Takrif al-Quran dari sudut bahasa dan istilah
Kajian ini merupakan salah satu asas terpenting dalam pengajian Usul al-Tafsir dan ‘Ulum al-Quran. Sebelum seseorang membahaskan kaedah memahami ayat, sebab penurunan wahyu, Makki dan Madani, nasikh dan mansukh, qiraat atau metodologi para mufassir, terlebih dahulu perlu dijelaskan apakah yang dimaksudkan dengan al-Quran itu sendiri. Takrif yang tepat akan menentukan sempadan objek kajian, sumber yang boleh dijadikan hujah, kedudukan teks yang ditafsirkan dan perbezaan antara al-Quran dengan bentuk komunikasi lain yang dinisbahkan kepada Allah atau Rasul-Nya.
Oleh itu, perbahasan tentang takrif al-Quran bukan sekadar latihan menghafal definisi yang terdapat dalam kitab-kitab ilmu. Ia merupakan penelitian terhadap hakikat sesuatu yang menjadi pusat seluruh pengajian tafsir. Jika objek kajian tidak ditentukan dengan jelas, perbahasan selepasnya boleh menjadi kabur; seseorang mungkin mencampuradukkan al-Quran dengan hadis, menyamakan bacaan al-Quran dengan terjemahannya, atau menganggap setiap perkataan yang mempunyai kandungan agama sebagai sebahagian daripada al-Quran. Perincian takrif membantu mengelakkan kekeliruan tersebut sejak peringkat asas.
Takrif al-Quran dari Sudut Bahasa dan Istilah
Pendahuluan
Al-Quran ialah sumber utama agama Islam dan asas terpenting bagi pembinaan akidah, ibadah, akhlak, hukum serta pandangan hidup seorang Muslim. Ia menjadi petunjuk bagi manusia, pembimbing kepada kebenaran dan neraca yang digunakan untuk menilai pelbagai dakwaan berkaitan agama. Dalam pengajian Islam, khususnya Usul al-Tafsir dan ‘Ulum al-Quran, kedudukan al-Quran menuntut supaya hakikat, pengertian dan ciri-cirinya dikenal pasti secara cermat sebelum perbahasan yang lebih terperinci dimulakan.
Perbahasan tentang takrif al-Quran mempunyai beberapa tujuan. Pertama, menentukan makna perkataan al-Quran menurut bahasa Arab. Kedua, menjelaskan pengertiannya sebagai istilah dalam disiplin ilmu Islam. Ketiga, mengenal pasti ciri-ciri yang membezakan al-Quran daripada hadis qudsi, hadis Nabi, terjemahan al-Quran, tafsir dan tulisan manusia. Keempat, memahami hubungan antara takrif al-Quran dengan persoalan wahyu, pemeliharaan teks, pembacaan, penghujahan dan pentafsiran.
Takrif al-Quran juga berkait rapat dengan persoalan sumber agama. Apabila sesuatu pernyataan dikatakan sebagai ayat al-Quran, pernyataan itu tidak lagi sekadar dianggap sebagai ungkapan manusia yang mempunyai nilai sastera atau pemikiran. Sebaliknya, ia dinisbahkan kepada kalam Allah dan mempunyai kedudukan khusus dalam agama Islam. Oleh sebab itu, penentuan bahawa sesuatu lafaz benar-benar merupakan al-Quran tidak boleh dibuat berdasarkan sangkaan, persamaan makna atau keindahan susunan bahasa semata-mata.
1. Pengertian al-Quran dari sudut bahasa
Perkataan al-Quran ditulis dalam bahasa Arab sebagai الْقُرْآنُ. Perbahasan bahasa terhadap perkataan ini berkait dengan akar kata ق ر أ, yang mempunyai hubungan dengan perbuatan membaca dan melafazkan bacaan. Kata kerja قَرَأَ lazimnya membawa maksud membaca, manakala قِرَاءَةٌ merujuk kepada perbuatan membaca atau bacaan itu sendiri.
Dalam penggunaan bahasa Arab, perkataan yang terbentuk daripada akar kata ini boleh menunjukkan perbuatan membaca, kegiatan melafazkan sesuatu yang dibaca dan, menurut konteks tertentu, pengumpulan atau penghimpunan. Walau bagaimanapun, setiap kemungkinan etimologi perlu dinilai berdasarkan kaedah bahasa dan keterangan ahli bahasa, bukan semata-mata berdasarkan persamaan bunyi atau andaian tentang makna.
Sebahagian ulama bahasa menghubungkan perkataan al-Quran dengan kata kerja قَرَأَ yang bermaksud membaca. Menurut pendekatan ini, nama tersebut sesuai dengan sifat al-Quran yang dibaca oleh manusia melalui lidah, didengari melalui pendengaran, dihafaz dalam ingatan dan ditulis dalam mushaf. Al-Quran bukan hanya menjadi bahan bacaan dalam pengertian umum, tetapi bacaan yang mempunyai identiti wahyu, lafaz yang khusus dan kedudukan yang ditetapkan dalam agama.
Terdapat juga perbahasan ahli bahasa tentang hubungan perkataan al-Quran dengan makna penghimpunan. Perbahasan ini berkait dengan idea bahawa sesuatu dihimpunkan atau digabungkan. Namun, penjelasan etimologi seperti ini tidak wajar dikemukakan sebagai kesepakatan mutlak semua ulama. Dalam penulisan ilmiah, perlu dibezakan antara pendapat yang menghubungkan perkataan itu dengan akar kata tertentu, pandangan yang menyatakan bentuknya sebagai nama khas, dan penjelasan yang diberikan untuk menerangkan kesesuaian nama tersebut dengan sifat al-Quran.
Perbezaan pandangan tentang asal pembentukan sesuatu perkataan tidak semestinya menyebabkan perbezaan tentang objek yang dinamakan. Ahli bahasa mungkin membahaskan sama ada sesuatu nama terbit secara langsung daripada kata kerja atau telah menjadi nama khas yang digunakan dalam bahasa agama. Namun, dalam penggunaan Islam, al-Quran merujuk kepada wahyu Allah yang diturunkan kepada Nabi Muhammad SAW, bukan kepada setiap bahan yang dibaca atau dihimpunkan.
Oleh itu, makna bahasa memberikan pintu masuk untuk memahami istilah al-Quran, tetapi tidak memadai untuk menentukan keseluruhan hakikatnya. Jika al-Quran ditakrifkan hanya sebagai sesuatu yang dibaca, terlalu banyak perkara lain akan termasuk dalam pengertian itu, seperti buku sejarah, syair, surat dan ucapan manusia. Semua itu boleh dibaca, tetapi tidak menjadi al-Quran. Dengan demikian, makna bahasa perlu dilengkapkan dengan takrif istilah yang menentukan ciri khusus al-Quran.
2. Adakah al-Quran dinamakan demikian kerana dibaca?
Hubungan antara nama al-Quran dengan perbuatan membaca mempunyai kesesuaian yang jelas dengan fungsi al-Quran dalam kehidupan umat Islam. Al-Quran dibaca dalam solat, dibaca ketika mempelajari agama, dilafazkan dalam majlis pengajaran, dihafaz oleh para penghafaz dan diperdengarkan dalam bacaan yang mengikuti kaedah qiraat yang diiktiraf. Sifatnya sebagai bacaan bukan sekadar perkara sampingan, bahkan merupakan salah satu bentuk hubungan manusia dengan wahyu.
Walau bagaimanapun, kenyataan bahawa al-Quran dibaca tidak bermaksud hakikat al-Quran hanya terbatas kepada bunyi yang keluar daripada lidah pembaca. Pembacaan ialah perbuatan manusia yang berhubung dengan lafaz al-Quran. Sementara itu, al-Quran sebagai wahyu Allah mempunyai kedudukan yang tidak boleh disamakan begitu sahaja dengan perbuatan membaca, suara pembaca, dakwat tulisan atau bahan yang digunakan untuk mencetak mushaf.
Perbezaan ini penting kerana sesuatu yang dibaca boleh dibaca oleh ramai orang dengan suara, kelajuan, nada dan kemampuan yang berbeza. Perbezaan tersebut tidak menjadikan setiap pembacaan sebagai teks wahyu yang berlainan. Apabila seorang Muslim membaca ayat yang sama dengan seorang Muslim yang lain, suara mereka mungkin berbeza, tetapi perbezaan suara itu tidak mengubah identiti lafaz al-Quran yang dibaca.
Begitu juga, seseorang mungkin membaca ayat al-Quran daripada mushaf bercetak, paparan elektronik atau hafalannya sendiri. Medium pembacaan berubah, tetapi perubahan medium itu tidak dengan sendirinya mengubah status teks yang dibaca. Perkara yang menentukan identiti ayat ialah kesesuaiannya dengan al-Quran yang diterima dan dipelihara melalui periwayatan yang sah, bukan bahan fizikal yang memaparkan tulisan tersebut.
Maka, hubungan antara nama al-Quran dengan pembacaan membantu menerangkan salah satu ciri pentingnya, tetapi tidak boleh dijadikan satu-satunya asas untuk menentukan apa yang termasuk dalam al-Quran. Takrif istilah tetap diperlukan bagi membezakan bacaan wahyu daripada bacaan manusia yang lain.
3. Pengertian al-Quran menurut istilah
Dalam disiplin ilmu Islam, al-Quran lazimnya ditakrifkan sebagai kalam Allah yang diturunkan kepada Nabi Muhammad SAW, disampaikan melalui periwayatan yang kukuh, dan pembacaannya mempunyai kedudukan khusus sebagai bacaan al-Quran dalam ibadah. Takrif yang lebih terperinci boleh memasukkan unsur kemukjizatan, permulaan dengan Surah al-Fatihah dan pengakhiran dengan Surah al-Nas, serta ciri-ciri lain yang disebut oleh ulama dalam karya mereka.
Satu bentuk takrif yang sering digunakan dalam pengajian ialah:
الْقُرْآنُ هُوَ كَلَامُ اللَّهِ الْمُنَزَّلُ عَلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، الْمَنْقُولُ إِلَيْنَا بِالتَّوَاتُرِ، الْمُتَعَبَّدُ بِتِلَاوَتِهِ.
Maksudnya: “Al-Quran ialah kalam Allah yang diturunkan kepada Muhammad SAW, disampaikan kepada kita melalui periwayatan mutawatir, dan pembacaannya menjadi suatu bentuk ibadah.”
Lafaz takrif dalam kitab-kitab ulama tidak semestinya seragam. Ada yang memasukkan unsur kemukjizatan, ada yang menyebut permulaan dengan al-Fatihah dan pengakhiran dengan al-Nas, dan ada yang menghuraikan ciri-ciri al-Quran dalam beberapa pernyataan berasingan. Oleh itu, takrif di atas wajar difahami sebagai rumusan bagi menjelaskan unsur-unsur utama, bukan sebagai satu-satunya susunan perkataan yang diterima tanpa perbezaan oleh semua ulama.
Setiap unsur dalam takrif itu mempunyai fungsi. Frasa “kalam Allah” menjelaskan sumbernya. Frasa “yang diturunkan kepada Muhammad SAW” menentukan penerima wahyu al-Quran yang menjadi objek perbahasan. Frasa “disampaikan melalui periwayatan mutawatir” menerangkan cara teks al-Quran sampai kepada umat. Frasa “pembacaannya menjadi ibadah” pula menunjukkan ciri khusus tilawah al-Quran dalam agama Islam.
Unsur-unsur tersebut saling melengkapi. Jika hanya disebut “kalam Allah”, perbahasan masih perlu menjelaskan hubungan al-Quran dengan wahyu lain yang Allah sampaikan kepada para nabi. Jika hanya disebut “yang diturunkan kepada Muhammad SAW”, perbahasan perlu menjelaskan perbezaannya daripada hadis Nabi dan hadis qudsi. Jika hanya disebut “bacaan yang menjadi ibadah”, takrif itu belum menjelaskan sumber dan identiti lafaz yang dibaca. Oleh sebab itu, takrif istilah berfungsi menghimpunkan ciri-ciri yang diperlukan untuk menentukan objek kajian secara lebih tepat.
4. Unsur pertama: al-Quran ialah kalam Allah
Frasa كَلَامُ اللَّهِ, iaitu kalam Allah, merupakan asas utama dalam takrif al-Quran. Ia menetapkan bahawa al-Quran bukan hasil ciptaan Nabi Muhammad SAW, bukan gubahan para sahabat dan bukan karangan manusia yang kemudian diberikan kedudukan suci. Dalam akidah Islam, al-Quran dinisbahkan kepada Allah sebagai kalam-Nya.
Allah berfirman:
وَإِنْ أَحَدٌ مِّنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّىٰ يَسْمَعَ كَلَامَ اللَّهِ
Maksudnya: “Dan jika seseorang daripada kaum musyrik meminta perlindungan kepadamu, maka berilah perlindungan kepadanya sehingga dia mendengar kalam Allah.” (Surah al-Tawbah, 9:6)
Ayat ini menyebut كَلَامَ اللَّهِ, iaitu kalam Allah, dalam konteks seseorang mendengar kalam tersebut. Dalam tafsir ayat ini, ungkapan itu merujuk kepada al-Quran yang didengar oleh orang musyrik daripada Rasulullah SAW. Ayat ini menjadi salah satu dalil yang menghubungkan al-Quran dengan kalam Allah.
Allah juga berfirman:
وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعَالَمِينَ ١٩٢ نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ ١٩٣ عَلَىٰ قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ ١٩٤ بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ ١٩٥
Maksudnya: “Dan sesungguhnya al-Quran itu benar-benar diturunkan oleh Tuhan sekalian alam. Ia dibawa turun oleh Roh yang amanah, ke dalam hatimu supaya engkau menjadi antara orang yang memberi peringatan, dengan bahasa Arab yang jelas.” (Surah al-Syu‘ara’, 26:192–195)
Ayat ini menjelaskan beberapa unsur penting: al-Quran diturunkan oleh Tuhan sekalian alam, dibawa oleh Jibril yang amanah, disampaikan kepada Nabi Muhammad SAW dan menggunakan bahasa Arab yang jelas. Keseluruhan rangkaian ini menunjukkan bahawa al-Quran bukan sekadar pemikiran Nabi yang diterjemahkan menjadi bahasa agama, tetapi wahyu yang diturunkan kepadanya.
Walau bagaimanapun, perbincangan tentang maksud “kalam Allah” perlu dilakukan dengan disiplin akidah yang betul. Pernyataan bahawa al-Quran ialah kalam Allah tidak memberikan lesen untuk mereka-reka gambaran tentang kaifiat sifat kalam Allah. Hakikat sifat Allah tidak boleh ditentukan melalui khayalan manusia, dan sifat Allah tidak boleh disamakan dengan sifat makhluk. Dalam masa yang sama, makna yang dinyatakan oleh nas tidak patut dinafikan semata-mata kerana kaifiatnya tidak diketahui.
Dalam kajian takrif al-Quran, tumpuan utamanya ialah memastikan sumber wahyu tersebut dikenal pasti dengan betul. Perbahasan lanjut tentang sifat kalam Allah termasuk dalam pengajian akidah dan perlu dihuraikan berdasarkan dalil serta kaedah yang sesuai. Tidak semua persoalan terperinci tentang sifat kalam mesti diselesaikan dalam satu perbahasan definisi, tetapi takrif al-Quran tidak boleh dipisahkan daripada prinsip bahawa ia merupakan kalam Allah.
5. Unsur kedua: al-Quran diturunkan kepada Nabi Muhammad SAW
Frasa الْمُنَزَّلُ عَلَى مُحَمَّدٍ, iaitu yang diturunkan kepada Muhammad SAW, membezakan al-Quran yang menjadi objek pengajian ini daripada wahyu yang diturunkan kepada nabi-nabi terdahulu. Allah menurunkan kitab-kitab kepada para rasul sebelum Nabi Muhammad SAW, dan umat Islam beriman bahawa wahyu terdahulu mempunyai asal yang datang daripada Allah. Namun, al-Quran yang menjadi sumber utama umat Islam selepas kerasulan Nabi Muhammad SAW ialah wahyu yang diturunkan kepadanya.
Allah berfirman:
إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
Maksudnya: “Sesungguhnya Kami menurunkannya sebagai al-Quran dalam bahasa Arab supaya kamu memahaminya.” (Surah Yusuf, 12:2)
Allah juga berfirman:
تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَىٰ عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعَالَمِينَ نَذِيرًا
Maksudnya: “Maha Berkat Tuhan yang menurunkan al-Furqan kepada hamba-Nya supaya dia menjadi pemberi peringatan kepada seluruh alam.” (Surah al-Furqan, 25:1)
Ungkapan “diturunkan kepada Nabi Muhammad SAW” tidak bermaksud Nabi Muhammad SAW menjadi pengarang al-Quran. Sebaliknya, baginda ialah rasul yang menerima dan menyampaikan wahyu tersebut. Perbezaan antara penerima wahyu dengan sumber wahyu perlu dipelihara kerana inilah salah satu asas dalam memahami autoriti al-Quran.
Rasulullah SAW mempunyai kedudukan yang sangat penting dalam penyampaian al-Quran. Baginda menerima wahyu, menyampaikannya kepada para sahabat dan membimbing mereka dalam membacanya. Para sahabat pula menerima, menghafaz, menulis dan menyampaikan al-Quran kepada generasi selepas mereka. Rangkaian penyampaian ini menjadi sebahagian daripada sejarah pemeliharaan al-Quran yang dibincangkan secara lebih mendalam dalam ‘Ulum al-Quran.
Frasa ini juga membantu membezakan al-Quran daripada kitab-kitab wahyu terdahulu. Kitab-kitab terdahulu mempunyai kedudukan tersendiri dalam sejarah kenabian, tetapi tidak dinamakan al-Quran dalam pengertian istilah yang digunakan untuk wahyu Nabi Muhammad SAW. Maka, takrif tersebut bukan sekadar menyebut suatu peristiwa sejarah, bahkan menentukan identiti khusus teks wahyu yang menjadi pusat pengajian tafsir umat Islam.
6. Unsur ketiga: al-Quran disampaikan melalui periwayatan mutawatir
Istilah mutawatir merujuk kepada bentuk periwayatan yang disampaikan oleh sejumlah perawi pada setiap peringkat sehingga menurut kaedah ilmu periwayatan, kebiasaannya mustahil mereka bersepakat melakukan pendustaan. Perbahasan mutawatir mempunyai perincian tersendiri dalam ilmu hadis dan Usul al-Fiqh, tetapi dalam takrif al-Quran, unsur ini menekankan bahawa al-Quran diterima dan disampaikan melalui pemindahan kolektif yang kukuh, bukan berdasarkan satu dakwaan individu yang tidak mempunyai sandaran yang memadai.
Periwayatan al-Quran tidak boleh disamakan begitu sahaja dengan riwayat tunggal tentang sesuatu peristiwa sejarah. Al-Quran dibaca, dihafaz, diajarkan dan diwariskan dalam komuniti umat Islam sejak zaman Nabi Muhammad SAW. Rangkaian penerimaan yang meluas ini berkait dengan pemeliharaan teks al-Quran dan pengiktirafan terhadap bacaan yang diterima dalam tradisi qiraat.
Allah berfirman:
إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ
Maksudnya: “Sesungguhnya Kamilah yang menurunkan al-Zikr, dan sesungguhnya Kamilah yang memeliharanya.” (Surah al-Hijr, 15:9)
Ayat ini menyatakan jaminan pemeliharaan al-Zikr. Dalam konteks pengajian al-Quran, ayat ini menjadi dalil penting dalam perbincangan tentang pemeliharaan wahyu. Namun, huraian terperinci tentang bagaimana pemeliharaan itu berlaku melalui hafazan, penulisan, pengajaran, periwayatan dan penyelarasan mushaf merupakan perbahasan sejarah serta ‘Ulum al-Quran yang lebih luas.
Perlu juga difahami bahawa istilah mutawatir tidak bermaksud setiap maklumat yang dikaitkan dengan al-Quran, setiap catatan pinggir dalam mushaf, atau setiap tafsiran terhadap ayat secara automatik menjadi mutawatir. Yang dimaksudkan dalam takrif ialah pemindahan al-Quran sebagai teks wahyu yang diterima oleh umat. Sesuatu dakwaan tambahan tentang ayat, susunan, bacaan atau sejarahnya masih perlu dinilai berdasarkan bukti dan kaedah yang sesuai.
Begitu juga, perbahasan tentang qiraat mempunyai perincian yang tidak wajar disederhanakan secara berlebihan. Qiraat yang diterima mempunyai kaedah pengesahan dan tradisi periwayatan tersendiri. Tidak semua bentuk bacaan yang pernah disebut dalam sesuatu sumber semestinya mempunyai kedudukan yang sama sebagai bacaan al-Quran untuk tilawah. Oleh itu, kajian tentang mutawatir perlu disambungkan dengan kajian qiraat, rasm mushaf dan sejarah periwayatan, bukannya dianggap selesai hanya dengan menghafal satu ayat definisi.
7. Unsur keempat: pembacaan al-Quran merupakan ibadah
Frasa الْمُتَعَبَّدُ بِتِلَاوَتِهِ bermaksud bahawa pembacaan al-Quran mempunyai kedudukan sebagai ibadah. Hal ini membezakan tilawah al-Quran daripada pembacaan tulisan biasa, walaupun tulisan biasa itu mungkin mengandungi nasihat yang baik, hikmah atau pengetahuan yang bermanfaat.
Seorang Muslim membaca al-Quran sebagai ibadah kerana ia ialah wahyu Allah yang mempunyai kedudukan khusus dalam syariat. Pembacaannya dilakukan menurut adab dan ketetapan yang berkaitan, termasuk menjaga lafaz, mempelajari bacaan yang sah, menghormati kedudukan mushaf dan memahami kepentingan tartil. Dalam solat, bacaan al-Quran juga mempunyai kedudukan hukum yang dibincangkan dalam ilmu fiqh.
Allah berfirman:
وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا
Maksudnya: “Dan bacalah al-Quran dengan tartil.” (Surah al-Muzzammil, 73:4)
Ayat ini menunjukkan kepentingan membaca al-Quran dengan tartil. Tartil bukan sekadar memperlahankan suara tanpa panduan, tetapi berkait dengan pembacaan yang teratur dan terpelihara. Perincian hukum tajwid, makhraj huruf, sifat huruf dan kaedah bacaan dibahaskan dalam ilmu qiraat serta tajwid.
Namun, unsur “pembacaannya menjadi ibadah” tidak boleh disalahertikan sehingga seolah-olah memahami al-Quran, mempelajari tafsir, mengajarkan maknanya atau mengamalkan petunjuknya tidak mempunyai nilai ibadah. Semua itu boleh menjadi ibadah apabila dilakukan dengan niat yang benar dan menepati tuntutan syariat. Maksud frasa tersebut dalam takrif ialah bahawa tilawah al-Quran sendiri mempunyai kedudukan ibadah yang khusus.
Perlu dibezakan juga antara ibadah membaca teks Arab al-Quran dengan membaca terjemahannya. Terjemahan boleh membantu seseorang memahami maksud ayat dan boleh dibaca untuk tujuan ilmu, tadabbur serta pengajaran. Namun, terjemahan itu bukan lafaz Arab al-Quran yang sama dengan teks asalnya. Oleh sebab itu, terjemahan tidak menggantikan kedudukan tilawah teks al-Quran dalam perkara yang berkaitan secara khusus dengan bacaan al-Quran.
8. Unsur kemukjizatan dalam takrif al-Quran
Sebahagian ulama memasukkan unsur bahawa al-Quran ialah mukjizat Nabi Muhammad SAW ke dalam takrifnya. Unsur ini berkaitan dengan kedudukan al-Quran sebagai tanda kebenaran kerasulan baginda. Kemukjizatan al-Quran dibahaskan melalui pelbagai sudut, termasuk susunan bahasa, kandungan, petunjuk, cabaran yang dikemukakan kepada manusia dan aspek lain yang dibincangkan oleh ulama.
Allah berfirman:
قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلَىٰ أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هَٰذَا الْقُرْآنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا
Maksudnya: “Katakanlah: Sesungguhnya jika manusia dan jin berhimpun untuk mendatangkan sesuatu yang sebanding dengan al-Quran ini, mereka tidak akan dapat mendatangkan sesuatu yang sebanding dengannya, sekalipun sebahagian mereka menjadi pembantu kepada sebahagian yang lain.” (Surah al-Isra’, 17:88)
Ayat ini menjadi dalil penting dalam perbahasan kemukjizatan al-Quran. Walau bagaimanapun, kemukjizatan tidak semestinya menjadi unsur yang wajib dinyatakan dalam setiap bentuk takrif ringkas. Ada definisi yang menumpukan ciri pengenalan teks, manakala ada yang menghimpunkan ciri pengenalan itu bersama sifat kemukjizatannya. Perbezaan susunan takrif tidak semestinya menunjukkan pertentangan tentang kedudukan al-Quran sebagai mukjizat.
Dalam kajian yang lebih terperinci, kemukjizatan al-Quran perlu dibezakan daripada dakwaan yang tidak mempunyai asas kukuh. Tidak setiap penemuan saintifik moden yang dikaitkan oleh seseorang dengan sesuatu ayat secara automatik membuktikan aspek kemukjizatan. Penilaian perlu mempertimbangkan bahasa Arab, konteks ayat, tafsiran ulama, ketepatan fakta dan batas hubungan antara wahyu dengan teori manusia yang mungkin berubah.
Oleh itu, unsur kemukjizatan memperluas pemahaman tentang kedudukan al-Quran, tetapi tidak boleh digunakan secara sewenang-wenangnya untuk memasukkan setiap tafsiran baharu ke dalam makna asal ayat. Kemukjizatan al-Quran dan kaedah pentafsirannya ialah dua perbahasan yang berkait, tetapi masing-masing mempunyai persoalan dan kaedah penelitian tersendiri.
9. Permulaan dengan Surah al-Fatihah dan pengakhiran dengan Surah al-Nas
Sebahagian takrif al-Quran menyebut bahawa al-Quran bermula dengan Surah al-Fatihah dan berakhir dengan Surah al-Nas. Ciri ini membantu mengenal pasti ruang lingkup mushaf al-Quran yang diterima dan digunakan oleh umat Islam. Susunan surah dan ayat dalam mushaf mempunyai kedudukan penting dalam ilmu al-Quran dan tidak boleh diperlakukan sebagai susunan bebas yang boleh diubah menurut kehendak individu.
Walau bagaimanapun, kenyataan bahawa al-Quran bermula dengan Surah al-Fatihah dan berakhir dengan Surah al-Nas merujuk kepada susunan mushaf, bukan semestinya susunan kronologi penurunan wahyu. Surah dan ayat tidak semuanya diturunkan mengikut susunan yang terdapat dalam mushaf. Perbezaan antara susunan mushaf dengan urutan penurunan merupakan satu tajuk penting dalam ‘Ulum al-Quran.
Surah al-Fatihah mempunyai kedudukan istimewa sebagai pembukaan mushaf dan sebagai surah yang dibaca dalam solat menurut ketetapan syariat. Surah al-Nas pula merupakan surah terakhir dalam susunan mushaf. Namun, tidak wajar membuat kesimpulan bahawa ayat terakhir yang diturunkan kepada Nabi Muhammad SAW semestinya Surah al-Nas hanya kerana surah tersebut berada pada penghujung mushaf. Persoalan ayat terakhir yang diturunkan mempunyai riwayat dan perbahasan tersendiri.
Unsur ini juga mengingatkan pengkaji supaya tidak mencampuradukkan beberapa konsep yang berbeza: permulaan mushaf, ayat pertama yang diturunkan, surah pertama yang diturunkan secara lengkap dan ayat terakhir yang diturunkan. Setiap persoalan mempunyai skopnya sendiri dan perlu dijawab berdasarkan dalil serta riwayat yang berkaitan.
10. Perbezaan antara takrif bahasa dengan takrif istilah
Takrif bahasa menerangkan penggunaan perkataan menurut bahasa Arab, sedangkan takrif istilah menentukan makna khusus perkataan itu dalam bidang ilmu tertentu. Kedua-duanya saling melengkapi tetapi tidak boleh dianggap sama.
Dari sudut bahasa, perkataan al-Quran mempunyai hubungan dengan pembacaan menurut penjelasan yang masyhur. Makna ini menerangkan kesesuaian nama tersebut dengan sifat al-Quran yang dibaca. Akan tetapi, takrif bahasa sahaja tidak dapat membezakan al-Quran daripada semua tulisan dan ucapan lain yang juga boleh dibaca.
Dari sudut istilah, al-Quran dikenal pasti melalui sumbernya sebagai kalam Allah, penurunannya kepada Nabi Muhammad SAW, penerimaan serta pemindahan teksnya, dan ciri-ciri khusus yang berkaitan dengan tilawahnya. Takrif istilah dengan itu mempunyai fungsi sempadan: ia menentukan apa yang dimaksudkan dengan al-Quran dalam perbahasan agama.
Perbezaan ini mempunyai implikasi kepada kajian tafsir. Jika seseorang menggunakan makna bahasa sahaja tanpa mengambil kira takrif istilah, dia mungkin menganggap semua teks yang dibaca atau semua ungkapan yang mempunyai makna agama sebagai setaraf dengan al-Quran. Sebaliknya, jika takrif istilah difahami tanpa penelitian bahasa Arab, pengkaji mungkin mengabaikan makna perkataan, struktur ayat dan gaya bahasa yang diperlukan untuk memahami kandungan al-Quran.
Maka, kajian yang matang perlu mengekalkan dua lapisan ini: pengertian perkataan dari sudut bahasa dan pengertian al-Quran sebagai istilah syarak serta disiplin ilmu. Lapisan pertama menerangkan aspek kebahasaan nama tersebut, manakala lapisan kedua menentukan identiti khusus objek kajian.
11. Perbezaan antara al-Quran dengan hadis qudsi
Hadis qudsi ialah hadis yang disandarkan oleh Nabi Muhammad SAW kepada Allah. Dalam hadis tersebut, Rasulullah SAW menyampaikan sesuatu yang baginda riwayatkan daripada Tuhannya. Hadis qudsi mempunyai kedudukan tersendiri dalam ilmu hadis dan akidah, tetapi ia tidak secara automatik menjadi sebahagian daripada al-Quran.
Perbezaan ini sangat penting kerana al-Quran dan hadis qudsi kedua-duanya boleh dikaitkan dengan Allah, tetapi mempunyai status yang berbeza dari segi istilah, periwayatan dan hukum. Al-Quran ialah wahyu yang diturunkan kepada Nabi Muhammad SAW sebagai teks al-Quran, manakala hadis qudsi dikenal pasti melalui periwayatan hadis yang disandarkan kepada Allah melalui Nabi.
Dalam penilaian hadis qudsi, sesuatu riwayat perlu diperiksa dari segi sanad, perawi, kesinambungan periwayatan dan penilaian ahli hadis. Hadis qudsi boleh mempunyai darjat sahih, hasan, daif atau status lain menurut kaedah ilmu hadis. Tidak semua teks yang tersebar dengan ungkapan “Allah berfirman dalam hadis qudsi” semestinya sahih. Dakwaan tersebut perlu disokong oleh sumber dan penilaian yang berautoriti.
Sebaliknya, kedudukan al-Quran sebagai teks wahyu yang diterima oleh umat melalui periwayatan al-Quran tidak bergantung pada pengesahan satu sanad hadis individu bagi setiap ayat. Hal ini tidak bermaksud ilmu periwayatan tidak penting dalam sejarah al-Quran, tetapi kaedah penerimaan dan pengesahan al-Quran tidak sama sepenuhnya dengan kaedah menilai sebuah hadis tunggal.
Dari sudut amalan, tilawah teks al-Quran mempunyai kedudukan khusus dalam solat dan ibadah lain. Hadis qudsi tidak menggantikan bacaan al-Quran dalam solat. Begitu juga, hadis qudsi tidak dimasukkan ke dalam mushaf sebagai sebahagian daripada ayat al-Quran hanya kerana kandungannya dinisbahkan kepada Allah.
Perbezaan ini tidak bermaksud hadis qudsi tidak penting. Hadis qudsi yang sahih boleh mengandungi pengajaran akidah, ibadah, akhlak dan kerohanian yang besar nilainya. Namun, menghormati hadis qudsi menuntut supaya kedudukannya dipelihara menurut disiplin hadis, bukannya dengan menamakannya sebagai al-Quran.
12. Perbezaan antara al-Quran dengan hadis Nabi
Hadis Nabi ialah segala riwayat yang berkaitan dengan perkataan, perbuatan, pengakuan dan sifat Rasulullah SAW menurut pembahagian yang digunakan dalam ilmu hadis. Hadis menjadi sumber penting untuk memahami agama, termasuk untuk menerangkan cara pelaksanaan ibadah, menghuraikan maksud ayat dan menjelaskan ketetapan syariat.
Walaupun al-Quran dan hadis Nabi sama-sama menjadi sumber penting dalam Islam, kedua-duanya tidak mempunyai identiti istilah yang sama. Al-Quran ialah kalam Allah yang diturunkan kepada Nabi Muhammad SAW sebagai wahyu al-Quran. Hadis Nabi pula merupakan riwayat tentang Rasulullah SAW yang dinilai melalui kaedah ilmu hadis. Hubungan kedua-duanya bukan hubungan persaingan, tetapi hubungan sumber yang mempunyai fungsi masing-masing dalam agama.
Allah berfirman:
وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ
Maksudnya: “Dan Kami turunkan kepadamu al-Zikr supaya engkau menerangkan kepada manusia apa yang telah diturunkan kepada mereka, dan supaya mereka berfikir.” (Surah al-Nahl, 16:44)
Ayat ini menjadi antara dalil yang digunakan dalam perbahasan fungsi Rasulullah SAW menjelaskan wahyu kepada manusia. Penjelasan Rasulullah SAW yang diriwayatkan secara sahih mempunyai kedudukan penting dalam pentafsiran. Namun, hadis yang menerangkan ayat tidak berubah menjadi sebahagian daripada lafaz ayat tersebut.
Sebagai contoh, apabila hadis menerangkan cara Rasulullah SAW menunaikan solat, hadis itu menjadi sumber untuk memahami pelaksanaan solat. Akan tetapi, perkataan hadis tersebut tidak dimasukkan ke dalam teks Surah al-Fatihah atau mana-mana surah al-Quran. Begitu juga, apabila hadis menerangkan maksud sesuatu ayat, penjelasan itu menjadi bahan tafsir dan bukan tambahan kepada teks al-Quran.
Perbezaan ini menuntut supaya pengkaji menjaga ketepatan petikan. Ayat al-Quran hendaklah dikenal pasti sebagai ayat al-Quran, manakala hadis hendaklah dinyatakan sebagai hadis dengan rujukan yang sesuai. Menggabungkan kedua-duanya tanpa penjelasan boleh mengelirukan pembaca tentang sumber sesuatu pernyataan dan tahap autoritinya.
13. Perbezaan antara al-Quran dengan terjemahan al-Quran
Terjemahan al-Quran ialah usaha memindahkan makna ayat daripada bahasa Arab kepada bahasa lain, seperti bahasa Melayu. Terjemahan diperlukan kerana tidak semua pembaca memahami bahasa Arab. Melalui terjemahan, pembaca dapat memperoleh gambaran tentang maksud ayat dan mengikuti sebahagian daripada petunjuknya.
Namun, terjemahan bukanlah teks Arab al-Quran itu sendiri. Bahasa mempunyai struktur, pilihan kata, susunan, gaya dan kemungkinan makna yang tidak sentiasa dapat dipindahkan sepenuhnya daripada satu bahasa kepada bahasa yang lain. Oleh itu, terjemahan al-Quran ialah usaha manusia untuk menyampaikan makna wahyu dalam bahasa sasaran, sedangkan lafaz Arab al-Quran mempunyai identiti khusus sebagai teks asal yang diturunkan.
Dua penterjemah mungkin memilih perkataan Melayu yang berlainan untuk menerangkan satu lafaz Arab. Perbezaan tersebut tidak semestinya bermaksud mereka sedang membaca dua al-Quran yang berlainan. Ia menunjukkan bahawa pemindahan makna melibatkan pilihan bahasa dan pertimbangan pentafsiran. Ketepatan sesuatu terjemahan perlu dinilai dengan melihat bahasa Arab, konteks ayat, penggunaan istilah dan huraian ahli tafsir.
Perkara ini amat penting dalam kajian perkataan al-Quran. Jika seseorang hanya meneliti satu terjemahan, dia mungkin menganggap pilihan kata penterjemah sebagai satu-satunya makna yang mungkin bagi lafaz Arab tersebut. Padahal, makna sesuatu perkataan perlu dikaji melalui penggunaan bahasa Arab, bentuk morfologi, kedudukan sintaksis, konteks ayat dan hubungan dengan nas lain.
Oleh itu, terjemahan sangat berguna sebagai alat pembelajaran, tetapi tidak boleh menggantikan penelitian terhadap teks Arab apabila persoalan kajian bergantung pada lafaz, susunan atau bentuk bahasa tertentu. Dalam penulisan ilmiah, perlu dinyatakan dengan jelas sama ada sesuatu ungkapan ialah petikan Arab al-Quran, terjemahan makna atau huraian pengkaji sendiri.
14. Perbezaan antara al-Quran dengan tafsir
Tafsir ialah usaha menjelaskan makna ayat al-Quran berdasarkan kaedah dan sumber yang digunakan dalam disiplin tafsir. Tafsir boleh merangkumi penjelasan makna perkataan, struktur ayat, konteks penurunan, hubungan antara ayat, keterangan hadis, riwayat sahabat dan tabi‘in, serta pelbagai aspek lain yang membantu memahami wahyu.
Al-Quran ialah teks yang ditafsirkan, manakala tafsir ialah penjelasan tentang teks tersebut. Perbezaan ini perlu dipelihara walaupun tafsir yang dihasilkan oleh ulama besar mempunyai nilai ilmiah yang tinggi. Tafsir seseorang mufassir tetap merupakan hasil usaha ilmiah manusia dalam memahami wahyu, dan pandangannya perlu dinilai menurut dalil, kaedah bahasa, riwayat serta hujah yang dikemukakan.
Sebagai contoh, ayat al-Quran boleh mengandungi perkataan yang mempunyai beberapa kemungkinan makna dari sudut bahasa. Mufassir meneliti penggunaan perkataan tersebut, konteksnya, ayat-ayat lain yang berkaitan dan riwayat yang relevan sebelum menentukan makna yang dianggap paling kuat. Huraian yang dihasilkan merupakan tafsir, bukan sebahagian daripada lafaz ayat.
Perbezaan ini tidak bermaksud tafsir tidak penting atau boleh diketepikan. Sebaliknya, membezakan al-Quran daripada tafsir membolehkan seseorang menghormati kedua-duanya menurut kedudukannya. Al-Quran ialah wahyu, sementara tafsir ialah usaha memahami wahyu. Tafsir yang kuat boleh menjadi rujukan utama, tetapi dakwaan bahawa sesuatu tafsiran ialah satu-satunya makna yang benar perlu disokong oleh hujah yang memadai.
Bagi kajian ilmiah, pemisahan ini juga membolehkan pengkaji meneliti perbezaan tafsir antara ulama tanpa menganggap perbezaan itu sebagai perubahan pada teks al-Quran. Lafaz ayat kekal sebagai objek kajian, sedangkan penjelasan tentang maknanya boleh mempunyai pelbagai pandangan yang perlu ditimbang dengan kaedah ilmiah.
15. Perbezaan antara al-Quran dengan mushaf
Mushaf ialah naskhah bertulis yang menghimpunkan teks al-Quran. Dalam penggunaan biasa, perkataan mushaf merujuk kepada buku atau naskhah yang mengandungi tulisan ayat-ayat al-Quran menurut susunan yang diterima. Al-Quran dan mushaf mempunyai hubungan yang sangat rapat, tetapi kedua-dua istilah ini tidak semestinya mempunyai pengertian yang seratus peratus sama.
Al-Quran ialah wahyu yang dibaca, dihafaz, diajarkan dan diturunkan kepada Nabi Muhammad SAW. Mushaf pula ialah bentuk fizikal atau naskhah bertulis yang memaparkan teks tersebut. Kertas, dakwat, kulit buku, bahan cetakan dan peranti elektronik ialah medium yang digunakan untuk memaparkan tulisan; medium itu bukan sumber wahyu.
Perbezaan ini dapat dilihat apabila al-Quran dihafaz oleh seseorang yang tidak memegang mushaf. Ketiadaan mushaf di tangannya tidak bermakna al-Quran tidak lagi wujud sebagai teks yang dihafaz. Begitu juga, mushaf yang rosak atau hilang tidak bermakna keseluruhan al-Quran lenyap daripada umat Islam, kerana pemeliharaannya melibatkan hafazan, pembacaan, pengajaran dan periwayatan.
Walau bagaimanapun, perbezaan konsep ini tidak boleh dijadikan alasan untuk mengabaikan adab terhadap mushaf. Mushaf mengandungi tulisan ayat al-Quran dan oleh itu mempunyai kehormatan yang berkaitan dengan kandungannya. Hukum fiqh mengenai sentuhan mushaf, pengendalian naskhah dan perkara berkaitan perlu dibahaskan melalui dalil serta pandangan ulama fiqh, bukan diputuskan hanya berdasarkan takrif bahasa.
Kajian tentang mushaf juga melibatkan sejarah penulisan wahyu, pengumpulan al-Quran, rasm ‘Uthmani, tanda bacaan, penandaan ayat dan perkembangan percetakan. Semua ini merupakan cabang penting ‘Ulum al-Quran, tetapi tidak perlu dihuraikan sepenuhnya dalam takrif asas. Memadai pada peringkat ini untuk memahami perbezaan antara wahyu yang menjadi teks dengan naskhah yang menuliskannya.
16. Hubungan takrif al-Quran dengan autoriti sumber dalam agama
Takrif al-Quran mempunyai implikasi yang luas terhadap penentuan autoriti sumber agama. Apabila sesuatu lafaz dikenal pasti sebagai al-Quran, kedudukannya sebagai wahyu menjadi asas dalam penghujahan. Namun, untuk memahami apa yang ditunjukkan oleh ayat itu, seseorang masih perlu meneliti makna bahasa, konteks, hubungan dengan ayat lain dan penjelasan Rasulullah SAW yang sahih.
Autoriti al-Quran tidak bermaksud setiap dakwaan manusia yang dikaitkan dengan al-Quran secara automatik menjadi benar. Seseorang mungkin memetik ayat yang sahih tetapi memberikan tafsiran yang lemah, mengabaikan konteks atau mengaitkan ayat dengan perkara yang tidak disokong oleh bahasa dan dalil. Oleh itu, ketepatan teks dan ketepatan tafsir ialah dua persoalan yang saling berkaitan tetapi berbeza.
Pertama, pengkaji perlu memastikan bahawa teks yang dipetik benar-benar ayat al-Quran dan ditulis dengan tepat. Kedua, dia perlu memastikan bahawa terjemahan atau huraian yang diberikan sesuai dengan bahasa Arab dan konteksnya. Ketiga, jika dia mengemukakan kesimpulan akidah atau hukum, kesimpulan itu perlu disokong dengan kaedah penghujahan yang berkaitan dan tidak hanya bergantung pada satu kemungkinan bahasa tanpa menilai dalil lain.
Dalam hal ini, takrif al-Quran menjadi asas kepada disiplin sumber. Ia menghalang seseorang daripada menyamakan teks wahyu dengan kata-kata ulama, riwayat yang belum dinilai, terjemahan manusia atau pendapat peribadi. Semua sumber itu mungkin mempunyai fungsi tertentu dalam pengajian, tetapi kedudukannya tidak seragam.
Al-Quran menjadi asas utama, manakala hadis yang sahih berperanan menjelaskan dan menerangkan agama menurut kedudukannya. Tafsir ulama membantu mengembangkan pemahaman terhadap ayat, dan kajian bahasa memberi alat untuk menganalisis maknanya. Susunan ini tidak bermaksud sumber-sumber lain tidak bernilai; sebaliknya, setiap sumber perlu digunakan menurut fungsi dan tahap autoritinya.
17. Hubungan takrif al-Quran dengan Usul al-Tafsir
Usul al-Tafsir membincangkan prinsip dan kaedah yang membimbing proses memahami serta mentafsirkan al-Quran. Sebelum kaedah tersebut digunakan, pengkaji perlu mengetahui objek yang ditafsirkan. Sebab itulah takrif al-Quran merupakan asas yang berkait rapat dengan Usul al-Tafsir, walaupun perbahasan definisi juga tergolong dalam pengenalan umum kepada ‘Ulum al-Quran.
Apabila objek kajian telah dikenal pasti, barulah persoalan kaedah pentafsiran boleh dibincangkan dengan lebih jelas. Pengkaji perlu mengetahui sumber yang boleh digunakan, bagaimana bahasa Arab dianalisis, bagaimana riwayat dinilai, bagaimana ayat dihuraikan dengan ayat lain, dan bagaimana perbezaan pandangan mufassir diteliti.
Takrif al-Quran juga membantu membezakan tafsir daripada penerangan terhadap hadis atau kitab agama lain. Seseorang boleh menggunakan kaedah bahasa yang sama untuk mengkaji pelbagai teks Arab, tetapi apabila dia melakukan tafsir al-Quran, objek kajiannya ialah wahyu yang mempunyai identiti dan autoriti khusus. Oleh itu, kaedah bahasa perlu digabungkan dengan pengetahuan tentang wahyu, riwayat, konteks dan prinsip pentafsiran.
Dalam kajian tafsir yang berfokus pada satu perkataan, misalnya, pengkaji tidak boleh berhenti pada makna kamus. Dia perlu mengenal pasti bentuk perkataan dalam ayat, hubungannya dengan perkataan lain, konteks surah dan penggunaan perkataan yang sama atau berkaitan di tempat lain dalam al-Quran. Jika ada riwayat tafsir yang sahih, riwayat itu perlu dinilai dan dimanfaatkan mengikut kaedah yang betul.
Dengan demikian, takrif al-Quran bukan sekadar tajuk pembukaan yang ditinggalkan selepas dihafal. Ia menetapkan landasan bagi semua kajian seterusnya. Ia mengingatkan pengkaji tentang sifat objek yang dikaji, kedudukan sumber dan tanggungjawab untuk membezakan teks wahyu daripada usaha manusia memahami wahyu tersebut.
18. Kesilapan yang perlu dielakkan ketika mentakrifkan al-Quran
Antara kesilapan pertama ialah memberikan definisi yang terlalu umum, seperti menyatakan bahawa al-Quran ialah “kitab yang dibaca oleh umat Islam”. Pernyataan ini benar dari satu sudut penggunaan, tetapi tidak memadai sebagai takrif istilah kerana banyak kitab lain turut dibaca oleh umat Islam. Takrif ilmiah perlu menerangkan ciri yang membezakan al-Quran daripada bahan bacaan yang lain.
Kesilapan kedua ialah menganggap bahawa semua perkara yang dinisbahkan kepada Allah ialah ayat al-Quran. Hadis qudsi juga disandarkan kepada Allah, tetapi ia tidak menjadi al-Quran hanya kerana bentuk penyandarannya. Identiti al-Quran perlu ditentukan menurut ciri dan kaedah penerimaan teks wahyu, bukannya berdasarkan frasa pembukaan sesuatu riwayat.
Kesilapan ketiga ialah menyamakan al-Quran dengan terjemahan atau tafsirnya. Terjemahan menyampaikan makna dalam bahasa lain, manakala tafsir menjelaskan kandungan ayat. Kedua-duanya berguna, tetapi tidak menggantikan identiti lafaz Arab al-Quran. Jika perbezaan ini diabaikan, pengkaji boleh tersalah anggap bahawa pilihan perkataan penterjemah merupakan sebahagian daripada teks asal.
Kesilapan keempat ialah menggunakan takrif al-Quran untuk membuat kesimpulan yang terlalu luas tentang persoalan yang sebenarnya memerlukan perbahasan khusus. Contohnya, takrif al-Quran sahaja tidak menyelesaikan semua perincian tentang qiraat, rasm, susunan surah, sejarah pengumpulan mushaf atau hukum menyentuh mushaf. Perkara tersebut perlu dikaji dalam cabang ilmu yang berkenaan.
Kesilapan kelima ialah mendakwa bahawa setiap lafaz dalam sesuatu rumusan definisi merupakan satu-satunya lafaz yang boleh digunakan oleh ulama. Takrif ilmiah boleh berbeza dari segi susunan dan tahap perinciannya. Perbezaan bentuk tidak semestinya menunjukkan pertentangan pada hakikat yang ditakrifkan. Oleh itu, pengkaji perlu meneliti fungsi setiap unsur definisi dan tidak membesarkan perbezaan istilah yang sebenarnya boleh diselaraskan.
Kesilapan keenam ialah mencampurkan perbahasan bahasa dengan kesimpulan akidah tanpa menerangkan hubungan antara kedua-duanya. Kajian bahasa boleh membantu menjelaskan makna perkataan, tetapi kesimpulan tentang sifat Allah atau persoalan akidah perlu diteliti berdasarkan keseluruhan dalil yang berkaitan. Bahasa ialah alat penting, namun penggunaannya perlu mengikut kaedah dan batas disiplin ilmu.
19. Kepentingan kajian takrif al-Quran kepada pengkaji
Bagi pengkaji Usul al-Tafsir, takrif al-Quran menyediakan asas untuk menentukan skop penyelidikan. Ia membantu menjawab persoalan: apakah teks yang sedang ditafsirkan, apakah ciri yang membezakannya daripada teks lain, dan apakah kedudukan sumber yang digunakan untuk menghuraikannya?
Bagi pengkaji ‘Ulum al-Quran, takrif tersebut menjadi pintu masuk kepada perbahasan tentang penurunan wahyu, sejarah penghimpunan, qiraat, rasm, hafazan dan pemeliharaan teks. Setiap cabang itu menyentuh aspek yang berbeza, tetapi semuanya berhubung dengan hakikat al-Quran sebagai wahyu yang diterima dan diwariskan kepada umat Islam.
Bagi pengkaji bahasa Arab, takrif al-Quran mengingatkan bahawa analisis bahasa perlu dilakukan terhadap lafaz asal. Terjemahan boleh membantu, tetapi tidak memadai untuk membuat kesimpulan yang bergantung pada bentuk kata, akar kata, susunan sintaksis atau gaya bahasa Arab. Kajian bahasa yang baik perlu membezakan antara makna yang disokong oleh penggunaan bahasa dengan makna yang hanya disandarkan kepada andaian.
Bagi penulis dan pengajar agama, takrif ini membina disiplin dalam penyampaian ilmu. Ayat al-Quran hendaklah dipetik dengan tepat, hadis hendaklah dikenal pasti sebagai hadis, terjemahan hendaklah dinyatakan sebagai terjemahan makna, dan tafsir hendaklah dibezakan daripada lafaz wahyu. Disiplin ini mengurangkan kekeliruan dan membantu masyarakat menilai sumber sesuatu pernyataan.
Bagi pembaca umum pula, pengetahuan ini menggalakkan hubungan yang lebih teliti dengan al-Quran. Pembaca bukan sahaja membaca untuk mendapatkan nasihat, tetapi turut memahami bahawa ayat yang dibacanya mempunyai kedudukan khusus sebagai wahyu. Oleh itu, usaha memahami maknanya perlu dilakukan dengan adab, ketelitian dan kesediaan merujuk sumber yang boleh dipercayai.
Kesimpulan
Takrif al-Quran dari sudut bahasa dan istilah merupakan asas penting dalam pengajian Usul al-Tafsir dan ‘Ulum al-Quran. Dari sudut bahasa, perkataan al-Quran mempunyai hubungan yang masyhur dengan pembacaan, walaupun terdapat perbahasan etimologi yang perlu dinyatakan dengan cermat. Dari sudut istilah, al-Quran ialah kalam Allah yang diturunkan kepada Nabi Muhammad SAW, diterima dan disampaikan melalui periwayatan yang kukuh, serta mempunyai kedudukan khusus sebagai teks yang dibaca dalam ibadah.
Takrif ini membantu membezakan al-Quran daripada hadis qudsi, hadis Nabi, terjemahan, tafsir dan mushaf sebagai naskhah fizikal. Perbezaan tersebut bukan untuk merendahkan sumber-sumber lain, tetapi untuk menempatkan setiap sumber menurut hakikat dan fungsinya. Hadis yang sahih tetap mempunyai autoriti dalam agama, tafsir ulama tetap penting dalam memahami ayat, terjemahan tetap berguna untuk pembaca yang tidak menguasai bahasa Arab, dan mushaf tetap menjadi medium penting dalam pemeliharaan teks. Namun, semua itu tidak boleh disamakan secara istilah dengan al-Quran itu sendiri.
Bagi pengkaji, penguasaan takrif ini menjadi titik permulaan kepada penelitian yang lebih luas. Ia menyediakan asas untuk memahami sejarah wahyu, pemeliharaan al-Quran, ilmu qiraat, rasm, bahasa Arab, sumber tafsir dan kaedah penghujahan. Semakin jelas seseorang memahami objek kajiannya, semakin besar peluang untuk membina penelitian yang teratur, tepat dan bertanggungjawab.
Akhirnya, takrif al-Quran bukan sekadar rumusan untuk dihafal. Ia ialah asas yang menentukan bagaimana wahyu dikenal pasti, bagaimana teksnya dipelihara dalam penelitian, bagaimana sumber lain digunakan untuk menjelaskannya, dan bagaimana seseorang membezakan antara kalam Allah dengan usaha manusia memahami kalam-Nya.
Catatan untuk pengembangan kajian: Apabila tuan mahu memperkukuh artikel ini dengan rujukan kitab turath, antara karya yang sesuai dijadikan titik permulaan ialah al-Burhān fī ‘Ulūm al-Qur’ān oleh al-Zarkashi, al-Itqān fī ‘Ulūm al-Qur’ān oleh al-Suyuti dan Manāhil al-‘Irfān fī ‘Ulūm al-Qur’ān oleh al-Zarqani.
Bagi menjadikannya kajian ilmiah yang lebih kukuh, langkah seterusnya ialah menyemak takrif yang dikemukakan oleh para ulama dalam sumber asal, membandingkan lafaz takrif mereka dan menjelaskan sebab setiap unsur dimasukkan. Dengan cara itu, artikel ini bukan sekadar menghuraikan definisi, bahkan turut merekodkan perkembangan perbahasan ilmiah tentang pengertian al-Quran.
asas
klk
https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/9143943487627127082?hl=en
