasarkan kewujudan sesuatu yang dipanggil tuhan oleh manusia. Manusia boleh memberikan pelbagai nama kepada sesuatu, membina patung, mengagungkan makhluk, memohon kepada sesuatu, takut kepada sesuatu atau meletakkan pergantungan kepada sesuatu, tetapi semua itu tidak menjadikan sesuatu tersebut sebagai ilah yang benar. Hakikat ketuhanan bukan ditentukan oleh dakwaan manusia. Hakikat ketuhanan ditentukan oleh Allah سبحانه وتعالى sendiri. Oleh itu, “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” bermaksud tidak ada sesuatu pun yang berhak menerima ibadah selain Allah سبحانه وتعالى.

Di sinilah terletaknya perbezaan antara sesuatu yang dianggap sebagai sembahan dengan sesuatu yang benar-benar berhak disembah. Manusia boleh menyembah sesuatu yang batil, tetapi sembahan tersebut tidak menjadi benar hanya kerana manusia menyembahnya. Berhala yang disembah tidak menjadi Tuhan kerana disembah. Matahari yang diagungkan tidak menjadi Tuhan kerana diagungkan. Manusia yang dipuja tidak menjadi Tuhan kerana dipuja. Malaikat tidak menjadi Tuhan kerana ada manusia yang memohon kepada mereka. Jin tidak menjadi Tuhan kerana ada manusia yang takut kepada mereka atau meminta pertolongan daripada mereka. Apa sahaja makhluk yang dijadikan sebagai tempat ibadah tidak berubah menjadi Tuhan hanya kerana manusia memberikan kepadanya kedudukan tersebut. Sebaliknya, “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” menetapkan bahawa hak untuk menerima ibadah bukan sesuatu yang boleh diberikan oleh manusia kepada sesiapa yang mereka kehendaki. Hak tersebut merupakan hak Allah سبحانه وتعالى yang tidak boleh dipindahkan kepada makhluk.

Penyataan “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga menunjukkan bahawa Islam tidak membiarkan persoalan ketuhanan berada dalam ruang sangkaan manusia semata-mata. Manusia mempunyai kecenderungan untuk mencari sesuatu yang lebih tinggi daripada dirinya, tempat bergantung ketika lemah, tempat meminta ketika berhajat dan sesuatu yang diagungkan ketika menghadapi perkara yang tidak mampu dikuasainya. Namun naluri tersebut tidak dibiarkan tanpa panduan. Allah سبحانه وتعالى menjelaskan bahawa semua bentuk pengabdian tersebut mesti diarahkan kepada-Nya. Manusia tidak dibiarkan memilih sendiri siapa yang berhak menerima ibadah. Allah سبحانه وتعالى sendiri menjelaskan bahawa tidak ada ilah selain-Nya. Maka penyataan ini bukan sekadar jawapan kepada persoalan “siapakah Tuhan?”, tetapi juga jawapan kepada persoalan “siapakah yang berhak disembah?”

Nama “ٱللَّهُ” yang terdapat pada permulaan penyataan tersebut mempunyai kedudukan yang amat agung. Allah سبحانه وتعالى bukan sekadar salah satu nama yang digunakan untuk menyebut Tuhan, tetapi nama yang menunjukkan Tuhan Yang Maha Esa dan satu-satunya yang berhak menerima seluruh bentuk ibadah. Apabila al-Quran menyebut “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”, perhatian manusia diarahkan terlebih dahulu kepada Allah سبحانه وتعالى sebelum penafian dan penetapan hak ibadah disebutkan. Seolah-olah manusia diperintahkan supaya mengenali bahawa segala perbincangan tentang ketuhanan mesti kembali kepada Allah سبحانه وتعالى. Tidak ada asas yang lebih kukuh untuk mengenal Tuhan daripada apa yang Allah سبحانه وتعالى sendiri khabarkan tentang diri-Nya.

Lafaz “لَا” dalam “لَآ إِلَٰهَ” membawa makna penafian. Penafian itu bukan penafian terhadap kewujudan semua benda yang disembah manusia, kerana realitinya memang terdapat banyak perkara yang disembah oleh manusia. Sebaliknya, penafian tersebut adalah terhadap hak ketuhanan dan hak untuk disembah. Ini merupakan perincian yang sangat penting. Sekiranya seseorang memahami “لَآ إِلَٰهَ” sebagai “tidak ada apa-apa yang disembah langsung”, maka dia akan berhadapan dengan realiti yang jelas bercanggah dengan keadaan manusia yang menyembah pelbagai perkara. Tetapi apabila difahami sebagai “tidak ada yang berhak disembah”, maka maknanya menjadi tepat. Berhala memang wujud sebagai objek sembahan, tetapi ia tidak mempunyai hak untuk disembah. Manusia yang dipuja mungkin wujud, tetapi dia tidak mempunyai hak untuk menerima ibadah. Makhluk yang dijadikan tempat pergantungan mungkin wujud, tetapi ia tidak memiliki hak ketuhanan. Maka penafian dalam lafaz ini ialah penafian terhadap hak, bukan penafian terhadap kewujudan objek-objek yang disembah secara batil.

Ini menunjukkan bahawa kalimah “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” bukan hanya satu pernyataan tentang bilangan Tuhan, tetapi satu pernyataan tentang hak. Ia tidak sekadar mengatakan bahawa Tuhan itu satu, tetapi mengatakan bahawa hanya Allah سبحانه وتعالى mempunyai hak untuk disembah. Perkara ini lebih mendalam daripada sekadar mengakui bahawa Allah سبحانه وتعالى ialah Pencipta. Seseorang mungkin mengakui bahawa Allah سبحانه وتعالى menciptakan alam, tetapi pengakuan tersebut belum dengan sendirinya menggambarkan kesempurnaan tuntutan “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”. Tuntutan lafaz ini ialah agar seluruh bentuk ibadah dikembalikan kepada Allah سبحانه وتعالى. Maka seseorang yang memahami lafaz ini tidak boleh memisahkan pengakuan tentang Allah سبحانه وتعالى daripada kewajipan mengabdikan diri kepada-Nya.

Kandungan lafaz ini juga menolak semua bentuk penyekutuan dalam ibadah. Apabila Allah سبحانه وتعالى mengatakan “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”, maka apa sahaja yang menjadi tandingan dalam perkara ibadah adalah tertolak. Manusia tidak boleh menjadikan makhluk sebagai pasangan bagi Allah سبحانه وتعالى dalam perkara yang merupakan hak ibadah. Dia tidak boleh berdoa sebagai ibadah kepada selain Allah سبحانه وتعالى. Dia tidak boleh mempersembahkan ibadah kepada selain Allah سبحانه وتعالى. Dia tidak boleh menjadikan selain Allah سبحانه وتعالى sebagai tempat pengabdian yang bersifat ketuhanan. Dia tidak boleh memberikan kepada makhluk hak yang hanya dimiliki oleh Allah سبحانه وتعالى. Semua itu bertentangan dengan kandungan “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”.

Namun demikian, memahami bahawa hanya Allah سبحانه وتعالى yang berhak disembah tidak bermakna seseorang tidak boleh berinteraksi dengan makhluk atau meminta bantuan daripada manusia dalam perkara yang mereka mampu lakukan. Seorang manusia boleh meminta doktor merawat penyakitnya, meminta tukang membaiki rumah, meminta seseorang mengambilkan barang, meminta bantuan sahabat dalam urusan kehidupan dan menerima sebab-sebab yang diizinkan syarak. Semua itu tidak bertentangan dengan “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” selagi ia tidak mengubah kedudukan makhluk menjadi tempat ibadah. Yang menjadi persoalan ialah bentuk pengabdian dan perkara yang berada di luar kemampuan makhluk lalu dipersembahkan kepada mereka sebagai ibadah. Oleh itu, kefahaman terhadap lafaz ini perlu tepat supaya seseorang tidak mencampurkan antara muamalat manusia dengan ibadah kepada Allah سبحانه وتعالى.

“إِلَّا هُوَ” merupakan bahagian yang menetapkan hak tersebut secara khusus kepada Allah سبحانه وتعالى. Setelah penafian dilakukan melalui “لَآ إِلَٰهَ”, datang pula pengecualian “إِلَّا هُوَ”. Ini menunjukkan bahawa segala sesuatu yang dinafikan pada bahagian awal tidak kembali menjadi kosong tanpa arah, tetapi hak tersebut ditetapkan kepada Allah سبحانه وتعالى. Maka penyataan ini membentuk satu asas yang lengkap: semua yang selain Allah سبحانه وتعالى dinafikan daripada hak ketuhanan, manakala Allah سبحانه وتعالى ditetapkan sebagai satu-satunya yang berhak disembah.

Pengecualian dengan lafaz “إِلَّا هُوَ” juga memberikan kesan yang sangat kuat terhadap jiwa manusia. Manusia pada hakikatnya sentiasa berada dalam keadaan berhajat. Dia memerlukan makanan, minuman, udara, keselamatan, kesihatan, pertolongan dan perlindungan. Dia juga menghadapi perkara yang tidak diketahui, perkara yang tidak mampu dikawal dan perkara yang tidak mampu dielakkan. Jika pergantungan jiwa itu tidak diarahkan dengan benar, manusia boleh menggantungkan hatinya kepada makhluk secara berlebihan. Dia boleh menganggap makhluk sebagai penentu mutlak nasibnya. Dia boleh takut kepada manusia melebihi ketakutannya kepada Allah سبحانه وتعالى. Dia boleh mengejar pujian manusia sehingga meninggalkan keredaan Allah سبحانه وتعالى. Tetapi apabila dia benar-benar memahami “إِلَّا هُوَ”, hatinya mengetahui bahawa pengabdian tertinggi hanya untuk Allah سبحانه وتعالى.

Lafaz “هُوَ” merujuk kepada Allah سبحانه وتعالى. Ia membawa makna bahawa Dia, dan Dia sahaja, yang menjadi pengecualian daripada penafian tersebut. Ini memperlihatkan keistimewaan Allah سبحانه وتعالى yang tidak boleh dikongsi oleh makhluk. Tiada makhluk yang boleh mengambil tempat Allah سبحانه وتعالى. Tiada manusia yang boleh menggantikan Allah سبحانه وتعالى. Tiada malaikat yang boleh menggantikan Allah سبحانه وتعالى. Tiada nabi yang boleh menggantikan Allah سبحانه وتعالى. Bahkan Rasulullah صلى الله عليه وسلم sendiri adalah hamba dan rasul Allah سبحانه وتعالى, bukan sesuatu yang disembah. Maka sebesar mana pun kedudukan seorang makhluk, dia tetap makhluk dan tidak boleh menerima ibadah yang hanya menjadi hak Allah سبحانه وتعالى.

Perkara ini menjadikan lafaz “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” sebagai benteng terhadap sikap melampau terhadap makhluk. Islam memuliakan para nabi, para rasul, para malaikat dan orang-orang soleh, tetapi kemuliaan tidak bermaksud menjadikan mereka sebagai sembahan. Islam memerintahkan penghormatan yang benar kepada makhluk, tetapi penghormatan tidak boleh berubah menjadi ibadah. Islam mengajar kasih sayang kepada Rasulullah صلى الله عليه وسلم, tetapi kasih sayang itu tidak boleh membawa kepada memberikan kepada baginda hak yang hanya dimiliki Allah سبحانه وتعالى. Bahkan semakin tinggi seseorang memahami “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”, semakin jelas baginya bahawa makhluk tetap makhluk dan Allah سبحانه وتعالى tetap Allah, tanpa mencampurkan kedudukan antara Pencipta dan ciptaan.

Penyataan ini juga menunjukkan kesempurnaan agama yang dibina di atas pengenalan kepada Allah سبحانه وتعالى. Ibadah tidak sepatutnya berdiri atas adat semata-mata, perasaan semata-mata atau warisan masyarakat semata-mata. Ibadah mempunyai arah dan tujuan. Arah itu ialah Allah سبحانه وتعالى. Apabila seseorang bersolat, dia bersolat kepada Allah سبحانه وتعالى. Apabila dia berdoa, dia berdoa kepada Allah سبحانه وتعالى. Apabila dia bersujud, sujudnya ditujukan kepada Allah سبحانه وتعالى. Apabila dia bernazar dalam bentuk ibadah, nazarnya ditujukan kepada Allah سبحانه وتعالى. Apabila dia melakukan ibadah korban, ia ditujukan kepada Allah سبحانه وتعالى. Apabila dia berharap pahala, dia berharap daripada Allah سبحانه وتعالى. Keseluruhan kehidupan seorang mukmin sepatutnya mempunyai pusat yang satu, iaitu Allah سبحانه وتعالى.

Dalam konteks inilah “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” menjadi asas pembebasan manusia daripada pengabdian kepada makhluk. Manusia yang tidak memahami hakikat ini boleh menjadi hamba kepada banyak perkara. Ada yang menjadi hamba kepada harta, sehingga seluruh hidupnya hanya mengejar kekayaan. Ada yang menjadi hamba kepada kedudukan, sehingga sanggup mengorbankan prinsip agama demi pangkat. Ada yang menjadi hamba kepada pujian manusia, sehingga amalnya berubah mengikut pandangan manusia. Ada yang menjadi hamba kepada hawa nafsu, sehingga kehendak dirinya menjadi ukuran benar dan salah. Ada yang menjadi hamba kepada ketakutan terhadap manusia, sehingga meninggalkan kebenaran kerana takut celaan. Tetapi “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” membentuk jiwa yang mengetahui bahawa pengabdian mutlak tidak boleh diberikan kepada semua itu.

Kebebasan yang lahir daripada tauhid bukan kebebasan untuk melakukan apa sahaja yang diingini. Ia ialah pembebasan daripada menjadi hamba kepada selain Allah سبحانه وتعالى supaya seseorang menjadi hamba kepada Allah سبحانه وتعالى. Manusia tetap hamba, tetapi dia tidak lagi tunduk secara mutlak kepada makhluk. Dia mengetahui bahawa makhluk tidak berhak menentukan perkara ibadah. Dia mengetahui bahawa rezekinya berada di bawah ketetapan Allah سبحانه وتعالى. Dia mengetahui bahawa kemuliaan yang sebenar tidak bergantung kepada pujian manusia. Dia mengetahui bahawa kematian tidak boleh dielakkan oleh manusia apabila ketetapan Allah سبحانه وتعالى telah datang. Semua ini menjadikan “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” bukan sekadar pernyataan pada lidah, tetapi satu prinsip yang membentuk keseluruhan kehidupan.

Apabila seseorang mengatakan “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”, dia juga sebenarnya mengakui bahawa Allah سبحانه وتعالى mempunyai kesempurnaan yang menjadikan-Nya satu-satunya yang layak disembah. Makhluk tidak memiliki kesempurnaan yang menjadikannya berhak menerima ibadah. Makhluk mempunyai kelemahan, keperluan dan keterbatasan. Makhluk dilahirkan, hidup dan mati. Makhluk memerlukan sesuatu di luar dirinya. Makhluk tidak memiliki kekuasaan mutlak. Makhluk tidak mengetahui segala sesuatu. Makhluk tidak menguasai segala sesuatu. Maka bagaimana mungkin makhluk menjadi tempat pengabdian yang mutlak? Sebaliknya, Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan yang memiliki kesempurnaan yang layak bagi-Nya dan tidak mempunyai kekurangan seperti kekurangan makhluk.

Kefahaman ini perlu dibina atas prinsip yang sangat penting bahawa persamaan pada lafaz tidak bererti persamaan pada hakikat. Apabila kita menggunakan perkataan tertentu yang juga digunakan untuk makhluk, kita tidak boleh memahami sifat Allah سبحانه وتعالى dengan membayangkannya seperti sifat makhluk. Allah سبحانه وتعالى tidak menyerupai sesuatu pun. Maka apabila kita mengatakan bahawa Allah سبحانه وتعالى ialah “إِلَٰهَ” dan manusia menggunakan perkataan “sembahan” untuk sesuatu yang mereka puja, persamaan pada lafaz tidak bermakna persamaan pada hakikat. Begitu juga apabila al-Quran menggunakan lafaz yang difahami oleh manusia dalam bahasa mereka, ia tidak bermaksud Allah سبحانه وتعالى menyerupai makhluk. Prinsip ini penting supaya seseorang menetapkan apa yang Allah سبحانه وتعالى tetapkan tanpa melakukan penyerupaan terhadap-Nya.

“لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga menuntut agar seseorang tidak membahagikan ibadah kepada Allah سبحانه وتعالى dan makhluk. Ibadah bukan sesuatu yang boleh dikongsi secara sewenang-wenangnya. Jika seseorang menganggap sesuatu bentuk ibadah boleh diberikan kepada Allah سبحانه وتعالى dan juga kepada makhluk sebagai satu hak ketuhanan, maka dia telah merosakkan makna kalimah tersebut. Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak menerima ibadah. Inilah sebabnya mengapa lafaz yang ringkas ini mempunyai tuntutan yang sangat besar.

Antara perkara yang paling penting dalam memahami penyataan ini ialah membezakan antara mengakui Allah سبحانه وتعالى dengan benar-benar mengabdikan diri kepada Allah سبحانه وتعالى. Pengakuan lisan merupakan perkara yang penting, tetapi tuntutan lafaz ini melampaui ucapan. Jika seseorang mengatakan “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” tetapi dalam kehidupan dia mengarahkan ibadah kepada selain Allah سبحانه وتعالى, maka perbuatannya bercanggah dengan apa yang diucapkan. Lidahnya menetapkan satu perkara sedangkan amalnya menafikan tuntutan tersebut. Oleh itu, kalimah ini mesti diterjemahkan kepada keyakinan, ucapan dan amalan.

Kesan daripada “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” dapat dilihat pada cara seseorang berdoa. Doa merupakan bentuk ibadah yang sangat besar. Apabila seseorang memahami bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah, dia mengetahui bahawa doa ibadah mesti ditujukan kepada Allah سبحانه وتعالى. Dia boleh meminta manusia membantu dalam perkara yang manusia mampu lakukan, tetapi hatinya mengetahui bahawa manusia itu hanyalah sebab. Dia tidak menjadikan manusia sebagai tempat pengabdian. Dia tidak meletakkan makhluk pada kedudukan Tuhan. Hatinya tetap kembali kepada Allah سبحانه وتعالى.

Kesan yang sama dapat dilihat dalam soal takut. Takut mempunyai pelbagai bentuk. Takut semula jadi terhadap bahaya, binatang buas, penyakit atau sesuatu yang boleh mencederakan manusia merupakan perkara yang berbeza daripada takut ibadah. Tetapi apabila seseorang memberikan kepada makhluk bentuk ketakutan yang menyebabkan dia tunduk kepadanya seperti tunduk kepada Tuhan, maka ia bertentangan dengan tuntutan “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”. Seorang mukmin mengetahui bahawa manusia tidak mempunyai hak untuk menerima ketundukan ibadah hanya kerana mereka mempunyai kuasa duniawi.

Begitu juga dengan harapan. Manusia boleh berharap bantuan daripada manusia dalam perkara yang mampu dilakukan, tetapi harapan ibadah dan pergantungan hati yang tertinggi mesti ditujukan kepada Allah سبحانه وتعالى. Seorang manusia boleh berharap majikannya membayar gaji, pesakit boleh berharap doktor memberikan rawatan yang baik dan seseorang boleh berharap sahabat membantunya dalam kesusahan. Namun hati seorang mukmin mengetahui bahawa semua makhluk adalah makhluk yang berhajat. Mereka sendiri memerlukan Allah سبحانه وتعالى. Maka pergantungan mutlak tidak diberikan kepada mereka.

Lafaz “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga membentuk keseimbangan antara rasa takut dan harapan. Apabila seseorang mengetahui bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah, dia tidak menjadikan makhluk sebagai pusat kehidupannya. Dia takut kepada Allah سبحانه وتعالى dan berharap kepada Allah سبحانه وتعالى. Dia melakukan ketaatan bukan kerana mahu dipuji manusia semata-mata, tetapi kerana Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan yang berhak ditaati dan disembah. Dia meninggalkan maksiat bukan semata-mata kerana takut diketahui manusia, tetapi kerana Allah سبحانه وتعالى mengetahui segala perbuatannya.

Penyataan ini turut membentuk keikhlasan. Keikhlasan dalam ibadah bermaksud seseorang melakukan ibadah untuk Allah سبحانه وتعالى. Jika Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah, maka amal ibadah juga mesti ditujukan kepada-Nya. Seseorang yang bersolat kerana mahu dipuji manusia telah mengubah arah tujuan amalnya. Seseorang yang bersedekah semata-mata untuk mendapatkan nama dan kemasyhuran perlu memeriksa semula hatinya. Seseorang yang mengajar agama kerana mahu manusia memandangnya tinggi juga perlu bermuhasabah. Semua bentuk penyakit hati yang berkaitan dengan mencari pandangan makhluk boleh diperbetulkan dengan memahami tuntutan “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”.

Kalimah ini juga mendidik manusia supaya tidak menjadikan penilaian manusia sebagai ukuran terakhir bagi kehidupan. Manusia boleh memuji dan mencela. Manusia boleh menerima dan menolak. Manusia boleh menghargai dan melupakan. Tetapi Allah سبحانه وتعالى tetap satu-satunya Tuhan. Maka seorang mukmin tidak sepatutnya menjadikan keredaan manusia sebagai matlamat tertinggi sehingga dia sanggup mengorbankan keredaan Allah سبحانه وتعالى. Dia tidak sepatutnya takut kepada celaan manusia sehingga meninggalkan kebenaran. Dia tidak sepatutnya mengejar pujian manusia sehingga mengabaikan ibadah.

“ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga menunjukkan bahawa hakikat tauhid bukan perkara sampingan dalam Islam. Ia merupakan asas yang memberi makna kepada seluruh amal. Solat tanpa pengabdian kepada Allah سبحانه وتعالى kehilangan tujuan sebenarnya. Puasa tanpa pengabdian kepada Allah سبحانه وتعالى kehilangan roh ibadah. Sedekah tanpa pengabdian kepada Allah سبحانه وتعالى boleh berubah menjadi kebiasaan sosial semata-mata. Membaca al-Quran tanpa pengabdian kepada Allah سبحانه وتعالى boleh menjadi sekadar bacaan lidah. Semua amal ibadah mesti kembali kepada Allah سبحانه وتعالى kerana Dialah satu-satunya yang berhak disembah.

Apabila lafaz ini difahami dengan benar, seseorang juga akan memahami bahawa Islam bukan agama yang meletakkan manusia sebagai pusat mutlak kehidupan. Manusia bukan ukuran tertinggi bagi kebenaran. Kehendak manusia bukan sumber mutlak hukum agama. Tradisi manusia bukan penentu mutlak ibadah. Perasaan manusia bukan hakim terakhir dalam perkara agama. Yang menjadi pusat ialah Allah سبحانه وتعالى. Apa yang diperintahkan-Nya ditaati. Apa yang dilarang-Nya ditinggalkan. Apa yang disyariatkan-Nya diterima. Apa yang dikhabarkan-Nya tentang diri-Nya dibenarkan. Dengan itu, “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” membentuk kedudukan seorang hamba di hadapan Tuhan.

Perlu juga diperhatikan bahawa lafaz “إِلَّا هُوَ” tidak memberikan ruang untuk mengatakan bahawa terdapat beberapa pihak yang berkongsi hak ketuhanan dengan Allah سبحانه وتعالى. Ia bersifat eksklusif. Hanya Dia. Tidak ada yang lain. Tidak ada pengecualian kedua. Tidak ada perkongsian. Tidak ada pembahagian hak ibadah antara Allah سبحانه وتعالى dan makhluk. Ini merupakan sifat yang sangat jelas dalam penyataan tersebut.

Kesan eksklusif ini amat besar dalam kehidupan seorang mukmin. Dia mengetahui bahawa apabila berhadapan dengan kesusahan, tempat pertama hatinya kembali ialah Allah سبحانه وتعالى. Apabila mendapat nikmat, dia memuji Allah سبحانه وتعالى. Apabila melakukan dosa, dia bertaubat kepada Allah سبحانه وتعالى. Apabila meminta pertolongan dalam ibadah, dia meminta daripada Allah سبحانه وتعالى. Apabila berasa lemah, dia mengetahui bahawa Allah سبحانه وتعالى Maha Berkuasa. Apabila manusia mengecewakannya, dia tidak menganggap bahawa semua pintu telah tertutup kerana dia mengetahui bahawa pintu Allah سبحانه وتعالى sentiasa menjadi tempat pengharapan.

Namun, memahami bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah tidak bermaksud seorang mukmin meninggalkan usaha. Bahkan dia mengambil sebab-sebab yang diizinkan sambil hatinya bergantung kepada Allah سبحانه وتعالى. Petani menanam, tetapi dia mengetahui bahawa hasil bukan berada dalam tangan manusia secara mutlak. Doktor merawat, tetapi kesembuhan bukan milik mutlak doktor. Guru mengajar, tetapi hidayah bukan berada dalam tangan manusia secara mutlak. Ibu bapa mendidik, tetapi hati anak-anak berada di bawah kehendak Allah سبحانه وتعالى. Semua sebab mempunyai kedudukan, tetapi Allah سبحانه وتعالى tetap Tuhan yang menjadi tempat pergantungan tertinggi.

Lafaz “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga memberikan ketenangan ketika seseorang kehilangan sesuatu. Jika seseorang menggantungkan keselamatan hatinya kepada makhluk, kehilangan makhluk boleh menghancurkan dirinya. Tetapi jika hatinya benar-benar bergantung kepada Allah سبحانه وتعالى, dia memahami bahawa makhluk datang dan pergi, sedangkan Allah سبحانه وتعالى kekal. Manusia boleh berubah, tetapi Allah سبحانه وتعالى tidak berubah menjadi makhluk dan tidak bergantung kepada makhluk. Kekayaan boleh hilang. Kedudukan boleh jatuh. Kesihatan boleh berubah. Sahabat boleh meninggalkan. Namun Allah سبحانه وتعالى tetap Tuhan.

Inilah antara rahsia besar lafaz ini dalam membina kekuatan jiwa. Ia mengajar manusia supaya tidak meletakkan sesuatu yang fana pada kedudukan yang mutlak. Semua makhluk mempunyai batas. Semua makhluk akan berakhir. Semua makhluk berhajat. Maka tidak layak hati seorang manusia memberikan kepada makhluk apa yang hanya layak diberikan kepada Allah سبحانه وتعالى.

Dalam masa yang sama, “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” bukan sekadar penyataan yang menenangkan, tetapi juga penyataan yang mendisiplinkan. Ia menuntut manusia meninggalkan perkara yang bercanggah dengan pengabdian kepada Allah سبحانه وتعالى. Jika seseorang mengetahui bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah, dia tidak boleh menjadikan kehendak dirinya sebagai Tuhan yang ditaati secara mutlak. Dia tidak boleh berkata, “Aku mahu, maka aku lakukan,” tanpa mempedulikan perintah Allah سبحانه وتعالى. Hawa nafsu tidak boleh menjadi hakim yang lebih tinggi daripada wahyu.

Apabila manusia menjadikan kehendak dirinya sebagai ukuran mutlak, pada hakikatnya dia telah memberikan kedudukan yang sangat besar kepada dirinya sendiri. Sebaliknya, “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” mengembalikan manusia kepada kedudukan hamba. Hamba tidak menentukan siapa yang disembah. Hamba menerima bahawa Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan. Hamba tidak mencipta syariat ibadah mengikut kehendaknya. Hamba mengikuti petunjuk yang Allah سبحانه وتعالى berikan. Hamba tidak menilai Tuhan berdasarkan kehendak dirinya, tetapi tunduk kepada apa yang datang daripada Allah سبحانه وتعالى.

Penyataan ini juga mengandungi penafian terhadap semua dakwaan ketuhanan yang batil. Sepanjang sejarah manusia, terdapat individu yang mendakwa mempunyai kedudukan luar biasa, bahkan ada yang mendakwa ketuhanan. Al-Quran menolak semua dakwaan tersebut dengan satu prinsip yang mudah tetapi sangat tegas: “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”. Tiada manusia boleh menjadi Tuhan. Tiada raja boleh menjadi Tuhan. Tiada pemimpin boleh menjadi Tuhan. Tiada orang soleh boleh menjadi Tuhan. Tiada makhluk yang mempunyai hak ketuhanan.

Perkara ini turut menjaga manusia daripada kultus individu. Apabila seseorang terlalu mengagungkan seorang guru, pemimpin, pendakwah atau individu tertentu, dia perlu sentiasa mengingat bahawa individu tersebut tetap seorang hamba Allah سبحانه وتعالى. Tidak ada manusia yang boleh mengambil kedudukan Allah سبحانه وتعالى. Tidak ada manusia yang wajib ditaati dalam segala sesuatu secara mutlak. Ketaatan kepada makhluk hanya dalam perkara yang benar dan tidak bercanggah dengan ketaatan kepada Allah سبحانه وتعالى. Prinsip ini merupakan perlindungan besar kepada agama dan akal manusia.

“ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga membentuk konsep kehambaan yang benar. Manusia bukan diciptakan tanpa tujuan. Kehidupannya mempunyai arah. Apabila dia mengetahui Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah, dia mengetahui bahawa tujuan tertinggi kehidupannya ialah beribadah kepada Allah سبحانه وتعالى. Makan, bekerja, tidur, berkeluarga, mencari ilmu dan melakukan pelbagai urusan dunia semuanya boleh menjadi sebahagian daripada kehidupan seorang hamba yang diarahkan kepada Allah سبحانه وتعالى apabila dilakukan dengan niat dan cara yang benar.

Namun inti penyataan ini tetap ibadah. Jangan sampai perbahasan tentang kehidupan dunia menghilangkan pusat makna “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”. Lafaz ini pertama-tamanya mengajar siapa yang berhak disembah. Semua kesan lain lahir daripada hakikat tersebut. Jika hakikat ini rosak, banyak cabang kehidupan turut rosak. Jika hakikat ini benar, kehidupan seseorang mempunyai arah yang jelas.

Antara kesan terbesar lafaz ini ialah seseorang tidak lagi melihat dirinya sebagai pemilik mutlak terhadap dirinya sendiri. Dia ialah hamba Allah سبحانه وتعالى. Tubuhnya adalah amanah. Masa adalah amanah. Harta adalah amanah. Ilmu adalah amanah. Kedudukan adalah amanah. Keluarga adalah amanah. Semua perkara yang dimiliki manusia berada dalam lingkungan kehambaan kepada Allah سبحانه وتعالى. Maka dia menggunakan semuanya menurut perkara yang diredai Allah سبحانه وتعالى.

Penyataan “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga menjadikan kehidupan manusia lebih teratur kerana ia menentukan pusat ketaatan. Manusia berhadapan dengan pelbagai suara dan tuntutan. Masyarakat mempunyai adat. Keluarga mempunyai kehendak. Pemimpin mempunyai arahan. Rakan mempunyai pengaruh. Nafsu mempunyai tuntutan. Dunia mempunyai tarikan. Tetapi di atas semua itu, Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan. Maka apabila berlaku pertentangan antara kehendak manusia dengan perintah Allah سبحانه وتعالى, seorang mukmin mengetahui bahawa Allah سبحانه وتعالى lebih berhak ditaati.

Dalam hal ini, penyataan tersebut mempunyai implikasi terhadap kecintaan. Cinta kepada Allah سبحانه وتعالى bukan sekadar emosi, tetapi cinta yang membawa kepada pengagungan, ketundukan dan ketaatan. Manusia boleh mencintai ibu bapa, pasangan, anak-anak, guru dan sahabat. Semua cinta tersebut mempunyai tempatnya. Tetapi cinta kepada Allah سبحانه وتعالى ialah cinta yang paling tinggi. Apabila cinta kepada makhluk bercanggah dengan cinta kepada Allah سبحانه وتعالى, cinta kepada Allah سبحانه وتعالى mesti didahulukan. Ini merupakan tuntutan daripada “إِلَّا هُوَ”.

Begitu juga pengagungan. Manusia boleh menghormati orang yang mempunyai ilmu, usia atau kedudukan. Tetapi pengagungan yang bersifat ibadah hanya untuk Allah سبحانه وتعالى. Apabila manusia membezakan antara penghormatan kepada makhluk dengan pengagungan ibadah kepada Allah سبحانه وتعالى, dia dapat menjaga batas yang ditetapkan agama.

Penyataan “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga mengajar bahawa tidak ada sesuatu yang boleh menjadi pesaing Allah سبحانه وتعالى dalam perkara ketuhanan. Jika seluruh manusia berkumpul untuk memberikan satu kedudukan ketuhanan kepada makhluk, keputusan manusia itu tidak mengubah hakikat. Hakikat ketuhanan tidak ditentukan oleh majoriti. Jika seluruh manusia menolak hak Allah سبحانه وتعالى, Allah سبحانه وتعالى tetap Tuhan. Jika seluruh manusia menerima sesuatu sembahan batil, ia tetap batil. Kebenaran tidak menjadi benar kerana ramai yang mengikutinya, dan kebatilan tidak menjadi benar kerana banyak manusia menerimanya.

Ini memberikan asas yang kukuh kepada seorang mukmin ketika berhadapan dengan tekanan masyarakat. Dia tidak mengukur kebenaran semata-mata berdasarkan populariti. Dia tidak berkata bahawa sesuatu mesti benar kerana ramai orang melakukannya. Sebaliknya, dia kembali kepada petunjuk Allah سبحانه وتعالى dan Rasul-Nya صلى الله عليه وسلم. Prinsip “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” mendidik hati supaya tidak menjadikan manusia sebagai ukuran tertinggi.

Lafaz ini juga mempunyai hubungan yang sangat kuat dengan keikhlasan dalam setiap ibadah. Apabila Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah, maka seseorang perlu memerhatikan kepada siapa amalnya dipersembahkan. Dia mungkin melakukan amal yang besar pada pandangan manusia, tetapi yang menentukan nilai amal itu ialah Allah سبحانه وتعالى. Oleh sebab itu, seorang mukmin tidak sepatutnya terlalu sibuk memastikan manusia mengetahui amalnya. Dia lebih sibuk memastikan Allah سبحانه وتعالى menerima amalnya.

Keikhlasan ini semakin penting apabila manusia mempunyai kedudukan dalam masyarakat. Semakin seseorang dikenali, semakin besar kemungkinan dia mendapat pujian. Jika hati tidak dijaga, amal boleh berubah daripada mencari keredaan Allah سبحانه وتعالى kepada mencari pandangan manusia. Lafaz “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” mengingatkan bahawa hanya Allah سبحانه وتعالى yang berhak menjadi tujuan ibadah. Manusia bukan tujuan akhir amal.

Penyataan ini juga mengandungi unsur penolakan terhadap kesombongan. Mengakui Allah سبحانه وتعالى sebagai satu-satunya ilah bermaksud manusia mengakui dirinya sebagai hamba. Hamba tidak boleh menyombongkan diri terhadap Tuhan. Dia mungkin mempunyai ilmu, harta, kedudukan atau pengaruh, tetapi semuanya tidak mengeluarkannya daripada status kehambaan. Semakin tinggi ilmu seseorang, semakin sepatutnya dia mengetahui kebesaran Allah سبحانه وتعالى dan kelemahan dirinya.

Dalam kehidupan harian, lafaz ini boleh menjadi asas muhasabah. Seseorang boleh bertanya kepada dirinya: kepada siapakah aku benar-benar tunduk? Apakah pujian manusia terlalu penting bagiku? Adakah aku takut kepada manusia sehingga meninggalkan kewajipan? Adakah aku mengejar dunia sehingga melupakan Allah سبحانه وتعالى? Adakah aku menjadikan hawa nafsu sebagai ukuran benar dan salah? Adakah aku memberikan kepada makhluk sesuatu yang hanya menjadi hak Allah سبحانه وتعالى? Semua pertanyaan ini kembali kepada satu pusat, iaitu sejauh mana seseorang benar-benar memahami “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”.

Lafaz ini juga memberikan kesan kepada cara seseorang memahami kekuasaan. Dunia mempunyai orang yang kuat dan lemah, kaya dan miskin, berkuasa dan tidak berkuasa. Tetapi semua kekuatan makhluk terbatas. Seorang raja boleh kehilangan kerajaan. Seorang kaya boleh kehilangan harta. Seorang yang sihat boleh menjadi sakit. Seorang yang berpengaruh boleh dilupakan. Seorang yang kuat boleh menjadi lemah. Allah سبحانه وتعالى sahaja yang mempunyai kekuasaan yang tidak bergantung kepada makhluk. Oleh itu, hati seorang mukmin tidak boleh menjadikan kekuasaan manusia sebagai kuasa mutlak.

Begitu juga dengan ilmu. Manusia boleh mempunyai ilmu yang banyak, tetapi ilmu mereka terbatas. Mereka tidak mengetahui semua perkara. Allah سبحانه وتعالى sahaja yang ilmu-Nya sempurna. Maka ilmu manusia tidak boleh menjadi alasan untuk menyombongkan diri sehingga melupakan kehambaan. Lafaz “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” meletakkan manusia di hadapan Tuhan yang sempurna, sedangkan manusia ialah makhluk yang berhajat dan terbatas.

Kefahaman ini juga sangat penting ketika seseorang mempelajari sifat-sifat Allah سبحانه وتعالى. Apabila Allah سبحانه وتعالى memberitahu tentang diri-Nya melalui al-Quran dan Sunnah, seorang mukmin menerima apa yang datang daripada wahyu dengan penuh iman, tanpa menyerupakan Allah سبحانه وتعالى dengan makhluk. Prinsip “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” bermula dengan pengakuan bahawa Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan yang tidak mempunyai tandingan. Maka segala perkara yang berkaitan dengan Allah سبحانه وتعالى mesti difahami sesuai dengan kebesaran-Nya, bukan dengan membayangkan-Nya seperti makhluk.

Allah سبحانه وتعالى tidak sama dengan makhluk-Nya. Maka apabila manusia menggunakan istilah yang juga digunakan untuk makhluk, persamaan pada lafaz tidak membawa kepada persamaan pada hakikat. Ini merupakan kaedah yang sangat penting dalam menjaga akidah. “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” sendiri menunjukkan bahawa Allah سبحانه وتعالى mempunyai kedudukan yang tidak boleh disamakan dengan sesuatu yang lain. Dia ialah Allah, sedangkan semua selain-Nya ialah makhluk.

Kandungan lafaz ini juga menolak anggapan bahawa terdapat banyak jalan ibadah yang semuanya sama-sama benar kepada pelbagai sembahan. Islam tidak mengatakan bahawa manusia boleh memilih sembahan masing-masing dan semuanya mempunyai hak yang sama. Sebaliknya, al-Quran menetapkan bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah. Ini memberikan ketegasan yang jelas dalam perkara akidah. Kebenaran tentang Tuhan bukan perkara yang boleh diserahkan kepada selera manusia.

Dalam masa yang sama, lafaz ini tidak mengajar manusia untuk berlaku zalim terhadap orang lain. Mengetahui bahawa hanya Allah سبحانه وتعالى yang berhak disembah tidak bermaksud manusia dibenarkan menzalimi makhluk. Sebaliknya, seorang hamba Allah سبحانه وتعالى wajib berlaku adil dan berakhlak baik. Tetapi semua akhlak itu juga berada dalam lingkungan pengabdian kepada Allah سبحانه وتعالى. Dia berbuat baik kepada manusia kerana Allah سبحانه وتعالى memerintahkannya berbuat baik, bukan kerana manusia menjadi Tuhan.

Penyataan “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga memelihara keseimbangan antara memuliakan manusia dan tidak mengangkat manusia melebihi batas. Para nabi dimuliakan, tetapi mereka tetap hamba Allah سبحانه وتعالى. Rasulullah صلى الله عليه وسلم mempunyai kedudukan paling mulia di kalangan manusia, tetapi baginda tetap Rasul dan hamba Allah سبحانه وتعالى. Para malaikat ialah makhluk yang mulia, tetapi mereka bukan Tuhan. Orang soleh mungkin mempunyai kedudukan tinggi di sisi Allah سبحانه وتعالى, tetapi mereka tetap hamba. Semua ini berada di bawah satu prinsip: “إِلَّا هُوَ”.

Oleh itu, semakin seseorang memahami lafaz ini, semakin dia mengetahui perbezaan antara Pencipta dengan makhluk. Tidak ada makhluk yang boleh menjadi sekutu Allah سبحانه وتعالى. Tidak ada makhluk yang boleh memiliki hak ibadah. Tidak ada makhluk yang boleh mengambil tempat Allah سبحانه وتعالى dalam hati seorang mukmin sebagai Tuhan.

Lafaz “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga mengajar manusia supaya tidak menggantungkan keselamatan akhirat kepada makhluk. Manusia tidak mempunyai kuasa mutlak terhadap pengampunan dosa. Manusia boleh menasihati, mengajar, mendoakan dan membantu, tetapi keselamatan akhirat berada di bawah keputusan Allah سبحانه وتعالى. Maka seorang mukmin tidak menjadikan makhluk sebagai tempat pengharapan ibadah. Dia kembali kepada Allah سبحانه وتعالى.

Begitu juga dalam perkara taubat. Seorang manusia boleh meminta maaf daripada manusia apabila melakukan kesalahan terhadap manusia. Tetapi apabila dia melakukan dosa kepada Allah سبحانه وتعالى, dia mesti kembali kepada Allah سبحانه وتعالى dengan taubat. Ini memperlihatkan bahawa hak Allah سبحانه وتعالى tidak boleh dipindahkan kepada manusia. “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” menjadikan hubungan seorang hamba dengan Allah سبحانه وتعالى sebagai hubungan pengabdian yang langsung dalam ibadah.

Penyataan ini juga mengajar manusia bahawa Allah سبحانه وتعالى tidak memerlukan manusia. Manusialah yang memerlukan Allah سبحانه وتعالى. Makhluk bergantung kepada Tuhan, bukan Tuhan bergantung kepada makhluk. Ini merupakan perkara yang sangat penting dalam memahami kedudukan “إِلَّا هُوَ”. Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan, manakala manusia ialah hamba. Allah سبحانه وتعالى tidak menjadi Tuhan kerana manusia menyembah-Nya. Allah سبحانه وتعالى tetap Tuhan sama ada manusia taat atau ingkar. Ibadah manusia memberi manfaat kepada manusia sendiri, bukan kepada Allah سبحانه وتعالى.

Maka seorang mukmin tidak sepatutnya menyangka bahawa Allah سبحانه وتعالى memerlukan amalnya. Sebaliknya, dia memerlukan Allah سبحانه وتعالى dalam setiap keadaan. Dia memerlukan Allah سبحانه وتعالى ketika hidup dan selepas mati. Dia memerlukan Allah سبحانه وتعالى ketika sihat dan sakit. Dia memerlukan Allah سبحانه وتعالى ketika kaya dan miskin. Dia memerlukan Allah سبحانه وتعالى ketika mendapat nikmat dan ketika diuji. Semua ini menguatkan makna kehambaan yang terkandung dalam “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”.

Lafaz ini juga memberikan makna yang besar dalam menghadapi kematian. Apabila seseorang benar-benar mengetahui bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang menjadi ilahnya, dia memahami bahawa kehidupan dunia bukan tempat pengabdian kepada dunia. Dunia ialah tempat ujian. Manusia datang dan pergi. Harta ditinggalkan. Pangkat ditinggalkan. Keluarga akan berpisah. Tetapi Allah سبحانه وتعالى tetap menjadi Tuhan. Oleh itu, perkara yang paling penting ialah seseorang meninggalkan dunia dalam keadaan mengakui Allah سبحانه وتعالى sebagai satu-satunya ilah dan tidak mempersekutukan-Nya dalam ibadah.

Sebab itu kalimah tauhid mempunyai kedudukan yang sangat besar dalam kehidupan seorang Muslim. Ia menjadi asas dakwah para rasul. Seruan kepada manusia agar menyembah Allah سبحانه وتعالى dan meninggalkan segala sembahan batil berulang kali disebut dalam al-Quran. Semua seruan tersebut bertemu pada satu hakikat: “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”. Walaupun manusia hidup dalam zaman dan tempat yang berbeza, masalah asas manusia tetap sama, iaitu kecenderungan memberikan hak Allah سبحانه وتعالى kepada selain-Nya.

Kita juga perlu memahami bahawa “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” bukan sekadar menyatakan bahawa Allah سبحانه وتعالى satu dalam bilangan, tetapi menegaskan bahawa tidak ada sesuatu yang mempunyai hak ketuhanan bersama-Nya. Oleh itu, perkataan “satu” sahaja kadang-kadang belum memberikan keseluruhan maksud yang terkandung dalam lafaz ini. Seseorang boleh mengatakan “Tuhan itu satu”, tetapi dia mungkin masih memberikan sebahagian ibadah kepada selain Allah سبحانه وتعالى. Adapun “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”, ia menafikan semua yang tidak berhak dan menetapkan hak hanya kepada Allah سبحانه وتعالى.

Di sini kita dapat melihat ketelitian bahasa al-Quran. Beberapa lafaz yang pendek mampu membawa makna yang sangat luas. “لَآ إِلَٰهَ” membersihkan hati daripada semua sembahan yang batil. “إِلَّا هُوَ” mengarahkan hati kepada Allah سبحانه وتعالى. Maka kalimah ini mempunyai gerakan makna daripada penolakan kepada pengesahan, daripada kekeliruan kepada kepastian, daripada banyak sembahan kepada satu Tuhan, daripada pengabdian kepada makhluk kepada pengabdian kepada Allah سبحانه وتعالى.

Penyataan ini juga merupakan asas kepada rasa malu kepada Allah سبحانه وتعالى. Jika seseorang mengetahui bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah, dia akan berasa malu melakukan maksiat secara terang-terangan. Bahkan ketika bersendirian pun dia mengetahui bahawa dia berada di hadapan Tuhan yang menjadi satu-satunya ilah. Dia tidak akan menjadikan ketiadaan manusia sebagai alasan untuk meninggalkan pengawasan terhadap dirinya. Dia tahu bahawa Allah سبحانه وتعالى bukan seperti manusia yang hanya mengetahui perkara yang kelihatan.

Dalam hal ini, “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” membina muraqabah, iaitu kesedaran seorang hamba terhadap Allah سبحانه وتعالى. Seseorang yang benar-benar menghayatinya akan berusaha menjaga amalnya ketika dilihat manusia dan ketika tidak dilihat manusia. Dia tidak hanya menjadi baik apabila berada di hadapan orang ramai. Dia juga berusaha menjadi baik ketika bersendirian kerana Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan dalam semua keadaan.

Kalimah ini juga mengajar bahawa ibadah tidak boleh dibina atas kepentingan dunia semata-mata. Jika seseorang hanya beribadah ketika mendapat manfaat dunia, maka hubungan ibadahnya masih perlu diperbaiki. Seorang hamba menyembah Allah سبحانه وتعالى kerana Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan yang berhak disembah. Dia berharap pahala dan rahmat Allah سبحانه وتعالى, takut akan azab-Nya, mencintai-Nya dan tunduk kepada-Nya. Dunia boleh menjadi sebahagian daripada manfaat yang Allah سبحانه وتعالى berikan, tetapi dunia bukan Tuhan dan bukan tujuan tertinggi.

Apabila manusia memahami “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”, dia juga dapat memahami mengapa syirik merupakan perkara yang sangat berat. Syirik bukan sekadar melakukan satu kesalahan biasa. Ia memberikan hak yang sepatutnya khusus kepada Allah سبحانه وتعالى kepada selain-Nya. Jika seseorang memberikan ibadah kepada makhluk, dia telah merosakkan asas yang dinyatakan oleh “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”. Oleh itu, menjaga tauhid bukan perkara sampingan, tetapi menjaga asas hubungan manusia dengan Allah سبحانه وتعالى.

Dalam kehidupan masyarakat, kefahaman ini juga memberikan kesan terhadap keadilan. Jika manusia menyedari bahawa semua mereka ialah hamba Allah سبحانه وتعالى, maka manusia tidak boleh menjadikan dirinya sebagai tuhan kecil yang menuntut pengabdian daripada manusia lain. Seorang pemimpin bukan Tuhan. Seorang guru bukan Tuhan. Seorang yang kaya bukan Tuhan. Seorang yang mempunyai pengaruh bukan Tuhan. Semua manusia berada di bawah Allah سبحانه وتعالى. Ini memberikan asas kepada sifat tawaduk dan menghalang manusia daripada melampaui batas.

Kalimah “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga memberikan kesatuan yang sangat besar kepada umat Islam. Walaupun manusia berbeza bangsa, bahasa, warna kulit, tempat tinggal, pekerjaan dan keadaan ekonomi, semuanya mempunyai Tuhan yang sama. Orang Arab dan bukan Arab, kaya dan miskin, lelaki dan perempuan, tua dan muda, semuanya adalah hamba Allah سبحانه وتعالى. Tiada manusia yang boleh menjadi Tuhan bagi manusia lain. Ini menghasilkan asas persamaan kehambaan di hadapan Allah سبحانه وتعالى.

Namun persamaan manusia sebagai hamba tidak bermaksud semua manusia sama dari sudut kedudukan dalam setiap perkara. Allah سبحانه وتعالى memberikan ilmu, takwa, rezeki dan kemampuan yang berbeza. Tetapi perbezaan tersebut tidak mengubah hakikat bahawa semuanya ialah makhluk dan Allah سبحانه وتعالى sahaja yang menjadi ilah. Maka manusia tidak boleh menggunakan kelebihan yang diberikan kepadanya untuk mengambil hak Allah سبحانه وتعالى.

Penyataan ini juga menanam dalam diri manusia rasa pergantungan yang benar ketika menghadapi perkara yang tidak diketahui. Masa depan manusia penuh dengan perkara yang tidak diketahuinya. Dia tidak tahu apa yang akan berlaku esok, apa yang akan berlaku selepas beberapa tahun, atau apa yang akan berlaku pada akhir kehidupannya. Tetapi dia mengetahui bahawa Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan. Maka dia boleh menyerahkan perkara yang tidak diketahuinya kepada Allah سبحانه وتعالى sambil mengambil sebab-sebab yang dibenarkan.

Ini memberikan ketenangan yang sangat besar. Seorang mukmin tidak perlu mengetahui seluruh masa depannya untuk terus hidup. Dia hanya perlu mengetahui siapa Tuhannya. Allah سبحانه وتعالى ialah ilahnya. Dia menyembah-Nya, berdoa kepada-Nya, meminta petunjuk daripada-Nya dan bergantung kepada-Nya. Ketidakpastian tentang masa depan tidak menghilangkan kepastian tentang Tuhan.

“ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga mengajar manusia supaya tidak menjadikan sebab sebagai Tuhan. Sebab mempunyai kedudukan, tetapi sebab bukan Tuhan. Ubat merupakan sebab, tetapi ubat bukan Tuhan. Pekerjaan merupakan sebab mendapatkan rezeki, tetapi pekerjaan bukan Tuhan. Manusia yang membantu ialah sebab, tetapi manusia bukan Tuhan. Ilmu ialah sebab memahami sesuatu, tetapi ilmu bukan Tuhan. Apabila hati memahami perbezaan ini, dia menggunakan sebab tanpa menyembah sebab.

Perkara ini sangat penting kerana manusia mudah terjebak kepada dua keadaan yang bertentangan. Ada yang meninggalkan sebab dengan alasan bertawakal, sedangkan itu bukan kefahaman yang tepat. Ada pula yang bergantung kepada sebab sehingga melupakan Allah سبحانه وتعالى. Jalan yang benar ialah menggunakan sebab yang dibenarkan sambil hati tetap bergantung kepada Allah سبحانه وتعالى. Semua ini kembali kepada hakikat “إِلَّا هُوَ”.

Lafaz ini juga mendidik manusia supaya memandang segala nikmat sebagai pemberian Allah سبحانه وتعالى. Apabila seseorang mendapat kejayaan, dia tidak sepatutnya melihat dirinya sebagai pemilik mutlak kejayaan tersebut. Dia boleh mengakui bahawa dia telah berusaha, tetapi dia mengetahui bahawa kemampuan berusaha, peluang, kesihatan, masa, ilmu dan pelbagai sebab lain semuanya berada di bawah kehendak Allah سبحانه وتعالى. Ini menghalang kesombongan dan melahirkan syukur.

Sebaliknya, apabila seseorang gagal, dia tidak sepatutnya menganggap bahawa kegagalan itu membuktikan bahawa hidupnya tidak mempunyai Tuhan atau tidak mempunyai arah. Dia kembali kepada Allah سبحانه وتعالى. Dia memperbaiki sebab, memohon pertolongan Allah سبحانه وتعالى dan terus berusaha. “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” memberikan pusat yang stabil ketika keadaan dunia berubah.

Kalimah ini juga menjadikan seseorang tidak terlalu terikat dengan dunia. Dunia mempunyai nilai, tetapi dunia bukan ilah. Harta boleh digunakan, tetapi harta tidak boleh disembah. Kedudukan boleh dimanfaatkan, tetapi kedudukan tidak boleh menjadi pusat pengabdian. Ilmu boleh dicari, tetapi ilmu tidak boleh menjadikan seseorang sombong terhadap Tuhan. Keluarga boleh dicintai, tetapi keluarga tidak boleh diletakkan di atas ketaatan kepada Allah سبحانه وتعالى.

Semakin dalam seseorang memahami kalimah ini, semakin dia mampu meletakkan setiap perkara pada tempatnya. Allah سبحانه وتعالى berada pada kedudukan sebagai Tuhan. Makhluk berada pada kedudukan sebagai makhluk. Ibadah berada pada tempatnya. Muamalat berada pada tempatnya. Cinta kepada makhluk berada pada tempatnya. Takut kepada makhluk berada pada tempatnya. Harapan kepada makhluk berada pada tempatnya. Tidak ada satu pun yang mengambil hak Allah سبحانه وتعالى.

Penyataan “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga mempunyai nilai pendidikan yang sangat besar. Anak-anak perlu diperkenalkan kepada Allah سبحانه وتعالى bukan hanya sebagai nama yang disebut dalam buku, tetapi sebagai Tuhan yang mereka sembah. Mereka perlu mengetahui bahawa ketika mereka bersolat, mereka bersolat kepada Allah سبحانه وتعالى. Ketika mereka berdoa, mereka berdoa kepada Allah سبحانه وتعالى. Ketika mereka takut melakukan dosa walaupun tidak dilihat manusia, mereka ingat kepada Allah سبحانه وتعالى. Dengan demikian, pendidikan iman tidak hanya menjadi hafalan, tetapi menjadi kesedaran.

Orang dewasa juga memerlukan pengulangan makna ini kerana pengetahuan yang telah diketahui boleh menjadi lemah kesannya apabila hati lalai. Seseorang mungkin sudah mengetahui makna “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”, tetapi dalam kehidupan dia masih terlalu takut kepada manusia, terlalu mengejar pujian, terlalu bergantung kepada harta atau terlalu tunduk kepada hawa nafsu. Maka menghayati semula kalimah ini merupakan keperluan sepanjang kehidupan.

Lafaz “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga mengajar bahawa ketuhanan Allah سبحانه وتعالى tidak bergantung kepada pengiktirafan manusia. Allah سبحانه وتعالى tidak menjadi Tuhan kerana manusia mengatakan-Nya Tuhan. Dia ialah Tuhan sebelum manusia mengenali-Nya dan tetap Tuhan walaupun manusia mengingkari-Nya. Manusia memerlukan pengakuan tersebut untuk kebaikan dirinya sendiri. Allah سبحانه وتعالى tidak memerlukan pengakuan manusia.

Ini menolak sikap yang menjadikan agama seolah-olah sesuatu yang dicipta manusia untuk memenuhi keperluan psikologi. Sebaliknya, Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan yang benar, dan manusia ialah hamba yang berhajat kepada petunjuk-Nya. Manusia tidak mencipta Tuhan. Manusia diperintahkan untuk mengenal dan menyembah Allah سبحانه وتعالى.

Penyataan ini juga menjadi ukuran kepada kebenaran dakwaan seseorang. Jika seseorang mendakwa membawa agama, ajaran atau jalan yang benar tetapi mengangkat makhluk kepada kedudukan yang berhak menerima ibadah, maka dakwaan tersebut bertentangan dengan “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”. Tidak kira bagaimana indah bahasa yang digunakan atau bagaimana tinggi dakwaan kerohanian yang diberikan, hakikatnya tetap kembali kepada persoalan: siapa yang disembah? Jika selain Allah سبحانه وتعالى diberikan ibadah, maka prinsip asas ini telah dilanggar.

Oleh itu, lafaz ini sangat sesuai dijadikan neraca dalam menilai pelbagai amalan keagamaan. Apabila seseorang menemui satu amalan yang dikaitkan dengan agama, dia perlu melihat kepada arah ibadah tersebut. Kepada siapakah doa itu ditujukan? Kepada siapakah nazar itu ditujukan? Kepada siapakah penyembelihan ibadah itu ditujukan? Kepada siapakah hati tunduk dengan ketundukan ibadah? Jawapan yang benar mestilah Allah سبحانه وتعالى. Ini ialah tuntutan langsung daripada “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”.

Dalam masa yang sama, seseorang tidak boleh menggunakan lafaz ini untuk merendahkan manusia. Sebaliknya, ia mengajar manusia memuliakan manusia dengan cara yang benar. Apabila semua manusia ialah hamba Allah سبحانه وتعالى, maka tidak ada alasan untuk manusia menzalimi manusia lain. Pengabdian kepada Allah سبحانه وتعالى sepatutnya melahirkan keadilan, amanah dan akhlak yang baik. Tetapi sekali lagi, semua kesan tersebut merupakan buah daripada memahami bahawa Allah سبحانه وتعالى ialah satu-satunya ilah, bukan penggantian kepada makna utama lafaz tersebut.

Penyataan “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga mengajar tentang kesatuan tujuan. Manusia boleh mempunyai banyak urusan, tetapi tujuan tertingginya satu. Dia boleh bekerja untuk keluarga, tetapi tetap sebagai hamba Allah سبحانه وتعالى. Dia boleh mencari ilmu, tetapi sebagai hamba Allah سبحانه وتعالى. Dia boleh berniaga, tetapi sebagai hamba Allah سبحانه وتعالى. Dia boleh berehat, tetapi tetap sebagai hamba Allah سبحانه وتعالى. Dengan demikian, kehidupan dunia tidak terpisah daripada pengabdian kepada Allah سبحانه وتعالى.

Apabila tujuan tertinggi ini jelas, seseorang lebih mudah mengawal dirinya. Dia tidak akan mengorbankan akhirat demi dunia secara melampau kerana dia mengetahui bahawa dunia bukan tujuan tertinggi. Dia tidak akan menjual prinsip agama semata-mata kerana keuntungan sementara. Dia tidak akan menggadaikan iman kerana pujian manusia. Dia mengetahui bahawa segala sesuatu mesti tunduk kepada kedudukan Allah سبحانه وتعالى sebagai satu-satunya ilah.

Kalimah ini juga membina keberanian. Seorang mukmin yang mengetahui bahawa hanya Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan tidak akan menjadikan manusia sebagai penguasa mutlak terhadap jiwanya. Dia boleh menghormati manusia, tetapi tidak menyembah manusia. Dia boleh taat kepada manusia dalam perkara yang benar, tetapi tidak taat dalam maksiat kepada Allah سبحانه وتعالى. Dia boleh menerima nasihat manusia, tetapi dia tidak menjadikan manusia sebagai ukuran mutlak kebenaran.

Keberanian yang lahir daripada tauhid bukan bermaksud kasar atau tidak beradab. Ia ialah keberanian untuk tetap berada di atas kebenaran walaupun tidak mendapat pujian. Ia ialah keberanian untuk meninggalkan sesuatu yang Allah سبحانه وتعالى larang walaupun ramai orang melakukannya. Ia ialah keberanian untuk melakukan kewajipan walaupun manusia mencela. Semua ini bersumber daripada kesedaran bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah dan ditaati sebagai Tuhan.

Penyataan “إِلَّا هُوَ” juga menjadikan seorang mukmin tidak mudah putus asa terhadap rahmat Allah سبحانه وتعالى. Apabila manusia gagal membantu, dia mengetahui bahawa Allah سبحانه وتعالى tetap ada sebagai Tuhan. Apabila semua pintu dunia tertutup, dia tidak menganggap bahawa tiada lagi jalan kerana dia mengetahui bahawa Allah سبحانه وتعالى mempunyai kuasa atas segala sesuatu. Ini tidak bermaksud seseorang boleh meninggalkan usaha, tetapi dia tidak membiarkan kegagalan sebab menjadi kegagalan iman.

Begitu juga ketika mendapat nikmat, dia tidak melupakan Allah سبحانه وتعالى. Dia tidak menganggap kejayaan itu hanya hasil dirinya. Dia mengetahui bahawa Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan yang memberikan kemampuan dan peluang. Maka nikmat tersebut menjadi sebab bertambah syukur, bukan sebab bertambah sombong.

Kalimah ini juga menjadikan manusia memahami bahawa setiap makhluk mempunyai batas. Seorang guru boleh mengajar, tetapi tidak mengetahui segala-galanya. Seorang doktor boleh merawat, tetapi tidak menguasai semua perkara. Seorang pemimpin boleh mengurus, tetapi tidak menentukan segala sesuatu. Seorang ibu bapa boleh mendidik, tetapi tidak menguasai hati anak secara mutlak. Seorang sahabat boleh membantu, tetapi dia juga mempunyai kelemahan. Allah سبحانه وتعالى sahaja yang menjadi tempat pengabdian dan pergantungan mutlak.

Sebab itu “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” boleh membentuk hati yang tidak mudah kecewa kepada makhluk. Manusia tetap akan mengecewakan manusia lain. Tetapi jika seseorang mengharapkan daripada manusia sesuatu yang hanya layak diharapkan daripada Allah سبحانه وتعالى, dia akan sentiasa kecewa. Sebaliknya, apabila dia memahami bahawa manusia hanyalah makhluk, dia meletakkan harapan kepada mereka pada batas yang sesuai dan mengembalikan harapan tertinggi kepada Allah سبحانه وتعالى.

Lafaz ini juga membentuk kesabaran. Orang yang menyembah Allah سبحانه وتعالى mengetahui bahawa hidupnya adalah kehidupan seorang hamba. Dia mungkin diuji dengan kesusahan, kehilangan, penyakit, kemiskinan, celaan dan pelbagai keadaan lain. Tetapi dia tidak kehilangan arah. Dia masih mempunyai Tuhan yang sama. Allah سبحانه وتعالى tetap ilahnya. Maka kesusahan tidak menyebabkan dia mencari sembahan lain.

Begitu juga ketika seseorang berada dalam kemewahan. Kemewahan tidak boleh menyebabkan dia lupa bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang menjadi ilah. Harta tidak menjadi Tuhan. Perniagaan tidak menjadi Tuhan. Pangkat tidak menjadi Tuhan. Populariti tidak menjadi Tuhan. Semuanya adalah makhluk dan nikmat yang berada di bawah ketetapan Allah سبحانه وتعالى.

Dengan itu, “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” membina kestabilan manusia dalam dua keadaan yang paling besar, iaitu ketika mendapat dan ketika kehilangan, ketika senang dan ketika susah, ketika dipuji dan ketika dicela, ketika kuat dan ketika lemah. Pusat kehidupan tidak berubah kerana pusat tersebut ialah Allah سبحانه وتعالى.

Lafaz ini juga mengajar bahawa ibadah kepada Allah سبحانه وتعالى bukan sesuatu yang bermusim. Seseorang tidak menyembah Allah سبحانه وتعالى hanya ketika ditimpa kesusahan. Jika Allah سبحانه وتعالى ialah satu-satunya ilah, maka Dia ialah Tuhan ketika seseorang susah dan ketika senang. Dia ialah Tuhan ketika seseorang sihat dan ketika sakit. Dia ialah Tuhan ketika seseorang mempunyai wang dan ketika tidak mempunyai wang. Oleh itu, ibadah mesti berterusan.

Apabila seseorang berdoa hanya ketika ditimpa kesusahan kemudian melupakan Allah سبحانه وتعالى ketika mendapat nikmat, dia perlu memperbaiki kefahaman tentang kehambaannya. Allah سبحانه وتعالى bukan sekadar tempat manusia meminta apabila perlu. Dia ialah Tuhan yang berhak disembah dalam semua keadaan.

Penyataan ini juga mengajar manusia supaya tidak menjadikan agama sebagai alat mencapai kepentingan diri semata-mata. Jika seseorang hanya mendekati Allah سبحانه وتعالى kerana mahu mendapatkan dunia, maka dia perlu memperbetulkan tujuan. Seorang hamba beribadah kerana Allah سبحانه وتعالى ialah ilahnya. Pahala, rahmat dan nikmat akhirat memang diharapkan, tetapi pusat ibadah tetap Allah سبحانه وتعالى.

Kalimah ini juga mempunyai kaitan dengan rasa syukur. Apabila seseorang memahami bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang menjadi ilahnya, dia melihat semua nikmat sebagai peluang untuk kembali kepada Allah سبحانه وتعالى. Nikmat penglihatan, pendengaran, akal, keluarga, rezeki dan keselamatan semuanya digunakan dalam perkara yang diredai-Nya. Syukur bukan sekadar menyebut “alhamdulillah”, tetapi menggunakan nikmat dalam ketaatan kepada Allah سبحانه وتعالى.

Sebaliknya, jika seseorang menggunakan nikmat untuk perkara yang dilarang Allah سبحانه وتعالى, dia perlu menyedari percanggahan tersebut. Dia menggunakan nikmat Allah سبحانه وتعالى untuk melakukan perkara yang Allah سبحانه وتعالى larang. “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” sepatutnya mengingatkannya bahawa dia ialah hamba dan nikmat tersebut ialah amanah.

Penyataan ini juga memberikan asas kepada rasa tawaduk dalam ilmu. Seorang yang mempunyai ilmu agama tidak boleh menjadikan ilmunya sebagai sebab menganggap dirinya tidak memerlukan Allah سبحانه وتعالى. Sebaliknya, semakin banyak ilmu tentang Allah سبحانه وتعالى, semakin seseorang mengetahui kebesaran Allah سبحانه وتعالى dan keterbatasan dirinya. Ilmu yang benar membawa kepada pengabdian, bukan kesombongan.

Begitu juga orang yang banyak beribadah. Banyak ibadah tidak menjadikannya Tuhan atau bebas daripada kehambaan. Dia tetap hamba. Dia tidak boleh menganggap dirinya mempunyai hak untuk menerima ibadah daripada orang lain. Jika manusia memuji amalnya, dia tetap perlu kembali kepada Allah سبحانه وتعالى. Jika manusia tidak menghargainya, dia tetap terus beramal kerana Allah سبحانه وتعالى.

“لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga mengajar bahawa manusia tidak boleh menilai kebesaran Allah سبحانه وتعالى berdasarkan ukuran makhluk. Allah سبحانه وتعالى ialah Pencipta, sedangkan semua selain-Nya ialah ciptaan. Maka tidak wajar seseorang membayangkan Allah سبحانه وتعالى seperti makhluk atau mengukur-Nya dengan ukuran makhluk. Keagungan Allah سبحانه وتعالى tidak bergantung kepada imaginasi manusia. Apa yang Allah سبحانه وتعالى khabarkan tentang diri-Nya diterima dengan iman dan tanpa menyerupakan-Nya dengan makhluk.

Prinsip ini amat penting dalam memahami nama dan sifat Allah سبحانه وتعالى. Apabila Allah سبحانه وتعالى menyebut tentang diri-Nya, kita menerima berita tersebut sebagaimana yang layak bagi Allah سبحانه وتعالى. Kita tidak menolak semata-mata kerana tidak mampu membayangkan hakikatnya, dan kita juga tidak menyerupakan-Nya dengan makhluk. “إِلَّا هُوَ” sendiri sudah menunjukkan bahawa Allah سبحانه وتعالى mempunyai kekhususan yang tidak boleh diberikan kepada makhluk.

Kalimah ini juga membentuk hubungan antara ilmu dan ibadah. Mengetahui bahawa Allah سبحانه وتعالى ialah satu-satunya ilah bukan sekadar pengetahuan teori. Pengetahuan itu sepatutnya membawa kepada pengabdian. Jika seseorang mengetahui bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah tetapi tidak mahu tunduk kepada-Nya, maka dia belum mengambil manfaat sepenuhnya daripada pengetahuan tersebut.

Maka pembelajaran tentang tauhid perlu sentiasa dihubungkan dengan kehidupan. Apabila mempelajari “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”, seseorang perlu melihat bagaimana lafaz ini mempengaruhi solatnya, doanya, keikhlasannya, tawakalnya, ketakutannya, harapannya, kecintaannya, ketaatannya dan cara dia menghadapi manusia. Jika semua itu tidak berubah, maka makna lafaz tersebut belum benar-benar meresap ke dalam kehidupan.

Penyataan ini juga sangat penting dalam menghapuskan pergantungan kepada makhluk secara berlebihan. Manusia memang saling memerlukan. Tetapi pergantungan mutlak hanya kepada Allah سبحانه وتعالى. Seorang Muslim boleh mencintai manusia, meminta bantuan manusia, bekerja bersama manusia dan menghargai jasa manusia, tetapi dia tidak menjadikan manusia sebagai pusat ibadah.

Dalam hubungan keluarga, perkara ini sangat penting. Anak-anak perlu menghormati ibu bapa, tetapi ibu bapa bukan Tuhan. Isteri menghormati suami, tetapi suami bukan Tuhan. Suami menyayangi isteri, tetapi isteri bukan Tuhan. Guru dihormati, tetapi guru bukan Tuhan. Pemimpin ditaati dalam perkara yang benar, tetapi pemimpin bukan Tuhan. Semua hubungan ini mempunyai batas kerana “إِلَّا هُوَ”.

Dengan itu, lafaz ini menjaga manusia daripada dua ekstrem: merendahkan makhluk tanpa hak dan mengangkat makhluk melebihi batas. Islam mengajar manusia supaya menghormati makhluk dengan haknya dan memberikan ibadah hanya kepada Allah سبحانه وتعالى.

“ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga memberikan ukuran yang sangat jelas terhadap kehinaan sembahan selain Allah سبحانه وتعالى. Apa sahaja yang disembah selain Allah سبحانه وتعالى tidak memiliki hak ketuhanan. Ia tetap makhluk. Manusia mungkin memberikan kepadanya nama yang besar, membina tempat khusus untuknya, menyanyikan pujian kepadanya atau menghabiskan masa dan harta untuk mengagungkannya, tetapi semua itu tidak mengubah hakikat.

Hakikat ketuhanan tidak bergantung kepada persepsi manusia. Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan kerana Dia memang Tuhan. Selain Allah سبحانه وتعالى bukan Tuhan kerana mereka memang makhluk. Ini ialah realiti yang tidak berubah dengan budaya, zaman atau tempat.

Kalimah ini juga mengajar manusia supaya tidak takut kepada perubahan zaman. Zaman berubah, tetapi Allah سبحانه وتعالى tidak berubah menjadi makhluk. Teknologi berubah. Sistem masyarakat berubah. Bentuk komunikasi berubah. Cara manusia bekerja berubah. Tetapi hakikat bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah tidak berubah. Oleh itu, prinsip “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” kekal relevan dalam setiap zaman.

Dalam dunia moden, manusia mempunyai banyak perkara yang boleh menjadi pusat perhatian. Media, populariti, wang, kerjaya, teknologi dan pengaruh sosial boleh mengambil masa manusia yang sangat besar. Namun seorang mukmin perlu sentiasa kembali kepada persoalan: adakah semua ini telah mengambil tempat yang sepatutnya hanya untuk Allah سبحانه وتعالى? Jika sesuatu perkara menyebabkan manusia melupakan solat, melupakan kewajipan, mengejar pujian dan mengabaikan Allah سبحانه وتعالى, maka dia perlu memperbaiki hubungannya dengan makna “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”.

Kalimah ini juga menjadi asas kepada ketenangan ketika manusia menghadapi kematian orang yang disayangi. Manusia akan kehilangan orang yang dicintai. Namun orang yang memahami tauhid mengetahui bahawa orang yang dicintainya itu ialah hamba Allah سبحانه وتعالى, bukan miliknya secara mutlak. Dia mencintai kerana Allah سبحانه وتعالى, dan apabila Allah سبحانه وتعالى mengambil kembali apa yang dipinjamkan, dia tetap kembali kepada Allah سبحانه وتعالى.

Begitu juga ketika seseorang kehilangan harta. Harta bukan Tuhan. Maka kehilangan harta tidak boleh menyebabkan seseorang kehilangan iman. Dia berusaha mendapatkan semula rezeki dengan cara yang halal, tetapi hatinya mengetahui bahawa Allah سبحانه وتعالى ialah ilahnya. Rezeki tidak menentukan ketuhanan Allah سبحانه وتعالى. Allah سبحانه وتعالى tetap Tuhan ketika seseorang kaya dan ketika seseorang miskin.

Kalimah ini juga membentuk jiwa yang tidak terlalu terikat dengan kedudukan sosial. Seorang manusia mungkin dihormati ketika memegang jawatan dan dilupakan selepas jawatan tersebut berakhir. Tetapi kedudukan di sisi Allah سبحانه وتعالى tidak bergantung semata-mata kepada kedudukan dunia. Oleh sebab itu, seorang mukmin berusaha mencari keredaan Allah سبحانه وتعالى, bukan menjadikan kedudukan dunia sebagai tujuan tertinggi.

Penyataan “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga merupakan asas kepada doa seorang mukmin agar sentiasa diberikan petunjuk. Manusia boleh tersalah walaupun mempunyai ilmu. Hatinya boleh berubah. Keinginannya boleh berubah. Maka dia sentiasa memerlukan Allah سبحانه وتعالى. Dia tidak merasa cukup dengan dirinya sendiri. Kesedaran sebagai hamba menjadikannya sentiasa berhajat kepada petunjuk Tuhan.

Dalam keadaan seseorang berdosa, kalimah ini juga memberikan jalan kembali. Dia tidak mencari Tuhan lain. Dia tidak melarikan diri daripada Allah سبحانه وتعالى kerana malu terhadap dosa. Sebaliknya, dia kembali kepada Allah سبحانه وتعالى dengan taubat. Allah سبحانه وتعالى tetap ilahnya walaupun dia telah berdosa. Dia perlu bertaubat, memperbaiki amal dan meninggalkan dosa.

Dalam keadaan seseorang mendapat pujian, dia juga kembali kepada Allah سبحانه وتعالى. Dia tidak membiarkan pujian manusia menjadi makanan hatinya sehingga dia melupakan bahawa hanya Allah سبحانه وتعالى yang berhak menerima ibadah. Pujian boleh datang dan pergi. Tetapi Allah سبحانه وتعالى kekal sebagai Tuhan.

Dalam keadaan seseorang menerima celaan, dia juga kembali kepada Allah سبحانه وتعالى. Jika dia melakukan perkara yang benar, celaan manusia tidak menjadikannya batil. Jika dia melakukan perkara yang salah, pujian manusia tidak menjadikannya benar. Ukuran terakhir tetap kembali kepada Allah سبحانه وتعالى dan petunjuk-Nya.

Ini menunjukkan bahawa “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” bukan sekadar lafaz yang sesuai disebut dalam majlis ilmu atau selepas solat. Ia ialah prinsip yang sepatutnya menemani manusia dalam setiap keadaan. Ketika membuka mata pada waktu pagi, dia bangun sebagai hamba Allah سبحانه وتعالى. Ketika bekerja, dia bekerja sebagai hamba Allah سبحانه وتعالى. Ketika makan, dia makan sebagai hamba Allah سبحانه وتعالى. Ketika berkeluarga, dia hidup sebagai hamba Allah سبحانه وتعالى. Ketika tidur, dia tidur sebagai hamba Allah سبحانه وتعالى. Seluruh kehidupannya bergerak dalam lingkungan pengabdian kepada Allah سبحانه وتعالى.

Penyataan ini juga mengajar bahawa hak Allah سبحانه وتعالى tidak boleh dikurangkan kerana seseorang menganggap dirinya terlalu sibuk dengan dunia. Kesibukan bukan alasan untuk melupakan Tuhan. Jika Allah سبحانه وتعالى ialah satu-satunya ilah, maka mengingati dan menyembah-Nya merupakan perkara paling penting dalam kehidupan.

Begitu juga usia. Orang muda bukan terlalu awal untuk memahami “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”, dan orang tua bukan terlalu lewat untuk kembali menghayatinya. Manusia sepanjang hayat memerlukan tauhid. Bahkan semakin dekat seseorang kepada kematian, semakin penting baginya memastikan bahawa hatinya benar-benar tertuju kepada Allah سبحانه وتعالى.

Lafaz ini juga mengajar bahawa iman tidak sepatutnya hanya menjadi identiti sosial. Menjadi Muslim bukan sekadar nama, keturunan atau budaya. “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” menuntut hati menerima Allah سبحانه وتعالى sebagai satu-satunya ilah dan kehidupan tunduk kepada-Nya. Maka identiti Islam mesti mempunyai kandungan iman dan amal.

Dalam hal ini, seseorang perlu memeriksa sama ada Allah سبحانه وتعالى benar-benar menjadi pusat hidupnya. Jika dia sanggup meninggalkan kewajipan kerana takut kehilangan pekerjaan, dia perlu bermuhasabah. Jika dia sanggup melakukan perkara haram kerana mahu menjaga imej di hadapan manusia, dia perlu bermuhasabah. Jika dia terlalu mengejar dunia sehingga meninggalkan Allah سبحانه وتعالى, dia perlu kembali kepada makna kalimah ini.

Kalimah ini juga mengajar bahawa manusia tidak boleh memberikan ketaatan mutlak kepada sesiapa. Ketaatan kepada ibu bapa, suami, pemimpin, guru dan manusia lain mempunyai batas. Ketaatan mutlak adalah milik Allah سبحانه وتعالى. Jika manusia memerintahkan perkara yang bercanggah dengan perintah Allah سبحانه وتعالى, seorang mukmin tidak boleh mentaati mereka dalam perkara tersebut. Ini bukan bermaksud dia menghina mereka, tetapi dia memahami bahawa mereka bukan Tuhan.

Dalam konteks ilmu agama, prinsip ini juga menjaga seseorang daripada taksub kepada individu. Seorang guru boleh dihormati, tetapi perkataannya tidak boleh diletakkan pada kedudukan wahyu. Seorang ulama boleh dihargai, tetapi dia tetap manusia. Seorang pendakwah boleh disokong dalam perkara benar, tetapi dia bukan maksum. Semua manusia selain para rasul tetap boleh tersalah. “إِلَّا هُوَ” mengajar bahawa kedudukan mutlak itu hanya untuk Allah سبحانه وتعالى.

Begitu juga dalam perbahasan hukum, manusia perlu membezakan antara syariat Allah سبحانه وتعالى dengan pendapat manusia. Pendapat manusia boleh benar atau salah. Wahyu menjadi ukuran. Ini menjaga agama daripada berubah menjadi pengagungan individu.

Penyataan “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga mengajar bahawa Allah سبحانه وتعالى ialah tempat kembali yang sebenar. Semua makhluk akan kembali kepada-Nya. Manusia mungkin mencari perlindungan kepada banyak perkara dalam kehidupan, tetapi akhirnya semua akan kembali kepada Allah سبحانه وتعالى. Maka sangat tidak wajar seseorang menghabiskan seluruh hidupnya untuk sesuatu yang tidak akan menjadi tempat kembali terakhirnya.

Dunia mempunyai tempatnya, tetapi Allah سبحانه وتعالى ialah tujuan pengabdian. Harta mempunyai manfaat, tetapi Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan. Keluarga mempunyai kedudukan, tetapi Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan. Ilmu mempunyai kelebihan, tetapi Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan. Semua perkara lain berada di bawah kalimah “إِلَّا هُوَ”.

Lafaz ini juga membawa manusia kepada kesedaran bahawa setiap bentuk ibadah memerlukan keikhlasan. Jika seseorang membaca al-Quran, solat, bersedekah, menuntut ilmu atau mengajar agama, dia perlu sentiasa bertanya kepada dirinya: untuk siapa semua ini? Jawapannya mestilah Allah سبحانه وتعالى. Jika manusia menjadi tujuan utama, maka dia perlu membersihkan hatinya.

Kekuatan “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” ialah ia menghapuskan persaingan dalam hati antara Allah سبحانه وتعالى dengan makhluk. Jika seseorang mencari keredaan Allah سبحانه وتعالى, dia tidak perlu menjadikan keredaan semua manusia sebagai syarat untuk terus berada di atas kebenaran. Dia tetap berusaha berakhlak baik, tetapi dia mengetahui bahawa manusia tidak mungkin semuanya reda kepadanya.

Begitu juga seseorang tidak perlu mengorbankan agama kerana mahu menjaga kepentingan dunia. Dunia berubah. Manusia berubah. Tetapi Allah سبحانه وتعالى tetap Tuhan. Maka prinsip iman tidak boleh dijual dengan perkara sementara.

Penyataan ini juga mempunyai kesan terhadap sifat sabar. Seorang hamba bersabar kerana Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan yang ditaatinya. Dia tidak hanya bersabar apabila manusia memujinya. Bahkan ketika kesabarannya tidak diketahui sesiapa, Allah سبحانه وتعالى mengetahuinya. Ini menjadikan amal lebih ikhlas.

Kalimah ini juga memberikan makna besar kepada pengharapan akhirat. Dunia bukan tempat terakhir. Jika Allah سبحانه وتعالى sahaja yang menjadi ilah, maka seorang mukmin mengharapkan kehidupan yang kekal bersama Allah سبحانه وتعالى di akhirat. Dia tidak menjadikan dunia sebagai ukuran mutlak kejayaan. Seseorang boleh miskin di dunia tetapi mulia di sisi Allah سبحانه وتعالى. Seseorang boleh kaya di dunia tetapi gagal di akhirat. Ukuran terakhir bukan dunia.

Namun semua ini tetap kembali kepada pusat perbahasan, iaitu “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”. Allah سبحانه وتعالى ialah satu-satunya ilah. Maka segala bentuk pengabdian mesti kembali kepada-Nya. Segala bentuk pengagungan ibadah mesti untuk-Nya. Segala harapan ibadah mesti kepada-Nya. Segala ketundukan ibadah mesti kepada-Nya. Tidak ada makhluk yang boleh mengambil tempat tersebut.

Apabila seseorang membaca lafaz ini berulang kali dengan kefahaman, dia sepatutnya tidak lagi melihatnya sebagai lafaz biasa. Setiap kali dia menyebut “ٱللَّهُ”, dia mengingat Tuhan yang disembahnya. Setiap kali dia menyebut “لَآ إِلَٰهَ”, dia menolak segala sembahan batil. Setiap kali dia menyebut “إِلَّا هُوَ”, dia mengarahkan kembali seluruh pengabdian kepada Allah سبحانه وتعالى. Dengan itu, lafaz yang pendek menjadi satu latihan iman yang sangat besar.

“لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga mengajar bahawa tidak ada perkara yang lebih besar daripada menjaga hubungan dengan Allah سبحانه وتعالى. Manusia boleh kehilangan banyak perkara dalam hidup, tetapi jika dia masih mempunyai iman kepada Allah سبحانه وتعالى dan menjaga tauhidnya, dia masih mempunyai asas yang paling besar. Sebaliknya, seseorang boleh memiliki banyak harta dan kedudukan, tetapi jika dia merosakkan tauhid, dia telah merosakkan perkara yang paling asas dalam kehidupannya.

Oleh sebab itu, kalimah ini mesti sentiasa dipelajari, difahami dan diamalkan. Ia bukan sekadar untuk orang yang baru belajar agama. Orang yang telah lama belajar juga memerlukannya. Orang yang mengajar agama juga memerlukannya. Orang yang banyak beribadah juga memerlukannya. Orang yang mempunyai ilmu juga memerlukannya. Setiap manusia memerlukan pengulangan terhadap hakikat bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah.

Semakin luas ilmu seseorang, semakin dia sepatutnya memahami keluasan tuntutan kalimah ini. Semakin tinggi kedudukan seseorang, semakin dia perlu merendahkan diri sebagai hamba. Semakin banyak nikmat seseorang, semakin dia perlu bersyukur kepada Allah سبحانه وتعالى. Semakin banyak ujian seseorang, semakin dia perlu kembali kepada Allah سبحانه وتعالى. Dalam semua keadaan, lafaz yang sama menjadi pusat: “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”.

Penyataan ini juga menjadi asas kepada penyucian hati daripada segala pergantungan yang salah. Hati manusia boleh dipenuhi dengan terlalu banyak perkara. Ada hati yang dipenuhi cinta dunia. Ada yang dipenuhi takut kepada manusia. Ada yang dipenuhi keinginan untuk mendapat pujian. Ada yang dipenuhi keinginan kepada kedudukan. Ada yang dipenuhi kegelisahan tentang rezeki. “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” mengembalikan hati kepada satu pusat. Allah سبحانه وتعالى.

Apabila hati kembali kepada Allah سبحانه وتعالى, manusia masih menggunakan dunia tetapi tidak menyembah dunia. Dia menggunakan harta tetapi tidak menjadi hamba harta. Dia bekerja tetapi tidak menjadikan pekerjaan sebagai Tuhan. Dia menghargai manusia tetapi tidak menyembah manusia. Dia mencintai keluarga tetapi tidak meletakkan keluarga di atas Allah سبحانه وتعالى. Dia mencari ilmu tetapi tidak menyombongkan diri dengan ilmu. Semua ini ialah kesan daripada memahami hakikat satu-satunya ilah.

Lafaz ini juga mengajar manusia supaya tidak menganggap dirinya bebas daripada pengawasan Tuhan. Allah سبحانه وتعالى ialah ilahnya ketika dia berada di masjid dan ketika berada di rumah. Dia ialah ilahnya ketika bersama orang ramai dan ketika bersendirian. Dia ialah ilahnya ketika berada di hadapan manusia dan ketika tidak ada sesiapa yang melihatnya. Maka kehidupan seorang mukmin mempunyai kesatuan moral. Dia tidak mempunyai dua wajah yang berbeza kerana Tuhan yang disembahnya tetap satu.

Inilah antara kesan yang sangat besar daripada “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”. Ia menyatukan akidah dengan akhlak, ibadah dengan kehidupan, hati dengan perbuatan, dunia dengan tanggungjawab akhirat. Semua itu bermula daripada satu pengakuan bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah.

Penyataan ini juga menutup jalan kepada penyembahan hawa nafsu. Manusia mempunyai kehendak. Ada kehendak yang halal dan ada kehendak yang haram. Jika manusia menjadikan kehendaknya sebagai ukuran mutlak, dia telah menjadikan nafsunya sebagai penguasa dalam kehidupan. Tetapi “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” mengingatkan bahawa manusia bukan Tuhan kepada dirinya sendiri. Dia mempunyai Tuhan. Dia mempunyai perintah dan larangan. Dia mempunyai batas yang ditetapkan oleh Allah سبحانه وتعالى.

Oleh itu, kebebasan sebenar seorang mukmin bukan kebebasan daripada semua perintah, tetapi kebebasan daripada tunduk kepada selain Allah سبحانه وتعالى. Dia tunduk kepada Allah سبحانه وتعالى kerana Dia ialah Tuhan. Apabila manusia tunduk kepada Tuhan yang benar, dia tidak perlu tunduk secara mutlak kepada hawa nafsu, manusia, harta dan dunia.

Penyataan ini juga menjadikan seseorang lebih ikhlas dalam menghadapi pekerjaan yang tidak diketahui manusia. Banyak amal yang tidak mendapat pujian. Ada orang yang membantu orang lain secara senyap. Ada orang yang beribadah pada waktu malam tanpa diketahui sesiapa. Ada orang yang menahan diri daripada dosa ketika bersendirian. Semua itu sangat berkait dengan “إِلَّا هُوَ” kerana Allah سبحانه وتعالى sahaja yang menjadi tujuan amal tersebut.

Jika manusia tidak mengetahui, Allah سبحانه وتعالى mengetahui. Jika manusia tidak memuji, Allah سبحانه وتعالى mengetahui. Jika manusia tidak menghargai, Allah سبحانه وتعالى mengetahui. Maka seorang mukmin tidak kehilangan tujuan apabila manusia tidak melihat amalnya.

Begitu juga dalam dakwah dan pengajaran agama. Seorang yang menyampaikan ilmu perlu mengingat bahawa manusia bukan Tuhan yang menentukan nilai amalnya. Dia berusaha menyampaikan kebenaran dengan ilmu dan hikmah, tetapi hatinya tetap mengharapkan keredaan Allah سبحانه وتعالى. Jika dipuji, dia tidak terlalu hanyut. Jika dicela, dia tidak terlalu runtuh. Dia kembali kepada Allah سبحانه وتعالى.

Namun, kembali kepada Allah سبحانه وتعالى tidak bermaksud menolak nasihat manusia. Nasihat yang benar diterima. Kesalahan diperbaiki. Kritik yang benar dimanfaatkan. Tetapi pusat pengabdian tetap Allah سبحانه وتعالى.

Kalimah ini juga menjaga seseorang daripada menjadikan agama sebagai alat untuk mendapatkan kuasa. Jika seseorang menggunakan agama untuk mendapatkan pengaruh sehingga manusia mengagungkannya secara melampau, dia perlu berhati-hati. Tujuan dakwah ialah mengarahkan manusia kepada Allah سبحانه وتعالى, bukan mengumpulkan manusia supaya menjadi pengikut peribadi. “إِلَّا هُوَ” bermaksud perhatian akhir mesti kembali kepada Allah سبحانه وتعالى.

Begitu juga seorang guru yang benar sepatutnya mengajar manusia mengenal Allah سبحانه وتعالى, bukan menjadikan dirinya pusat pengabdian. Seorang pendakwah yang benar mengarahkan hati manusia kepada Allah سبحانه وتعالى, bukan kepada dirinya. Seorang pemimpin yang baik memahami bahawa dia juga hamba Allah سبحانه وتعالى. Semua ini menjaga masyarakat daripada pengagungan manusia secara berlebihan.

Penyataan “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga membentuk rasa rendah diri ketika berhadapan dengan ilmu yang tidak diketahui. Manusia tidak mengetahui segala-galanya. Allah سبحانه وتعالى mengetahui segala sesuatu. Oleh itu, seorang mukmin tidak malu mengatakan “aku tidak tahu” apabila memang tidak mengetahui. Dia tidak perlu mereka-reka jawapan semata-mata untuk menjaga imej. Dia ialah hamba, bukan Tuhan.

Dalam konteks kehidupan ilmu, ini sangat penting. Mengakui keterbatasan manusia merupakan sebahagian daripada kehambaan. Allah سبحانه وتعالى ialah ilah, sedangkan manusia ialah hamba. Hamba tidak mengetahui segala sesuatu. Hamba perlu belajar, bertanya dan merujuk kepada wahyu serta ilmu yang sahih.

Penyataan ini juga membentuk adab ketika membincangkan perkara ghaib. Manusia tidak boleh menentukan perkara ghaib hanya berdasarkan sangkaan. Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan yang mengetahui perkara yang tidak diketahui manusia. Apa yang Allah سبحانه وتعالى khabarkan diterima. Apa yang tidak diketahui, manusia berhenti pada batas pengetahuan yang diberikan. Ini merupakan sebahagian daripada mengakui kedudukan Allah سبحانه وتعالى sebagai Tuhan.

Lafaz ini juga menjadikan seorang mukmin sedar bahawa seluruh makhluk berada di bawah kekuasaan Allah سبحانه وتعالى. Oleh itu, dia tidak boleh memberikan kepada makhluk sifat ketuhanan. Makhluk mungkin mempunyai kemampuan tertentu, tetapi kemampuan itu terbatas dan bergantung kepada Allah سبحانه وتعالى. Tidak ada makhluk yang berdiri sendiri tanpa Allah سبحانه وتعالى.

Apabila prinsip ini benar-benar tertanam, seseorang tidak mudah tertipu dengan kehebatan manusia. Dia mungkin kagum terhadap ilmu seseorang, tetapi tidak menganggapnya Tuhan. Dia mungkin kagum terhadap kekayaan seseorang, tetapi tidak menganggapnya penguasa mutlak. Dia mungkin kagum terhadap keberanian seseorang, tetapi tidak memberikan kepadanya hak ibadah. Dia mungkin mencintai orang soleh, tetapi tidak menyembahnya.

Semua perkara itu kembali kepada satu kaedah: persamaan pada lafaz tidak bererti persamaan pada hakikat. Manusia boleh memiliki ilmu, tetapi ilmu manusia tidak seperti ilmu Allah سبحانه وتعالى. Manusia boleh memiliki kekuatan, tetapi kekuatan manusia tidak seperti kekuasaan Allah سبحانه وتعالى. Manusia boleh memiliki kehidupan, tetapi kehidupan makhluk tidak seperti kehidupan Allah سبحانه وتعالى. Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan, sedangkan makhluk ialah makhluk.

Penyataan “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga menanam rasa pengagungan terhadap Allah سبحانه وتعالى. Jika seseorang memahami bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah, dia tidak akan memandang ibadah sebagai perkara remeh. Solat menjadi pertemuan kehambaan dengan Tuhan. Doa menjadi permohonan seorang hamba kepada Tuhan. Sujud menjadi simbol ketundukan kepada Allah سبحانه وتعالى. Zikir menjadi peringatan kepada Tuhan. Semua ibadah mendapat makna yang lebih besar apabila seseorang memahami siapa yang disembah.

Sebab itu, kelemahan dalam memahami makna “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” boleh memberi kesan kepada kualiti ibadah. Seseorang mungkin melakukan gerakan solat tetapi hatinya tidak benar-benar menghayati bahawa dia sedang menyembah Allah سبحانه وتعالى. Dia mungkin membaca doa tetapi hatinya lebih takut kepada manusia daripada Allah سبحانه وتعالى. Dia mungkin bersedekah tetapi lebih mengharapkan pujian manusia. Maka ilmu tentang kalimah ini bukan sekadar ilmu teori, tetapi ilmu yang memperbaiki ibadah.

Apabila seseorang benar-benar menghayati “إِلَّا هُوَ”, dia mengetahui bahawa Allah سبحانه وتعالى ialah tujuan terakhir ibadah. Dia tidak menjadikan pujian manusia sebagai tujuan. Dia tidak menjadikan keuntungan dunia sebagai tujuan mutlak. Dia tidak menjadikan populariti sebagai tujuan. Dia tidak menjadikan pengaruh sebagai tujuan. Semua perkara duniawi boleh berlaku sebagai kesan sampingan atau manfaat, tetapi tujuan tertinggi ialah Allah سبحانه وتعالى.

Penyataan ini juga memberikan ketenangan kepada orang yang melakukan amal secara senyap. Dia tidak perlu kecewa jika manusia tidak mengetahui. Allah سبحانه وتعالى mengetahui. Dia tidak perlu berhenti melakukan kebaikan kerana manusia tidak memberi penghargaan. Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan yang menjadi tujuan amalnya.

Begitu juga apabila seseorang melakukan kesalahan lalu manusia terus menghukumnya. Dia perlu membaiki kesalahannya, tetapi dia juga perlu mengetahui bahawa keputusan akhir berada pada Allah سبحانه وتعالى. Dia bertaubat, memperbaiki keadaan dan terus berusaha. Dia tidak menjadikan penilaian manusia sebagai pengganti penilaian Allah سبحانه وتعالى.

Kalimah ini juga memberikan makna besar kepada tawakal. Tawakal ialah pergantungan hati kepada Allah سبحانه وتعالى sambil mengambil sebab. Mengapa hati bergantung kepada Allah سبحانه وتعالى? Kerana Dia ialah ilah. Makhluk tidak layak menjadi tempat pergantungan mutlak. Sebab boleh digunakan, tetapi Allah سبحانه وتعالى menjadi tempat pergantungan hati.

Jika seseorang benar-benar memahami hal ini, dia akan lebih tenang ketika sebab gagal. Dia akan memperbaiki sebab tanpa menyembah sebab. Jika ubat tertentu tidak berkesan, dia mencari rawatan lain sambil terus meminta pertolongan Allah سبحانه وتعالى. Jika rancangan perniagaan gagal, dia memperbaiki strategi sambil bergantung kepada Allah سبحانه وتعالى. Jika usaha tertentu tidak menghasilkan keputusan yang diharapkan, dia terus berusaha dan kembali kepada Allah سبحانه وتعالى.

“ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga membentuk rasa cukup kepada Allah سبحانه وتعالى. Ini bukan bermaksud manusia tidak memerlukan manusia. Sebaliknya, ia bermaksud hati tidak menjadikan makhluk sebagai tempat kecukupan mutlak. Manusia boleh membantu, tetapi Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan. Manusia boleh memberi, tetapi Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan. Manusia boleh menyokong, tetapi Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan.

Dengan kefahaman ini, seorang mukmin dapat hidup dalam masyarakat tanpa kehilangan tauhid. Dia bekerja bersama orang lain, menerima bantuan, memberikan bantuan, menghormati pemimpin, menyayangi keluarga, mengajar murid dan berinteraksi dengan masyarakat, tetapi hatinya tetap tahu bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang menjadi ilah.

Penyataan ini juga mengajar bahawa seluruh ibadah mempunyai kesatuan. Solat, puasa, zakat, haji, doa, zikir, korban, nazar dan pelbagai ibadah tidak mempunyai Tuhan yang berbeza. Semuanya untuk Allah سبحانه وتعالى. Ini menjadikan agama satu kesatuan yang sempurna. Tidak ada satu ibadah untuk Allah سبحانه وتعالى dan satu lagi untuk makhluk.

Khususnya, apabila seseorang melakukan sesuatu amalan yang mempunyai unsur pengagungan, dia perlu berhati-hati agar tidak mengubahnya menjadi ibadah kepada makhluk. Penghormatan mempunyai batas. Ibadah mempunyai hak. “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” menjadi neraca yang membezakan kedua-duanya.

Penyataan ini juga mengingatkan bahawa manusia tidak boleh menilai Allah سبحانه وتعالى berdasarkan kelemahan manusia. Ada manusia yang tidak mampu membantu, lalu mereka menganggap semua pihak tidak mampu. Ada manusia yang lupa, lalu mereka menganggap semua pihak lupa. Ada manusia yang tidak mengetahui, lalu mereka mengukur Tuhan dengan ukuran tersebut. Ini semua salah. Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan, bukan makhluk. Apa yang berlaku pada makhluk tidak menjadi ukuran untuk Allah سبحانه وتعالى.

Dalam memahami lafaz ini, seseorang juga perlu menjaga adab terhadap nama Allah سبحانه وتعالى. Allah سبحانه وتعالى ialah nama Tuhan yang agung. Menyebut nama-Nya sepatutnya membangkitkan rasa hormat, pengagungan dan kehambaan. Tidak sepatutnya seseorang menyebutnya hanya sebagai lafaz kosong tanpa kesedaran tentang siapa yang disebut.

Setiap kali lafaz “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” dibaca, seseorang boleh menghidupkan tiga kesedaran dalam dirinya: Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan; tiada sesuatu pun yang berhak disembah selain-Nya; dan seluruh pengabdian mesti dikembalikan kepada-Nya. Tiga kesedaran ini saling melengkapi dan membentuk makna yang kukuh.

Penafian dalam “لَآ إِلَٰهَ” membersihkan. Penetapan dalam “إِلَّا هُوَ” mengarahkan. Nama “ٱللَّهُ” menentukan siapa yang menjadi pusat pengabdian. Dengan itu, penyataan tersebut mempunyai struktur makna yang sangat kuat walaupun pendek.

Ia juga mengajar bahawa akidah yang benar bukan sekadar menerima kewujudan Tuhan secara umum. Akidah yang benar mesti membawa kepada ibadah kepada Tuhan yang benar. Manusia boleh mempunyai konsep tentang Tuhan, tetapi Islam memberikan penjelasan yang tegas bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah. Maka pengenalan kepada Allah سبحانه وتعالى mesti melahirkan pengabdian.

Dalam kehidupan seorang Muslim, kalimah ini menjadi asas kepada semua keputusan besar. Ketika memilih pekerjaan, dia mempertimbangkan halal dan haram kerana dia hamba Allah سبحانه وتعالى. Ketika memilih perniagaan, dia mempertimbangkan syariat kerana Allah سبحانه وتعالى ialah ilah. Ketika memilih pergaulan, dia mempertimbangkan perintah Allah سبحانه وتعالى. Ketika menggunakan harta, dia mempertimbangkan apa yang Allah سبحانه وتعالى redai. Ketika menggunakan masa, dia mempertimbangkan tanggungjawab sebagai hamba.

Dengan demikian, “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” bukan sekadar satu bahagian daripada ayat al-Quran yang dibaca dalam solat atau ketika berzikir. Ia ialah asas pandangan hidup. Ia menentukan kepada siapa manusia tunduk, untuk siapa manusia beramal, daripada siapa manusia meminta dalam ibadah, kepada siapa manusia berharap dalam perkara ghaib, siapa yang paling dicintai, siapa yang paling diagungkan dan siapakah Tuhan yang menjadi tempat kembali.

Apabila hati benar-benar menerima bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah, banyak perkara yang sebelumnya kelihatan besar menjadi kecil. Pujian manusia menjadi kecil. Celaan manusia menjadi kecil. Kekayaan menjadi kecil. Kemiskinan menjadi kecil. Pangkat menjadi kecil. Kehilangan kedudukan menjadi kecil. Semua perkara dunia tetap mempunyai kesan, tetapi tidak lagi menjadi Tuhan dalam hati. Yang terbesar ialah Allah سبحانه وتعالى.

Sebaliknya, perkara yang sebelumnya dianggap kecil boleh menjadi besar apabila dilakukan kerana Allah سبحانه وتعالى. Senyuman kepada orang lain, membantu seseorang, menahan diri daripada dosa, menunaikan solat dengan ikhlas, berdoa secara tersembunyi, menjaga amanah dan meninggalkan sesuatu yang haram walaupun tiada siapa melihat semuanya mempunyai nilai apabila dilakukan sebagai seorang hamba Allah سبحانه وتعالى.

Kalimah ini juga mengajar seseorang supaya sentiasa memperbaharui niat. Manusia mudah lalai. Amal yang pada awalnya dilakukan kerana Allah سبحانه وتعالى boleh dicampuri keinginan mendapat pujian. Oleh itu, seseorang perlu sentiasa kembali kepada makna “إِلَّا هُوَ”. Hanya Dia. Bukan manusia. Bukan nama. Bukan kedudukan. Bukan kemasyhuran.

Semakin seseorang menghayati kalimah ini, semakin dia memahami bahawa kehidupan seorang Muslim ialah kehidupan pengabdian. Dia tidak hidup tanpa arah. Dia bukan milik dunia. Dia ialah hamba Allah سبحانه وتعالى. Dia makan untuk hidup, hidup untuk beribadah dan menggunakan segala nikmat yang diberikan kepadanya dalam perkara yang diredai Allah سبحانه وتعالى.

Dalam keadaan masyarakat yang semakin kompleks, makna ini menjadi semakin penting. Manusia terdedah kepada pelbagai bentuk pengagungan, pemujaan, ketaksuban dan pergantungan. Mereka boleh mengangkat selebriti, pemimpin, guru, kekayaan, teknologi atau diri sendiri kepada kedudukan yang terlalu tinggi. “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” mengembalikan manusia kepada ukuran yang benar: Allah سبحانه وتعالى sahaja yang menjadi ilah.

Penyataan ini juga memberikan kesan terhadap cara seseorang memahami kemuliaan. Kemuliaan sebenar bukan apabila manusia menjadi pusat perhatian, tetapi apabila dia menjadi hamba yang taat kepada Allah سبحانه وتعالى. Manusia mungkin tidak terkenal, tetapi dia boleh menjadi mulia di sisi Allah سبحانه وتعالى. Manusia mungkin tidak mempunyai pengaruh besar di dunia, tetapi amalnya boleh mempunyai nilai yang besar di sisi Allah سبحانه وتعالى.

Maka ukuran manusia tidak boleh menggantikan ukuran Allah سبحانه وتعالى. Inilah antara kesan penting daripada “إِلَّا هُوَ”. Hanya Allah سبحانه وتعالى menjadi pusat pengabdian, maka hanya keredaan-Nya yang menjadi tujuan tertinggi.

Penyataan “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga memberikan satu asas yang kukuh dalam menghadapi perubahan emosi. Perasaan manusia berubah. Hari ini dia gembira, esok dia sedih. Hari ini dia yakin, esok dia mungkin lemah. Hari ini dia mendapat pujian, esok dia mungkin mendapat celaan. Tetapi Allah سبحانه وتعالى tetap Tuhan. Maka iman memberikan sesuatu yang lebih stabil daripada perasaan.

Seorang mukmin tidak menilai Allah سبحانه وتعالى berdasarkan keadaan emosinya. Ketika dia bahagia, Allah سبحانه وتعالى tetap Tuhan. Ketika dia sedih, Allah سبحانه وتعالى tetap Tuhan. Ketika dia mendapat apa yang diminta, Allah سبحانه وتعالى tetap Tuhan. Ketika doanya belum kelihatan hasilnya, Allah سبحانه وتعالى tetap Tuhan. Oleh itu, iman tidak bergantung kepada turun naik emosi.

Kalimah ini juga mendidik manusia supaya tidak menjadikan pengalaman hidup sebagai ukuran mutlak tentang Allah سبحانه وتعالى. Seseorang mungkin mengalami kesusahan yang panjang. Itu tidak bermakna Allah سبحانه وتعالى bukan Tuhan. Seseorang mungkin mendapat kemudahan yang banyak. Itu juga tidak bermakna dia tidak perlu taat. Dalam semua keadaan, Allah سبحانه وتعالى ialah ilah.

“لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga mempunyai makna yang sangat besar ketika seseorang berhadapan dengan kematian dan alam yang tidak diketahui. Dia tidak mengetahui secara terperinci apa yang akan berlaku kepadanya, tetapi dia mengetahui bahawa dia akan kembali kepada Allah سبحانه وتعالى. Maka kehidupan dunia dilalui dengan pengabdian kepada-Nya.

Ini menjadikan manusia lebih bersedia untuk meninggalkan dunia. Dia tidak hidup hanya untuk mengumpulkan sesuatu yang akan ditinggalkan. Dia hidup sebagai hamba. Harta yang dimiliki digunakan dalam ketaatan. Ilmu digunakan dalam kebaikan. Masa digunakan dalam perkara yang bermanfaat. Hubungan dengan manusia dijaga. Semua itu dilakukan kerana Allah سبحانه وتعالى ialah satu-satunya ilah.

Penyataan ini juga memberikan makna yang sangat besar kepada kesederhanaan dalam hidup. Dunia tidak perlu dibenci, tetapi dunia tidak boleh disembah. Harta tidak perlu ditolak, tetapi harta tidak boleh menjadi Tuhan. Kedudukan tidak semestinya ditinggalkan, tetapi kedudukan tidak boleh menjadi tujuan pengabdian. Manusia boleh memiliki dunia di tangannya tanpa membiarkan dunia menguasai hatinya.

Ini ialah salah satu kesan tauhid yang paling indah. Seseorang boleh menggunakan dunia tanpa menjadi hamba dunia. Dia boleh mempunyai harta tanpa menyembah harta. Dia boleh mempunyai kedudukan tanpa menyembah kedudukan. Dia boleh mempunyai pengaruh tanpa menyembah pengaruh. Kerana dalam hatinya sudah ada satu prinsip yang lebih besar: “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”.

Kalimah ini juga membentuk rasa aman yang sebenar. Keamanan seorang mukmin tidak semestinya bermaksud hidup tanpa masalah. Keamanan yang lebih dalam ialah mengetahui kepada siapa dia kembali ketika menghadapi masalah. Jika Allah سبحانه وتعالى ialah ilahnya, maka dia tidak bersendirian dalam kehidupan. Dia mempunyai Tuhan yang disembah, tempat mengadu dalam doa dan tempat kembali.

Namun rasa aman tersebut tidak boleh membawa kepada meninggalkan kewajipan. Seorang mukmin tetap perlu berusaha, mengambil sebab, mengelakkan bahaya dan melakukan perkara yang benar. Tawakal bukan alasan untuk kecuaian. Bahkan kerana Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan, manusia menggunakan kemampuan yang Allah سبحانه وتعالى berikan kepadanya dalam perkara yang diredai-Nya.

“ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” juga membentuk rasa tanggungjawab. Jika manusia ialah hamba, maka dia mempunyai amanah. Dia bertanggungjawab terhadap solatnya, hartanya, keluarganya, ilmunya, lidahnya dan perbuatannya. Dia tidak boleh berkata bahawa hidupnya miliknya secara mutlak lalu dia bebas melakukan apa sahaja. Dia ialah hamba Allah سبحانه وتعالى.

Dalam perkara yang berkaitan dengan lidah, kalimah ini mengajar manusia menjaga ucapan. Lidahnya digunakan untuk menyebut Allah سبحانه وتعالى, membaca al-Quran, berzikir, memberi nasihat dan berkata benar. Dia tidak sepatutnya menggunakan lidah yang Allah سبحانه وتعالى berikan untuk menghina agama atau melakukan dosa secara berterusan. Jika Allah سبحانه وتعالى ialah ilahnya, anggota badannya juga sepatutnya digunakan dalam perkara yang diredai-Nya.

Dalam perkara yang berkaitan dengan mata, dia menjaga pandangannya. Dalam perkara yang berkaitan dengan telinga, dia menjaga pendengarannya. Dalam perkara yang berkaitan dengan tangan, dia menjaga perbuatannya. Dalam perkara yang berkaitan dengan kaki, dia menjaga langkahnya. Semua ini ialah kesan kehambaan. Tidak ada satu pun anggota manusia yang berada di luar pengetahuan Allah سبحانه وتعالى.

Penyataan ini juga menjadikan seseorang lebih berhati-hati terhadap dosa yang tersembunyi. Dosa yang tidak diketahui manusia tetap diketahui Allah سبحانه وتعالى. Maka dia tidak menganggap dirinya selamat hanya kerana manusia tidak melihat. “إِلَّا هُوَ” mengingatkan bahawa Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan yang menjadi pusat kehidupan walaupun manusia tidak hadir.

Dalam masa yang sama, seseorang tidak boleh berputus asa apabila tergelincir. Dia kembali kepada Allah سبحانه وتعالى. Tauhid memberikan pintu kembali. Dia mengakui kesalahan, memohon ampun, meninggalkan dosa dan berusaha membaiki dirinya. Dia tidak mencari sembahan lain ketika berdosa. Dia kembali kepada Allah سبحانه وتعالى.

Kalimah ini juga mengajar bahawa semua dakwaan manusia tentang ketuhanan mesti tunduk kepada wahyu. Akal manusia mempunyai kemampuan, tetapi akal manusia juga terbatas. Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan yang mencipta akal. Oleh itu, apabila wahyu yang sahih datang, seorang mukmin menerimanya dengan iman dan tidak meletakkan dirinya sebagai hakim mutlak terhadap Tuhan.

Ini tidak bermakna Islam mematikan akal. Sebaliknya, akal digunakan untuk memahami, merenung dan menerima dalil. Tetapi akal manusia tidak menjadi Tuhan. “لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” sendiri mengajar bahawa hanya Allah سبحانه وتعالى yang menjadi pusat ketuhanan. Manusia tetap hamba yang belajar dan memahami.

Akhirnya, setiap kali lafaz “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” direnungkan, ia membawa manusia kembali kepada satu hakikat yang tidak boleh digantikan oleh apa-apa perbincangan lain: Allah سبحانه وتعالى ialah satu-satunya yang berhak disembah. Semua yang selain-Nya ialah makhluk. Semua makhluk berhajat kepada-Nya. Tidak ada makhluk yang mempunyai hak untuk mengambil tempat-Nya. Tidak ada manusia yang boleh menjadi Tuhan. Tidak ada malaikat yang boleh menjadi Tuhan. Tidak ada orang soleh yang boleh menjadi Tuhan. Tidak ada harta yang boleh menjadi Tuhan. Tidak ada kedudukan yang boleh menjadi Tuhan. Tidak ada hawa nafsu yang boleh menjadi Tuhan. Tidak ada sesuatu pun yang boleh mengambil tempat Allah سبحانه وتعالى.

“لَآ إِلَٰهَ” membersihkan seluruh sembahan yang batil. “إِلَّا هُوَ” menetapkan bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah. Maka lafaz ini bukan hanya pengetahuan tentang Tuhan, tetapi pengakuan kehambaan. Ia bukan hanya ucapan, tetapi tuntutan. Ia bukan hanya lafaz, tetapi asas kehidupan. Ia mengarahkan hati, membentuk amal, memperbetulkan pergantungan, menjaga keikhlasan, mengawal kecintaan, membatasi ketakutan kepada makhluk, membentuk tawakal, melahirkan tawaduk dan membebaskan manusia daripada pengabdian kepada selain Allah سبحانه وتعالى.

Setiap kali seorang Muslim membaca “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”, dia sebenarnya sedang memperbaharui pengakuan bahawa seluruh ibadahnya hanya untuk Allah سبحانه وتعالى. Dia mengakui bahawa Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan yang sebenar. Dia menafikan segala sembahan yang batil. Dia menetapkan bahawa hanya Allah سبحانه وتعالى yang berhak disembah. Dia mengakui dirinya sebagai hamba. Dia mengakui kelemahan dirinya. Dia mengakui bahawa makhluk tidak boleh mengambil tempat Tuhan. Dia mengakui bahawa kehidupan mempunyai tujuan. Dia mengakui bahawa hati mesti kembali kepada Allah سبحانه وتعالى.

Dengan penghayatan tersebut, “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ” tidak lagi menjadi satu rangkaian lafaz yang sekadar dibaca oleh lidah. Ia menjadi asas yang hidup dalam hati seorang Muslim. Ia menjadi neraca ketika dia berhadapan dengan manusia. Ia menjadi pelindung ketika dia berhadapan dengan fitnah dunia. Ia menjadi pengarah ketika dia membuat keputusan. Ia menjadi sumber kekuatan ketika dia lemah. Ia menjadi sumber ketenangan ketika dia takut. Ia menjadi pengingat ketika dia lalai. Ia menjadi pendorong ketika dia beribadah. Ia menjadi peringatan bahawa tidak ada sesuatu pun yang layak mengambil tempat Allah سبحانه وتعالى.

Dan selagi manusia memahami bahawa Allah سبحانه وتعالى sahaja yang berhak disembah, dia akan sentiasa mengetahui kedudukan dirinya: dia ialah hamba, Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan; dia berhajat, Allah سبحانه وتعالى tidak berhajat kepada makhluk; dia lemah, Allah سبحانه وتعالى memiliki kesempurnaan yang layak bagi-Nya; dia tidak mengetahui segala sesuatu, sedangkan Allah سبحانه وتعالى mengetahui segala sesuatu; dia berubah dan berakhir sebagai makhluk, sedangkan Allah سبحانه وتعالى ialah Tuhan yang tidak menyerupai makhluk-Nya. Maka seluruh kehidupan seorang mukmin kembali kepada satu pengakuan yang paling agung itu: “ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ”.

asas

asa

https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/7940377577222844377?hl=en

• Laman Web