Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas ... وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا ... (Al-Qasas:4)

ا   ب   ت   ث   ج   ح   خ   د   ذ   ر   ز   س   ش   ص   ض   ط   ظ   ع   غ   ف   ق   ك   ل   م   ن   و   ه   ي

A   B   C   D   E   F   G   H   I   J   K   L   M   N   O   P   Q   R   S   T   U   V   W   X   Y   Z

edit / 0004 سورة القصص آية 4 / 

1. Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِى ٱلْأَرْضِ ... (Al-Qasas:4) / edit
2. Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas ... وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا ... (Al-Qasas:4) / edit
3. Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas ... يَسْتَضْعِفُ طَآئِفَةً مِّنْهُمْ ... (Al-Qasas:4) / edit
4. Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas ... يُذَبِّحُ أَبْنَآءَهُمْ ... (Al-Qasas:4) / edit
5. Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas ... وَيَسْتَحْىِۦ نِسَآءَهُمْۚ ... (Al-Qasas:4) / edit
6. Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas ... إِنَّهُۥ كَانَ مِنَ ٱلْمُفْسِدِينَ (Al-Qasas:4) / edit

Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا

Allah سبحانه وتعالى berfirman: وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا. Penyataan ini merupakan satu gambaran yang sangat kuat tentang bagaimana sebuah masyarakat boleh berubah apabila manusia yang mempunyai kekuasaan menyusun kehidupan manusia mengikut kepentingan penguasaannya sehingga penduduk yang berada dalam satu negeri tidak lagi diperlakukan sebagai satu masyarakat yang mempunyai hak dan kedudukan yang mesti dihormati, tetapi dipecahkan kepada kelompok-kelompok yang mempunyai kedudukan, layanan dan kepentingan yang berbeza. Lafaz وَجَعَلَ menunjukkan suatu perbuatan yang dilakukan dengan sengaja, iaitu menjadikan atau menyebabkan sesuatu keadaan berlaku, manakala أَهْلَهَا menunjukkan penduduk negeri tersebut, dan شِيَعًا menunjukkan kelompok-kelompok atau golongan-golongan yang dipisahkan antara satu sama lain. Maka apabila ketiga-tiga unsur ini dihimpunkan, terbentuk satu gambaran bahawa penduduk negeri tersebut telah dijadikan kelompok-kelompok yang berbeza sehingga pembahagian itu menjadi sebahagian daripada keadaan masyarakat yang berada di bawah kekuasaan Fir‘aun. Penyataan ini tidak sekadar menggambarkan bahawa manusia memang mempunyai perbezaan, kerana perbezaan antara manusia merupakan suatu perkara yang memang berlaku dalam kehidupan. Manusia berbeza dari sudut keluarga, pekerjaan, kemampuan, keadaan ekonomi, tempat tinggal, keturunan, pengalaman dan pelbagai keadaan kehidupan yang lain. Tetapi penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا memberikan perhatian kepada suatu pembahagian yang berkait dengan cara manusia diatur dan diperlakukan oleh pihak yang mempunyai kekuasaan. Ia menunjukkan bahawa perbezaan yang ada dalam masyarakat boleh dimanfaatkan, diperkuatkan dan disusun sedemikian rupa sehingga manusia tidak lagi berdiri sebagai masyarakat yang mempunyai kesatuan kepentingan, tetapi menjadi kelompok-kelompok yang mudah dikawal, diurus, dipisahkan dan diperlakukan mengikut kehendak pihak yang menguasai mereka.

Perkataan وَجَعَلَ merupakan lafaz yang sangat penting kerana ia menunjukkan adanya suatu tindakan yang menyebabkan sesuatu keadaan menjadi demikian. Allah tidak menggunakan lafaz yang hanya menggambarkan bahawa penduduk negeri itu secara semula jadi telah menjadi beberapa kelompok tanpa sebab, tetapi Allah menyebut وَجَعَلَ, iaitu menjadikan. Lafaz ini memberikan perhatian kepada perbuatan yang dilakukan terhadap penduduk tersebut sehingga keadaan mereka menjadi keadaan شِيَعًا. Ini menunjukkan bahawa pembahagian manusia yang dimaksudkan dalam penyataan ini bukan sekadar perbezaan biasa yang memang terdapat dalam kehidupan manusia, tetapi pembahagian yang mempunyai hubungan dengan tindakan pemerintah terhadap masyarakat. Apabila seseorang mempunyai kekuasaan untuk menyusun kehidupan manusia, dia mempunyai kemampuan untuk menguatkan hubungan antara kelompok tertentu dan melemahkan hubungan antara kelompok yang lain. Dia mempunyai kemampuan untuk memberikan kedudukan yang berbeza, memberikan layanan yang berbeza dan mencipta keadaan yang menyebabkan satu kelompok bergantung kepadanya sementara kelompok lain berada dalam keadaan yang lebih lemah. Maka perkataan وَجَعَلَ membuka perhatian kepada kuasa manusia dalam membentuk keadaan sosial. Masyarakat tidak hanya dipengaruhi oleh perbezaan semula jadi antara manusia, tetapi juga boleh dibentuk oleh keputusan, arahan dan sistem yang diwujudkan oleh pihak yang berkuasa.

Apabila Allah menyebut أَهْلَهَا, perhatian diarahkan kepada manusia yang menjadi penghuni negeri tersebut. أَهْل menunjukkan mereka yang menjadi penduduk atau orang yang berada dalam suatu tempat dan mempunyai hubungan dengan tempat tersebut. Mereka bukan sekadar individu yang berada secara kebetulan di sesuatu kawasan, tetapi merupakan manusia yang membentuk masyarakat di dalamnya. Dengan menyebut أَهْلَهَا, gambaran ayat menjadi lebih luas kerana yang dibicarakan bukan hanya beberapa individu tertentu, tetapi penduduk negeri secara keseluruhan. Mereka mempunyai kehidupan, keluarga, hubungan sosial, pekerjaan, keperluan dan kepentingan masing-masing. Mereka hidup dalam satu ruang yang sama, berada di bawah pemerintahan yang sama dan terikat dengan keadaan masyarakat yang sama. Tetapi mereka kemudiannya dijadikan شِيَعًا, iaitu kelompok-kelompok. Dengan demikian, penyataan ini menunjukkan bagaimana satu masyarakat yang berada dalam satu negeri boleh dipecahkan dari segi hubungan sosial dan kedudukan sehingga mereka tidak lagi dilihat sebagai satu kesatuan yang mempunyai kepentingan bersama.

Perkataan شِيَعًا pula membawa gambaran kelompok-kelompok yang mempunyai hubungan tertentu antara satu sama lain, tetapi dalam konteks penyataan ini ia menunjukkan pembahagian manusia kepada golongan-golongan. Apabila manusia menjadi شِيَعًا, mereka tidak lagi berada dalam satu keadaan yang sama. Mereka berada dalam kelompok yang berbeza. Perbezaan ini boleh menghasilkan hubungan yang tidak seimbang apabila pembahagian tersebut disusun oleh pihak yang berkuasa. Ada kelompok yang boleh diberikan kelebihan, ada kelompok yang boleh diberikan tugas tertentu, ada kelompok yang boleh diletakkan dalam keadaan lebih rendah dan ada kelompok yang boleh dijadikan bergantung kepada pihak yang memerintah. Maka شِيَعًا bukan sekadar bermaksud “ramai manusia”, tetapi memberikan gambaran tentang masyarakat yang terbahagi kepada kelompok-kelompok. Dalam keadaan seperti itu, kekuatan masyarakat sebagai satu kesatuan boleh menjadi lemah kerana manusia lebih banyak melihat dirinya berdasarkan kelompok daripada melihat dirinya sebagai sebahagian daripada masyarakat yang mempunyai kepentingan bersama.

Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا dengan demikian mengandungi gambaran tentang pemecahan kesatuan masyarakat. Kesatuan manusia tidak semestinya bermaksud bahawa semua manusia mesti mempunyai pekerjaan yang sama, kemampuan yang sama atau keadaan hidup yang sama. Kesatuan masyarakat boleh wujud walaupun manusia berbeza-beza, selama perbezaan tersebut tidak dijadikan alat untuk menindas sebahagian daripada mereka dan selama setiap manusia mempunyai hak yang mesti dihormati. Tetapi apabila perbezaan itu sengaja dijadikan asas kepada pembahagian kuasa dan layanan, masyarakat boleh berubah menjadi kelompok-kelompok yang saling terpisah. Pihak yang berkuasa boleh mengambil kesempatan daripada keadaan tersebut kerana kelompok yang terpisah lebih mudah dikawal berbanding masyarakat yang mempunyai kesedaran bersama. Apabila manusia tidak melihat dirinya sebagai satu masyarakat, mereka mungkin tidak menyedari bahawa kezaliman terhadap satu kelompok akhirnya boleh memberi kesan kepada seluruh masyarakat.

Penyataan ini juga menunjukkan bahawa penguasaan terhadap masyarakat bukan hanya dilakukan dengan kekuatan fizikal. Penguasaan boleh dilakukan dengan mengatur hubungan antara manusia. Jika seorang penguasa dapat memastikan bahawa satu kelompok bergantung kepadanya, sementara kelompok lain tidak mempunyai hubungan yang kukuh dengan kelompok pertama, maka penguasa tersebut mempunyai peluang yang lebih besar untuk mengekalkan kedudukannya. Masyarakat yang berpecah kepada banyak kelompok boleh mengalami keadaan di mana setiap kelompok lebih sibuk mempertahankan kepentingan sendiri daripada memikirkan keadaan keseluruhan masyarakat. Dalam keadaan seperti ini, pihak yang mempunyai kuasa boleh menggunakan perbezaan tersebut untuk mengatur masyarakat mengikut kepentingannya. Inilah salah satu makna yang dapat direnungkan daripada وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا. Pemecahan masyarakat bukan sekadar masalah hubungan antara manusia, tetapi boleh menjadi suatu cara untuk membentuk kuasa dan mengekalkan penguasaan.

Allah memilih lafaz أَهْلَهَا, bukan sekadar menyebut “manusia”, kerana mereka ialah penduduk kepada sebuah negeri. Ini menggambarkan bahawa satu tempat boleh mempunyai masyarakat yang ramai tetapi masyarakat itu tidak semestinya mempunyai kesatuan. Sebuah negeri boleh mempunyai manusia yang banyak, bangunan yang besar, aktiviti ekonomi yang berkembang dan pemerintahan yang kuat, tetapi jika penduduknya telah dipecahkan kepada kelompok yang saling berbeza kedudukan dan tidak mempunyai kesedaran bersama, masyarakat tersebut boleh berada dalam keadaan yang sangat rapuh. Kesatuan tidak terhasil hanya kerana manusia tinggal di tempat yang sama. Kesatuan memerlukan hubungan, keadilan, saling menghormati dan kesedaran bahawa setiap manusia mempunyai hak yang perlu dipelihara. Apabila unsur-unsur ini diganggu, manusia yang tinggal dalam satu negeri boleh berubah menjadi kelompok-kelompok yang hidup bersebelahan tetapi tidak lagi mempunyai rasa tanggungjawab yang sama terhadap satu sama lain.

Dalam penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا, terdapat juga gambaran bahawa pihak yang berkuasa boleh mempengaruhi cara manusia melihat satu sama lain. Jika manusia sentiasa dididik untuk melihat kelompok tertentu sebagai lebih penting daripada kelompok lain, lama-kelamaan mereka akan menerima pembahagian tersebut sebagai sesuatu yang biasa. Jika satu kelompok sentiasa diberikan kedudukan tinggi, mereka mungkin mula merasakan kedudukan itu memang hak mereka. Jika satu kelompok sentiasa diletakkan di bawah, mereka mungkin mula merasakan bahawa keadaan tersebut tidak boleh diubah. Dengan demikian, pembahagian masyarakat boleh menjadi lebih kukuh apabila ia bukan sahaja berlaku dalam sistem, tetapi turut masuk ke dalam pemikiran manusia. Manusia akhirnya melihat dunia melalui kategori yang telah dibentuk oleh keadaan kekuasaan tersebut. Mereka menilai manusia lain berdasarkan kelompok, bukan berdasarkan hakikat bahawa mereka semua ialah manusia yang hidup dalam masyarakat yang sama.

Perkara ini sangat penting kerana pembahagian manusia boleh berlaku pada dua peringkat. Pertama, pembahagian dari sudut struktur, iaitu manusia benar-benar diberikan kedudukan yang berbeza dalam kehidupan. Kedua, pembahagian dari sudut pemikiran, iaitu manusia mula menganggap bahawa perbezaan tersebut memang sepatutnya wujud dan tidak perlu dipersoalkan. Apabila kedua-dua perkara ini berlaku serentak, masyarakat menjadi semakin sukar untuk disatukan. Kelompok yang mendapat kelebihan akan mempertahankan kelebihan tersebut, manakala kelompok yang ditindas mungkin tidak mempunyai kekuatan untuk menentangnya. Dalam keadaan seperti itu, pihak yang memerintah dapat terus mengatur masyarakat tanpa menghadapi kesatuan yang kuat. Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا memberikan ruang untuk manusia merenungkan bagaimana pembahagian masyarakat boleh menjadi alat kekuasaan apabila manusia tidak lagi diperlakukan dengan adil.

Lafaz شِيَعًا juga memberikan gambaran bahawa pembahagian tersebut menghasilkan lebih daripada dua kelompok. Ia menunjukkan adanya beberapa golongan yang berbeza. Dalam masyarakat yang berpecah menjadi banyak kelompok, hubungan antara kelompok boleh menjadi rumit. Setiap kelompok mempunyai kepentingan tersendiri dan boleh diberikan layanan yang berbeza. Pihak yang berkuasa boleh menentukan kelompok mana yang diperlukan pada sesuatu keadaan, kelompok mana yang perlu diberikan perhatian, kelompok mana yang perlu dikawal dan kelompok mana yang boleh diabaikan. Keadaan seperti ini menjadikan masyarakat bergantung kepada keputusan pihak yang berkuasa. Jika seluruh masyarakat mempunyai satu kesedaran yang kuat tentang hak dan tanggungjawab mereka, kuasa akan lebih sukar digunakan secara sewenang-wenangnya. Tetapi apabila masyarakat telah menjadi شِيَعًا, setiap kelompok boleh disibukkan dengan kepentingan sendiri sehingga keseluruhan masyarakat kehilangan kekuatan untuk mempertahankan keadilan.

Penyataan ini juga mengajar bahawa perpecahan masyarakat tidak semestinya bermula dengan kebencian terbuka. Ia boleh bermula dengan pengasingan. Apabila manusia diletakkan dalam lingkungan yang berbeza, diberi tugas yang berbeza dan diberikan layanan yang berbeza, hubungan mereka boleh menjadi semakin jauh. Lama-kelamaan, jarak sosial tersebut boleh melahirkan prasangka. Prasangka boleh melahirkan ketidakpercayaan. Ketidakpercayaan boleh melahirkan permusuhan. Apabila permusuhan berlaku, masyarakat semakin sukar untuk bersatu. Maka proses menjadi شِيَعًا boleh mempunyai kesan yang panjang terhadap hubungan manusia. Satu keputusan yang kelihatan seperti pembahagian pentadbiran boleh berkembang menjadi pemisahan sosial yang mendalam jika ia digunakan untuk mewujudkan ketidakseimbangan dan mengekalkan penguasaan.

Apabila kita melihat lafaz وَجَعَلَ, kita juga melihat bahawa keadaan tersebut mempunyai pelaku. Ada pihak yang membuat manusia menjadi شِيَعًا. Ini menunjukkan bahawa pembahagian tersebut bukan sesuatu yang berlaku tanpa arah. Ia mempunyai hubungan dengan kehendak dan kepentingan pihak yang mempunyai kuasa. Ini berbeza dengan perbezaan semula jadi yang memang ada pada manusia. Allah menciptakan manusia dalam keadaan yang berbeza-beza. Ada yang kaya dan ada yang miskin, ada yang kuat dan ada yang lemah, ada yang pandai dan ada yang kurang mengetahui, ada yang mempunyai kemahiran tertentu dan ada yang mempunyai kemahiran yang lain. Tetapi perbezaan tersebut tidak semestinya menjadi شِيَعًا dalam makna yang tercela. Yang menjadi masalah ialah apabila perbezaan manusia diatur sedemikian rupa sehingga menjadi alat untuk memisahkan mereka dan memudahkan penguasaan terhadap sebahagian daripada mereka.

Maka perlu dibezakan antara التنوّع dan التفريق yang membawa kepada kezaliman. Kepelbagaian manusia boleh menjadi perkara yang baik kerana manusia saling memerlukan. Seorang mempunyai kemahiran tertentu dan seorang lagi mempunyai kemahiran yang berbeza. Seorang mempunyai pengalaman yang lebih luas dalam sesuatu bidang dan seorang lagi mempunyai kelebihan dalam bidang lain. Masyarakat memerlukan semua itu. Tetapi kepelbagaian menjadi masalah apabila ia digunakan untuk menentukan bahawa satu kelompok mempunyai nilai manusia yang lebih tinggi daripada kelompok lain atau bahawa satu kelompok mempunyai hak mutlak untuk menguasai kelompok yang lain. وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا menggambarkan pembahagian yang berkait dengan penguasaan, bukan sekadar kepelbagaian manusia yang biasa.

Kesatuan masyarakat tidak bermaksud menghapuskan perbezaan. Kesatuan yang benar ialah manusia boleh berbeza tetapi tetap mengakui hak antara satu sama lain. Mereka boleh mempunyai pekerjaan yang berbeza tetapi tetap saling menghormati. Mereka boleh mempunyai kedudukan yang berbeza tetapi tetap mengakui bahawa semua berada di bawah hukum Allah. Mereka boleh mempunyai kekayaan yang berbeza tetapi tidak menggunakan kekayaan untuk merendahkan orang lain. Mereka boleh mempunyai ilmu yang berbeza tetapi tidak menjadikan ilmu sebagai alasan untuk menghina. Maka apabila penyataan ini menyebut bahawa penduduk negeri tersebut dijadikan شِيَعًا, ia memberikan perhatian kepada pembahagian yang membawa kepada keadaan sosial yang tidak seimbang dan bukan semata-mata kepada kewujudan perbezaan.

Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا juga boleh direnungkan dari sudut hubungan antara penguasa dengan rakyat. Penguasa yang mahu menjaga keadilan akan berusaha memastikan manusia tidak dizalimi kerana perbezaan kelompok. Dia akan melihat penduduk sebagai amanah yang perlu diurus dengan adil. Tetapi apabila penguasa menjadikan kelompok sebagai alat untuk mengukuhkan kuasanya, dia tidak lagi melihat masyarakat sebagai amanah yang perlu dijaga. Dia melihat masyarakat sebagai susunan yang boleh diatur mengikut kepentingannya. Kelompok-kelompok menjadi alat. Perbezaan menjadi senjata. Hubungan antara manusia menjadi sesuatu yang boleh dimanipulasi. Dalam keadaan seperti ini, manusia kehilangan kedudukan sebagai anggota masyarakat yang mempunyai kehormatan dan berubah menjadi unsur dalam sistem penguasaan.

Perkara ini menjadikan lafaz أَهْلَهَا sangat bermakna. Mereka ialah penduduk negeri, bukan sekadar angka dalam sebuah sistem. Mereka mempunyai kehidupan dan keluarga. Mereka mempunyai hubungan sesama manusia. Mereka mempunyai keperluan. Mereka mempunyai hak. Tetapi apabila mereka dijadikan شِيَعًا, mereka tidak lagi berada dalam satu keadaan masyarakat yang seimbang. Pembahagian tersebut memberikan kesan terhadap kehidupan mereka. Maka ayat ini mengajar bahawa apabila manusia memegang kuasa, keputusan yang dibuat terhadap struktur masyarakat bukan perkara kecil. Setiap pembahagian boleh memberi kesan terhadap hubungan manusia, peluang hidup, keselamatan dan masa depan generasi. Sebab itu kekuasaan mesti digunakan dengan amanah, bukan dengan hawa nafsu.

Satu perkara yang sangat penting ialah bahawa شِيَعًا bukan sekadar menggambarkan perbezaan identiti, tetapi boleh menggambarkan perpecahan yang menghilangkan kekuatan bersama. Masyarakat yang terpecah sukar untuk membentuk satu pendirian. Apabila manusia berada dalam banyak kelompok, mereka mungkin tidak lagi mempunyai suara yang sama. Pihak yang berkuasa boleh berhadapan dengan kelompok yang berbeza secara berasingan. Satu kelompok boleh diberikan sesuatu supaya mereka berpuas hati, manakala kelompok lain diberikan perkara yang berbeza. Dengan cara ini, masyarakat tidak mempunyai satu kesatuan yang kukuh untuk menuntut keadilan. Maka pemecahan boleh menjadi strategi penguasaan. Selagi kelompok-kelompok sibuk mempertahankan kepentingan sendiri, pihak yang berada di atas dapat terus mengawal keadaan.

Daripada penyataan ini juga kita dapat memahami bahawa perpecahan masyarakat boleh menjadi satu bentuk kelemahan walaupun setiap kelompok secara individu kelihatan kuat. Sebuah masyarakat yang mempunyai ramai manusia tidak semestinya kuat jika manusia tersebut tidak mempunyai kesatuan. Sebuah masyarakat yang mempunyai banyak sumber tidak semestinya kuat jika sumber itu dikawal dengan cara yang memecahkan manusia. Sebuah masyarakat yang mempunyai ilmu yang luas tidak semestinya kuat jika ilmu tersebut tidak digunakan untuk membina kesatuan dan keadilan. Maka kekuatan masyarakat bukan hanya pada jumlah manusia atau jumlah sumber, tetapi juga pada hubungan yang mengikat mereka sebagai satu masyarakat.

Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا memberikan gambaran bahawa pihak yang berkuasa memahami kelemahan ini dan menggunakan pembahagian sebagai alat penguasaan. Apabila manusia telah terpecah, mereka lebih mudah diperlakukan secara berbeza. Mereka lebih mudah dibandingkan. Mereka lebih mudah dipertentangkan. Mereka lebih mudah dibuat saling curiga. Mereka lebih mudah disibukkan dengan konflik sesama sendiri. Dan apabila keadaan ini berlaku, perhatian manusia boleh beralih daripada persoalan keadilan kepada persoalan kelompok. Mereka tidak lagi bertanya sama ada sesuatu tindakan itu benar atau salah, tetapi bertanya sama ada tindakan itu menguntungkan kelompok mereka atau kelompok lain. Pada tahap ini, ukuran kebenaran telah digantikan dengan kepentingan kelompok.

Keadaan seperti ini sangat berbahaya kerana manusia boleh mempertahankan perkara yang salah hanya kerana perkara tersebut memberikan keuntungan kepada kelompoknya. Jika kelompok sendiri diberikan kelebihan yang tidak adil, mereka mungkin mempertahankannya. Jika kelompok lain ditindas, mereka mungkin tidak peduli kerana mereka tidak merasai kesannya. Maka pembahagian masyarakat boleh merosakkan rasa keadilan. Manusia tidak lagi melihat sesuatu berdasarkan prinsip yang benar, tetapi berdasarkan siapa yang mendapat manfaat dan siapa yang menerima kerugian. Dalam keadaan tersebut, pihak yang berkuasa mendapat keuntungan kerana masyarakat tidak lagi mempunyai ukuran bersama untuk menilai tindakan pemerintah.

Oleh itu, وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا juga memberikan peringatan tentang bahaya apabila manusia menjadikan kelompok sebagai ukuran kebenaran. Kelompok boleh berubah. Kepentingan kelompok boleh berubah. Pemimpin kelompok boleh berubah. Tetapi kebenaran tidak sepatutnya berubah hanya kerana siapa yang mendapat manfaat daripadanya. Jika sesuatu itu benar, ia tetap benar walaupun merugikan kelompok sendiri. Jika sesuatu itu salah, ia tetap salah walaupun memberikan keuntungan kepada kelompok sendiri. Masyarakat yang sihat memerlukan ukuran yang lebih tinggi daripada kepentingan kelompok. Jika tidak, pembahagian akan menjadi semakin kuat dan pihak yang berkuasa boleh menggunakan perbezaan tersebut untuk mengawal semua pihak.

Lafaz شِيَعًا juga menunjukkan bahawa manusia yang telah dibahagikan masih merupakan penduduk kepada negeri yang sama. Ini sangat menarik kerana mereka tidak berpindah ke dunia yang berbeza. Mereka masih berada dalam satu masyarakat, tetapi hubungan mereka telah diatur dalam bentuk kelompok. Ini menunjukkan bahawa perpecahan boleh berlaku walaupun manusia tinggal berdekatan. Manusia boleh berada di tempat yang sama tetapi mempunyai dunia sosial yang berbeza. Mereka boleh hidup dalam negeri yang sama tetapi tidak merasakan bahawa mereka mempunyai nasib bersama. Mereka boleh berjalan di jalan yang sama tetapi melihat manusia lain sebagai pihak yang berbeza dan tidak perlu dipedulikan. Maka kesatuan tempat tidak menjamin kesatuan masyarakat.

Kesatuan masyarakat memerlukan keadilan. Jika keadilan hilang, pembahagian akan menjadi lebih mudah. Apabila satu kelompok merasakan mereka sentiasa diperlakukan tidak adil, mereka akan mula menjauh. Apabila kelompok lain sentiasa mendapat kelebihan, mereka mungkin mempertahankan sistem yang memberikan kelebihan tersebut. Dengan demikian, ketidakadilan boleh menghasilkan perpecahan, dan perpecahan pula boleh memudahkan ketidakadilan diteruskan. Terbentuk satu kitaran yang sukar diputuskan. Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا memberikan gambaran tentang satu keadaan masyarakat yang telah berada dalam struktur seperti ini.

Penyataan ini juga mengingatkan bahawa pemerintah mempunyai tanggungjawab yang sangat besar dalam membina atau merosakkan hubungan masyarakat. Jika pemerintah memperlakukan manusia secara adil, mereka boleh membantu membina rasa percaya. Jika pemerintah sengaja membahagikan manusia berdasarkan kepentingan, rasa percaya akan hilang. Apabila kepercayaan hilang, manusia akan lebih mudah mencurigai satu sama lain. Apabila kecurigaan berkembang, hubungan sosial menjadi lemah. Apabila hubungan sosial lemah, masyarakat menjadi mudah dikawal. Maka keputusan seorang pemerintah terhadap kelompok manusia bukan perkara yang kecil. Ia boleh menentukan bentuk hubungan masyarakat untuk satu generasi atau lebih.

Dalam konteks penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا, kita juga perlu melihat bahawa perkataan أَهْلَهَا merangkumi penduduk negeri tersebut sebagai satu keseluruhan. Kemudian mereka dijadikan شِيَعًا. Perubahan daripada satu gambaran umum kepada kelompok-kelompok menunjukkan proses pemecahan. Pada asalnya mereka disebut sebagai أَهْلَهَا, penduduknya. Kemudian mereka menjadi شِيَعًا, kelompok-kelompok. Ini memberikan satu gambaran yang sangat kuat bahawa sebuah masyarakat yang pada asalnya boleh dilihat sebagai satu kesatuan telah dipecahkan menurut kepentingan kekuasaan. Ia bukan bermakna setiap manusia kehilangan identiti peribadi, tetapi mereka mula ditempatkan dalam kelompok yang mempunyai kedudukan tertentu dalam sistem tersebut.

Perpecahan seperti ini boleh menyebabkan manusia menilai dirinya berdasarkan kedudukan kelompok. Apabila seseorang mengetahui bahawa kelompoknya lebih disukai oleh pemerintah, dia mungkin merasa lebih selamat. Apabila seseorang mengetahui bahawa kelompoknya berada di bawah tekanan, dia mungkin hidup dalam ketakutan. Apabila keadaan tersebut berterusan, manusia mula membuat keputusan berdasarkan kedudukan kelompok, bukan berdasarkan prinsip keadilan. Mereka mungkin takut untuk bersatu dengan kelompok lain kerana takut kehilangan kelebihan yang diberikan kepada mereka. Mereka mungkin takut membantu kelompok yang ditindas kerana bimbang mereka sendiri akan dihukum. Maka pemecahan menghasilkan ketakutan dan ketakutan menghasilkan pengasingan. Inilah salah satu cara masyarakat boleh kehilangan kesatuan.

Penyataan ini juga memberikan pengajaran bahawa manusia tidak boleh terlalu mudah menerima pembahagian yang dibuat oleh pihak yang berkuasa tanpa melihat kesannya. Setiap pembahagian perlu dinilai berdasarkan tujuan dan akibatnya. Jika pembahagian diperlukan untuk urusan pentadbiran dan tidak membawa kepada kezaliman, ia mempunyai sifat yang berbeza. Tetapi jika pembahagian digunakan untuk membezakan manusia dalam hak, kehormatan dan keselamatan secara zalim, maka ia menjadi perkara yang merosakkan masyarakat. وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا menggambarkan pembahagian yang berkait dengan penguasaan dan penindasan, maka manusia perlu memahami bahawa tidak semua bentuk pengelompokan mempunyai makna yang sama.

Dalam kehidupan manusia, kelompok memang tidak dapat dielakkan. Manusia mempunyai keluarga, kabilah, masyarakat, pekerjaan, bidang ilmu, kawasan tempat tinggal dan pelbagai hubungan lain. Perbezaan seperti itu boleh menjadi sesuatu yang biasa. Masalah bermula apabila kelompok menjadi alasan untuk menafikan hak manusia lain. Apabila kelompok digunakan untuk mengatakan bahawa “orang kita” mesti mendapat semua kelebihan sementara “orang lain” boleh diketepikan, maka keadilan telah rosak. Apabila kelompok digunakan untuk memutuskan bahawa seseorang tidak perlu dihormati kerana dia bukan daripada kelompok kita, maka masyarakat telah kehilangan ukuran kemanusiaan yang sepatutnya. Penyataan ini memberikan ruang untuk memahami bahaya tersebut melalui gambaran penduduk yang dijadikan شِيَعًا.

Kesan pemecahan bukan hanya berlaku kepada mereka yang berada dalam kelompok yang lemah. Bahkan kelompok yang diberikan kelebihan juga boleh menjadi mangsa kepada sistem tersebut. Mereka mungkin mendapat keuntungan sementara, tetapi mereka hidup dalam masyarakat yang tidak stabil. Mereka mungkin perlu sentiasa mempertahankan kedudukan mereka. Mereka mungkin takut bahawa jika keadaan berubah, mereka akan kehilangan segala-galanya. Mereka juga mungkin menjadi alat kepada pihak yang lebih berkuasa. Dengan demikian, sistem yang memecahkan masyarakat boleh merosakkan keseluruhan masyarakat walaupun pada zahirnya hanya satu kelompok yang ditindas. Apabila keadilan hilang, tiada kelompok yang benar-benar selamat daripada kesan kerosakan yang berlaku.

Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا juga menunjukkan bahawa manusia boleh digunakan sebagai alat politik atau alat kuasa apabila mereka tidak lagi dilihat sebagai manusia yang mempunyai kehormatan. Apabila satu kelompok diberikan kedudukan hanya kerana ia berguna kepada pemerintah, maka kelompok tersebut sedang digunakan. Apabila kelompok lain ditekan hanya kerana ia dianggap mengancam kedudukan pemerintah, maka kelompok tersebut juga sedang digunakan sebagai objek untuk mengekalkan kuasa. Dalam kedua-dua keadaan, manusia tidak lagi dilihat sebagai tujuan yang perlu dihormati, tetapi sebagai alat dalam permainan kuasa. Inilah antara kerosakan paling besar apabila masyarakat dijadikan شِيَعًا.

Apabila manusia menjadi alat, nilai manusia ditentukan berdasarkan manfaatnya kepada pihak yang berkuasa. Selagi sesuatu kelompok berguna, ia diberikan tempat. Apabila tidak lagi berguna, ia boleh diketepikan. Keadaan seperti ini sangat berbahaya kerana ia menjadikan manusia bergantung kepada kehendak penguasa. Hak tidak lagi menjadi hak, tetapi menjadi pemberian. Kedudukan tidak lagi berdasarkan keadilan, tetapi berdasarkan kesetiaan. Perlindungan tidak lagi diberikan kerana manusia mempunyai hak, tetapi kerana manusia dianggap berguna. Dalam keadaan seperti ini, masyarakat kehilangan kestabilan kerana semua orang perlu sentiasa mencari keredaan pihak yang berkuasa.

Penyataan ini juga menunjukkan bahawa perpecahan boleh digunakan untuk mewujudkan kebergantungan. Jika kelompok-kelompok masyarakat mempunyai hubungan yang kukuh sesama mereka, mereka boleh saling membantu. Tetapi jika mereka diasingkan dan hanya boleh mendapatkan kelebihan melalui pihak yang berkuasa, mereka akan bergantung kepada penguasa. Ketergantungan ini memperkuatkan kedudukan pemerintah. Setiap kelompok mungkin berlumba-lumba untuk mendapatkan perhatian dan perlindungan. Dalam keadaan demikian, masyarakat tidak lagi bergerak berdasarkan keadilan yang sama, tetapi berdasarkan hubungan dengan pusat kuasa. Maka وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا boleh difahami sebagai gambaran tentang suatu struktur masyarakat yang hubungan antara kelompoknya telah disusun sedemikian rupa sehingga kekuasaan berada di tangan pihak yang membahagikan mereka.

Satu lagi perkara yang perlu diperhatikan ialah bahawa شِيَعًا ialah bentuk jamak. Ini memberikan gambaran bahawa masyarakat tersebut tidak sekadar terbahagi kepada satu kelompok yang dominan dan satu kelompok yang lemah, tetapi terdapat pembahagian kepada beberapa golongan. Keadaan seperti ini boleh menghasilkan kerumitan dalam masyarakat. Setiap golongan boleh mempunyai kedudukan yang berbeza. Ada yang dekat dengan kuasa, ada yang jauh daripada kuasa, ada yang dilindungi, ada yang terdedah, ada yang mendapat kelebihan dan ada yang berada dalam tekanan. Dengan adanya banyak lapisan seperti ini, pihak yang berkuasa boleh mengekalkan keadaan dengan memberikan perhatian yang berbeza kepada setiap kelompok. Masyarakat akhirnya tidak mempunyai satu kesatuan yang jelas.

Apabila manusia hidup dalam keadaan berkelompok, mereka juga boleh kehilangan gambaran tentang keseluruhan masyarakat. Seseorang hanya melihat keadaan kelompoknya. Jika kelompoknya mendapat makanan, dia mungkin tidak peduli bahawa kelompok lain kelaparan. Jika kelompoknya selamat, dia mungkin tidak peduli bahawa kelompok lain berada dalam ketakutan. Jika kelompoknya mendapat peluang, dia mungkin tidak peduli bahawa peluang itu dinafikan kepada kelompok lain. Inilah salah satu akibat apabila manusia tidak lagi mempunyai rasa tanggungjawab bersama. Mereka melihat kehidupan melalui kepentingan kelompok. Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا membuka perhatian kepada bahaya kehilangan kesedaran bersama seperti ini.

Kesatuan tidak bermakna semua orang mesti mempunyai pandangan yang sama dalam setiap perkara. Kesatuan bermaksud manusia mempunyai prinsip bersama yang tidak boleh dilanggar, terutama dalam perkara yang menyentuh hak dan keadilan. Mereka boleh berbeza pendapat, tetapi tidak boleh menggunakan perbezaan untuk menafikan hak manusia lain. Mereka boleh berada dalam kelompok yang berbeza, tetapi tidak boleh menganggap kelompok lain tidak mempunyai nilai. Mereka boleh mempunyai kepentingan yang berbeza, tetapi tidak boleh menggunakan kuasa untuk memaksa kelompok lain menerima kezaliman. Jika prinsip ini hilang, kelompok berubah daripada satu bentuk kepelbagaian kepada alat perpecahan.

Lafaz وَجَعَلَ juga memberikan gambaran tentang tindakan yang dilakukan dari atas ke bawah. Pihak yang mempunyai kuasa mempunyai kemampuan untuk “menjadikan” masyarakat berada dalam keadaan tertentu. Ini menunjukkan bahawa kekuasaan bukan sekadar kemampuan untuk memberi arahan secara langsung, tetapi juga kemampuan untuk membentuk struktur kehidupan. Jika seorang penguasa menetapkan bahawa kelompok tertentu mendapat hak tertentu sementara kelompok lain tidak mendapatnya, maka dia telah membentuk hubungan sosial. Jika dia menentukan bahawa satu kelompok mempunyai akses yang lebih luas kepada sumber, dia telah membentuk masyarakat. Jika dia memisahkan manusia dan menjadikan mereka saling bergantung kepadanya, dia telah membentuk masyarakat. Maka perkataan وَجَعَلَ membawa perhatian kepada kemampuan kuasa dalam membentuk realiti sosial.

Dalam keadaan yang demikian, tanggungjawab orang yang memegang kuasa menjadi sangat besar. Dia bukan hanya bertanggungjawab terhadap arahan yang dia keluarkan, tetapi juga terhadap kesan struktur yang diwujudkannya. Satu keputusan mungkin kelihatan kecil, tetapi jika keputusan itu menyebabkan satu kelompok kehilangan hak dalam tempoh yang panjang, kesannya sangat besar. Satu pembahagian mungkin kelihatan seperti pentadbiran biasa, tetapi jika pembahagian itu menyebabkan manusia saling membenci, kesannya boleh meluas. Maka orang yang memegang kuasa tidak boleh hanya melihat keputusan dari sudut kepentingannya sendiri. Dia mesti melihat bagaimana keputusan tersebut mempengaruhi hubungan manusia.

Penyataan ini juga mengingatkan bahawa masyarakat yang berpecah boleh kehilangan kemampuan untuk mempertahankan kebenaran secara bersama. Apabila seseorang dizalimi, kelompok lain mungkin tidak membantu kerana mereka tidak mahu mengambil risiko. Apabila kelompok tertentu kehilangan hak, kelompok lain mungkin menganggap perkara itu bukan masalah mereka. Sedikit demi sedikit, kezaliman boleh berkembang kerana tidak ada kesatuan untuk menentangnya. Setiap kelompok menunggu sehingga kezaliman sampai kepada mereka sendiri. Tetapi apabila akhirnya kezaliman sampai kepada semua pihak, masyarakat mungkin sudah terlalu lemah untuk membina semula kesatuan. Maka pemecahan masyarakat bukan sekadar masalah sosial, tetapi boleh menjadi jalan yang membolehkan kezaliman berkembang tanpa tentangan yang kuat.

Kesan ini juga menunjukkan bahawa masyarakat memerlukan rasa bahawa nasib manusia saling berkaitan. Jika satu kelompok ditindas, masyarakat perlu memahami bahawa prinsip yang membolehkan penindasan itu berlaku boleh digunakan terhadap kelompok lain pada masa hadapan. Jika satu kelompok dikecualikan daripada hak tertentu, kelompok lain perlu berhati-hati kerana pengecualian itu boleh menjadi dasar untuk mengecualikan mereka pula. Jika satu kelompok dipaksa tunduk tanpa keadilan, kelompok lain tidak sepatutnya merasakan bahawa perkara tersebut tidak mempunyai kaitan dengan mereka. Inilah sebab kesatuan masyarakat penting. Keadilan untuk satu kelompok berkait dengan keselamatan kelompok lain.

Dalam penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا, manusia perlu melihat bahawa pembahagian boleh menjadi sangat berbahaya apabila ia sengaja digunakan untuk menghapuskan kesatuan. Jika manusia saling menghormati walaupun berbeza, perbezaan tidak menjadi ancaman. Tetapi jika pihak yang berkuasa menggunakan perbezaan untuk menanam ketakutan dan persaingan, perbezaan menjadi alat. Maka masalah bukan semata-mata wujudnya kelompok, tetapi tujuan di sebalik pembahagian dan cara pembahagian tersebut digunakan. Allah menggambarkan bahawa penduduk itu dijadikan شِيَعًا, bukan sekadar bahawa mereka kebetulan mempunyai kelompok. Ini menunjukkan adanya tindakan yang menghasilkan keadaan tersebut.

Perbahasan ini juga mengajar bahawa penguasaan manusia boleh berlaku melalui pengawalan hubungan antara manusia. Tidak semua penguasaan memerlukan kekerasan yang kelihatan. Jika seseorang boleh membuat manusia bergantung kepadanya, dia sudah mempunyai kuasa. Jika seseorang boleh menentukan siapa yang mendapat kelebihan dan siapa yang tidak, dia sudah mempunyai kuasa. Jika seseorang boleh menentukan kelompok mana yang boleh bergerak dan kelompok mana yang mesti diam, dia sudah mempunyai kuasa. Maka pembahagian masyarakat menjadi شِيَعًا merupakan satu bentuk pengaturan yang mempunyai kesan terhadap keseimbangan kuasa. Manusia perlu memahami bahawa penguasaan sosial boleh menjadi sangat kuat walaupun tidak sentiasa kelihatan dalam bentuk kekerasan.

Apabila masyarakat telah dibahagikan, manusia juga boleh mula menggunakan bahasa yang membezakan “kami” dan “mereka” secara berlebihan. “Kami” dilihat sebagai manusia yang mempunyai hak, sedangkan “mereka” dilihat sebagai pihak yang boleh diabaikan. Jika keadaan ini berterusan, manusia akan kehilangan rasa bahawa semua penduduk adalah sebahagian daripada satu masyarakat. Setiap kelompok mula membina sempadan dalam fikiran. Mereka menilai manusia berdasarkan asal kelompok, hubungan dengan kuasa atau kedudukan sosial. Sempadan yang pada asalnya mungkin hanya dicipta oleh sistem pemerintahan akhirnya menjadi sempadan dalam hati manusia. Pada tahap itu, pembahagian menjadi semakin sukar untuk dihapuskan.

Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا juga menunjukkan bahawa perpecahan boleh diwariskan. Jika satu generasi hidup dalam sistem yang membahagikan manusia, generasi berikutnya boleh membesar dengan menerima pembahagian itu sebagai keadaan biasa. Anak-anak belajar bahawa kelompok tertentu berada di atas dan kelompok lain berada di bawah. Mereka belajar bahawa kelompok tertentu mempunyai hak yang lebih luas. Mereka belajar bahawa kelompok tertentu perlu dijauhi. Jika keadaan ini berlangsung lama, masyarakat akan membina budaya yang berasaskan pembahagian. Maka kerosakan yang bermula daripada keputusan seorang penguasa boleh berpanjangan jauh selepas keputusan tersebut dibuat kerana manusia telah terbiasa dengan struktur yang diwujudkan.

Oleh sebab itu, وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا mengandungi peringatan bahawa kuasa mempunyai kemampuan membentuk generasi. Penguasa bukan hanya mempengaruhi keadaan hari ini, tetapi boleh mempengaruhi cara generasi akan datang melihat masyarakat. Jika mereka membina sistem yang adil, generasi akan belajar bahawa manusia boleh hidup bersama dalam keadaan saling menghormati. Jika mereka membina sistem yang memecahkan manusia, generasi boleh belajar bahawa perpecahan ialah perkara biasa. Maka tanggungjawab terhadap masyarakat tidak boleh diukur berdasarkan tempoh seseorang memegang jawatan sahaja. Kesan keputusan boleh bertahan jauh lebih lama.

Dalam penyataan ini, أَهْلَهَا menunjukkan bahawa manusia yang terlibat adalah penduduk sebuah negeri, sedangkan شِيَعًا menunjukkan bahawa penduduk tersebut tidak lagi diperlakukan sebagai satu keseluruhan. Ini memberikan satu gambaran yang sangat jelas tentang bagaimana sebuah masyarakat boleh kehilangan identiti bersama. Mereka mungkin masih mempunyai bahasa, tempat tinggal dan ruang kehidupan yang sama, tetapi mereka telah dipisahkan dari sudut hubungan sosial dan kepentingan. Jika perkara ini berterusan, mereka mungkin tidak lagi merasakan bahawa mereka mempunyai tanggungjawab antara satu sama lain. Maka pemecahan masyarakat boleh menghasilkan keadaan di mana manusia tinggal bersama secara fizikal tetapi terpisah secara sosial.

Satu lagi perkara penting ialah bahawa manusia yang menjadi شِيَعًا mungkin tidak semuanya memahami bahawa mereka sedang digunakan dalam satu struktur pembahagian. Kelompok yang mendapat kelebihan mungkin menyangka bahawa kelebihan tersebut adalah hasil daripada kehebatan mereka sendiri. Kelompok yang berada di bawah mungkin menyangka bahawa keadaan mereka memang tidak boleh berubah. Kedua-duanya menerima sistem tersebut dengan cara yang berbeza, tetapi hasilnya sama: struktur penguasaan terus berjalan. Ini menunjukkan bahawa penguasaan paling kuat ialah penguasaan yang bukan sahaja mengawal tindakan manusia, tetapi juga mempengaruhi cara manusia memahami keadaan mereka sendiri.

Maka manusia perlu mempunyai kesedaran yang tinggi terhadap prinsip keadilan. Mereka perlu mampu membezakan antara perbezaan yang wajar dengan pembahagian yang digunakan untuk menindas. Mereka perlu memahami bahawa tidak semua kelebihan yang diberikan kepada satu kelompok adalah tanda bahawa kelompok itu lebih mulia. Tidak semua kekurangan yang dialami kelompok lain adalah bukti bahawa mereka lebih rendah. Keadaan dunia boleh dibentuk oleh keputusan manusia, dan keputusan manusia boleh berlaku secara tidak adil. Oleh itu, ukuran kebenaran tidak boleh hanya berdasarkan siapa yang berada di atas dan siapa yang berada di bawah.

Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا juga memberikan gambaran bahawa pemimpin yang tidak adil boleh menjadikan masyarakat bergantung kepada pembahagian. Jika semua manusia mempunyai hubungan yang kuat dan saling membantu, penguasa tidak mudah mengawal mereka melalui perbezaan. Tetapi jika manusia telah dipisahkan, penguasa boleh berinteraksi dengan setiap kelompok secara berasingan. Ini memberikan kuasa yang lebih besar kepada pemerintah kerana setiap kelompok tidak mempunyai kekuatan yang sama. Maka pembahagian bukan sahaja hasil daripada penguasaan, tetapi boleh menjadi alat untuk meneruskan penguasaan.

Keadaan ini menunjukkan bahawa kesatuan masyarakat mempunyai nilai yang sangat besar. Kesatuan bukan bermaksud semua manusia mesti bersetuju dalam semua perkara. Kesatuan bermaksud manusia mempunyai prinsip yang mereka pertahankan bersama. Mereka boleh berbeza dalam perkara yang dibenarkan, tetapi apabila hak manusia dizalimi, mereka tidak sepatutnya melihat kezaliman berdasarkan kelompok. Mereka perlu melihat bahawa kezaliman tetap kezaliman. Jika mereka hanya menentang kezaliman apabila kelompok mereka sendiri menjadi mangsa, mereka masih terikat dengan pembahagian yang telah melemahkan masyarakat. Maka kesatuan yang benar ialah kesatuan atas kebenaran dan keadilan, bukan kesatuan atas kepentingan kelompok semata-mata.

Dalam konteks وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا, kita juga dapat melihat bagaimana pihak yang berkuasa boleh menggunakan rasa takut untuk memastikan kelompok tidak bersatu. Jika setiap kelompok takut kepada hukuman, mereka akan lebih berhati-hati untuk berhubung dengan kelompok lain. Jika seseorang takut bahawa hubungan dengan kelompok tertentu boleh menyebabkan masalah kepada dirinya, dia akan menjauh. Lama-kelamaan, hubungan masyarakat menjadi lemah. Mereka tidak lagi mempunyai keberanian untuk membina kesatuan. Maka ketakutan boleh menjadi salah satu unsur yang mengukuhkan keadaan شِيَعًا. Masyarakat yang takut tidak mudah bersatu kerana setiap orang lebih sibuk menyelamatkan dirinya sendiri.

Dalam keadaan seperti itu, manusia boleh kehilangan kepercayaan. Mereka tidak percaya kepada pemerintah, tetapi mereka juga tidak percaya kepada kelompok lain. Mereka takut bahawa jika mereka bekerjasama dengan kelompok lain, mereka akan dikhianati. Mereka takut bahawa kelompok lain akan mengambil kesempatan. Mereka takut bahawa perubahan akan membawa lebih banyak bahaya. Akhirnya, keadaan sedia ada terus bertahan walaupun ia tidak adil. Inilah sebab pembahagian masyarakat boleh menjadi sangat kukuh. Ia tidak hanya dibina melalui arahan, tetapi melalui ketakutan dan ketidakpercayaan yang berkembang antara manusia.

Penyataan ini juga menunjukkan bahawa penguasaan tidak semestinya memerlukan semua manusia dipaksa secara langsung. Jika manusia sudah terbahagi, mereka boleh saling mengawal melalui tekanan sosial. Kelompok yang mendapat kelebihan mungkin menekan kelompok yang lebih lemah kerana mereka mahu mempertahankan kedudukan mereka. Kelompok yang lemah pula mungkin menekan anggota sendiri supaya tidak melawan kerana mereka takut keselamatan kelompok terganggu. Dengan demikian, sistem yang membahagikan manusia boleh menghasilkan kawalan yang berlaku dari pelbagai arah. Pihak yang berkuasa tidak perlu sentiasa menggunakan kekuatan secara langsung kerana struktur sosial itu sendiri sudah menghasilkan tekanan.

Ini menunjukkan betapa besar kesan lafaz وَجَعَلَ. Fir‘aun bukan hanya “membiarkan” manusia menjadi kelompok. Dia “menjadikan” mereka شِيَعًا. Ini memberikan gambaran bahawa kuasa mempunyai kemampuan untuk mencipta keadaan yang kemudian mengawal manusia dengan sendirinya. Apabila struktur telah dibina, struktur itu boleh terus berjalan walaupun tanpa arahan setiap masa. Manusia telah belajar kedudukan mereka. Mereka telah memahami siapa yang mempunyai kuasa. Mereka telah memahami kelompok mana yang mendapat kelebihan. Mereka telah memahami kelompok mana yang perlu dijauhi. Dengan demikian, pembahagian menjadi sistem.

Apabila pembahagian telah menjadi sistem, mengubahnya menjadi lebih sukar. Masyarakat memerlukan perubahan dalam cara berfikir, hubungan sosial dan struktur kekuasaan. Sebab itu pencegahan terhadap perpecahan lebih mudah daripada membaikinya setelah ia menjadi sebahagian daripada budaya. Manusia perlu menjaga keadilan sejak awal. Mereka tidak boleh membiarkan satu kelompok sentiasa berada di bawah tanpa memikirkan kesannya. Mereka tidak boleh membiarkan perbezaan berubah menjadi permusuhan. Mereka tidak boleh membiarkan pihak berkuasa menggunakan kelompok sebagai alat untuk mengekalkan kuasa. Jika perkara tersebut dibiarkan, masyarakat boleh berubah menjadi شِيَعًا dalam makna yang membawa kepada kelemahan.

Dalam perbahasan tentang وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا, perlu juga diperhatikan bahawa perpecahan manusia boleh menghilangkan kemampuan mereka untuk melihat kepentingan bersama. Setiap masyarakat mempunyai perkara yang sepatutnya menjadi kepentingan semua, seperti keselamatan, keadilan, kehormatan manusia dan kestabilan kehidupan. Tetapi apabila masyarakat terlalu terpecah, perkara-perkara ini boleh dilihat sebagai kepentingan kelompok tertentu sahaja. Jika keselamatan hanya dilihat sebagai keselamatan kelompok sendiri, masyarakat kehilangan konsep keselamatan bersama. Jika keadilan hanya dilihat sebagai keadilan untuk kelompok sendiri, masyarakat kehilangan keadilan. Jika kehormatan hanya diberikan kepada kelompok sendiri, manusia kehilangan rasa kemanusiaan bersama.

Maka وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا bukan hanya menggambarkan keadaan politik, tetapi juga keadaan jiwa masyarakat. Masyarakat yang terpecah dari luar akhirnya boleh terpecah dari dalam. Manusia mula membawa sempadan kelompok dalam hati. Mereka tidak lagi melihat manusia lain sebagai saudara dalam kemanusiaan dan sebagai penduduk dalam satu masyarakat, tetapi sebagai pihak yang perlu diawasi, dicurigai atau dijauhi. Apabila sempadan ini menjadi kuat, penyatuan masyarakat menjadi sukar. Ini menunjukkan bahawa pembahagian sosial mempunyai kesan yang mendalam terhadap hati manusia.

Perpecahan juga boleh menjadikan manusia mudah dipengaruhi oleh propaganda kelompok. Apabila manusia hanya mendengar cerita daripada kelompok sendiri, mereka boleh membina gambaran yang salah tentang kelompok lain. Mereka mungkin membesar-besarkan kesalahan kelompok lain dan mengecilkan kesalahan kelompok sendiri. Lama-kelamaan, mereka tidak lagi mempunyai gambaran yang adil. Mereka menilai berdasarkan cerita yang menguntungkan kelompok sendiri. Keadaan ini semakin menguatkan pembahagian. Maka jika masyarakat mahu mengelakkan keadaan شِيَعًا yang merosakkan, mereka memerlukan kejujuran dalam menilai manusia dan kesediaan untuk mengakui kesalahan walaupun kesalahan itu dilakukan oleh kelompok sendiri.

Dalam hal ini, keadilan memerlukan keberanian. Manusia perlu berani mengatakan benar apabila kelompoknya sendiri melakukan kesalahan. Jika mereka hanya membela kelompok sendiri dalam semua keadaan, mereka sebenarnya membantu mengekalkan perpecahan. Sebaliknya, apabila seseorang mampu mengatakan bahawa yang benar tetap benar walaupun tidak menguntungkan kelompoknya, dia membantu mengembalikan masyarakat kepada ukuran yang lebih tinggi. Maka penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا memberi pengajaran tentang bahaya apabila manusia menjadikan kelompok sebagai ukuran mutlak.

Selain itu, pembahagian masyarakat boleh menimbulkan persaingan yang tidak sihat. Setiap kelompok mungkin berlumba-lumba untuk mendapatkan perhatian pemerintah. Mereka mahu menjadi lebih dekat dengan pusat kuasa. Mereka mahu mendapatkan lebih banyak sumber. Mereka mahu mendapatkan perlindungan. Persaingan seperti ini boleh menyebabkan kelompok melihat kelompok lain sebagai pesaing yang mesti dikalahkan. Mereka tidak lagi melihat bahawa semua penduduk mempunyai kepentingan bersama. Maka pihak yang berkuasa mendapat keuntungan kerana kelompok-kelompok tersebut saling bersaing untuk mendapatkan kedudukannya.

Dalam keadaan demikian, manusia boleh melakukan sesuatu yang merugikan masyarakat sendiri hanya kerana mahu mengalahkan kelompok lain. Mereka mungkin menerima keputusan yang tidak adil terhadap kelompok lain kerana mereka menyangka bahawa keuntungan kelompok sendiri lebih penting. Mereka mungkin menutup mata terhadap kezaliman kerana mereka mendapat manfaat daripada keadaan tersebut. Tetapi keadaan ini tidak menjamin keselamatan mereka untuk selama-lamanya. Sistem yang bergantung kepada pembahagian boleh berubah pada bila-bila masa. Kelompok yang mendapat kelebihan hari ini boleh menjadi kelompok yang ditekan pada masa hadapan. Oleh sebab itu, keadilan mesti dipertahankan walaupun ketika kita tidak menjadi mangsa.

Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا juga mengajar bahawa manusia tidak boleh membina keselamatan atas penindasan terhadap orang lain. Keselamatan yang dibina atas ketidakadilan sentiasa rapuh. Jika seseorang memperoleh kelebihan kerana orang lain dizalimi, kelebihan itu tidak semestinya kekal. Keadaan dunia boleh berubah. Kekuasaan boleh berpindah. Hubungan boleh berubah. Maka manusia yang bijak tidak akan menjadikan penindasan terhadap kelompok lain sebagai asas kepada keselamatan dirinya. Dia akan memilih keadilan kerana keadilan menjaga masyarakat secara keseluruhan.

Apabila manusia hidup dalam masyarakat yang adil, perbezaan kelompok tidak semestinya menjadi masalah. Mereka boleh mempunyai identiti masing-masing tetapi tetap mempunyai rasa bahawa hak mereka dilindungi. Mereka tidak perlu takut bahawa seseorang akan mengambil kesempatan hanya kerana dia daripada kelompok lain. Mereka boleh bekerjasama kerana mereka percaya kepada prinsip yang sama. Tetapi apabila keadilan hilang, identiti kelompok menjadi semakin penting kerana manusia mencari perlindungan dalam kelompok sendiri. Dengan demikian, ketidakadilan boleh menjadi punca yang menguatkan pembahagian. Masyarakat yang mahu menghapuskan perpecahan perlu memperbaiki keadilan, bukan sekadar menyuruh manusia supaya bersatu.

Dalam penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا, Allah menunjukkan bahawa pembahagian itu dilakukan terhadap أَهْلَهَا, penduduknya. Ini menunjukkan bahawa sasaran tindakan tersebut ialah masyarakat. Ia bukan sekadar konflik antara dua individu. Ia ialah pembentukan keadaan sosial. Oleh itu, pengajarannya juga mempunyai skala masyarakat. Manusia perlu memahami bahawa keputusan tentang masyarakat mempunyai kesan yang lebih besar daripada keputusan tentang individu. Jika seseorang menzalimi seorang individu, kerosakan berlaku kepada individu tersebut. Jika sebuah sistem menzalimi satu kelompok, kerosakan boleh berlaku kepada generasi. Maka semakin besar kuasa seseorang, semakin besar keperluannya untuk berhati-hati.

Penyataan ini juga memberikan satu gambaran tentang bagaimana manusia boleh kehilangan kebebasan secara beransur-ansur. Apabila masyarakat dibahagikan, setiap kelompok mempunyai ruang yang semakin sempit. Mereka tidak lagi bebas berhubung sesama manusia tanpa memikirkan kedudukan kelompok. Mereka mungkin perlu mendapatkan izin atau perlindungan daripada pihak tertentu. Mereka mungkin tidak mampu mempertahankan hak tanpa sokongan pihak lain. Lama-kelamaan, kebebasan masyarakat mengecil. Mereka masih hidup, tetapi ruang untuk menentukan kehidupan mereka sendiri semakin sempit. Ini merupakan salah satu kesan pembahagian yang perlu diperhatikan.

Jika masyarakat tidak mempunyai kesatuan, mereka juga lebih sukar untuk menyampaikan suara yang kuat. Setiap kelompok mungkin mempunyai suara, tetapi suara tersebut berpecah. Pihak berkuasa boleh memilih untuk mendengar kelompok tertentu dan mengabaikan kelompok lain. Mereka boleh berkata bahawa masyarakat tidak mempunyai satu tuntutan yang sama. Dengan demikian, pembahagian menjadikan tuntutan keadilan lebih sukar untuk disampaikan. Manusia mungkin mempunyai banyak keluhan, tetapi kerana mereka tidak bersatu, kuasa yang berada di atas boleh terus menentukan keadaan.

Dalam hal ini, kesatuan masyarakat bukan hanya penting dari sudut emosi, tetapi juga dari sudut struktur. Masyarakat yang bersatu mempunyai kemampuan untuk menjaga hak bersama. Mereka boleh saling melindungi. Mereka boleh menyampaikan suara yang jelas. Mereka boleh memastikan bahawa kezaliman terhadap satu kelompok tidak dibiarkan. Tetapi apabila mereka menjadi شِيَعًا, kekuatan tersebut terpecah. Maka penyataan ini menunjukkan bagaimana pembahagian masyarakat boleh memberi keuntungan kepada pihak yang mempunyai kuasa dan kerugian kepada masyarakat secara keseluruhan.

Kita juga perlu memahami bahawa kesatuan tidak boleh dipaksa melalui penghapusan identiti. Manusia mempunyai perbezaan yang Allah ciptakan. Kesatuan bukan bererti semua orang mesti menjadi sama. Kesatuan ialah apabila perbezaan tersebut tidak menjadi alasan untuk saling menzalimi. Jika seseorang mempunyai identiti keluarga, pekerjaan atau kelompok tertentu, dia tetap boleh menjadi sebahagian daripada masyarakat yang lebih luas. Masalah berlaku apabila identiti kecil menjadi alasan untuk menolak semua tanggungjawab terhadap masyarakat. Maka perbahasan tentang شِيَعًا perlu difahami sebagai peringatan terhadap pembahagian yang memecahkan tanggungjawab bersama.

Perkataan أَهْلَهَا juga menunjukkan hubungan manusia dengan tempat mereka. Mereka ialah penduduk negeri itu. Mereka mempunyai hubungan dengan tanah, kehidupan dan masyarakat di tempat tersebut. Apabila penduduk sendiri dipecahkan, negeri itu mungkin masih berdiri dari segi fizikal, tetapi masyarakatnya telah mengalami kerosakan. Bangunan boleh kekal. Jalan boleh kekal. Istana boleh kekal. Tetapi hubungan manusia boleh rosak. Ini menunjukkan bahawa kekuatan sesebuah negeri bukan hanya pada bangunan dan kekayaan, tetapi pada hubungan antara penduduknya. Jika penduduk kehilangan rasa keadilan dan kesatuan, kekuatan luaran tidak mencukupi untuk memastikan masyarakat sihat.

Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا juga mengingatkan bahawa penguasa tidak boleh melihat masyarakat hanya sebagai kumpulan sumber yang perlu digunakan. Penduduk bukan sekadar tenaga kerja, bukan sekadar pembayar cukai, bukan sekadar tentera, bukan sekadar angka dan bukan sekadar alat untuk membina kemegahan pemerintahan. Mereka ialah manusia. Mereka mempunyai kehormatan dan kehidupan. Apabila mereka dijadikan شِيَعًا untuk kepentingan kuasa, kemanusiaan mereka telah dipandang melalui kepentingan politik. Inilah satu bentuk kerosakan yang sangat besar kerana manusia tidak lagi menjadi amanah, tetapi menjadi alat.

Apabila manusia menjadi alat, pihak yang berkuasa boleh berubah sikap terhadap mereka mengikut keperluan. Hari ini satu kelompok dipuji kerana diperlukan. Esok kelompok yang sama boleh ditekan apabila tidak lagi diperlukan. Ini menyebabkan masyarakat hidup dalam keadaan tidak menentu. Mereka tidak tahu sama ada kedudukan mereka akan kekal. Mereka perlu sentiasa mencari perlindungan. Keadaan seperti ini boleh menyebabkan manusia kehilangan maruah kerana mereka terpaksa bergantung kepada pihak yang berkuasa untuk mendapatkan hak yang sepatutnya mereka miliki. Maka شِيَعًا bukan hanya masalah pembahagian, tetapi boleh menjadi masalah pergantungan dan kehilangan maruah.

Dalam masyarakat yang adil, hak tidak bergantung kepada kedekatan dengan pemerintah. Manusia mendapat hak kerana mereka manusia dan kerana hukum yang mengatur masyarakat menetapkan hak tersebut. Tetapi dalam masyarakat yang terpecah, hak boleh menjadi sesuatu yang diberikan mengikut hubungan. Kelompok yang dekat mendapat lebih, kelompok yang jauh mendapat kurang. Maka masyarakat berubah daripada masyarakat yang berdasarkan prinsip kepada masyarakat yang berdasarkan hubungan dengan kuasa. Ini merupakan keadaan yang sangat berbahaya kerana ia menyebabkan manusia berlumba-lumba mencari kedekatan dengan pemerintah dan tidak lagi memperjuangkan keadilan sebagai prinsip bersama.

Penyataan ini juga menunjukkan bahawa pemecahan masyarakat boleh menyebabkan manusia hilang rasa aman. Jika seseorang tidak tahu bagaimana kelompoknya akan diperlakukan esok, dia akan hidup dalam ketakutan. Jika dia tahu bahawa kelompoknya boleh menjadi sasaran apabila pemerintah berubah fikiran, dia akan sentiasa berhati-hati. Jika dia tahu bahawa kelompok lain boleh diberikan kelebihan pada bila-bila masa, dia akan sentiasa berasa terancam. Masyarakat seperti ini tidak akan berkembang dengan sihat kerana tenaga manusia banyak digunakan untuk mempertahankan kedudukan dan keselamatan kelompok, bukan untuk membina kehidupan yang lebih baik.

Kesatuan yang sebenar pula memberikan manusia keyakinan bahawa perubahan dalam kepimpinan tidak akan mengubah hak asas mereka. Jika hak dilindungi oleh prinsip yang kukuh, manusia tidak perlu takut kepada perubahan. Tetapi jika hak bergantung kepada kehendak penguasa, setiap perubahan menjadi ancaman. Maka وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا menggambarkan keadaan yang sangat berbeza daripada masyarakat yang berdiri atas keadilan. Masyarakat yang dipecahkan oleh kuasa bergantung kepada kuasa. Masyarakat yang berdiri atas keadilan bergantung kepada prinsip yang lebih tinggi daripada kehendak individu.

Dalam konteks kehidupan manusia, pengajaran daripada penyataan ini sangat luas, tetapi pusatnya tetap satu: jangan menjadikan manusia شِيَعًا untuk kepentingan kekuasaan. Jangan memecahkan masyarakat sehingga satu kelompok boleh digunakan untuk mengawal kelompok yang lain. Jangan menjadikan perbezaan manusia sebagai alasan untuk memberikan hak yang tidak seimbang tanpa sebab yang benar. Jangan menjadikan identiti kelompok sebagai alat untuk menghilangkan keadilan. Jangan membina kekuasaan atas perpecahan. Kerana apabila masyarakat telah dipecahkan, kerosakan tidak berhenti pada kelompok yang menjadi mangsa. Ia akan merosakkan hubungan keseluruhan masyarakat.

Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا juga memberikan gambaran tentang betapa pentingnya hubungan sesama manusia. Manusia tidak hidup sendirian. Mereka memerlukan orang lain. Masyarakat wujud kerana manusia saling berhubung. Jika hubungan tersebut sengaja dirosakkan, manusia akan kehilangan banyak kekuatan. Mereka tidak lagi dapat saling membantu dengan mudah. Mereka tidak lagi percaya kepada satu sama lain. Mereka tidak lagi berkongsi kepentingan. Maka pemecahan masyarakat sebenarnya merupakan pemecahan terhadap jaringan kehidupan manusia. Pihak yang berkuasa mungkin mendapat manfaat jangka pendek, tetapi masyarakat menanggung kerugian yang panjang.

Dalam keadaan masyarakat yang telah menjadi شِيَعًا, seseorang mungkin hanya mengenal manusia daripada kelompok sendiri. Ini boleh mengurangkan empati. Jika manusia tidak mempunyai hubungan dengan kelompok lain, dia mungkin tidak memahami penderitaan mereka. Dia mungkin menganggap masalah mereka tidak penting. Ini menyebabkan kezaliman mudah berterusan kerana mangsa tidak lagi mempunyai suara dalam hati masyarakat keseluruhan. Sebaliknya, apabila manusia saling mengenali dan saling memahami, kezaliman lebih sukar disembunyikan. Maka hubungan manusia merupakan salah satu benteng kepada keadilan.

Penyataan ini juga menunjukkan bahawa kuasa yang membahagikan manusia sebenarnya takut kepada kesatuan manusia. Jika manusia bersatu atas kebenaran, mereka mempunyai kemampuan yang lebih besar untuk mempertahankan hak. Tetapi jika manusia berpecah, kuasa lebih mudah mengatur mereka. Oleh sebab itu, pihak yang mahu mengekalkan penguasaan boleh mendapat keuntungan daripada keadaan masyarakat yang saling mencurigai. Mereka tidak perlu sentiasa memaksa jika manusia sendiri sudah terpecah. Ini menjadikan pembahagian satu alat yang sangat berkesan dalam pemerintahan yang zalim.

Maka manusia perlu berhati-hati apabila melihat perselisihan dalam masyarakat. Tidak semua perselisihan bermaksud pembahagian yang tercela, kerana manusia memang berbeza pandangan. Tetapi apabila perselisihan sengaja diperbesar sehingga manusia kehilangan kemampuan untuk melihat kepentingan bersama, maka ia menjadi berbahaya. Jika setiap perbezaan dijadikan alasan untuk membenci, masyarakat akan menjadi شِيَعًا. Jika setiap perbezaan dijadikan alasan untuk menafikan hak, masyarakat akan menjadi شِيَعًا. Jika setiap kelompok diajar bahawa kelompok lain ialah musuh, masyarakat akan menjadi شِيَعًا. Maka masyarakat perlu belajar hidup dengan perbezaan tanpa menjadikan perbezaan sebagai alat untuk saling menzalimi.

Dalam penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا, terdapat satu gambaran bahawa masyarakat tidak lagi bergerak sebagai satu tubuh. Setiap kelompok mempunyai arah tersendiri. Apabila satu bahagian masyarakat mengalami masalah, bahagian lain mungkin tidak merasakannya. Ini menjadikan masyarakat kurang sensitif terhadap kezaliman. Jika seorang manusia dizalimi tetapi masyarakat tidak peduli, kezaliman menjadi lebih mudah. Jika satu keluarga dizalimi tetapi jiran tidak peduli, kezaliman menjadi lebih mudah. Jika satu kelompok dizalimi tetapi kelompok lain menganggapnya bukan urusan mereka, kezaliman menjadi lebih mudah. Maka kesatuan sosial bukan perkara sampingan. Ia merupakan salah satu kekuatan yang melindungi manusia daripada kezaliman.

Penyataan ini juga memberikan pengajaran tentang bahaya apabila manusia membina identiti berdasarkan pertentangan. Jika seseorang hanya mengetahui siapa dirinya dengan mengatakan bahawa dia bukan daripada kelompok tertentu, maka identitinya dibina atas penolakan. Keadaan ini mudah membawa kepada permusuhan. Identiti yang sihat boleh wujud tanpa memerlukan manusia membenci orang lain. Tetapi apabila seseorang memerlukan kelompok lain sebagai musuh untuk merasakan dirinya kuat, perpecahan menjadi semakin dalam. Dalam masyarakat yang seperti ini, pihak yang berkuasa boleh menggunakan pertentangan tersebut untuk mengekalkan kedudukannya.

Masyarakat yang sihat memerlukan kemampuan untuk membezakan antara identiti dan permusuhan. Manusia boleh mempunyai kelompok sendiri tanpa memusuhi kelompok lain. Manusia boleh menjaga kepentingan sendiri tanpa menafikan hak orang lain. Manusia boleh mempertahankan nilai sendiri tanpa merendahkan manusia lain. Tetapi apabila kuasa mengatur masyarakat supaya perbezaan menjadi permusuhan, manusia mula menjadi شِيَعًا dalam bentuk yang merosakkan. Inilah salah satu renungan yang dapat diambil daripada penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا.

Lafaz وَجَعَلَ juga menunjukkan bahawa pihak yang mempunyai kuasa boleh mengubah keadaan masyarakat daripada satu keadaan kepada keadaan yang lain. Ini mengajar bahawa struktur sosial bukan sesuatu yang tidak boleh berubah. Jika manusia boleh dijadikan kelompok-kelompok, maka manusia juga boleh dibina kembali menjadi masyarakat yang saling menghormati. Jika perpecahan boleh diwujudkan, kesatuan juga boleh dibina. Tetapi kesatuan tidak boleh dibina hanya dengan slogan. Ia memerlukan keadilan, amanah, kejujuran dan kesediaan untuk menghapuskan layanan yang tidak adil. Selagi satu kelompok mendapat keuntungan daripada penindasan kelompok lain, kesatuan yang sebenar sukar dicapai.

Penyataan ini juga menunjukkan bahawa apabila manusia dijadikan شِيَعًا, mereka boleh kehilangan kemampuan untuk menentukan keadaan mereka sendiri. Setiap kelompok terpaksa menyesuaikan diri dengan keputusan pihak yang berkuasa. Mereka tidak mempunyai kekuatan bersama untuk menentukan arah masyarakat. Ini menyebabkan rakyat menjadi pasif. Mereka menunggu apa yang akan diberikan atau ditentukan oleh penguasa. Dalam keadaan demikian, masyarakat kehilangan daya untuk membina masa depan bersama. Mereka hanya bertindak balas terhadap keputusan yang dibuat dari atas.

Kehidupan masyarakat yang sihat memerlukan manusia mempunyai rasa bahawa mereka turut bertanggungjawab terhadap keadaan bersama. Mereka tidak boleh menyerahkan segala-galanya kepada pemerintah sehingga mereka tidak lagi peduli apa yang berlaku kepada orang lain. Mereka perlu memahami bahawa masyarakat ialah amanah bersama. Jika satu kelompok dizalimi, masyarakat perlu mengambil perhatian. Jika satu kelompok mendapat kelebihan yang tidak adil, masyarakat perlu menilai perkara tersebut. Jika hubungan antara kelompok rosak, masyarakat perlu membina semula kepercayaan. Ini semua merupakan langkah untuk mengelakkan masyarakat menjadi شِيَعًا yang membawa kepada kerosakan.

Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا juga memberikan satu gambaran bahawa pembahagian boleh digunakan untuk menyembunyikan ketidakadilan. Apabila masyarakat sibuk dengan konflik kelompok, perhatian mereka mungkin tidak lagi tertumpu kepada sumber sebenar kuasa. Mereka bertengkar antara satu sama lain sementara pihak yang berada di atas terus membuat keputusan. Mereka saling menuduh sementara struktur yang menyebabkan masalah tidak disentuh. Mereka menyalahkan kelompok lain sementara pihak yang mempunyai kuasa terus mengawal keadaan. Dengan demikian, perpecahan boleh menjadi satu bentuk gangguan terhadap perhatian masyarakat.

Masyarakat yang bersatu pula lebih mudah bertanya soalan yang tepat. Siapa yang membuat keputusan? Apakah keputusan itu adil? Siapa yang mendapat manfaat? Siapa yang menanggung kerugian? Adakah hak manusia dipelihara? Adakah perbezaan digunakan secara adil atau dijadikan alat? Soalan seperti ini membantu masyarakat melihat struktur di sebalik sesuatu keadaan. Tetapi apabila masyarakat terlalu terpecah, mereka mungkin hanya bertanya, “Kelompok mana yang menang?” atau “Kelompok mana yang kalah?” Perubahan daripada prinsip kepada persaingan kelompok merupakan salah satu tanda kerosakan yang boleh lahir daripada keadaan شِيَعًا.

Penyataan ini juga mengingatkan bahawa pihak yang berkuasa boleh menggunakan pembahagian untuk menghasilkan kesetiaan yang bersyarat. Kelompok yang mendapat manfaat akan berusaha menjaga hubungan dengan pemerintah kerana takut kehilangan manfaat tersebut. Mereka mungkin mempertahankan keputusan pemerintah bukan kerana keputusan itu benar, tetapi kerana mereka takut kehilangan kedudukan. Dalam keadaan seperti ini, masyarakat kehilangan keberanian moral. Manusia mula mengukur ucapan berdasarkan keselamatan diri. Mereka berkata apa yang selamat, bukan apa yang benar. Maka pembahagian masyarakat boleh mempengaruhi bukan sahaja struktur sosial, tetapi juga keberanian manusia untuk berkata benar.

Keadaan seperti ini sangat merosakkan kerana masyarakat memerlukan manusia yang mampu berkata benar walaupun kebenaran itu tidak menguntungkan dirinya. Jika semua orang hanya menjaga kedudukan kelompok sendiri, pihak yang berkuasa boleh melakukan banyak perkara tanpa teguran. Setiap kelompok mungkin hanya bersuara apabila kepentingannya terganggu. Tetapi jika kezaliman berlaku terhadap kelompok lain, mereka diam. Akhirnya, tidak ada prinsip bersama yang melindungi semua manusia. Maka وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا memberikan peringatan supaya manusia tidak membiarkan kelompok mengatasi kebenaran.

Dalam kehidupan manusia, seseorang mungkin tidak mampu menghapuskan semua perbezaan. Tetapi dia boleh menolak daripada menjadi alat kepada perpecahan yang zalim. Dia boleh menjaga lidahnya daripada menanam kebencian terhadap kelompok lain. Dia boleh berlaku adil walaupun kelompoknya sendiri melakukan kesalahan. Dia boleh membantu orang yang dizalimi walaupun orang tersebut bukan daripada kelompoknya. Dia boleh menilai manusia berdasarkan perbuatan dan kebenaran, bukan semata-mata berdasarkan identiti kelompok. Dengan cara itu, dia tidak membantu membina keadaan شِيَعًا yang merosakkan.

Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا juga mengajar bahawa manusia perlu menjaga hubungan antara generasi. Jika generasi muda dibesarkan dalam suasana kelompok yang saling membenci, perpecahan akan terus hidup. Jika mereka dibesarkan dengan keadilan dan rasa tanggungjawab bersama, mereka boleh membina masyarakat yang lebih kuat. Oleh itu, setiap generasi mempunyai tanggungjawab untuk tidak mewariskan kebencian yang tidak mempunyai asas. Perbezaan yang diwarisi tidak semestinya perlu diwariskan sebagai permusuhan. Manusia boleh memilih untuk membina hubungan yang lebih baik.

Satu lagi perkara yang perlu diberi perhatian ialah bahawa شِيَعًا menunjukkan banyak kelompok tetapi tidak semestinya semua kelompok mempunyai kekuatan yang sama. Pembahagian yang dibuat oleh pihak yang berkuasa boleh menyebabkan keseimbangan kuasa hilang. Satu kelompok boleh menjadi sangat kuat kerana diberikan sumber dan perlindungan, sementara kelompok lain menjadi lemah kerana disekat. Maka masyarakat bukan sekadar berbeza, tetapi mempunyai hierarki yang dibentuk oleh kuasa. Ini menjadikan pembahagian tersebut lebih berbahaya kerana manusia bukan sahaja dipisahkan, tetapi ditempatkan pada tingkat yang berbeza.

Apabila satu kelompok terlalu kuat dan kelompok lain terlalu lemah, hubungan masyarakat menjadi tidak seimbang. Kelompok yang kuat mungkin tidak mempunyai keperluan untuk mendengar kelompok yang lemah. Kelompok yang lemah pula tidak mempunyai kemampuan untuk menuntut hak. Dalam keadaan seperti ini, keadilan sukar berlaku kerana kuasa tidak seimbang. Maka penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا boleh membawa perhatian kepada hubungan antara pembahagian dan ketidakseimbangan kuasa. Perpecahan yang sengaja diwujudkan boleh memastikan bahawa tidak ada kelompok yang cukup kuat untuk mencabar pihak yang berada di atas.

Kesatuan masyarakat bukan bermaksud semua kelompok mesti kehilangan identiti, tetapi mereka perlu mempunyai hubungan yang cukup kuat untuk menghalang penyalahgunaan kuasa. Jika kelompok-kelompok boleh saling membantu dan saling mempertahankan hak, pihak yang berkuasa lebih sukar menggunakan satu kelompok untuk menekan kelompok lain. Tetapi jika setiap kelompok terpisah, mereka mudah diperalatkan. Maka kekuatan masyarakat terletak pada kemampuan manusia untuk bekerjasama tanpa menghapuskan perbezaan yang wujud secara semula jadi.

Penyataan ini juga memberikan satu pengajaran tentang amanah kekuasaan. Orang yang diberi kuasa sepatutnya menyatukan manusia pada keadilan, bukan memecahkan mereka untuk kepentingan dirinya. Dia sepatutnya menjadi sebab manusia merasa aman, bukan sebab mereka saling takut. Dia sepatutnya menjadi sebab kelompok saling bekerjasama, bukan sebab mereka saling mencurigai. Dia sepatutnya menjaga hak semua penduduk, bukan menggunakan satu kelompok untuk mengawal kelompok lain. Apabila pemerintah melakukan sebaliknya, masyarakat boleh menjadi شِيَعًا dan kerosakan sosial semakin berkembang.

Maka وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا ialah penyataan yang sangat kuat tentang bagaimana kuasa boleh mengubah masyarakat. Ia bukan sekadar “membahagikan manusia” dalam makna yang biasa. Ia menunjukkan pembentukan kelompok-kelompok yang mempunyai hubungan tidak seimbang dalam sebuah negeri. Ia menunjukkan bahawa manusia boleh kehilangan kesatuan apabila mereka diatur berdasarkan kepentingan penguasa. Ia menunjukkan bahawa pembahagian boleh menjadi alat untuk mengawal. Ia menunjukkan bahawa perpecahan boleh menjadikan masyarakat lemah. Ia menunjukkan bahawa kelompok boleh digunakan sebagai alat politik. Dan ia menunjukkan bahawa apabila manusia tidak lagi melihat dirinya sebagai sebahagian daripada satu masyarakat yang mempunyai prinsip bersama, kezaliman lebih mudah berkembang.

Akhirnya, penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا perlu direnungi sebagai satu peringatan supaya manusia tidak menjadikan perbezaan sebagai alasan untuk memutuskan hubungan. Perbezaan manusia memang wujud, tetapi perbezaan bukan alasan untuk merendahkan. Kelompok memang wujud, tetapi kelompok bukan alasan untuk menafikan hak. Kedudukan sosial memang berbeza, tetapi perbezaan kedudukan bukan alasan untuk menganggap manusia lain tidak mempunyai kehormatan. Pemerintahan memang memerlukan pengurusan manusia, tetapi pengurusan bukan alasan untuk memecahkan manusia demi kepentingan kuasa. Apabila perbezaan digunakan untuk membina keadilan, masyarakat boleh hidup dengan aman. Apabila perbezaan digunakan untuk membina penguasaan, masyarakat boleh berubah menjadi شِيَعًا.

Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا juga mengajar bahawa kesatuan masyarakat tidak boleh dipandang sebagai sesuatu yang remeh. Kesatuan merupakan kekuatan yang melindungi manusia daripada penguasaan yang melampaui batas. Apabila manusia bersatu atas prinsip yang benar, mereka mampu saling mengingatkan dan saling membantu. Apabila manusia berpecah kerana kepentingan kelompok, mereka mudah diperalatkan. Oleh itu, masyarakat perlu menjaga perkara yang menyatukan mereka tanpa menghapuskan perbezaan yang dibenarkan. Mereka perlu mengutamakan keadilan daripada fanatik kelompok. Mereka perlu mengutamakan kebenaran daripada kepentingan. Mereka perlu mengutamakan hak manusia daripada keuntungan sementara.

Penyataan ini juga mengingatkan bahawa sebuah masyarakat tidak akan menjadi kuat hanya kerana mempunyai pemerintah yang kuat. Jika pemerintah kuat tetapi masyarakat dipecahkan sehingga mereka tidak mempunyai rasa saling percaya, kekuatan itu mungkin hanya kekuatan dari atas. Masyarakat yang kuat ialah masyarakat yang mempunyai hubungan yang kukuh, keadilan yang dihormati dan rasa tanggungjawab bersama. Jika semua itu hilang, kekuasaan yang kelihatan kuat sebenarnya berdiri di atas masyarakat yang rapuh. Maka وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا memberikan gambaran bahawa pembahagian masyarakat boleh menjadi salah satu cara untuk menjadikan pemerintahan kelihatan kukuh sedangkan rakyat telah kehilangan kesatuan.

Dengan demikian, lafaz وَجَعَلَ menunjukkan tindakan, أَهْلَهَا menunjukkan masyarakat yang menjadi sasaran tindakan tersebut, dan شِيَعًا menunjukkan hasil berupa kelompok-kelompok yang terpisah. Tiga unsur ini apabila dihimpunkan menghasilkan satu gambaran yang sangat jelas: penduduk sebuah negeri telah disusun dalam bentuk kelompok-kelompok oleh pihak yang mempunyai kuasa. Pembahagian tersebut bukan sekadar perbezaan biasa antara manusia, tetapi mempunyai hubungan dengan struktur penguasaan. Ia menyebabkan manusia kehilangan kesatuan dan membuka ruang untuk mereka diperlakukan secara berbeza. Maka penyataan ini mengandungi peringatan yang besar tentang bahaya apabila kuasa digunakan untuk memecahkan masyarakat.

Manusia perlu memahami bahawa masyarakat yang terpecah tidak hanya kehilangan kekuatan politik, tetapi juga kehilangan banyak perkara yang lebih mendalam. Mereka kehilangan kepercayaan, rasa aman, empati, tanggungjawab bersama dan keberanian untuk mempertahankan keadilan. Mereka mungkin masih tinggal dalam negeri yang sama, tetapi hati mereka telah dipisahkan oleh sempadan kelompok. Mereka mungkin masih bercakap bahasa yang sama, tetapi tidak lagi memahami penderitaan satu sama lain. Mereka mungkin masih bekerja dalam tempat yang sama, tetapi melihat satu sama lain sebagai pesaing. Mereka mungkin masih berada di bawah pemerintahan yang sama, tetapi tidak lagi merasakan bahawa mereka mempunyai masa depan bersama. Inilah kesan yang boleh lahir apabila manusia dijadikan شِيَعًا.

Oleh itu, penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا bukan sekadar perbahasan tentang pembahagian manusia, tetapi perbahasan tentang bagaimana pembahagian itu boleh menjadi alat untuk menguasai manusia. Ia mengajar bahawa kekuasaan mempunyai kemampuan untuk membentuk struktur masyarakat. Ia mengajar bahawa perbezaan boleh dimanfaatkan untuk menghasilkan perpecahan. Ia mengajar bahawa kelompok boleh dijadikan alat untuk mengekalkan ketidakseimbangan. Ia mengajar bahawa masyarakat yang kehilangan kesatuan menjadi lebih mudah dikawal. Dan ia mengajar bahawa manusia perlu mempertahankan keadilan sebagai prinsip bersama supaya perbezaan tidak berubah menjadi permusuhan.

Apabila seseorang memahami penyataan ini dengan mendalam, dia akan melihat bahawa menjaga kesatuan bukan sekadar menyuruh manusia supaya “bersatu” secara lisan. Kesatuan memerlukan keadilan. Jika ada ketidakadilan yang dibiarkan, seruan kesatuan boleh menjadi kosong. Jika satu kelompok sentiasa diberi kelebihan dan kelompok lain sentiasa diketepikan, manusia akan tetap berpecah walaupun mereka disuruh bersatu. Maka asas kepada kesatuan ialah keadilan. Setiap manusia perlu merasa bahawa haknya dihormati. Setiap kelompok perlu mengetahui bahawa mereka tidak akan dijadikan mangsa kepada kepentingan kelompok lain. Dengan keadaan seperti itu, kesatuan dapat dibina atas kepercayaan.

Dalam masa yang sama, manusia juga perlu berhati-hati daripada menggunakan kesatuan sebagai alasan untuk menutup kesalahan. Jika satu kelompok melakukan kesalahan, kesatuan tidak bermakna kesalahan itu perlu dibela. Kesatuan yang benar tidak bermaksud membela kebatilan. Kesatuan yang benar ialah bersatu atas perkara yang benar dan adil. Jika satu kelompok melakukan kesalahan, kelompok itu perlu diperbetulkan. Jika kelompok lain melakukan kesalahan, perkara yang sama perlu dilakukan. Dengan ukuran seperti ini, masyarakat tidak menjadi شِيَعًا yang saling membela kesalahan masing-masing. Mereka mempunyai prinsip yang lebih tinggi daripada kelompok.

Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا juga mengajar bahawa masyarakat perlu berhati-hati apabila ada pihak yang cuba meyakinkan mereka bahawa kepentingan kelompok lebih penting daripada keadilan. Apabila manusia menerima prinsip tersebut, mereka akan mula membela kelompok sendiri dalam semua keadaan. Pada ketika itu, kebenaran menjadi relatif kepada kepentingan. Apa yang salah jika dilakukan oleh kelompok lain dianggap benar jika dilakukan oleh kelompok sendiri. Ini merosakkan hati dan masyarakat. Maka manusia perlu sentiasa kembali kepada prinsip bahawa kebenaran tidak berubah berdasarkan siapa yang melakukan sesuatu.

Daripada sini dapat difahami bahawa pemecahan masyarakat boleh berlaku bukan sahaja melalui undang-undang atau arahan, tetapi melalui pembentukan cara berfikir. Jika manusia diajar bahawa mereka perlu sentiasa memilih kelompok sendiri walaupun salah, maka perpecahan telah masuk ke dalam jiwa. Jika manusia diajar bahawa penderitaan kelompok lain tidak perlu dipedulikan, maka perpecahan telah masuk ke dalam hati. Jika manusia diajar bahawa kejayaan kelompok sendiri membenarkan penindasan terhadap kelompok lain, maka perpecahan telah menjadi nilai. Inilah keadaan yang paling berbahaya kerana masyarakat tidak lagi memerlukan pihak luar untuk memecahkan mereka; mereka sendiri akan meneruskan pembahagian tersebut.

Oleh itu, penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا boleh menjadi cermin kepada masyarakat. Manusia perlu bertanya sama ada mereka sedang hidup dalam keadaan yang menguatkan hubungan sesama mereka atau dalam keadaan yang memecahkan mereka. Adakah mereka menilai manusia berdasarkan kebenaran atau berdasarkan kelompok? Adakah mereka membantu orang yang dizalimi walaupun bukan daripada kelompok sendiri? Adakah mereka mampu mengakui kesalahan kelompok sendiri? Adakah mereka membenarkan pihak berkuasa menggunakan perbezaan untuk memecahkan masyarakat? Adakah mereka menjaga hak orang lain walaupun hak itu tidak memberikan manfaat kepada mereka? Soalan-soalan ini membantu manusia memahami kedalaman makna penyataan tersebut tanpa perlu keluar daripada fokusnya.

Namun inti penyataan tetap kembali kepada lafaz Allah: وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا. Fir‘aun menjadikan penduduk negeri tersebut sebagai kelompok-kelompok. Ini menunjukkan bahawa kuasa yang tidak dikawal dengan keadilan boleh memecahkan masyarakat. Ia menunjukkan bahawa pemerintah boleh mengubah struktur sosial sehingga manusia tidak lagi berada dalam kedudukan yang seimbang. Ia menunjukkan bahawa pembahagian boleh menjadi alat penguasaan. Dan ia menunjukkan bahawa masyarakat perlu berhati-hati terhadap keadaan yang menjadikan manusia saling bergantung kepada pusat kuasa kerana mereka telah kehilangan hubungan yang kukuh antara satu sama lain.

Akhirnya, apabila penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا direnungkan, manusia akan memahami bahawa kerosakan masyarakat tidak semestinya bermula dengan peperangan besar atau pertumpahan darah. Ia boleh bermula dengan pembahagian. Ia boleh bermula dengan layanan yang tidak sama. Ia boleh bermula dengan membina kelompok yang saling curiga. Ia boleh bermula dengan menjadikan manusia bergantung kepada pemerintah. Ia boleh bermula dengan memberikan satu kelompok kelebihan supaya kelompok lain menjadi lemah. Ia boleh bermula dengan menjadikan kepentingan kelompok lebih penting daripada kebenaran. Jika semua perkara ini dibiarkan, masyarakat akhirnya kehilangan kesatuan dan menjadi mudah dikuasai.

Maka وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا merupakan penyataan yang sangat berat maknanya. Ia memperlihatkan bahawa penduduk sebuah negeri boleh diubah daripada satu masyarakat kepada kelompok-kelompok yang terpisah apabila kuasa digunakan untuk mengatur mereka menurut kepentingan penguasaan. Ia menunjukkan bahawa pembahagian manusia bukan perkara kecil apabila pembahagian itu membawa kepada ketidakseimbangan hak dan kuasa. Ia menunjukkan bahawa kelompok boleh digunakan untuk melemahkan kesatuan. Ia menunjukkan bahawa masyarakat yang terpecah lebih mudah kehilangan suara bersama. Dan ia menunjukkan bahawa apabila manusia tidak lagi melihat kepentingan bersama, pihak yang berada di atas mempunyai ruang yang lebih luas untuk mengawal kehidupan mereka.

Oleh itu, manusia hendaklah mengambil perhatian bahawa kesatuan masyarakat bukan sekadar hubungan emosi, tetapi merupakan amanah yang perlu dibina atas kebenaran, keadilan dan penghormatan terhadap manusia. Perbezaan tidak perlu dihapuskan, tetapi kezaliman yang lahir daripada perbezaan mesti ditolak. Kelompok tidak perlu dihapuskan, tetapi fanatik yang menafikan hak manusia lain mesti ditolak. Kepelbagaian tidak perlu diseragamkan, tetapi penggunaan kepelbagaian sebagai alat penguasaan mesti ditolak. Dengan demikian, masyarakat boleh hidup dalam kepelbagaian tanpa menjadi شِيَعًا yang saling melemahkan.

Lafaz وَجَعَلَ menunjukkan bahawa keadaan itu dibuat. Lafaz أَهْلَهَا menunjukkan bahawa yang menerima kesannya ialah penduduk negeri. Lafaz شِيَعًا menunjukkan bahawa penduduk tersebut telah berada dalam kelompok-kelompok yang terpisah. Apabila ketiga-tiga lafaz ini direnungkan bersama, jelas bahawa penyataan ini membawa manusia melihat kepada satu bentuk pemerintahan yang menjadikan struktur masyarakat sebagai alat penguasaan. Ia bukan sekadar persoalan bahawa manusia berbeza, tetapi persoalan bahawa perbezaan itu disusun sehingga kesatuan masyarakat hilang. Dan apabila kesatuan hilang, manusia menjadi lebih mudah diperlakukan mengikut kepentingan pihak yang mempunyai kuasa.

Inilah sebabnya penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا perlu direnungi dengan mendalam. Masyarakat tidak akan menjadi lemah hanya kerana mereka mempunyai perbezaan. Masyarakat menjadi lemah apabila perbezaan tersebut digunakan untuk memutuskan hubungan manusia, menghilangkan kepercayaan, merosakkan keadilan dan membina ketidakseimbangan kuasa. Sebaliknya, masyarakat boleh menjadi kuat walaupun mempunyai banyak perbezaan apabila mereka mempunyai prinsip bersama, keadilan bersama dan rasa tanggungjawab bersama. Maka persoalannya bukan sama ada manusia mempunyai kelompok, tetapi sama ada kelompok tersebut menjadi sebab kepada saling membantu atau menjadi alat untuk saling menindas.

Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا akhirnya membawa manusia kepada satu kesedaran bahawa masyarakat ialah amanah. Setiap manusia yang mempunyai kuasa atas manusia lain perlu takut menggunakan kuasa tersebut untuk memecahkan mereka. Setiap manusia yang mempunyai pengaruh perlu berhati-hati agar pengaruhnya tidak menanam kebencian. Setiap kelompok yang mempunyai kelebihan perlu berhati-hati agar kelebihan itu tidak menjadi sebab untuk merendahkan kelompok lain. Setiap manusia yang berada dalam kelompok yang lemah perlu memahami bahawa kelemahan mereka bukan alasan untuk mereka kehilangan maruah. Dan seluruh masyarakat perlu memahami bahawa apabila satu kelompok dizalimi, kesannya akhirnya boleh sampai kepada semua.

Maka penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا bukan sekadar menggambarkan bahawa manusia terbahagi kepada beberapa golongan, tetapi menggambarkan bagaimana pembahagian itu menjadi sebahagian daripada struktur penguasaan. Ia mengajar bahawa kuasa boleh membentuk masyarakat. Ia mengajar bahawa masyarakat boleh dipecahkan melalui susunan yang sengaja dibuat. Ia mengajar bahawa pembahagian boleh melemahkan hubungan manusia. Ia mengajar bahawa kelompok boleh dijadikan alat untuk mengekalkan kuasa. Dan ia mengajar bahawa keadilan serta kesatuan atas kebenaran merupakan benteng yang sangat penting supaya manusia tidak mudah diperalatkan.

Apabila seseorang memahami penyataan ini, dia akan lebih berhati-hati terhadap setiap bentuk pemecahan yang menjadikan manusia saling membenci tanpa sebab yang benar. Dia akan memahami bahawa tidak semua perselisihan perlu menjadi permusuhan. Dia akan memahami bahawa tidak semua perbezaan perlu menjadi jurang. Dia akan memahami bahawa manusia boleh mempunyai identiti yang berbeza tetapi tetap berkongsi hak sebagai manusia. Dia akan memahami bahawa masyarakat yang kuat bukan masyarakat yang semua anggotanya sama, tetapi masyarakat yang anggotanya mampu hidup dengan perbezaan tanpa menjadikan perbezaan sebagai alat penindasan. Dan dia akan memahami bahawa pihak yang berkuasa mempunyai tanggungjawab yang sangat besar untuk memastikan perbezaan tidak berubah menjadi perpecahan.

Dengan demikian, وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا menjadi satu gambaran tentang bahaya apabila manusia dijadikan kelompok-kelompok untuk kepentingan kekuasaan. Ia memperlihatkan bagaimana sebuah masyarakat boleh kehilangan kesatuan apabila penduduknya dipisahkan menurut kepentingan pihak yang memerintah. Ia memperlihatkan bahawa perpecahan boleh menjadi alat yang sangat kuat untuk mengawal manusia. Ia memperlihatkan bahawa kelompok yang mendapat kelebihan juga boleh menjadi sebahagian daripada sistem yang akhirnya merosakkan seluruh masyarakat. Ia memperlihatkan bahawa hak manusia tidak boleh bergantung kepada kelompok. Dan ia memperlihatkan bahawa masyarakat perlu dibina atas keadilan supaya perbezaan tidak menjadi jalan kepada penindasan.

Pada akhirnya, lafaz وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا mengajar bahawa manusia jangan menjadi alat kepada perpecahan yang zalim. Jangan menjadikan kelompok sebagai alasan untuk membenci. Jangan menjadikan kedudukan sebagai alasan untuk menafikan hak. Jangan menjadikan perbezaan sebagai alasan untuk menganggap manusia lain lebih rendah. Jangan menjadikan hubungan dengan pihak berkuasa sebagai ukuran kemuliaan. Jangan menjadikan kepentingan kelompok sebagai ukuran kebenaran. Dan jangan membiarkan masyarakat terpecah sehingga setiap orang hanya memikirkan keselamatan dirinya sendiri. Kerana apabila penduduk sebuah negeri telah dijadikan شِيَعًا, yang rosak bukan hanya hubungan antara beberapa kelompok, tetapi keseluruhan jaringan masyarakat.

Maka renungan terhadap وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا akhirnya membawa kepada satu prinsip yang sangat jelas: masyarakat hendaklah dipelihara daripada pembahagian yang menjadikan manusia saling melemahkan dan saling menzalimi. Perbezaan manusia boleh wujud, tetapi keadilan mesti mengikat mereka. Kelompok boleh wujud, tetapi hak mesti melindungi mereka. Kedudukan boleh berbeza, tetapi kehormatan manusia tidak boleh direndahkan. Kepimpinan boleh wujud, tetapi kepimpinan tidak boleh menggunakan manusia sebagai alat. Pemerintahan boleh mempunyai kuasa, tetapi kuasa tidak boleh membina kekuatan dengan memecahkan masyarakat. Inilah yang menjadikan penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا begitu mendalam: beberapa lafaz yang ringkas menggambarkan bagaimana manusia yang hidup dalam satu negeri boleh dipecahkan sehingga menjadi kelompok-kelompok yang mudah dikawal, mudah dipisahkan dan mudah diperalatkan.

Dan apabila manusia benar-benar memahami penyataan ini, mereka akan mengetahui bahawa menjaga hubungan masyarakat bukan sekadar pekerjaan sosial, tetapi sebahagian daripada menjaga keadilan. Membina kepercayaan bukan sekadar perkara akhlak tambahan, tetapi merupakan benteng daripada penguasaan yang zalim. Mengelakkan fanatik kelompok bukan sekadar menjaga hubungan sesama manusia, tetapi merupakan usaha supaya kebenaran tidak digantikan dengan kepentingan kelompok. Membela orang yang dizalimi walaupun bukan daripada kelompok sendiri bukan sekadar tanda kebaikan, tetapi tanda bahawa seseorang masih mempunyai ukuran keadilan yang lebih tinggi daripada kepentingan kelompok. Dan menolak usaha memecahkan masyarakat demi kepentingan kekuasaan merupakan salah satu cara menjaga manusia daripada keadaan yang digambarkan dengan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا.

Oleh itu, penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا hendaklah sentiasa dilihat sebagai satu peringatan bahawa manusia tidak boleh membiarkan kuasa menentukan nilai manusia berdasarkan kelompok. Manusia tidak boleh membiarkan satu kelompok digunakan untuk menekan kelompok lain. Manusia tidak boleh membiarkan perbezaan menjadi alasan kepada pengasingan yang zalim. Dan manusia tidak boleh menganggap perpecahan sebagai perkara kecil kerana apabila perpecahan telah menjadi struktur, ia boleh mempengaruhi cara manusia berfikir, cara mereka berhubung dan cara mereka mempertahankan hak. Penduduk yang pada asalnya merupakan أَهْلَهَا boleh dijadikan شِيَعًا melalui tindakan kuasa. Maka masyarakat yang mahu menjaga dirinya perlu sentiasa membina hubungan yang berasaskan keadilan, amanah dan kebenaran.

Sesungguhnya penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا memberikan gambaran bahawa kerosakan masyarakat boleh bermula apabila manusia tidak lagi dilihat sebagai satu masyarakat yang mempunyai hak bersama, tetapi dilihat sebagai kumpulan-kumpulan yang boleh digunakan mengikut keperluan penguasa. Apabila manusia dipandang sebagai alat, maruah mereka menjadi bergantung kepada kegunaan. Apabila kelompok dipandang sebagai alat, hubungan antara manusia menjadi bergantung kepada kepentingan. Apabila kepentingan mengatasi kebenaran, keadilan menjadi lemah. Apabila keadilan menjadi lemah, masyarakat menjadi terpecah. Dan apabila masyarakat telah terpecah, kuasa yang berada di atas menjadi lebih mudah mengawal mereka. Rangkaian inilah yang menjadikan penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا begitu berat untuk direnungi.

Maka janganlah manusia memandang ringan terhadap usaha memecahkan masyarakat. Janganlah manusia menganggap bahawa perbezaan kecil yang sengaja diperbesarkan tidak mempunyai akibat. Janganlah manusia menyangka bahawa kelompok yang diberikan kelebihan akan sentiasa selamat. Janganlah manusia menyangka bahawa kelompok yang ditekan akan sentiasa lemah. Dunia berubah. Kekuasaan berubah. Kedudukan berubah. Tetapi kesan daripada pembahagian yang telah ditanam dalam hati manusia boleh bertahan sangat lama. Oleh sebab itu, masyarakat mesti dijaga daripada pembahagian yang dibina atas kezaliman. Jika tidak, generasi selepas generasi akan mewarisi sempadan yang bukan mereka bina sendiri, tetapi terpaksa mereka hidup di dalamnya.

Akhirnya, وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا ialah penyataan yang memperlihatkan bagaimana sebuah masyarakat boleh kehilangan kesatuannya apabila kuasa digunakan untuk memecahkan penduduk kepada kelompok-kelompok. Ia memperlihatkan tindakan yang disengajakan melalui وَجَعَلَ, memperlihatkan sasaran tindakan tersebut melalui أَهْلَهَا, dan memperlihatkan hasilnya melalui شِيَعًا. Maka keseluruhan penyataan ini membentuk satu gambaran yang jelas tentang pembahagian manusia sebagai alat penguasaan. Ia mengajar bahawa masyarakat perlu dibina atas keadilan, bukan kepentingan kelompok; atas kebenaran, bukan fanatik; atas amanah, bukan manipulasi; atas hubungan yang saling menghormati, bukan ketakutan; dan atas kesatuan yang benar, bukan penyatuan palsu yang menutup kezaliman.

Dengan itu, manusia perlu sentiasa mengingati bahawa kekuatan sebuah masyarakat bukan pada kemampuan pemerintah memecahkan penduduknya kepada kelompok-kelompok, tetapi pada kemampuan penduduknya untuk hidup dalam perbezaan tanpa saling menzalimi. Kekuatan bukan pada berapa banyak kelompok yang boleh dikawal, tetapi pada sejauh mana hak manusia dipelihara. Kekuatan bukan pada sejauh mana satu kelompok boleh mengatasi kelompok lain, tetapi pada sejauh mana seluruh masyarakat dapat hidup dalam keadilan. Kekuatan bukan pada ketakutan manusia kepada pihak yang berkuasa, tetapi pada kepercayaan manusia bahawa hak mereka akan dihormati. Maka وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا merupakan gambaran yang sangat jelas tentang lawan kepada keadaan masyarakat yang sihat: penduduk telah dipisahkan sehingga kelompok menjadi lebih penting daripada kesatuan dan kepentingan kuasa mengatasi kepentingan manusia.

Inilah hakikat yang perlu direnungi daripada penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا. Jangan sampai perbezaan yang Allah jadikan antara manusia dimanfaatkan oleh manusia untuk membina kezaliman. Jangan sampai kelompok menjadi sebab manusia saling membenci. Jangan sampai kekuasaan membentuk masyarakat sehingga manusia tidak lagi melihat satu sama lain sebagai sebahagian daripada kehidupan bersama. Jangan sampai kelebihan satu kelompok dibina atas penderitaan kelompok lain. Jangan sampai manusia kehilangan keupayaan untuk berkata benar kerana takut kehilangan kedudukan. Dan jangan sampai masyarakat menjadi begitu terpecah sehingga pihak yang berkuasa boleh mengatur mereka seorang demi seorang, kelompok demi kelompok, tanpa adanya kekuatan bersama yang mempertahankan keadilan.

Penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا dengan demikian bukan sekadar menggambarkan bahawa penduduk sebuah negeri mempunyai kelompok. Ia menggambarkan suatu tindakan kuasa yang menghasilkan pembahagian masyarakat dan menjadikan pembahagian itu sebahagian daripada keadaan kehidupan mereka. Ia memperlihatkan bahaya apabila manusia tidak lagi dipandang sebagai satu masyarakat yang mempunyai hak bersama. Ia memperlihatkan bagaimana kelompok boleh dijadikan alat. Ia memperlihatkan bagaimana kesatuan boleh dipecahkan. Ia memperlihatkan bagaimana ketidakadilan boleh dipelihara melalui perpecahan. Dan ia memperlihatkan bahawa apabila manusia kehilangan kesatuan atas kebenaran dan keadilan, mereka menjadi lebih mudah diperalatkan oleh pihak yang mempunyai kuasa.

Maka perbahasan terhadap وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا akhirnya mengembalikan manusia kepada satu perkara yang sangat penting dalam kehidupan bersama: jangan membina kekuasaan dengan memecahkan manusia. Jangan membina kedudukan dengan menanam permusuhan. Jangan membina keselamatan satu kelompok dengan menzalimi kelompok lain. Jangan membina pengaruh dengan mengadu-dombakan manusia. Jangan menjadikan perbezaan sebagai senjata. Dan jangan menganggap bahawa masyarakat yang berpecah akan sentiasa dapat disatukan semula dengan mudah. Perpecahan yang telah masuk ke dalam struktur, hubungan dan hati manusia boleh menjadi sangat dalam. Oleh itu, keadilan perlu ditegakkan sebelum perpecahan menjadi budaya, dan kesatuan atas kebenaran perlu dipelihara sebelum masyarakat menjadi شِيَعًا yang saling melemahkan.

Allah سبحانه وتعالى merakamkan penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا sebagai satu gambaran yang patut direnungi oleh manusia sepanjang zaman. Ia memperlihatkan bahawa kuasa mempunyai kemampuan untuk membentuk masyarakat, dan apabila kemampuan itu digunakan secara zalim, masyarakat boleh dipecahkan menjadi kelompok-kelompok yang kehilangan kekuatan bersama. Maka manusia yang memahami penyataan ini hendaklah menjaga dirinya daripada menjadi penyebab perpecahan, menjaga kelompoknya daripada fanatik yang membutakan keadilan, menjaga masyarakat daripada pembahagian yang menzalimi dan menjaga kuasa daripada digunakan untuk memecahkan manusia. Kerana masyarakat yang dibina atas perpecahan akan sentiasa berada dalam keadaan rapuh, sedangkan masyarakat yang dibina atas keadilan mempunyai asas yang lebih kukuh untuk mempertahankan hak manusia.

Dengan demikian, وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا membawa satu gambaran yang sangat mendalam: penduduk sebuah negeri boleh berada di bawah satu pemerintahan tetapi tidak semestinya hidup sebagai satu masyarakat yang bersatu. Mereka boleh berada di tempat yang sama tetapi dipisahkan dari sudut kedudukan. Mereka boleh mempunyai kehidupan yang sama tetapi diperlakukan secara berbeza. Mereka boleh mempunyai kepentingan bersama tetapi dipisahkan sehingga tidak menyedarinya. Dan apabila keadaan ini berlaku kerana kehendak pihak yang berkuasa, masyarakat menjadi lebih mudah dikawal. Maka manusia hendaklah memahami bahawa keadilan bukan hanya memberikan sesuatu kepada seseorang, tetapi juga memastikan struktur masyarakat tidak sengaja dibentuk untuk menjadikan sebahagian manusia bergantung kepada sebahagian yang lain secara zalim.

Akhirnya, وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا mengajar bahawa kesatuan manusia perlu dijaga daripada tangan-tangan yang mahu memecahkannya demi kepentingan kuasa. Jika manusia mahu hidup dalam masyarakat yang aman, mereka perlu membina kepercayaan. Jika mahu hidup dalam masyarakat yang adil, mereka perlu menolak fanatik kelompok. Jika mahu hidup dalam masyarakat yang kuat, mereka perlu mempertahankan hak walaupun hak itu milik orang yang bukan daripada kelompok sendiri. Jika mahu hidup dalam masyarakat yang mempunyai maruah, mereka tidak boleh membenarkan manusia dijadikan alat. Dan jika mahu mengelakkan keadaan yang digambarkan oleh penyataan ini, mereka perlu memastikan bahawa perbezaan tidak dijadikan jalan kepada penguasaan dan bahawa kelompok tidak dijadikan alat untuk memecahkan manusia.

Maka cukup jelas bahawa وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا bukan sekadar satu gambaran tentang pembahagian penduduk, tetapi satu gambaran tentang pembentukan masyarakat melalui kuasa. Ia menunjukkan bahawa penduduk boleh dipecahkan, bahawa kelompok boleh dibentuk, bahawa hubungan sosial boleh diatur dan bahawa kekuasaan boleh menggunakan semua itu untuk mengawal manusia. Pada masa yang sama, penyataan ini menjadi peringatan bahawa manusia perlu membina masyarakat atas asas yang berlawanan dengan pembahagian yang zalim: keadilan yang tidak memilih kelompok, kebenaran yang tidak tunduk kepada kepentingan, amanah yang tidak mengkhianati rakyat, dan hubungan sesama manusia yang tidak dibina atas rasa takut. Dengan memahami perkara ini, seseorang dapat melihat betapa luasnya makna وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا tanpa perlu keluar daripada fokus penyataan tersebut.

Penduduk sebuah negeri sepatutnya menjadi masyarakat yang saling melindungi, bukan kelompok-kelompok yang saling digunakan. Mereka sepatutnya mempunyai hak yang dihormati, bukan hak yang berubah mengikut kedudukan kelompok. Mereka sepatutnya mempunyai rasa tanggungjawab bersama, bukan hanya mempertahankan kepentingan sendiri. Mereka sepatutnya mampu berkata benar, bukan terpaksa memilih ucapan berdasarkan keselamatan kelompok. Mereka sepatutnya mempunyai hubungan yang dibina atas kepercayaan, bukan kecurigaan. Apabila semua perkara ini hilang, masyarakat telah menghampiri keadaan yang digambarkan dengan شِيَعًا. Dan apabila pembahagian itu dilakukan oleh pihak yang mempunyai kuasa, وَجَعَلَ menjadi sangat berat maknanya kerana ia menunjukkan bahawa perpecahan itu bukan sekadar berlaku, tetapi dijadikan.

Maka penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا hendaklah menjadi peringatan bahawa manusia tidak boleh membina kekuatan dengan menghancurkan kesatuan masyarakat. Kuasa yang menggunakan perpecahan sebagai alat mungkin kelihatan kuat pada zahirnya, tetapi masyarakat yang berada di bawahnya akan kehilangan banyak kekuatan dalaman. Kepercayaan hilang, hubungan rosak, rasa keadilan melemah, manusia menjadi takut dan kelompok-kelompok menjadi saling mencurigai. Oleh itu, kekuatan yang sebenar bukan pada kemampuan memecahkan manusia, tetapi pada kemampuan menyatukan mereka di atas kebenaran tanpa menzalimi perbezaan yang ada. Inilah renungan yang sangat penting daripada penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا.

Pada akhirnya, manusia perlu memahami bahawa setiap masyarakat mempunyai dua jalan apabila berhadapan dengan perbezaan. Perbezaan boleh menjadi sebab untuk saling melengkapi, atau boleh menjadi sebab untuk saling memecahkan. Jika ia digunakan dengan adil, perbezaan boleh menghasilkan kepelbagaian yang bermanfaat. Tetapi jika ia digunakan oleh kuasa untuk mengawal, perbezaan boleh berubah menjadi شِيَعًا. Maka yang menentukan bukan semata-mata kewujudan perbezaan, tetapi bagaimana perbezaan tersebut diperlakukan. وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا menunjukkan satu keadaan apabila perbezaan manusia telah dijadikan alat untuk membentuk kelompok-kelompok yang boleh dikawal. Inilah yang perlu direnungi dengan serius agar manusia tidak mengulangi pola yang sama dalam kehidupan mereka.

Sesungguhnya lafaz وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا mempunyai kekuatan kerana ia menggambarkan tindakan, masyarakat dan hasil tindakan tersebut dalam satu penyataan yang ringkas. وَجَعَلَ menunjukkan adanya usaha membentuk keadaan. أَهْلَهَا menunjukkan bahawa yang terlibat ialah seluruh penduduk negeri. شِيَعًا menunjukkan bahawa mereka telah dibentuk menjadi kelompok-kelompok. Apabila ketiga-tiga makna ini direnungi, terlihatlah gambaran sebuah masyarakat yang telah kehilangan kesatuan kerana struktur kuasa. Penduduk tidak lagi berdiri sebagai satu masyarakat yang mempunyai kekuatan bersama, tetapi berada dalam kelompok-kelompok yang boleh dipisahkan dan diperlakukan mengikut kepentingan. Maka penyataan ini merupakan satu peringatan yang sangat kuat tentang bahaya perpecahan apabila ia dijadikan alat pemerintahan.

Dan daripada sini jelas bahawa masyarakat perlu sentiasa menjaga kesatuan yang dibina atas kebenaran. Jika kesatuan dibina atas kepentingan semata-mata, ia akan pecah apabila kepentingan berubah. Jika kesatuan dibina atas fanatik, ia akan berubah menjadi permusuhan. Jika kesatuan dibina atas ketakutan, ia akan hilang apabila ketakutan hilang. Tetapi jika kesatuan dibina atas keadilan, manusia mempunyai asas yang lebih kukuh untuk saling menghormati. Mereka boleh berbeza tetapi tidak bermusuh. Mereka boleh mempunyai kelompok tetapi tidak menzalimi. Mereka boleh mempunyai kepentingan yang berbeza tetapi tetap mengakui hak manusia lain. Inilah keadaan yang perlu dibina supaya masyarakat tidak menjadi شِيَعًا dalam makna yang merosakkan.

Maka penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا akhirnya menjadi satu peringatan yang sangat besar kepada sesiapa yang mempunyai kuasa atas manusia dan kepada sesiapa yang hidup dalam masyarakat. Orang yang mempunyai kuasa jangan menjadikan kelompok sebagai alat. Orang yang berada dalam kelompok yang mendapat kelebihan jangan membiarkan kelebihan itu menutup mata terhadap kezaliman. Orang yang berada dalam kelompok yang lemah jangan kehilangan maruah. Dan seluruh masyarakat jangan membiarkan perbezaan digunakan untuk memutuskan hubungan mereka. Kerana apabila penduduk telah menjadi شِيَعًا, masyarakat kehilangan satu daripada kekuatan paling besar yang dimilikinya, iaitu kemampuan untuk melihat bahawa kehidupan mereka saling berkaitan.

Dengan demikian, وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا mengajar bahawa menjaga masyarakat daripada perpecahan ialah menjaga manusia daripada menjadi alat kekuasaan. Ia mengajar bahawa keadilan mesti melampaui kelompok. Ia mengajar bahawa kebenaran tidak boleh ditentukan oleh siapa yang mendapat manfaat. Ia mengajar bahawa hubungan sesama manusia perlu dipelihara. Ia mengajar bahawa kuasa mempunyai kemampuan yang besar untuk membentuk struktur masyarakat. Dan ia mengajar bahawa apabila struktur itu dibina atas pembahagian yang zalim, masyarakat boleh menjadi lemah walaupun pemerintah kelihatan kuat. Maka manusia hendaklah sentiasa berhati-hati supaya tidak menjadi sebab kepada keadaan yang digambarkan dengan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا.

Kesimpulannya, penyataan وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا menggambarkan penduduk sebuah negeri yang telah dijadikan kelompok-kelompok oleh kekuasaan. Fokus penyataan ini ialah tindakan membentuk pembahagian masyarakat, bukan sekadar kewujudan perbezaan antara manusia. Ia menunjukkan bahawa manusia boleh dipisahkan melalui struktur kuasa sehingga mereka kehilangan kesatuan dan menjadi lebih mudah dikawal. Ia menunjukkan bahawa kelompok boleh digunakan sebagai alat untuk mengatur manusia. Ia menunjukkan bahawa perpecahan boleh menghilangkan kekuatan bersama. Ia menunjukkan bahawa ketidakadilan boleh menjadi lebih mudah apabila masyarakat telah terpecah. Dan ia menunjukkan bahawa masyarakat perlu dibina atas keadilan, kebenaran, amanah dan rasa tanggungjawab bersama supaya perbezaan tidak berubah menjadi alat penindasan. وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا ialah satu penyataan yang mengingatkan manusia bahawa apabila kuasa memecahkan penduduk kepada kelompok-kelompok untuk kepentingannya, yang hilang bukan hanya kesatuan, tetapi juga kepercayaan, maruah, keamanan dan kekuatan masyarakat secara keseluruhan.

asa

https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/8569399509857898937?hl=en

• Laman Web