Perbahasan Tentang Tentang Terjemahan Ayat 0059 سورة الأحزاب آية 59
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِيُّ قُل لِّأَزۡوَٰجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَآءِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ يُدۡنِينَ عَلَيۡهِنَّ مِن جَلَٰبِيبِهِنَّۚ ذَٰلِكَ أَدۡنَىٰٓ أَن يُعۡرَفۡنَ فَلَا يُؤۡذَيۡنَۗ وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا ﴿سورة الأحزاب آية ٥٩﴾.
Perbahasan Tentang Terjemahan Ayat 0059 Surah Al-Ahzab: Penelitian Perbandingan Terjemahan Bahasa Melayu, Bahasa Indonesia dan Bahasa Inggeris
Perbahasan Tentang Terjemahan Ayat 0059 Surah Al-Ahzab: Penelitian Perbandingan Terjemahan Bahasa Melayu, Bahasa Indonesia dan Bahasa Inggeris
Pendahuluan: Terjemahan al-Quran dan Tanggungjawab Memelihara Makna Wahyu
Terjemahan ayat al-Quran bukan sekadar kerja menggantikan perkataan bahasa Arab dengan perkataan daripada bahasa lain. Terjemahan yang baik perlu berusaha memelihara makna lafaz asal, hubungan tatabahasa antara perkataan, konteks ayat dan maksud yang dapat difahami berdasarkan penggunaan bahasa Arab. Hal ini amat penting apabila ayat yang diterjemahkan berkaitan dengan hukum, kerana pemilihan satu perkataan boleh mempengaruhi kefahaman pembaca terhadap perkara yang diperintahkan, ruang lingkup sesuatu ketetapan dan hubungan antara hukum dengan hikmahnya. Surah al-Ahzab ayat 59 merupakan contoh yang sesuai untuk penelitian ini kerana terjemahan-terjemahan yang dikemukakan menggunakan ungkapan yang berbeza bagi menerangkan perintah kepada Nabi Muhammad SAW supaya menyampaikan arahan Allah kepada isteri-isteri baginda, anak-anak perempuan baginda dan wanita-wanita beriman berkaitan pemakaian jilbab.
Perbezaan antara terjemahan Basmeih, Tafsir Jalalayn, Quraish Shihab, terjemahan bahasa Indonesia dan beberapa terjemahan bahasa Inggeris tidak semestinya menunjukkan bahawa semua penterjemah memahami ayat itu secara bertentangan. Ada perbezaan yang berpunca daripada pemilihan padanan bahasa, ada yang berpunca daripada usaha menjelaskan makna yang dianggap tersirat, dan ada pula yang sebenarnya memasukkan penjelasan tafsir ke dalam teks terjemahan. Oleh itu, penelitian perlu membezakan tiga perkara: makna yang dinyatakan secara langsung oleh lafaz Arab, makna yang diperoleh melalui penafsiran berdasarkan konteks dan dalil lain, serta keterangan tambahan yang digunakan untuk membantu pembaca memahami maksud ayat. Jika ketiga-tiga perkara ini dicampuradukkan, pembaca mungkin menyangka bahawa setiap perkataan tambahan dalam sesuatu terjemahan memang terdapat secara langsung dalam teks Arab, sedangkan sebahagiannya merupakan huraian penterjemah atau pentafsir.
Ayat yang menjadi asas perbahasan ini berbunyi:
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِيُّ قُل لِّأَزۡوَٰجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَآءِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ يُدۡنِينَ عَلَيۡهِنَّ مِن جَلَٰبِيبِهِنَّۚ ذَٰلِكَ أَدۡنَىٰٓ أَن يُعۡرَفۡنَ فَلَا يُؤۡذَيۡنَۗ وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا (Al-Ahzab:59).
Secara umum, ayat ini mengandungi seruan kepada Nabi, arahan supaya baginda menyampaikan sesuatu kepada golongan wanita yang disebut, perintah berkaitan jilbab, penerangan tentang pengenalan dan gangguan, serta penutup yang menyebut sifat Allah Yang Maha Pengampun lagi Maha Penyayang. Perbahasan terjemahan perlu bergerak mengikut susunan tersebut. Dengan cara ini, setiap ungkapan dalam terjemahan dapat dibandingkan dengan lafaz Arab yang menjadi asasnya, dan penilaian tidak bergantung semata-mata pada sama ada sesuatu terjemahan kedengaran indah atau mudah difahami dalam bahasa sasaran.
Perbahasan Terjemahan Lafaz يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِيُّ: “Wahai Nabi”
Terjemahan Basmeih menggunakan ungkapan “Wahai Nabi”, begitu juga terjemahan bahasa Inggeris Sahih International, Pickthall, Yusuf Ali, Shakir dan Arberry yang menggunakan padanan seperti “O Prophet”. Dari sudut makna asas, padanan ini tepat kerana يَا ialah kata seruan, أَيُّهَا merupakan bentuk yang digunakan dalam seruan, manakala ٱلنَّبِيُّ bermaksud “Nabi”. Seruan tersebut mengarahkan perhatian kepada Nabi Muhammad SAW sebelum arahan seterusnya disampaikan. Terjemahan “Wahai Nabi” juga mengekalkan bentuk seruan yang terdapat dalam bahasa Arab, tanpa menambahkan maksud yang tidak dinyatakan oleh lafaz asal.
Basmeih memulakan terjemahan dengan “Wahai Nabi”, sedangkan Quraish Shihab menggunakan “Wahai Muhammad”. Kedua-duanya merujuk kepada Rasulullah SAW, tetapi terdapat perbezaan dari sudut ketepatan bentuk lafaz. Perkataan ٱلنَّبِيُّ secara langsung bermaksud “Nabi”, bukan nama khas “Muhammad”. Oleh itu, jika matlamat terjemahan ialah memelihara bentuk panggilan yang terdapat dalam teks Arab, “Wahai Nabi” lebih hampir kepada lafaz asal. Penggunaan “Wahai Muhammad” pula ialah cara menyebut orang yang dimaksudkan melalui namanya, tetapi ia mengubah bentuk seruan daripada gelaran kerasulan kepada nama peribadi. Perubahan ini tidak semestinya mengubah rujukan kepada individu yang sama, namun ia mengurangkan ketepatan pada peringkat pemilihan lafaz.
Perbezaan tersebut memperlihatkan bahawa ketepatan terjemahan tidak hanya diukur melalui sama ada pembaca mengetahui siapa yang dimaksudkan. Dalam teks wahyu, bentuk panggilan juga boleh membawa nilai retorik dan konteks. Allah menyebut Nabi dengan gelaran kenabian dalam ayat ini, kemudian memerintahkan baginda supaya menyampaikan arahan-Nya. Gelaran itu selaras dengan kedudukan baginda sebagai penerima dan penyampai wahyu. Oleh itu, terjemahan yang mengekalkan “Wahai Nabi” memelihara bukan sahaja identiti orang yang diseru, malah bentuk seruan yang dipilih dalam teks asal.
Walau bagaimanapun, perbezaan antara “Nabi” dan “Muhammad” tidak patut diperbesar sehingga dianggap sebagai kesalahan akidah atau bukti bahawa seluruh terjemahan tidak boleh dipercayai. Penilaian ilmiah perlu mengukur jenis perbezaan dan kesannya terhadap makna. Dalam kes ini, “Wahai Muhammad” masih merujuk kepada Rasulullah SAW, tetapi “Wahai Nabi” lebih langsung sepadan dengan lafaz ٱلنَّبِيُّ. Perkara yang penting ialah pembaca menyedari bahawa terjemahan yang memelihara lafaz asal memberikan gambaran yang lebih dekat dengan struktur bahasa Arab, sedangkan terjemahan yang menggunakan nama peribadi memilih pendekatan yang lebih menjelaskan rujukan kepada pembaca.
Perbahasan Terjemahan Lafaz قُلْ: “Katakanlah”, “Suruhlah” dan “Perintahkanlah”
Selepas seruan tersebut, Allah berfirman قُلْ, iaitu kata perintah daripada kata kerja قَالَ يَقُولُ yang membawa maksud “berkata” atau “mengatakan”. Dalam ayat ini, قُلْ bermaksud “katakanlah” atau “sampaikanlah dengan berkata”. Basmeih menterjemahkannya sebagai “suruhlah”, manakala Tafsir Jalalayn menggunakan “katakanlah kepada isteri-istrimu”. Quraish Shihab pula menggunakan “perintahkanlah istri-istrimu”. Perbezaan ini penting kerana “katakanlah”, “suruhlah” dan “perintahkanlah” tidak mempunyai skop makna yang sepenuhnya sama dalam bahasa Melayu.
Secara langsung, قُلْ ialah arahan kepada Nabi supaya berkata atau menyampaikan sesuatu. Lafaz selepasnya, iaitu لِأَزْوَٰجِكَ, menunjukkan kepada siapa penyampaian itu ditujukan. Namun, kandungan yang perlu disampaikan merupakan suatu arahan agama kepada golongan wanita berkenaan. Oleh sebab itu, penterjemah mungkin memilih “suruhlah” atau “perintahkanlah” untuk menyampaikan fungsi keseluruhan ayat, bukan sekadar makna kamus bagi kata kerja قُلْ. Pilihan itu boleh membantu pembaca memahami bahawa Nabi bukan sekadar diminta menyebut suatu maklumat, tetapi diperintahkan menyampaikan ketetapan Allah yang mengandungi tuntutan untuk dilaksanakan.
Walaupun demikian, terdapat perbezaan antara menterjemahkan perkataan dengan menerangkan fungsi ayat. Jika قُلْ diterjemahkan secara langsung, padanan yang lebih dekat ialah “katakanlah”. Jika penterjemah mahu menjelaskan maksud arahan secara menyeluruh, “sampaikanlah arahan ini kepada” boleh menjadi ungkapan penjelasan yang lebih seimbang. Sebaliknya, apabila perkataan itu terus diterjemahkan sebagai “suruhlah” atau “perintahkanlah”, pembaca mungkin menyangka bahawa kata Arab قُلْ itu sendiri secara leksikal bermaksud “memerintahkan orang lain”. Sebenarnya, arahan “perintahkanlah” muncul daripada pemahaman terhadap keseluruhan struktur dan kandungan ayat, bukan daripada makna asas قُلْ semata-mata.
Perbezaan ini tidak bermaksud bahawa penggunaan “suruhlah” dalam terjemahan Basmeih semestinya salah dari sudut maksud keseluruhan. Dalam bahasa Melayu, “suruhlah” boleh digunakan untuk menjelaskan bahawa Nabi diminta menyampaikan arahan kepada golongan wanita tersebut. Namun, untuk analisis lafaz yang ketat, perlu dinyatakan bahawa kata kerja Arab itu sendiri ialah “katakanlah”. Terjemahan yang baik boleh memilih ungkapan yang lancar dalam bahasa sasaran, tetapi kajian bahasa perlu membezakan antara padanan langsung dengan penjelasan maksud. Perbezaan ini membantu pembaca memahami sebab beberapa terjemahan kelihatan berlainan walaupun semuanya berusaha menyampaikan maksud yang hampir sama.
Perbahasan Terjemahan لِأَزْوَٰجِكَ: “Kepada Isteri-isterimu”
Lafaz لِأَزْوَٰجِكَ terdiri daripada huruf لِـ yang membawa makna “kepada” dalam susunan ini, perkataan أَزْوَاج yang merupakan bentuk jamak bagi زَوْج, dan kata ganti nama كَ yang bermaksud “engkau” atau “-mu”. Dalam konteks ayat, أَزْوَاجِكَ merujuk kepada isteri-isteri Nabi Muhammad SAW. Oleh itu, terjemahan “kepada isteri-isterimu” mengekalkan makna asas yang terkandung dalam lafaz Arab tersebut. Basmeih menggunakan “isteri-isterimu”, manakala beberapa terjemahan bahasa Inggeris menggunakan “your wives”. Kedua-duanya memelihara rujukan kepada isteri Nabi tanpa menambahkan kategori yang tidak dinyatakan secara langsung.
Perkataan زَوْج dalam bahasa Arab boleh mempunyai penggunaan yang lebih luas mengikut konteks, termasuk pasangan atau sesuatu yang berpasangan. Namun, dalam rangkai kata ini, konteksnya jelas merujuk kepada isteri-isteri Nabi SAW. Oleh itu, tidak perlu memperluas terjemahannya kepada “pasangan-pasanganmu” jika penggunaan itu boleh mengaburkan maksud yang dimaksudkan. Ketepatan terjemahan menuntut agar makna dipilih berdasarkan konteks sebenar, bukan hanya berdasarkan kemungkinan makna yang terdapat dalam kamus.
Penyebutan isteri-isteri Nabi dalam ayat ini juga penting untuk mengekalkan susunan golongan yang disebut oleh al-Quran. Mereka disebut terlebih dahulu, diikuti anak-anak perempuan baginda dan wanita-wanita beriman. Jika terjemahan menghilangkan salah satu kelompok atau mengubah susunan tanpa keperluan, pembaca mungkin tidak menyedari susunan asal ayat. Walaupun perubahan susunan kadangkala dibenarkan demi kelancaran bahasa, terjemahan yang bertujuan membantu kajian lafaz lebih baik mengekalkan urutan teks asal supaya hubungan antara bahagian ayat dapat diteliti.
Perbahasan Terjemahan وَبَنَاتِكَ: “Dan Anak-anak Perempuanmu”
Lafaz وَبَنَاتِكَ bermaksud “dan anak-anak perempuanmu”. Huruf وَ membawa maksud “dan”, بَنَات ialah bentuk jamak bagi بِنْت yang bermaksud “anak perempuan”, manakala كَ merujuk kepada Nabi yang diseru. Basmeih menterjemahkannya sebagai “anak-anak perempuanmu”, sejajar dengan lafaz asal. Terjemahan bahasa Inggeris seperti “your daughters” juga mengekalkan makna ini dengan baik. Perbezaan yang timbul dalam sesetengah terjemahan bukanlah pada lafaz ini, tetapi pada cara penterjemah menyusun keseluruhan ayat atau menjelaskan siapa yang dimaksudkan dengan golongan wanita selepasnya.
Perkataan “anak-anak perempuanmu” perlu dibezakan daripada “anak-anakmu” secara umum. Lafaz Arab dengan jelas menetapkan jantina perempuan melalui perkataan بَنَات. Oleh itu, terjemahan yang hanya menyebut “anak-anakmu” akan menjadi lebih umum dan kehilangan maklumat yang dinyatakan oleh teks asal. Dalam ayat yang membicarakan perintah pakaian kepada wanita, ketepatan ini amat penting kerana ia mengekalkan identiti kelompok yang disebut secara langsung oleh Allah.
Penyebutan anak-anak perempuan selepas isteri-isteri Nabi juga menunjukkan bahawa arahan tersebut bukan hanya berkaitan dengan lingkungan isteri baginda, tetapi turut melibatkan anak-anak perempuan baginda. Namun, dalam analisis terjemahan, tidak perlu memasukkan nama setiap anak perempuan Nabi ke dalam teks utama kerana lafaz ayat tidak menyenaraikan nama mereka. Jika nama atau perincian sejarah hendak dibincangkan, hal itu merupakan huraian tafsir tambahan dan perlu diletakkan berasingan daripada terjemahan. Dengan cara ini, pembaca dapat membezakan apa yang disebut secara langsung oleh ayat dengan apa yang diketahui melalui sumber sejarah dan tafsir.
Perbahasan Terjemahan وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ: “Dan Wanita-wanita yang Beriman”
Lafaz وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ menjadi antara bahagian yang memerlukan perhatian kerana terjemahan yang dikemukakan menggunakan ungkapan berlainan. Basmeih menggunakan “perempuan-perempuan yang beriman”, Tafsir Jalalayn dalam petikan yang diberikan menggunakan “istri-istri orang Mukmin”, manakala Quraish Shihab menggunakan “seluruh wanita beriman”. Terjemahan bahasa Indonesia pula menggunakan “isteri-isteri orang mukmin”. Sahih International dan beberapa penterjemah bahasa Inggeris memilih ungkapan “the women of the believers” atau “the believing women”. Perbezaan ini bukan sekadar perbezaan gaya, kerana perkataan “wanita” dan “isteri” mempunyai skop rujukan yang berlainan.
Perkataan نِسَاء ialah bentuk jamak yang bermaksud “wanita-wanita” atau “perempuan-perempuan”. Lafaz ini tidak sama dengan أَزْوَاج yang digunakan sebelumnya untuk merujuk kepada isteri-isteri Nabi. Dalam rangkai kata وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ, perkataan الْمُؤْمِنِينَ bermaksud “orang-orang beriman”, manakala hubungan antara kedua-dua perkataan itu memberikan makna “wanita-wanita orang beriman” atau, dengan susunan bahasa Melayu yang lebih lancar, “wanita-wanita yang beriman”. Oleh itu, padanan yang paling hampir dengan lafaz Arab ialah “wanita-wanita yang beriman” atau “perempuan-perempuan yang beriman”.
Jika diterjemahkan sebagai “isteri-isteri orang mukmin”, skop makna berubah kerana “isteri” ialah status hubungan perkahwinan, sedangkan “wanita” merujuk kepada golongan perempuan secara umum. Perkataan نِسَاء tidak dengan sendirinya membawa maksud “isteri-isteri”. Seseorang wanita yang beriman tidak semestinya seorang isteri, dan seorang isteri yang disebut melalui status perkahwinannya tidak sama dari sudut lafaz dengan wanita yang disebut berdasarkan jantina dan keimanannya. Oleh itu, jika tujuan terjemahan ialah mengekalkan perbezaan antara أَزْوَاجِكَ dan نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ, maka penggunaan “isteri-isteri orang mukmin” untuk bahagian kedua kurang tepat dari sudut padanan langsung.
Konteks ayat juga menguatkan keperluan mengekalkan makna umum perkataan نِسَاء. Allah menyebut tiga kelompok: isteri-isteri Nabi, anak-anak perempuan Nabi dan wanita-wanita beriman. Susunan ini bergerak daripada keluarga Nabi kepada golongan wanita beriman yang lebih luas. Jika kelompok terakhir diterjemahkan sebagai “isteri-isteri orang mukmin”, pembaca boleh mendapat gambaran bahawa arahan itu hanya ditujukan kepada wanita yang telah berkahwin. Lafaz Arab tidak menyatakan pembatasan sedemikian. Maka, dalam terjemahan yang cermat, “wanita-wanita yang beriman” lebih memelihara keluasan makna lafaz asal.
Ungkapan Quraish Shihab, “seluruh wanita beriman”, pula menambahkan unsur “seluruh” yang tidak muncul sebagai perkataan tersendiri dalam lafaz Arab. Walau bagaimanapun, penambahan itu boleh difahami sebagai usaha menjelaskan keluasan ungkapan jamak tersebut dalam konteks arahan umum. Dari sudut terjemahan harfiah, “wanita-wanita yang beriman” lebih hampir kepada teks. Dari sudut penjelasan maksud, “seluruh wanita beriman” menegaskan bahawa perintah itu bukan terhad kepada keluarga Nabi. Perbezaan ini perlu dikenal pasti dengan jelas: perkataan “seluruh” ialah penjelasan terhadap keluasan rujukan, bukan terjemahan bagi satu lafaz Arab yang berdiri sendiri dalam rangkai kata tersebut.
Perlu juga dibezakan antara “orang beriman” dengan “lelaki beriman”. Lafaz الْمُؤْمِنِينَ ialah bentuk jamak yang merujuk kepada orang-orang beriman dalam struktur bahasa Arab ini. Apabila ia hadir selepas نِسَاء, maksud rangkai kata ialah wanita yang termasuk dalam masyarakat orang beriman. Oleh itu, “wanita-wanita yang beriman” merupakan terjemahan yang jelas dalam bahasa Melayu. Penggunaan “perempuan-perempuan yang beriman” juga boleh diterima dari sudut makna, walaupun sesetengah penulis lebih menyukai “wanita” sebagai ungkapan yang lebih formal. Perbezaan antara “wanita” dengan “perempuan” dalam konteks ini lebih berkaitan dengan laras bahasa daripada perbezaan hukum.
Perbahasan Terjemahan يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ: “Melabuhkan Pakaian ke Atas Diri Mereka”
Rangkai kata يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ merupakan bahagian utama yang menjelaskan tindakan yang diperintahkan. Basmeih menterjemahkannya sebagai “supaya melabuhkan pakaiannya”, manakala Sahih International menggunakan “to bring down over themselves”, Pickthall menggunakan “to draw their cloaks close round them”, dan Shakir menggunakan “let down upon them”. Quraish Shihab pula memilih “memanjangkan jilbab hingga menutupi sekujur badan”. Perbezaan ini timbul kerana kata kerja يُدْنِينَ mempunyai makna yang perlu difahami melalui struktur bahasa Arab dan konteks pakaian, sementara bahasa sasaran menyediakan beberapa cara untuk menyampaikan tindakan tersebut.
Kata kerja يُدْنِينَ berkaitan dengan makna mendekatkan atau melabuhkan. Dalam konteks ayat, ia digunakan bagi menerangkan cara wanita mengenakan jilbab pada diri mereka. Oleh sebab itu, “melabuhkan” merupakan padanan yang munasabah dan dekat dengan penggunaan tradisional bagi perintah tersebut. Ungkapan “membawa turun” dalam bahasa Inggeris juga berusaha mengekalkan gambaran pergerakan pakaian ke bawah atau ke arah tubuh. Sementara itu, “memanjangkan” menekankan keadaan pakaian yang lebih panjang, dan “menutupi” menekankan hasil penutupan yang dicapai. Ketiga-tiga ungkapan ini berkaitan, tetapi masing-masing menonjolkan sudut makna yang berlainan.
Jika terjemahan hanya menyebut “memanjangkan pakaian”, pembaca mungkin memahami bahawa arahan itu semata-mata berkenaan ukuran panjang kain. Sedangkan lafaz يُدْنِينَ dalam konteks ini bukan sekadar menyatakan bahawa pakaian perlu panjang, tetapi juga menerangkan tindakan melabuhkan atau mendekatkan pakaian luar pada diri wanita. Sebaliknya, jika terjemahan hanya menyebut “menutup seluruh tubuh”, pembaca mendapat gambaran tentang hasil akhir, tetapi unsur tindakan yang terkandung dalam kata kerja asal menjadi kurang ketara. Terjemahan yang baik perlu cuba mengekalkan kedua-dua unsur tersebut tanpa memasukkan perincian yang tidak ditentukan oleh lafaz itu sendiri.
Penggunaan “pakaian” dalam terjemahan Basmeih juga perlu dinilai bersama perkataan جَلَٰبِيبِهِنَّ yang datang selepasnya. Dalam teks Arab, kata kerja يُدْنِينَ tidak berdiri sendiri; ia berkait dengan jilbab yang disebut secara jelas. Oleh itu, apabila terjemahan menggunakan “melabuhkan pakaiannya”, pembaca masih perlu memahami bahawa pakaian yang dimaksudkan dalam ayat ini ialah jilbab, iaitu pakaian luar yang menjadi fokus arahan. Jika perkataan “pakaian” dibaca secara terlalu umum tanpa menghubungkannya dengan lafaz jilbab, maksud khusus ayat boleh menjadi kabur seolah-olah ia berbicara tentang semua jenis pakaian tanpa membezakan fungsi pakaian luar yang dimaksudkan.
Perbahasan Terjemahan عَلَيْهِنَّ: “Ke Atas Mereka” atau “Pada Diri Mereka”
Lafaz عَلَيْهِنَّ terdiri daripada عَلَى yang bermaksud “di atas”, “ke atas” atau “pada”, dan kata ganti nama هِنَّ yang merujuk kepada golongan perempuan jamak. Dalam terjemahan bahasa Inggeris, ungkapan “over themselves” digunakan oleh Sahih International, manakala Shakir memilih “upon them”. Kedua-duanya cuba mengekalkan hubungan antara tindakan melabuhkan dengan wanita yang menerima tindakan tersebut. Dalam bahasa Melayu, “ke atas diri mereka” boleh mengekalkan struktur itu, tetapi ungkapan yang lebih lancar mungkin berbunyi “pada diri mereka” atau “ke atas tubuh mereka”, bergantung pada cara keseluruhan rangkai kata diterjemahkan.
Perkataan عَلَى tidak semestinya perlu diterjemahkan secara mekanis sebagai “di atas” dalam setiap konteks. Dalam bahasa Arab, huruf jar ini mempunyai pelbagai penggunaan mengikut susunan ayat dan hubungan makna. Dalam ayat ini, maksudnya perlu difahami bersama kata kerja يُدْنِينَ dan kata nama جَلَٰبِيبِهِنَّ. Jika semua perkataan diterjemahkan satu demi satu tanpa mengambil kira susunan bahasa Melayu, hasilnya mungkin kedengaran janggal. Namun, jika penterjemah terlalu bebas sehingga membuang hubungan yang terkandung dalam teks, makna asal pula boleh menjadi kurang jelas. Tugas penterjemah ialah mencari keseimbangan antara ketepatan struktur dengan kefahaman pembaca.
Ungkapan “ke atas tubuh mereka” yang digunakan oleh sesetengah penterjemah merupakan bentuk penjelasan kerana perkataan “tubuh” tidak muncul sebagai kata nama tersendiri dalam rangkai kata Arab tersebut. Kata ganti nama هِنَّ merujuk kepada wanita, sementara عَلَيْهِنَّ menunjukkan hubungan tindakan terhadap mereka. Menyebut “tubuh” membantu pembaca memahami bahawa pakaian dilabuhkan pada diri mereka, tetapi perkataan itu ialah penjelasan yang dipilih berdasarkan konteks. Ia tidak sepatutnya dianggap sebagai terjemahan langsung bagi satu kata Arab yang bermaksud “tubuh”. Perbezaan kecil seperti ini penting apabila seseorang sedang membuat penelitian bahasa yang mendalam.
Perbahasan Terjemahan جَلَابِيبِهِنَّ: “Jilbab”, “Pakaian Luar”, “Kain” dan “Selendang”
Perkataan جَلَٰبِيبِهِنَّۚ ialah bentuk jamak bagi جِلْبَاب dan disertai kata ganti nama هِنَّ yang bermaksud “mereka”. Dari sudut makna, ia merujuk kepada jilbab yang dimiliki atau dipakai oleh wanita yang disebut. Dalam terjemahan bahasa Melayu, perkataan ini kadangkala digantikan dengan “pakaian luar”, manakala terjemahan bahasa Inggeris menggunakan “outer garments”, “cloaks”, “veils” atau “over-garments”. Tafsir Jalalayn dalam petikan yang diberikan menerangkannya sebagai kain yang dipakai wanita untuk menutupi tubuh. Perbezaan ini menunjukkan bahawa tidak semua bahasa mempunyai satu perkataan yang tepat sepadan dengan jilbab dalam konteks Arab klasik.
Terjemahan “pakaian luar” mempunyai kelebihan kerana ia memberikan gambaran fungsi jilbab sebagai pakaian yang dikenakan di luar pakaian lain. Ungkapan ini juga mengelakkan pembaca menyangka bahawa jilbab semestinya sama dengan satu jenis pakaian moden yang dikenali dengan nama tertentu. Namun, “pakaian luar” ialah terjemahan yang bersifat penerangan, bukan padanan yang benar-benar sama dari semua sudut sejarah dan penggunaan bahasa. Perkataan jilbab mempunyai latar bahasa Arab yang tersendiri, dan perincian bentuknya dihuraikan dalam kitab-kitab tafsir berdasarkan bahasa, riwayat dan amalan berpakaian yang dibincangkan oleh ulama.
Terjemahan “kain” pula terlalu umum jika digunakan sendirian tanpa penjelasan, kerana setiap kain tidak semestinya merupakan jilbab. Kain boleh menjadi bahan untuk pelbagai jenis pakaian, termasuk tudung, selendang, pakaian dalam atau pakaian luar. Apabila perkataan جَلَابِيبِهِنَّ diterjemahkan sebagai “kain mereka”, maklumat tentang jenis pakaian dan fungsinya menjadi kurang jelas. Walau bagaimanapun, dalam huraian tafsir, penggunaan perkataan “kain” mungkin bertujuan menerangkan bahan yang digunakan untuk melabuhkan jilbab. Perlu dibezakan antara menjelaskan bahan pakaian dengan menterjemahkan nama pakaian itu sendiri.
Terjemahan “selendang” atau “tudung” pula boleh membantu pembaca dalam masyarakat tertentu, tetapi kedua-duanya berpotensi mengecilkan maksud jilbab jika difahami sebagai penutup kepala sahaja. Perkataan جِلْبَاب dalam tafsiran tradisional lazimnya dibincangkan sebagai pakaian luar yang lebih luas daripada pengertian tudung kepala yang biasa difahami dalam penggunaan moden. Oleh itu, menterjemahkannya terus sebagai “tudung” tanpa penjelasan boleh menyebabkan pembaca menyamakan dua istilah yang tidak semestinya sama dari segi ruang lingkup. Sebaliknya, menggunakan perkataan “jilbab” dan memberikan keterangan ringkas tentang maknanya membolehkan pembaca mengetahui istilah asal serta memahami fungsinya.
Terjemahan “outer garments” dalam Sahih International dan “over-garments” dalam Shakir cuba mengekalkan idea bahawa pakaian itu ialah pakaian luar. Pickthall menggunakan “cloaks”, iaitu pakaian luar yang menyerupai mantel atau jubah yang disarungkan pada tubuh. Arberry menggunakan “veils”, yang boleh difahami sebagai penutup atau kain yang dilabuhkan, tetapi perkataan itu dalam bahasa Inggeris moden juga sering merujuk kepada penutup kepala atau muka. Oleh itu, setiap padanan mempunyai kelebihan dan keterbatasan. Tidak wajar menentukan makna jilbab hanya berdasarkan satu perkataan bahasa Inggeris tanpa meneliti penggunaan bahasa Arab dan penjelasan tafsir.
Perbahasan Terjemahan مِن جَلَابِيبِهِنَّ: Mengapa Ada Terjemahan Menyebut “Sebahagian”
Dalam bahasa Arab, مِنْ boleh digunakan untuk menunjukkan asal, sebahagian daripada sesuatu, sebab, permulaan had atau hubungan makna yang lain. Oleh itu, tidak setiap kemunculan مِنْ mesti diterjemahkan sebagai “sebahagian daripada”. Dalam rangkai kata ayat ini, ulama bahasa dan tafsir membincangkan bagaimana مِنْ berfungsi bersama kata kerja يُدْنِينَ dan kata nama جَلَابِيبِهِنَّ. Jika penterjemah memahami مِنْ sebagai menunjukkan sebahagian daripada jilbab, terjemahan “part of their outer garments” boleh digunakan untuk menggambarkan analisis tersebut. Namun, jika penterjemah memilih tafsiran lain berdasarkan struktur bahasa dan konteks, hasil terjemahannya mungkin tidak mengekalkan perkataan “sebahagian” secara nyata.
Perlu juga dibezakan antara “sebahagian daripada pakaian luar” dengan “sebahagian tubuh”. Kedua-dua ungkapan ini tidak mempunyai maksud yang sama. Jika penterjemah menyebut sebahagian pakaian, perkataan itu secara langsung merujuk kepada pakaian yang dilabuhkan. Ia tidak dengan sendirinya menetapkan bahawa hanya sebahagian tubuh wanita perlu ditutup. Kesimpulan tentang bahagian tubuh yang perlu ditutup memerlukan penelitian terhadap maksud jilbab, arahan melabuhkan pakaian, dalil-dalil berkaitan aurat dan penjelasan fuqaha. Mengubah “sebahagian pakaian” menjadi “sebahagian tubuh” tanpa hujah yang sah ialah perubahan makna yang tidak dibenarkan oleh teks terjemahan itu sendiri.
Pada masa yang sama, penilaian terhadap terjemahan perlu mengakui bahawa pilihan kata boleh mempengaruhi kefahaman pembaca. Jika perkataan “sebahagian” dimasukkan tanpa penjelasan, pembaca mungkin memberikan penekanan yang terlalu besar terhadap unsur tersebut. Oleh itu, penterjemah yang menggunakan padanan ini wajar menjelaskan bahawa perkataan itu mencerminkan satu analisis terhadap struktur Arab dan bahawa perincian maksudnya perlu dibaca bersama tafsir. Pendekatan ini lebih ilmiah daripada menganggap satu terjemahan sebagai bukti muktamad tanpa membincangkan kemungkinan bahasa yang lain.
Perbahasan Terjemahan Basmeih: “Supaya Melabuhkan Pakaiannya bagi Menutup Seluruh Tubuhnya”
Terjemahan Basmeih berbunyi, “supaya melabuhkan pakaiannya bagi menutup seluruh tubuhnya (semasa mereka keluar)”. Ungkapan ini mempunyai dua bahagian yang perlu dibezakan. Bahagian “melabuhkan pakaiannya” berusaha menterjemahkan tindakan yang terkandung dalam يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِن جَلَابِيبِهِنَّ, manakala “bagi menutup seluruh tubuhnya” memberikan penjelasan tentang tujuan atau hasil yang difahami daripada perintah tersebut. Tambahan “semasa mereka keluar” pula menerangkan keadaan yang dikaitkan dengan pemakaian jilbab dalam huraian terjemahan. Perlu dikenal pasti bahawa tidak semua perkataan dalam ungkapan Melayu ini mempunyai padanan satu demi satu dalam teks Arab.
Ungkapan “bagi menutup seluruh tubuhnya” menjelaskan maksud secara lebih terperinci daripada lafaz Arab yang menyebut jilbab dan tindakan melabuhkannya. Dari sudut pembaca umum, penjelasan ini membantu menggambarkan bahawa pakaian tersebut berfungsi sebagai penutup tubuh. Namun, dari sudut analisis terjemahan, perkataan “seluruh” ialah unsur yang perlu dinilai dengan teliti kerana ia memberikan penegasan yang luas. Lafaz جَلَابِيبِهِنَّ tidak secara langsung mengandungi perkataan Arab yang bermaksud “seluruh”, dan kata kerja يُدْنِينَ juga tidak boleh disamakan secara mudah dengan satu frasa panjang yang menentukan setiap perincian bahagian tubuh. Maksud yang lebih terperinci itu ialah hasil tafsiran terhadap keseluruhan perintah dan bukan terjemahan literal bagi satu perkataan tertentu.
Hal ini tidak semestinya menjadikan terjemahan Basmeih tidak tepat dari sudut maksud tafsir. Terjemahan al-Quran sering menggunakan ungkapan penerangan bagi menyampaikan maksud yang difahami daripada ayat, khususnya apabila satu perkataan Arab tidak mempunyai padanan tepat dalam bahasa sasaran. Namun, pembaca perlu sedar bahawa “menutup seluruh tubuh” merupakan penjelasan yang perlu dinilai bersama tafsir dan dalil berkaitan, bukannya perkataan yang terdapat secara literal dalam susunan Arab. Jika seseorang sedang mengkaji makna leksikal, dia perlu memisahkan teks Arab daripada unsur penjelasan dalam terjemahan. Jika dia sedang mempelajari maksud hukum secara menyeluruh, penjelasan tersebut boleh dibincangkan bersama dalil lain yang berkaitan.
Ungkapan “semasa mereka keluar” dalam terjemahan Basmeih juga perlu dilihat sebagai keterangan konteks. Dalam ayat Arab yang dipaparkan, tidak terdapat satu rangkai kata yang secara langsung bermaksud “semasa mereka keluar”. Namun, konteks jilbab dan penjelasan tafsir menghubungkan pemakaiannya dengan keadaan wanita berada di luar rumah atau keluar untuk memenuhi keperluan mereka. Oleh itu, frasa tersebut membantu pembaca membayangkan keadaan yang dibincangkan, tetapi ia merupakan unsur penerangan yang ditambahkan berdasarkan konteks, bukan terjemahan bagi satu perkataan Arab yang dinyatakan secara langsung.
Apabila penjelasan seperti “seluruh tubuh” dan “semasa mereka keluar” dimasukkan ke dalam terjemahan, terdapat kelebihan dan risiko yang perlu difahami. Kelebihannya ialah pembaca memperoleh gambaran yang lebih jelas tentang bagaimana arahan itu difahami oleh penterjemah. Risikonya pula ialah pembaca mungkin menyangka bahawa setiap unsur tersebut dinyatakan secara literal dalam teks Arab. Terjemahan yang baik sepatutnya membantu pembaca tanpa menyembunyikan perbezaan antara lafaz asal dengan huraian tafsir. Jika ruang dan kaedah penerbitan membenarkan, nota kaki atau keterangan tambahan boleh digunakan untuk menunjukkan unsur yang merupakan penjelasan.
Perbahasan Terjemahan Tafsir Jalalayn: “Mengulurkan Jilbab ke Seluruh Tubuh”
Dalam petikan Tafsir Jalalayn yang diberikan, terjemahan berbunyi, “Hendaklah mereka mengulurkan jilbabnya ke seluruh tubuh mereka.” Ungkapan ini lebih jelas menggunakan perkataan “jilbab” berbanding terjemahan yang memilih “pakaian” atau “kain” secara umum. Namun, frasa “ke seluruh tubuh mereka” tetap merupakan penjelasan maksud yang lebih terperinci daripada lafaz Arab secara harfiah. Perlu diingat bahawa Tafsir Jalalayn bukan sekadar terjemahan perkataan demi perkataan; ia merupakan karya tafsir ringkas yang memasukkan penjelasan untuk menerangkan maksud ayat menurut pendekatan pengarangnya. Oleh itu, penilaian terhadap petikan ini perlu membezakan teks ayat yang diterjemahkan daripada huraian tafsir yang mengiringinya.
Petikan tersebut turut menjelaskan bahawa jilbab ialah kain yang dipakai wanita untuk menutupi seluruh tubuh. Penjelasan ini memberi gambaran tentang fungsi pakaian itu menurut tafsiran yang dikemukakan. Namun, jika tujuan penelitian ialah mengetahui maksud perkataan جِلْبَاب dari sudut bahasa, definisi dalam sesuatu tafsir tidak boleh dipisahkan daripada perbahasan bahasa Arab dan riwayat yang digunakan oleh ahli tafsir lain. Istilah pakaian dalam bahasa klasik mungkin tidak sepadan sepenuhnya dengan kategori pakaian moden. Oleh itu, definisi tersebut wajar digunakan sebagai panduan memahami tafsiran, sambil diakui bahawa terdapat perincian dan perbezaan huraian dalam tradisi tafsir.
Tafsir Jalalayn juga menyatakan bahawa wanita hendaklah mengulurkan sebahagian kain jilbab untuk menutupi muka ketika keluar kerana suatu keperluan, dengan pengecualian bahagian yang cukup untuk satu mata. Keterangan ini ialah huraian tafsir yang lebih khusus, bukan terjemahan langsung bagi keseluruhan ayat. Ia menunjukkan satu cara memahami perintah berjilbab berdasarkan tafsiran yang dipilih dalam karya tersebut. Namun, tidak wajar menyalin huraian ini ke dalam terjemahan utama tanpa menandakan bahawa ia merupakan penjelasan tafsir. Jika dilakukan sedemikian, pembaca mungkin menyangka bahawa lafaz ayat secara literal menyebut wajah dan satu mata, sedangkan perkataan yang secara langsung muncul dalam ayat ialah jilbab, perbuatan melabuhkannya, pengenalan dan gangguan.
Perbezaan antara terjemahan dan tafsir menjadi lebih penting apabila petikan Jalalayn membincangkan wanita merdeka dan hamba perempuan. Huraian itu menggambarkan konteks sosial dan tafsiran sejarah yang digunakan oleh karya tersebut. Ia tidak muncul sebagai frasa tersendiri dalam lafaz ayat yang sedang diterjemahkan. Oleh itu, penjelasan tentang status wanita merdeka, hamba perempuan dan sebab gangguan perlu dibaca sebagai kandungan tafsir, bukan dimasukkan secara automatik ke dalam makna literal ayat. Pembaca yang ingin meneliti ketepatan tafsir tersebut perlu menyemak sumber riwayat, konteks sejarah dan perbahasan fuqaha, bukan bergantung pada petikan terjemahan semata-mata.
Perbahasan Terjemahan Quraish Shihab: “Memanjangkan Jilbab hingga Menutupi Sekujur Badan”
Quraish Shihab menggunakan ungkapan “memanjangkan jilbab hingga menutupi sekujur badan”. Terjemahan ini mengekalkan perkataan “jilbab”, lalu memberikan penerangan tentang cara pakaian itu dikenakan. Perkataan “memanjangkan” menonjolkan unsur panjang pakaian, manakala “hingga menutupi sekujur badan” menjelaskan hasil yang ingin dicapai. Ungkapan ini mudah difahami dalam bahasa Indonesia, tetapi dari sudut penelitian lafaz Arab, perlu diperhatikan bahawa “memanjangkan” dan “sekujur badan” ialah pilihan bahasa yang menyampaikan pemahaman terhadap keseluruhan perintah, bukan padanan literal yang masing-masing menggantikan satu perkataan Arab secara tepat.
Kelebihan ungkapan tersebut ialah pembaca mendapat gambaran yang jelas tentang pakaian yang dilabuhkan sehingga meliputi tubuh. Namun, perkataan “memanjangkan” boleh mengalihkan perhatian kepada ukuran panjang, sedangkan يُدْنِينَ juga mengandungi gambaran tindakan melabuhkan atau mendekatkan pakaian pada diri. Jika jilbab dipanjangkan tetapi tidak dikenakan dengan cara yang memenuhi maksud penutupan, panjang semata-mata tidak mencukupi untuk menerangkan keseluruhan maksud arahan. Oleh itu, dari sudut pemilihan perkataan, “melabuhkan jilbab pada diri mereka” lebih dekat dengan gambaran tindakan yang terdapat dalam lafaz Arab, manakala “memanjangkan” boleh digunakan sebagai penjelasan jika konteksnya difahami dengan betul.
Ungkapan “sekujur badan” juga perlu dibezakan daripada lafaz yang benar-benar disebut dalam ayat. Ia merupakan frasa yang memberikan gambaran luas tentang tubuh, sedangkan ayat menyebut jilbab dan tindakan melabuhkannya. Untuk menentukan bagaimana arahan itu merangkumi bahagian tubuh tertentu, penelitian perlu dilakukan terhadap keseluruhan dalil berkaitan pakaian dan aurat. Terjemahan yang menggunakan “sekujur badan” boleh mencerminkan tafsiran tertentu, tetapi perkataan tersebut tidak boleh dijadikan bukti bahawa teks Arab mengandungi satu ungkapan yang secara literal bermaksud “sekujur badan”. Perbezaan ini amat penting bagi sesiapa yang mahu menggunakan terjemahan sebagai asas kajian bahasa.
Perbahasan Terjemahan Bahasa Inggeris: Sahih International
Sahih International menterjemahkan ذَٰلِكَ أَدْنَىٰ أَن يُعْرَفْنَ sebagai “That is more suitable that they will be known”. Ungkapan “more suitable” cuba menyampaikan makna أَدْنَىٰ sebagai sesuatu yang lebih hampir kepada hasil yang dimaksudkan atau lebih sesuai untuk mencapai tujuan tersebut. Walau bagaimanapun, “more suitable” ialah padanan tafsiran, bukan satu-satunya pilihan bahasa Inggeris yang mungkin. Terjemahan lain memilih “better”, “more proper” atau “likelier”, yang masing-masing menonjolkan aspek makna yang berlainan. Perbezaan ini menunjukkan bahawa perkataan Arab yang ringkas boleh mempunyai beberapa padanan dalam bahasa sasaran, bergantung pada cara penterjemah mahu mengekalkan makna asas atau menjelaskan hubungan sebab dan hasil.
Perbahasan Terjemahan Bahasa Inggeris: Pickthall
Pickthall menterjemahkan perintah tersebut sebagai “to draw their cloaks close round them (when they go abroad)”. Perkataan “cloaks” menggambarkan pakaian luar, manakala “draw ... close round them” memberikan gambaran pakaian yang dilabuhkan atau dirapatkan pada diri. Frasa dalam kurungan “when they go abroad” pula menjelaskan keadaan keluar dari rumah. Dari sudut kefahaman pembaca bahasa Inggeris, pilihan ini memberi gambaran praktikal tentang pemakaian jilbab, tetapi perkataan “cloaks” juga mempunyai latar makna tersendiri dalam bahasa Inggeris yang tidak semestinya sepadan sepenuhnya dengan semua penggunaan jilbab dalam tradisi Arab.
Kekuatan terjemahan Pickthall ialah ia menonjolkan tindakan merapatkan atau melabuhkan pakaian pada diri, bukannya sekadar menyatakan bahawa wanita perlu memakai pakaian luar. Namun, frasa “when they go abroad” bukan padanan langsung bagi satu rangkai kata yang muncul dalam teks Arab. Ia merupakan keterangan konteks yang membantu pembaca memahami keadaan yang dikaitkan dengan pemakaian jilbab. Tambahan sedemikian boleh berguna, tetapi perlu dikenal pasti sebagai penerangan. Jika pembaca ingin mengetahui dengan tepat apa yang disebut oleh al-Quran, dia perlu membezakan unsur dalam kurungan daripada lafaz asal.
Pickthall menterjemahkan ذَٰلِكَ أَدْنَىٰ أَن يُعْرَفْنَ dengan “That will be better, so that they may be recognised”. Ungkapan “better” memberikan makna umum bahawa tindakan tersebut lebih baik untuk mencapai hasil yang dinyatakan. Sementara itu, “may be recognised” mengekalkan unsur pengenalan dalam يُعْرَفْنَ. Perbezaan antara “may be recognised” dengan “will be known” melibatkan cara bahasa Inggeris menyatakan kemungkinan dan hasil. Bahasa Arab dalam ayat ini menghubungkan tindakan tersebut dengan hasil yang lebih hampir dicapai; oleh itu, terjemahan yang mengekalkan unsur “lebih hampir” atau “lebih memungkinkan” dapat membantu menjelaskan bahawa ayat menyebut satu hubungan yang munasabah antara tindakan dengan hasil, bukan jaminan bahawa gangguan mustahil berlaku dalam setiap keadaan.
Perbahasan Terjemahan Bahasa Inggeris: Yusuf Ali
Yusuf Ali menggunakan ungkapan “cast their outer garments over their persons (when abroad)”. Perkataan “outer garments” mengekalkan pengertian pakaian luar, manakala “over their persons” memberikan gambaran pakaian yang dilabuhkan pada diri. Penggunaan “persons” dalam bahasa Inggeris klasik boleh merujuk kepada diri atau tubuh seseorang, tetapi ia tidak semestinya mempunyai padanan langsung dengan satu kata nama Arab dalam ayat ini. Frasa tersebut berfungsi sebagai cara bahasa Inggeris menyampaikan hubungan antara pakaian dan pemakainya.
Terjemahan Yusuf Ali turut menggunakan “that is most convenient” bagi ذَٰلِكَ أَدْنَىٰ. Perkataan “convenient” menonjolkan makna kemudahan atau kesesuaian. Pilihan ini boleh membantu menyampaikan bahawa tindakan tersebut lebih sesuai untuk mencapai hasil yang disebut, tetapi ia berbeza sedikit daripada terjemahan “lebih hampir”. Perkataan أَدْنَىٰ secara bahasa berkait dengan makna lebih dekat atau lebih hampir, dan dalam konteks ayat, kedekatan itu difahami sebagai lebih hampir kepada tujuan pengenalan dan penghindaran gangguan. “Convenient” menekankan aspek kemudahan, sedangkan “more suitable” menekankan kesesuaian, dan “more likely” menekankan kebarangkalian. Setiap pilihan perlu dinilai berdasarkan bagaimana ia memelihara hubungan makna dalam ayat secara keseluruhan.
Yusuf Ali juga menggunakan frasa “that they should be known (as such)”. Tambahan “as such” membantu pembaca memahami bahawa pengenalan itu berkaitan dengan kategori atau keadaan tertentu, tetapi frasa tersebut tidak muncul sebagai perkataan berasingan dalam teks Arab. Pembaca perlu mengetahui bahawa ungkapan itu merupakan penerangan terhadap maksud yang difahami daripada konteks. Jika ia dianggap sebagai lafaz literal, pembaca mungkin tersilap menyangka bahawa al-Quran secara langsung menyebut suatu kategori sosial tertentu dengan perkataan yang sama. Oleh itu, terjemahan yang menambahkan unsur penjelasan hendaklah dibaca sebagai usaha menerangkan maksud, bukan sebagai bukti bahawa setiap perkataan tambahan itu terdapat dalam teks Arab.
Perbahasan Terjemahan Bahasa Inggeris: Shakir
Shakir menterjemahkan rangkai kata utama sebagai “they let down upon them their over-garments”. Ungkapan “let down” hampir dengan gambaran melabuhkan, sementara “over-garments” menunjukkan pakaian luar. Terjemahan ini mengekalkan unsur tindakan dengan lebih jelas berbanding pilihan yang hanya menyebut “cover their bodies”. Namun, ungkapan “upon them” mungkin kedengaran agak literal dalam bahasa Inggeris moden, kerana ia cuba mengekalkan hubungan عَلَيْهِنَّ secara langsung. Dari sudut penelitian, hal ini menunjukkan bahawa terjemahan yang hampir kepada struktur asal kadangkala menghasilkan susunan yang kurang biasa dalam bahasa sasaran, tetapi tetap berguna untuk memperlihatkan hubungan antara perkataan.
Shakir menterjemahkan أَدْنَىٰ dengan “more proper”. Ungkapan itu memberikan makna bahawa tindakan tersebut lebih sesuai atau lebih patut. Walau bagaimanapun, makna “proper” boleh membawa nuansa kepatutan sosial atau moral, sedangkan أَدْنَىٰ secara asasnya berkaitan dengan kedekatan atau sesuatu yang lebih hampir. Dalam konteks ayat, kepatutan boleh menjadi sebahagian daripada penjelasan maksud, tetapi perkataan itu tidak seharusnya dianggap satu-satunya makna yang terkandung dalam lafaz Arab. Terjemahan yang baik perlu mempertimbangkan sama ada perkataan sasaran mengekalkan hubungan yang dimaksudkan atau mengalihkan penekanan kepada nilai lain.
Perbahasan Terjemahan Bahasa Inggeris: Muhammad Sarwar
Terjemahan Muhammad Sarwar dalam petikan yang diberikan berbunyi, “Prophet, tell your wives, daughters, and the wives of the believers to cover their bosoms and breasts.” Pilihan “cover their bosoms and breasts” berbeza daripada terjemahan lain kerana ia mengecilkan fokus kepada dada atau bahagian dada. Namun, lafaz Arab dalam ayat ini menyebut جَلَابِيبِهِنَّ, iaitu jilbab atau pakaian luar, bukan perkataan khusus yang secara langsung bermaksud “dada” atau “payudara”. Oleh itu, dari sudut padanan leksikal, “cover their bosoms and breasts” bukan terjemahan langsung bagi kata nama yang digunakan dalam teks Arab tersebut.
Perbezaan ini penting kerana pembaca mungkin menyangka bahawa ayat ini secara khusus memerintahkan penutupan dada sahaja. Sebenarnya, ayat menyebut pakaian luar yang dilabuhkan pada diri wanita. Jika penterjemah memilih untuk menerangkan satu bahagian tubuh tertentu, dia perlu menunjukkan bahawa penjelasan itu berpunca daripada tafsiran tertentu atau daripada perbahasan ayat-ayat lain. Tanpa penjelasan sedemikian, terjemahan boleh mengecilkan ruang makna yang terdapat dalam lafaz asal. Oleh itu, dalam kajian perbandingan, terjemahan Sarwar perlu diteliti dengan lebih berhati-hati berbanding terjemahan yang mengekalkan konsep pakaian luar.
Perkataan “wives” yang digunakan bagi “the women of the believers” juga memerlukan penelitian. Seperti yang telah dijelaskan, نِسَاء bermaksud wanita-wanita, bukan secara langsung “isteri-isteri”. Oleh itu, terjemahan “the wives of the believers” mengehadkan golongan yang disebut kepada wanita yang berkahwin. Ini tidak sepadan sepenuhnya dengan lafaz Arab yang lebih umum. Jika matlamatnya ialah mengekalkan maksud asal, “the believing women” atau “the women of the believers” lebih dekat dengan teks. Contoh ini memperlihatkan bahawa terjemahan boleh berbeza bukan hanya dalam cara menerangkan jilbab, tetapi juga dalam menentukan siapa yang termasuk dalam kelompok penerima arahan.
Perbahasan Terjemahan Bahasa Inggeris: Mohsin Khan
Mohsin Khan menterjemahkan perintah itu sebagai “to draw their cloaks (veils) all over their bodies (i.e. screen themselves completely except the eyes or one eye to see the way)”. Terjemahan ini mempunyai unsur teks utama dan unsur penjelasan dalam kurungan. Frasa “draw their cloaks ... all over their bodies” menerangkan pakaian luar yang dilabuhkan pada tubuh, manakala keterangan “except the eyes or one eye to see the way” merupakan penjelasan tafsir yang lebih khusus. Perkataan yang menerangkan pengecualian mata itu tidak muncul secara langsung dalam lafaz ayat yang dipaparkan. Oleh itu, ia perlu difahami sebagai huraian terhadap satu tafsiran, bukan sebagai terjemahan literal bagi perkataan tertentu dalam ayat.
Kelebihan pendekatan ini ialah pembaca mendapat gambaran yang sangat khusus tentang cara jilbab difahami menurut tafsiran yang dipilih. Namun, risikonya ialah pembaca boleh mencampuradukkan lafaz wahyu dengan huraian penterjemah. Jika seseorang mahu mengkaji maksud perkataan جَلَابِيبِهِنَّ, dia tidak boleh menyimpulkan bahawa perkataan itu secara leksikal bermaksud “pakaian yang menutup seluruh tubuh kecuali satu mata”. Huraian tersebut ialah hasil tafsiran yang menggabungkan lafaz ayat dengan pandangan tertentu dalam tradisi tafsir. Untuk menilai kekuatan pandangan itu, pembaca perlu menyemak sumbernya, konteks riwayat dan perbahasan fuqaha berkaitan.
Mohsin Khan turut menggunakan ungkapan “known (as free respectable women)”. Penambahan “free respectable women” menerangkan satu tafsiran tentang siapa yang dimaksudkan dengan golongan yang dikenali. Namun, lafaz أَن يُعْرَفْنَ secara langsung bermaksud “supaya mereka dikenali”, tanpa menyebut perkataan “merdeka” atau “wanita yang dihormati” secara berasingan. Penjelasan mengenai wanita merdeka berkait dengan tafsiran yang menghubungkan ayat dengan keadaan sosial pada zaman tersebut. Oleh itu, ia boleh dibincangkan sebagai tafsir, tetapi tidak patut dianggap sebagai padanan literal bagi perkataan يُعْرَفْنَ.
Perbezaan antara terjemahan yang lebih ringkas dengan terjemahan yang memasukkan huraian panjang menunjukkan dua pendekatan yang berbeza. Pendekatan pertama berusaha mengekalkan teks dengan tambahan yang minimum, manakala pendekatan kedua mahu memberikan penjelasan supaya pembaca memahami tafsiran yang dipilih. Kedua-duanya mempunyai kegunaan, tetapi kedua-duanya tidak boleh dinilai dengan ukuran yang sama. Terjemahan literal dinilai berdasarkan ketepatan padanan lafaz, sementara terjemahan tafsiran perlu dinilai berdasarkan kesahihan huraian yang dimasukkan. Jika kedua-duanya dicampur tanpa penandaan, pembaca akan sukar membezakan antara teks al-Quran dengan pandangan pentafsir.
Perbahasan Terjemahan Arberry: “Draw Their Veils Close to Them”
Arberry menterjemahkan rangkai kata tersebut sebagai “that they draw their veils close to them”. Perkataan “veils” boleh bermaksud kain penutup, tetapi dalam penggunaan bahasa Inggeris moden ia sering dikaitkan dengan penutup kepala atau muka. Oleh itu, padanan ini boleh memberikan gambaran tertentu kepada pembaca yang memahami “veil” dalam pengertian yang lebih sempit. Lafaz جَلَابِيبِهِنَّ pula merujuk kepada jilbab, yang dalam perbahasan tafsir lazimnya dihuraikan sebagai pakaian luar. Maka, walaupun “veils” boleh digunakan untuk menggambarkan kain yang dilabuhkan, pembaca perlu mengetahui bahawa ia bukan padanan yang sempurna bagi semua aspek makna jilbab.
Ungkapan “draw ... close to them” berusaha mengekalkan idea bahawa pakaian perlu dirapatkan atau dilabuhkan pada diri wanita. Dari sudut tindakan, pilihan ini mempunyai persamaan dengan makna yang hendak disampaikan oleh يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ. Namun, “close to them” mungkin menekankan kedekatan atau kerapatan, sedangkan “melabuhkan” dalam bahasa Melayu lebih jelas memberikan gambaran kain yang dijatuhkan atau dipanjangkan pada tubuh. Perbezaan ini bukan semestinya kesalahan, kerana setiap bahasa mempunyai cara yang berlainan untuk menggambarkan tindakan yang sama. Yang penting ialah pembaca tidak menganggap satu pilihan bahasa sasaran sebagai makna tunggal yang menutup semua kemungkinan penjelasan.
Perbahasan Terjemahan ذَٰلِكَ أَدْنَىٰ: “Yang Demikian Itu Lebih Hampir”, “Lebih Sesuai” atau “Lebih Baik”
Bahagian ذَٰلِكَ أَدْنَىٰ diterjemahkan oleh Basmeih sebagai “cara yang demikian lebih sesuai”, oleh Sahih International sebagai “that is more suitable”, oleh Pickthall sebagai “that will be better”, oleh Yusuf Ali sebagai “that is most convenient”, dan oleh Shakir sebagai “this will be more proper”. Perbezaan tersebut berpunca daripada usaha menterjemahkan perkataan أَدْنَىٰ yang secara bahasa berkaitan dengan makna lebih dekat atau lebih hampir. Dalam konteks ayat, kedekatan itu difahami sebagai lebih hampir kepada hasil yang dinyatakan selepasnya, iaitu wanita lebih mudah dikenali dan tidak diganggu.
Terjemahan “lebih hampir” mengekalkan gambaran bahasa yang dekat dengan bentuk asal, tetapi mungkin kedengaran kurang lancar jika pembaca tidak memahami bahawa ia merujuk kepada kebarangkalian atau kesesuaian mencapai sesuatu hasil. Ungkapan “lebih sesuai” membantu menerangkan fungsi tindakan tersebut, manakala “lebih baik” memberikan penilaian umum bahawa tindakan itu lebih baik daripada pilihan lain. “Lebih patut” pula menekankan kepatutan. Semua ungkapan ini boleh membantu pembaca, tetapi setiap satunya menonjolkan aspek yang berlainan. Oleh itu, penilaian terjemahan perlu bertanya bukan sekadar sama ada ungkapan itu sedap dibaca, tetapi sama ada ia mengekalkan hubungan makna antara tindakan yang diperintahkan dengan hasil yang disebut.
Lafaz ذَٰلِكَ bermaksud “yang demikian itu” atau “perkara itu”, dan dalam konteks ini ia merujuk kepada perintah melabuhkan jilbab yang disebut sebelumnya. Perkataan أَدْنَىٰ kemudian menerangkan bahawa tindakan tersebut lebih hampir atau lebih sesuai untuk mencapai hasil yang dimaksudkan. Oleh itu, terjemahan yang memisahkan “yang demikian itu” daripada tindakan sebelumnya akan kehilangan rujukan yang penting. Pembaca perlu memahami bahawa “yang demikian itu” bukan merujuk kepada satu perkara yang tidak diketahui, tetapi kepada tindakan berjilbab sebagaimana yang diterangkan dalam bahagian ayat sebelumnya.
Ungkapan “lebih sesuai” dalam Basmeih merupakan pilihan yang munasabah untuk menjelaskan hubungan itu dalam bahasa Melayu. Namun, jika penelitian tertumpu kepada makna kamus, perlu diingat bahawa “sesuai” bukan padanan paling langsung bagi أَدْنَىٰ. Ia merupakan penjelasan terhadap maksud ayat dalam konteks. Oleh itu, terjemahan yang ingin memelihara makna asas boleh menggunakan “yang demikian itu lebih hampir untuk mereka dikenali”, manakala terjemahan yang lebih bersifat penerangan boleh memilih “cara itu lebih sesuai supaya mereka dikenali”. Kedua-duanya tidak patut dicampuradukkan sebagai padanan literal yang sama sepenuhnya.
Perbahasan Terjemahan أَن يُعْرَفْنَ: “Supaya Mereka Dikenali”
Lafaz أَن يُعْرَفْنَ membawa maksud “supaya mereka dikenali” atau “agar mereka dikenal”. Kata kerja يُعْرَفْنَ berasal daripada akar kata عَرَفَ yang berkaitan dengan mengenali atau mengetahui identiti sesuatu. Bentuk kata kerja pasifnya menumpukan perhatian kepada pihak yang dikenali, iaitu wanita yang disebut dalam ayat. Basmeih menggunakan “supaya mereka dikenal”, sementara terjemahan lain memilih “to be known”, “be recognised” atau “they may be known”. Semua ungkapan tersebut berusaha memelihara makna pengenalan yang terkandung dalam lafaz Arab.
Perkataan “dikenali” perlu difahami dengan melihat frasa selepasnya, فَلَا يُؤْذَيْنَ, yang bermaksud “lalu mereka tidak diganggu”. Hubungan ini menunjukkan bahawa pengenalan tersebut berkait dengan tujuan menghindarkan gangguan. Namun, lafaz يُعْرَفْنَ tidak secara langsung menyatakan “dikenali sebagai wanita baik-baik”, “dikenali sebagai wanita merdeka” atau “dikenali sebagai wanita yang dihormati”. Penjelasan sedemikian terdapat dalam sesetengah tafsir dan terjemahan yang memasukkan konteks sosial sebagai penerangan. Oleh itu, pembaca perlu membezakan antara maksud langsung “dikenali” dengan tafsiran tentang kategori atau identiti yang dikaitkan dengan pengenalan itu.
Terjemahan Basmeih menambahkan keterangan “sebagai perempuan yang baik-baik”. Frasa ini membantu menerangkan satu pemahaman tentang bagaimana wanita itu dikenali dalam konteks sosial, tetapi perkataan “baik-baik” tidak terdapat secara langsung dalam lafaz يُعْرَفْنَ. Penjelasan tersebut perlu dibaca sebagai tafsiran terhadap maksud pengenalan, bukan sebagai terjemahan literal bagi kata kerja Arab itu. Begitu juga, apabila terjemahan tertentu menyebut “wanita merdeka”, penjelasan itu berkaitan dengan tafsiran sejarah yang dibincangkan oleh sebahagian ahli tafsir, bukan makna kamus tunggal bagi يُعْرَفْنَ.
Perbezaan ini penting kerana perkataan “dikenali” boleh membawa pelbagai maksud mengikut konteks. Seseorang boleh dikenali berdasarkan pakaian, identiti sosial, kedudukan, pekerjaan atau ciri lain. Dalam ayat ini, konteks ayat dan penjelasan tafsir membantu menentukan jenis pengenalan yang dimaksudkan. Namun, seseorang tidak boleh memasukkan sebarang kategori ke dalam makna ayat tanpa bukti. Jika penterjemah mahu menjelaskan bahawa wanita itu dikenali sebagai golongan tertentu, penjelasan tersebut wajar disandarkan kepada tafsir yang berkaitan dan tidak dianggap sebagai makna literal yang terkandung dalam satu perkataan Arab.
Perbahasan Terjemahan فَلَا يُؤْذَيْنَ: “Lalu Mereka Tidak Diganggu”
Lafaz فَلَا يُؤْذَيْنَ mengandungi huruf فَ yang menghubungkan bahagian ini dengan bahagian sebelumnya, لَا yang membawa maksud penafian dalam susunan ini, dan يُؤْذَيْنَ yang bermaksud “mereka diganggu” atau “mereka disakiti”. Basmeih menggunakan “maka dengan itu mereka tidak diganggu”, sementara Sahih International menggunakan “and not be abused”, Pickthall memilih “not annoyed”, Yusuf Ali menggunakan “not molested”, dan Arberry menggunakan “not hurt”. Perbezaan ini menunjukkan bahawa kata kerja yang berkaitan dengan gangguan mempunyai beberapa padanan dalam bahasa sasaran, masing-masing dengan nuansa makna tersendiri.
Perkataan أَذًى dalam bahasa Arab boleh merangkumi gangguan, kesakitan, kesusahan atau tindakan yang menyakitkan seseorang, mengikut konteks. Oleh itu, “diganggu” merupakan padanan yang agak umum dan sesuai untuk bahasa Melayu. “Disakiti” pula menonjolkan unsur kesakitan, manakala “dianiaya” atau “dilecehkan” mungkin lebih khusus dan tidak semestinya merangkumi semua jenis gangguan yang dimaksudkan oleh perkataan asal. Jika terjemahan menggunakan perkataan yang terlalu sempit, sebahagian ruang makna mungkin hilang. Jika menggunakan perkataan yang terlalu luas, pembaca pula mungkin menganggap bahawa setiap bentuk mudarat yang boleh dibayangkan termasuk dalam makna langsung ayat tanpa melihat konteks.
Huruf فَ dalam فَلَا يُؤْذَيْنَ juga penting kerana ia menghubungkan hasil dengan perintah sebelumnya. Dalam bahasa Melayu, ungkapan “lalu mereka tidak diganggu” atau “supaya mereka tidak diganggu” boleh menyampaikan hubungan tersebut. Basmeih menggunakan “maka dengan itu mereka tidak diganggu”, yang menjelaskan hubungan sebab dan hasil dengan lebih nyata. Namun, frasa “dengan itu” ialah unsur penjelasan bahasa Melayu, bukan padanan bagi satu perkataan Arab yang berdiri sendiri. Penambahan ini boleh membantu pembaca, tetapi analisis terjemahan perlu mengenal pasti bahawa struktur bahasa sasaran kadangkala memerlukan unsur tambahan untuk menjelaskan hubungan yang sudah difahami melalui susunan ayat Arab.
Perlu juga ditegaskan bahawa terjemahan “tidak diganggu” tidak boleh difahami sebagai jaminan mutlak bahawa setiap wanita yang memakai jilbab tidak akan pernah mengalami gangguan. Struktur ayat menyatakan hikmah dan hasil yang berkaitan dengan perintah tersebut, tetapi pengalaman manusia dalam kehidupan sebenar dipengaruhi oleh tindakan orang lain dan keadaan yang pelbagai. Jika seseorang wanita yang berpakaian menepati tuntutan agama masih diganggu, hal itu tidak membuktikan bahawa dia bersalah atau bahawa perintah Allah tidak mempunyai makna. Pelaku gangguan tetap bertanggungjawab terhadap perbuatannya. Penjelasan ini berkaitan dengan makna terjemahan supaya pembaca tidak menjadikan frasa “tidak diganggu” sebagai alasan untuk menyalahkan mangsa.
Perbahasan Terjemahan “Sebagai Perempuan yang Baik-baik”: Tambahan Tafsiran dalam Basmeih
Dalam terjemahan Basmeih, frasa “supaya mereka dikenal (sebagai perempuan yang baik-baik)” mengandungi keterangan dalam kurungan. Bentuk ini menunjukkan bahawa “sebagai perempuan yang baik-baik” merupakan penjelasan tambahan untuk menerangkan maksud pengenalan. Ia bukan padanan langsung bagi satu frasa Arab yang menyebut “wanita baik-baik”. Perkataan يُعْرَفْنَ hanya menyatakan “mereka dikenali”, manakala identiti yang dikaitkan dengan pengenalan itu ditentukan melalui tafsiran terhadap konteks dan penjelasan yang digunakan oleh penterjemah.
Tambahan tersebut boleh membantu pembaca memahami bahawa pakaian dalam ayat ini mempunyai fungsi sosial yang berkaitan dengan identiti wanita beriman. Namun, frasa “perempuan yang baik-baik” boleh menimbulkan persoalan jika pembaca menyangka bahawa hanya wanita yang berpakaian dengan cara tertentu layak dianggap baik dalam keseluruhan kehidupan mereka. Ayat ini membicarakan satu perintah pakaian dan hikmah yang disebut berkaitan dengannya. Ia tidak menyatakan bahawa pakaian sahaja menentukan seluruh nilai moral seseorang, apatah lagi bahawa seseorang yang belum memenuhi tuntutan tersebut tidak mempunyai sebarang kebaikan. Penilaian terhadap keseluruhan diri manusia tidak boleh disempitkan kepada satu ciri luaran sahaja.
Dalam penelitian terjemahan, tambahan seperti ini perlu dinilai pada dua peringkat. Pertama, adakah ia membantu menyampaikan tafsiran yang mempunyai asas dalam tradisi tafsir? Kedua, adakah ia boleh menyebabkan pembaca menyangka bahawa perkataan tambahan itu merupakan sebahagian daripada lafaz Arab? Jika tanda kurungan digunakan dengan jelas, pembaca mempunyai petunjuk bahawa ungkapan itu ialah penjelasan. Namun, jika terjemahan dipetik semula tanpa kurungan atau tanpa keterangan, perbezaan antara teks dan tafsir boleh hilang. Oleh itu, sesiapa yang menulis artikel, nota pengajian atau bahan pendidikan perlu berhati-hati apabila memetik terjemahan yang mengandungi penjelasan tambahan.
Perbahasan Terjemahan “Wanita Merdeka”: Kedudukan Tafsir dalam Terjemahan
Tafsir Jalalayn dan Mohsin Khan memasukkan penjelasan bahawa wanita yang dimaksudkan dikenali sebagai wanita merdeka atau wanita yang mempunyai kedudukan tertentu dalam masyarakat. Penjelasan ini berkait dengan tafsiran sejarah yang membincangkan keadaan masyarakat ketika ayat diturunkan dan riwayat tentang gangguan terhadap wanita. Namun, perkataan “merdeka” tidak terdapat secara langsung dalam lafaz أَن يُعْرَفْنَ. Oleh itu, pembaca perlu membezakan antara makna literal kata kerja “dikenali” dengan tafsiran yang menerangkan siapa yang dikenali dan mengapa pengenalan itu mempunyai kepentingan sosial.
Dalam sesebuah karya tafsir, memasukkan konteks sejarah boleh menjadi penting untuk menjelaskan maksud ayat. Tafsir bukan semata-mata terjemahan literal; ia menghuraikan latar, riwayat, hubungan antara ayat dan maksud yang difahami oleh pengarang. Namun, apabila huraian tersebut dimasukkan ke dalam teks terjemahan, ia perlu ditandakan atau diterangkan supaya pembaca tidak menganggapnya sebagai perkataan yang disebut secara langsung oleh al-Quran. Hal ini terutama penting bagi ayat hukum, kerana penjelasan sejarah yang dimasukkan tanpa pembezaan boleh menyebabkan pembaca menyangka bahawa hukum itu hanya berkaitan dengan satu status sosial tertentu.
Oleh itu, penggunaan keterangan “wanita merdeka” perlu dinilai dalam lingkungan tafsir yang mengemukakannya. Ia tidak boleh dijadikan alasan untuk mengubah maksud umum نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ menjadi “isteri-isteri orang beriman” atau mengehadkan kelompok yang disebut kepada wanita daripada satu kategori sosial sahaja tanpa penelitian lanjut. Ayat itu secara jelas menyebut wanita-wanita beriman. Perbahasan tentang konteks sejarah boleh membantu memahami hikmah dan latar penurunan ayat, tetapi ia perlu diselaraskan dengan lafaz umum ayat dan keseluruhan penjelasan al-Quran serta sunnah.
Perbahasan Terjemahan وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا: “Dan Allah Maha Pengampun Lagi Maha Penyayang”
Bahagian akhir ayat diterjemahkan oleh Basmeih sebagai “Dan (ingatlah) Allah adalah Maha Pengampun, lagi Maha Mengasihani.” Terjemahan bahasa Indonesia menggunakan “Dan Allah adalah Maha Pengampun lagi Maha Penyayang”, sementara terjemahan bahasa Inggeris memilih ungkapan seperti “Allah is ever Forgiving, Merciful” dan “God is All-forgiving, All-compassionate”. Pada asasnya, semua terjemahan ini berusaha menyampaikan dua sifat Allah yang dinyatakan pada akhir ayat, iaitu غَفُور dan رَحِيم. Walaupun padanan “Maha Pengampun” dan “Maha Penyayang” lazim digunakan, pilihan kata yang berlainan boleh membawa sedikit perbezaan gaya dan nuansa.
Perkataan وَكَانَ terdiri daripada huruf وَ yang bermaksud “dan” serta kata kerja كَانَ yang dalam banyak konteks bahasa Arab bermaksud “adalah” atau “telah menjadi”, bergantung pada struktur dan konteks. Apabila digunakan bagi menyatakan sifat Allah, ungkapan وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا tidak patut difahami seolah-olah Allah hanya bersifat pengampun dan penyayang pada masa lampau. Dalam bahasa al-Quran, bentuk ini menegaskan sifat Allah yang berterusan dan sempurna. Oleh itu, penggunaan “Allah sentiasa Maha Pengampun lagi Maha Penyayang” boleh membantu menjelaskan makna yang dimaksudkan, walaupun perkataan “sentiasa” merupakan penjelasan yang tidak muncul sebagai satu lafaz tersendiri dalam rangkai kata tersebut.
Perkataan غَفُور berasal daripada akar kata غَفَرَ yang berkaitan dengan pengampunan dan penutupan kesalahan. Dalam penggunaan sebagai sifat Allah, ia membawa makna bahawa Allah Maha Pengampun. Perkataan رَحِيم pula berkaitan dengan rahmat dan kasih sayang. Oleh itu, “Maha Penyayang” merupakan padanan yang lazim dalam bahasa Melayu, manakala “Maha Mengasihani” juga boleh menyampaikan makna rahmat Allah. Perbezaan antara kedua-duanya lebih berkaitan dengan pilihan laras bahasa. Yang penting ialah pembaca memahami bahawa kedua-dua sifat itu disebut bersama pada akhir ayat dan tidak boleh dipisahkan daripada keseluruhan mesej ayat.
Ungkapan “Dan (ingatlah)” dalam terjemahan Basmeih mengandungi tambahan “ingatlah” yang tidak mempunyai padanan kata tersendiri dalam وَكَانَ اللَّهُ. Penambahan itu boleh difahami sebagai unsur gaya bahasa Melayu untuk menegaskan peringatan, tetapi ia bukan terjemahan literal bagi وَ. Begitu juga, ungkapan “Allah adalah” lebih dekat dengan bentuk terjemahan biasa, manakala “Allah sentiasa” menerangkan sifat berterusan yang difahami daripada penggunaan bahasa Arab. Dalam penelitian terjemahan, kedua-dua pendekatan boleh dibincangkan, tetapi unsur tambahan hendaklah dikenal pasti sebagai penerangan dan bukannya lafaz yang dinyatakan secara langsung.
Perbandingan Keseluruhan: Terjemahan Langsung dan Terjemahan Tafsiran
Daripada keseluruhan contoh yang diberikan, dapat diperhatikan bahawa Basmeih menggunakan bahasa Melayu yang bersifat penerangan, khususnya melalui ungkapan “bagi menutup seluruh tubuhnya”, “semasa mereka keluar” dan “sebagai perempuan yang baik-baik”. Tafsir Jalalayn pula menyertakan huraian yang lebih luas tentang jilbab, wajah, satu mata dan latar sosial. Quraish Shihab menggunakan ungkapan yang mudah difahami seperti “memanjangkan jilbab hingga menutupi sekujur badan”. Terjemahan bahasa Inggeris pula berbeza dalam pemilihan “outer garments”, “cloaks”, “veils” dan “over-garments”, di samping pilihan kata seperti “better”, “more suitable”, “more proper” dan “most convenient”. Perbezaan tersebut menunjukkan bahawa setiap penterjemah membuat pilihan antara mengekalkan bentuk asal, menjelaskan makna dan melancarkan ungkapan dalam bahasa sasaran.
Terjemahan yang lebih dekat dengan struktur Arab tidak semestinya paling mudah difahami oleh pembaca umum. Sebaliknya, terjemahan yang paling mudah difahami tidak semestinya paling hampir dengan setiap perkataan asal. Sebagai contoh, “melabuhkan jilbab pada diri mereka” mungkin mengekalkan gambaran tindakan dengan agak dekat, manakala “memanjangkan jilbab hingga menutupi sekujur badan” memberikan gambaran yang lebih jelas kepada pembaca tetapi menambahkan unsur penerangan. Begitu juga, “wanita-wanita yang beriman” lebih hampir dengan نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ berbanding “isteri-isteri orang mukmin”, walaupun bentuk kedua mungkin digunakan oleh penterjemah yang mahu menyampaikan satu tafsiran tertentu. Perbandingan yang adil perlu menilai setiap pilihan berdasarkan tujuan dan ketepatannya, bukan semata-mata memilih satu terjemahan lalu menolak semua yang lain.
Untuk tujuan pengajian bahasa Arab, terjemahan yang mengekalkan perkataan “jilbab”, “melabuhkan”, “wanita-wanita beriman” dan “supaya mereka dikenali” mempunyai kelebihan kerana ia membolehkan pembaca meneliti hubungan antara lafaz asal dengan padanan bahasa Melayu. Untuk tujuan pengajian tafsir, huraian tentang penutupan tubuh, wajah, konteks keluar rumah dan latar sosial boleh dibincangkan dalam bahagian penjelasan yang berasingan. Pendekatan ini mengelakkan kekeliruan antara teks dengan tafsir. Ia juga memberi ruang kepada pembaca untuk memahami mengapa ulama memberikan huraian yang berbeza tanpa menyangka bahawa setiap perbezaan itu berpunca daripada percanggahan dalam lafaz al-Quran.
Satu prinsip penting dalam penilaian terjemahan ialah jangan menyamakan tambahan penjelasan dengan kesalahan secara automatik. Terjemahan kadangkala memerlukan tambahan untuk menjelaskan maksud yang difahami daripada struktur bahasa asal. Namun, tambahan itu mesti mempunyai asas dan tidak boleh mengubah makna sehingga bercanggah dengan teks. Begitu juga, terjemahan yang ringkas tidak semestinya lebih tepat hanya kerana ia tidak menambah perkataan. Sesuatu padanan mungkin terlalu umum sehingga kehilangan maklumat penting. Oleh itu, penilaian memerlukan penelitian terhadap bahasa Arab, konteks, tafsir dan tujuan terjemahan.
Cadangan Terjemahan Bahasa Melayu yang Lebih Dekat dengan Lafaz Arab
Berdasarkan penelitian terhadap struktur ayat dan perbezaan terjemahan yang diberikan, satu cadangan terjemahan yang cuba mengekalkan lafaz asal tanpa memasukkan terlalu banyak penjelasan tambahan ialah:
“Wahai Nabi! Katakanlah kepada isteri-isterimu, anak-anak perempuanmu dan wanita-wanita yang beriman supaya mereka melabuhkan jilbab mereka pada diri mereka. Yang demikian itu lebih hampir untuk mereka dikenali, lalu mereka tidak diganggu. Dan Allah sentiasa Maha Pengampun lagi Maha Penyayang.”
Terjemahan ini mengekalkan seruan “Wahai Nabi” bagi يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِيُّ, menggunakan “katakanlah” bagi قُلْ, membezakan isteri-isteri Nabi daripada wanita-wanita beriman, dan mengekalkan istilah “jilbab” supaya maksud pakaian luar tidak disempitkan secara automatik kepada satu jenis pakaian moden. Ungkapan “melabuhkan jilbab mereka pada diri mereka” pula berusaha memelihara tindakan yang dinyatakan dalam يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ. Sementara itu, “lebih hampir untuk mereka dikenali” mengekalkan hubungan makna yang lebih dekat dengan أَدْنَىٰ أَن يُعْرَفْنَ berbanding terjemahan yang hanya menggunakan “lebih baik” tanpa menjelaskan hubungan tersebut.
Walau bagaimanapun, cadangan terjemahan ini bukan bermaksud bahawa semua terjemahan lain salah. Ia merupakan pilihan yang lebih berorientasikan pemeliharaan lafaz dan struktur asal, dengan penjelasan tambahan yang minimum. Untuk pembaca umum, keterangan tentang maksud jilbab mungkin masih diperlukan kerana istilah tersebut tidak semestinya difahami oleh semua orang. Keterangan itu boleh diberikan selepas terjemahan, misalnya dengan menjelaskan bahawa jilbab ialah pakaian luar yang dibincangkan oleh ahli bahasa dan ahli tafsir. Dengan cara ini, teks terjemahan kekal berasingan daripada huraian yang membantu pembaca memahaminya.
Frasa “lebih hampir untuk mereka dikenali” mungkin kedengaran kurang biasa dalam bahasa Melayu moden. Jika kelancaran bahasa lebih diutamakan, terjemahan boleh disusun sebagai “Cara itu lebih sesuai supaya mereka dikenali dan tidak diganggu.” Namun, bentuk kedua lebih bersifat penerangan kerana ia menukar struktur “lebih hampir” kepada “lebih sesuai”. Kedua-duanya boleh digunakan dengan tujuan yang berbeza, asalkan pembaca mengetahui perbezaan antara padanan yang hampir dengan lafaz Arab dan penjelasan maksud dalam bahasa sasaran.
Kesimpulan
Perbahasan terjemahan Surah al-Ahzab ayat 59 menunjukkan bahawa ketepatan tidak boleh ditentukan hanya dengan membandingkan ayat bahasa Melayu atau bahasa Inggeris secara sepintas lalu. Setiap terjemahan perlu diteliti berdasarkan lafaz Arab yang menjadi sumbernya. “Wahai Nabi” lebih langsung sepadan dengan يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِيُّ berbanding “Wahai Muhammad”, walaupun kedua-duanya merujuk kepada Rasulullah SAW. “Katakanlah” lebih dekat dengan makna asas قُلْ berbanding “suruhlah” atau “perintahkanlah”, walaupun dua pilihan terakhir boleh berfungsi sebagai penjelasan terhadap tujuan penyampaian arahan. “Wanita-wanita yang beriman” pula lebih tepat sebagai padanan langsung bagi نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ berbanding “isteri-isteri orang mukmin”, kerana perkataan Arab tersebut tidak mengehadkan golongan itu kepada wanita yang telah berkahwin.
Begitu juga, perkataan جَلَابِيبِهِنَّ lebih wajar difahami melalui istilah jilbab atau pakaian luar, dengan penjelasan berdasarkan bahasa Arab dan tafsir, berbanding terus disamakan dengan satu jenis tudung atau selendang moden. Perkataan “seluruh tubuh”, “semasa mereka keluar”, “sebagai perempuan yang baik-baik”, “wanita merdeka” dan “kecuali satu mata” perlu dikenal pasti sebagai penjelasan atau tafsiran tambahan apabila ia tidak muncul secara langsung dalam lafaz ayat. Penjelasan tersebut boleh dibincangkan berdasarkan sumber tafsir yang berkaitan, tetapi tidak boleh dianggap secara automatik sebagai terjemahan literal bagi perkataan Arab yang tertentu.
Akhirnya, tujuan penelitian ini bukan untuk merendahkan usaha para penterjemah, tetapi untuk membina kefahaman yang lebih cermat terhadap hubungan antara teks wahyu, terjemahan dan tafsir. Terjemahan membantu pembaca memahami al-Quran dalam bahasa yang dikuasainya, tetapi terjemahan tidak menggantikan keperluan meneliti bahasa Arab apabila persoalan berkaitan makna lafaz menjadi penting. Tafsir pula membantu menerangkan konteks dan maksud, tetapi huraian tafsir perlu dibezakan daripada teks ayat itu sendiri. Dengan memelihara perbezaan ini, pembaca dapat menghargai usaha penterjemah, menilai pilihan perkataan secara adil dan mengelakkan kesimpulan hukum yang dibina hanya berdasarkan satu ungkapan terjemahan tanpa penelitian terhadap lafaz asal dan dalil yang berkaitan.
asasas
asas
https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/2575126637814935198?hl=en
