edit / Makna Bersemayam / Adakah Apabila Allah استوى على العرش Maka Allah Mengambil Tempat Di Atas 'Arasy

Adakah Apabila Allah اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ Maka Allah Mengambil Tempat di Atas 'Arasy?

Persoalan ini merupakan antara persoalan yang paling banyak dibahaskan dalam sejarah ilmu akidah Islam. Ia berkait secara langsung dengan cara seorang mukmin memahami nas-nas al-Quran dan al-Sunnah yang menceritakan tentang sifat-sifat Allah. Firman Allah bahawa Dia اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ diulang sebanyak tujuh kali di dalam al-Quran. Oleh itu, hakikat istiwa' bukanlah suatu perkara yang boleh diingkari, dipadamkan atau ditolak kerana ia merupakan lafaz yang datang daripada wahyu. Namun persoalan yang sering timbul ialah: adakah apabila Allah beristiwa' di atas 'Arasy, maka Allah mengambil tempat di atas 'Arasy sebagaimana makhluk mengambil tempat di atas sesuatu?

Jawapan kepada persoalan ini hendaklah dibina dengan penuh cermat. Pertama sekali, perlu difahami bahawa Allah adalah Pencipta tempat. Sebelum Allah menciptakan langit, bumi, 'Arasy, Kursi, ruang, arah, jarak dan seluruh alam semesta, Allah telah sedia ada. Kewujudan Allah sama sekali tidak bergantung kepada kewujudan makhluk. Tempat merupakan makhluk, manakala Allah ialah al-Khaliq. Maka sesuatu yang menjadi Pencipta tidak mungkin bergantung kepada sesuatu yang dicipta untuk menyempurnakan kewujudan-Nya. Jika Allah memerlukan tempat untuk wujud, nescaya tempat itu menjadi syarat kepada kewujudan Allah, sedangkan Allah Maha Kaya daripada seluruh alam.

Apabila Allah menciptakan 'Arasy, penciptaan itu bukan kerana Allah memerlukan singgahsana sebagaimana seorang raja memerlukan takhta. Allah tidak menjadi lebih mulia setelah terciptanya 'Arasy, dan Allah juga tidak menjadi lebih sempurna dengan adanya 'Arasy. Sebaliknya, 'Arasy menjadi mulia kerana dinisbahkan kepada Allah. Segala kemuliaan makhluk datang daripada hubungan mereka dengan Allah, bukan kerana makhluk memberikan sesuatu kepada Allah.

Perkataan استوى sendiri dari sudut bahasa Arab mempunyai beberapa makna bergantung kepada konteks penggunaannya. Antaranya ialah tinggi, sempurna, tetap, lurus, selesai, dan berada di atas. Namun apabila lafaz ini disandarkan kepada Allah, maknanya mestilah difahami sebagaimana yang layak bagi kebesaran Allah. Makna bahasa tidak boleh dipindahkan bulat-bulat kepada zat Allah kerana bahasa Arab juga menggunakan banyak perkataan yang sama bagi makhluk tetapi hakikatnya berbeza apabila dinisbahkan kepada Allah. Sebagai contoh, Allah hidup dan manusia juga hidup, tetapi kehidupan Allah tidak menyerupai kehidupan makhluk. Allah mengetahui dan manusia mengetahui, namun ilmu Allah tidak menyerupai ilmu manusia. Demikian juga istiwa'.

Kesalahan terbesar berlaku apabila seseorang membayangkan bahawa istiwa' Allah sama seperti seseorang duduk di atas kerusi, seorang raja menaiki singgahsana, atau seekor burung hinggap di atas dahan. Semua gambaran tersebut berasal daripada pengalaman manusia terhadap jasad. Sedangkan Allah tidak boleh diukur melalui pengalaman manusia kerana Allah bukan jasad, bukan jirim, bukan jisim dan tidak tertakluk kepada hukum-hakam makhluk.

Perkataan "mengambil tempat" mempunyai makna yang sangat khusus dalam bahasa manusia. Apabila dikatakan seseorang mengambil tempat, ia membawa maksud dia berada di dalam suatu ruang yang mampu memuatkannya. Tempat itu menjadi sempadan kepada kewujudannya. Dia berada di satu lokasi dan tidak berada di lokasi yang lain. Dia mempunyai ukuran tertentu yang memenuhi ruang tersebut. Semua ciri ini adalah sifat makhluk yang berjisim.

Jika konsep ini dipindahkan kepada Allah, maka beberapa persoalan besar akan timbul. Adakah 'Arasy memuatkan Allah? Adakah Allah memenuhi sebahagian daripada 'Arasy atau seluruh 'Arasy? Jika seluruh 'Arasy dipenuhi Allah, maka apakah yang berada di luar 'Arasy? Jika hanya sebahagian 'Arasy diduduki Allah, maka adakah terdapat bahagian Allah yang tidak berada di atas 'Arasy? Semua persoalan ini menunjukkan bahawa konsep "mengambil tempat" lahir daripada sifat jasad, sedangkan Allah Maha Suci daripada segala sifat tersebut.

Tambahan pula, tempat sentiasa mempunyai ukuran. Setiap tempat mempunyai panjang, lebar dan keluasan tertentu. Apa sahaja yang berada di dalam tempat pasti boleh diukur sama ada besar atau kecil. Jika sesuatu berada di atas sesuatu tempat, maka ia mempunyai hubungan ruang dengan tempat tersebut. Sedangkan Allah tidak boleh diukur dengan ukuran makhluk. Tidak ada siapa yang mampu mengukur zat Allah, tidak ada ukuran yang meliputi-Nya, dan tidak ada sempadan yang membatasi-Nya.

Perlu juga difahami bahawa 'Arasy sendiri merupakan makhluk yang sangat agung. Namun sebesar mana sekalipun 'Arasy, ia tetap makhluk yang terbatas. Semua makhluk mempunyai permulaan dan bergantung kepada Allah untuk terus wujud. Maka tidak mungkin Allah bergantung kepada makhluk yang dicipta-Nya sendiri. Hubungan Allah dengan 'Arasy ialah hubungan Pencipta dengan ciptaan, bukan hubungan penghuni dengan tempat tinggal.

Apabila al-Quran menyebut bahawa Allah استوى على العرش, ia menunjukkan kemuliaan, keagungan, kekuasaan dan ketinggian Allah terhadap seluruh makhluk-Nya. 'Arasy disebut secara khusus kerana ia merupakan makhluk yang paling besar dalam alam ciptaan. Jika Allah mengkhabarkan tentang istiwa' di atas makhluk yang paling agung, maka secara tidak langsung seluruh makhluk yang berada di bawahnya berada di bawah kekuasaan Allah.

Seseorang mungkin bertanya, jika Allah tidak mengambil tempat, mengapa disebut "di atas 'Arasy"? Jawapannya ialah kerana lafaz tersebut datang daripada wahyu. Seorang mukmin menerima lafaz yang datang daripada Allah sebagaimana adanya tanpa menambah sesuatu yang tidak disebut oleh Allah. Allah menyebut istiwa', tetapi Allah tidak pernah menyebut bahawa Dia memerlukan 'Arasy, bergantung kepada 'Arasy, ditanggung oleh 'Arasy atau mengambil tempat di atas 'Arasy. Penambahan makna seperti itu memerlukan dalil yang jelas, sedangkan tidak terdapat nas yang menyatakan demikian.

Perbezaan antara lafaz wahyu dan tafsiran manusia perlu sentiasa dipelihara. Wahyu menyebut istiwa'. Adapun perkataan seperti duduk, bersandar, menetap secara fizikal, mengambil ruang, memenuhi tempat atau bertempat merupakan istilah tambahan yang tidak disebut secara jelas dalam nas. Oleh itu seseorang hendaklah berhati-hati agar tidak menyandarkan kepada Allah sesuatu yang tidak dinyatakan oleh Allah sendiri.

Hakikat istiwa' termasuk dalam perkara ghaib yang akal manusia tidak mampu mencapai hakikatnya secara menyeluruh. Akal hanya mengetahui bahawa Allah beristiwa' kerana Allah sendiri mengkhabarkannya. Namun bagaimana hakikat istiwa' tersebut bukanlah sesuatu yang boleh dicapai melalui logik, eksperimen ataupun imaginasi. Akal manusia hanya berfungsi menerima berita yang benar daripada wahyu dan mensucikan Allah daripada segala kekurangan.

Apabila manusia cuba membayangkan bagaimana Allah berada di atas 'Arasy, sebenarnya dia sedang menggunakan gambaran yang diperoleh daripada dunia fizikal. Semua gambaran manusia terbentuk melalui pengalaman melihat benda-benda berjisim. Oleh sebab itu, apa sahaja yang terlintas dalam fikiran pasti mempunyai warna, bentuk, ukuran, arah, sempadan dan ruang. Sedangkan Allah tidak menyerupai apa yang terlintas dalam fikiran manusia.

Perlu disedari bahawa istilah "atas" sendiri mempunyai beberapa penggunaan dalam bahasa Arab dan bahasa-bahasa lain. Kadangkala ia membawa maksud kedudukan fizikal, kadangkala membawa maksud kekuasaan, kadangkala membawa maksud kemuliaan, dan kadangkala membawa maksud penguasaan. Oleh itu, setiap penggunaan mestilah difahami mengikut konteksnya. Dalam konteks Allah, "atas" tidak boleh difahami semata-mata melalui ukuran fizikal seperti yang berlaku pada makhluk.

Allah Maha Tinggi daripada seluruh makhluk-Nya. Ketinggian Allah merupakan ketinggian yang mutlak, bukan sekadar ketinggian dari sudut jarak. Jika ketinggian Allah diukur dengan jarak, maka akan timbul persoalan tentang ukuran jarak tersebut. Sedangkan Allah tidak diukur dengan kilometer, meter atau tahun cahaya. Semua ukuran itu hanya terpakai kepada alam ciptaan.

Tambahan lagi, arah sendiri merupakan sebahagian daripada sistem alam semesta. Atas, bawah, kanan, kiri, depan dan belakang semuanya bergantung kepada kewujudan ruang. Tanpa ruang, arah tidak dapat difahami. Maka Allah yang menciptakan ruang tidak tertakluk kepada hukum ruang sebagaimana makhluk tertakluk kepadanya.

Apabila seorang mukmin membaca ayat-ayat istiwa', dia hendaklah merasakan keagungan Allah mengatasi seluruh alam. Seluruh langit yang bertingkat-tingkat, seluruh galaksi yang tidak terhitung, seluruh bintang yang berjuta-juta bahkan seluruh alam yang belum diterokai manusia semuanya berada di bawah kekuasaan Allah. Tiada satu zarah pun yang terlepas daripada tadbir-Nya. Inilah antara penghayatan yang lahir daripada memahami ayat-ayat istiwa'.

Sekiranya seseorang memahami bahawa istiwa' bermaksud Allah mengambil tempat sebagaimana makhluk, maka secara tidak langsung dia telah meletakkan Allah di bawah hukum makhluk. Segala yang mengambil tempat pasti mempunyai sempadan. Segala yang mempunyai sempadan boleh dibayangkan. Segala yang boleh dibayangkan mempunyai bentuk tertentu. Sedangkan Allah Maha Suci daripada semua sifat tersebut.

Oleh sebab itu, jalan yang paling selamat ialah menerima sebagaimana yang datang dalam al-Quran: Allah beristiwa' di atas 'Arasy dengan hakikat yang layak bagi kebesaran-Nya, tanpa menyerupakan-Nya dengan makhluk, tanpa membayangkan bentuknya, tanpa menetapkan bahawa Allah memerlukan tempat, dan tanpa menafikan apa yang Allah sendiri tetapkan bagi diri-Nya.

Kesimpulannya, firman Allah bahawa Dia اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ merupakan satu hakikat yang wajib diimani kerana ia datang daripada wahyu. Namun lafaz tersebut tidak semestinya membawa maksud bahawa Allah mengambil tempat di atas 'Arasy sebagaimana makhluk mengambil tempat. Konsep mengambil tempat mengandungi unsur ruang, ukuran, sempadan dan kebergantungan yang merupakan ciri-ciri makhluk. Allah pula ialah Pencipta tempat, Maha Kaya daripada seluruh ciptaan-Nya, Maha Tinggi, Maha Agung, dan tidak ada sesuatu pun yang menyerupai-Nya. Oleh itu, seorang mukmin mengimani istiwa' sebagaimana yang dikhabarkan oleh Allah, sambil mensucikan-Nya daripada segala sifat kekurangan dan daripada sebarang gambaran yang menyerupakan-Nya dengan makhluk.

s

• Laman Web