Adakah Jika Mengikut Salaf Dipanggil Taqlid Atau Syirik
edit / Perkataan Taqlid / Makna Taqlid / Adakah Jika Mengikut Salaf Dipanggil Taqlid Atau Syirik
Adakah Jika Mengikut Salaf Dipanggil Taqlid atau Syirik?
Persoalan sama ada mengikut Salaf boleh dinamakan sebagai taqlid atau syirik memerlukan penjelasan yang teliti kerana kedua-dua istilah tersebut mempunyai maksud yang berbeza sama sekali dalam disiplin ilmu Islam. Tidak semua bentuk mengikuti seseorang dinamakan taqlid yang tercela, dan jauh sekali setiap bentuk mengikuti manusia boleh dihukum sebagai syirik. Oleh itu, sebelum menjawab persoalan ini, istilah Salaf, taqlid, ittiba', dan syirik hendaklah difahami mengikut penggunaan para ulama dan berdasarkan dalil-dalil syarak.
Perkataan Salaf merujuk kepada generasi awal umat Islam yang terdiri daripada para sahabat Rasulullah ﷺ, tabi'in, dan tabi' al-tabi'in. Mereka dinamakan Salaf kerana mereka mendahului generasi selepas mereka dalam menerima dan memahami ajaran Islam. Keistimewaan mereka bukan kerana mereka manusia yang maksum, tetapi kerana mereka merupakan generasi yang paling hampir dengan zaman penurunan wahyu, paling memahami bahasa Arab yang asli, paling mengetahui sebab-sebab turunnya ayat al-Quran, dan paling mengenali cara Rasulullah ﷺ mengamalkan agama.
Rasulullah ﷺ memuji generasi ini sebagai generasi terbaik umat Islam. Oleh itu, apabila para ulama mengesyorkan supaya kembali kepada kefahaman Salaf, maksudnya ialah kembali kepada cara generasi terbaik memahami al-Quran dan Sunnah. Tujuannya bukan menjadikan Salaf sebagai sumber wahyu yang baharu, tetapi menjadikan mereka sebagai rujukan dalam memahami wahyu yang telah diturunkan.
Persoalan yang timbul ialah, apabila seseorang mengikuti kefahaman Salaf, adakah perbuatannya dinamakan taqlid? Jawapannya bergantung kepada maksud perkataan taqlid yang digunakan.
Dalam ilmu usul fiqh, taqlid biasanya ditakrifkan sebagai menerima pendapat seseorang tanpa mengetahui dalil yang menjadi sandarannya secara terperinci. Jika seorang Muslim awam mengikuti penjelasan seorang ulama tentang kefahaman Salaf kerana dia sendiri belum mempunyai kemampuan mengkaji dalil, maka dari sudut istilah usul fiqh, keadaan ini boleh termasuk dalam bentuk taqlid yang dibenarkan bagi orang yang belum layak berijtihad. Ia bukan satu celaan secara mutlak, bahkan merupakan keperluan bagi orang yang tidak memiliki alat-alat ijtihad.
Namun begitu, ramai ulama membezakan antara taqlid dan ittiba'. Menurut perbezaan ini, seseorang yang mengikuti Salaf kerana mengetahui bahawa pandangan mereka dibina di atas dalil daripada al-Quran dan Sunnah lebih tepat dinamakan melakukan ittiba', iaitu mengikuti berdasarkan dalil atau keyakinan terhadap kekuatan dalil. Walaupun dia belum mampu menghuraikan semua dalil tersebut secara mendalam, dia mengetahui bahawa tujuan pengikutannya ialah kembali kepada wahyu, bukan kepada individu semata-mata.
Perbezaan ini sangat penting kerana matlamat utama seorang Muslim bukanlah mengikut individu, tetapi mengikut wahyu Allah. Salaf dihormati kerana mereka merupakan penyampai dan pentafsir awal kepada wahyu tersebut. Oleh itu, apabila seseorang mengikuti Salaf dalam memahami al-Quran dan Sunnah, hakikatnya dia sedang berusaha mengikuti Rasulullah ﷺ melalui kefahaman generasi yang paling hampir dengan Baginda.
Dalam konteks ini, penggunaan istilah ittiba' lebih tepat berbanding taqlid apabila seseorang mengetahui bahawa asas pengikutannya ialah dalil syarak. Sebaliknya, jika seseorang hanya mengikut sesuatu pandangan tanpa mengetahui bahawa ia bersumberkan al-Quran dan Sunnah, maka dari sudut istilah usul fiqh ia boleh dinamakan taqlid. Walau bagaimanapun, taqlid dalam keadaan seperti ini bukanlah satu dosa jika dilakukan oleh orang yang memang tidak mempunyai kemampuan berijtihad.
Persoalan kedua ialah, adakah mengikut Salaf boleh dinamakan syirik?
Jawapannya ialah tidak, selama mana seseorang memahami kedudukan Salaf yang sebenar dalam Islam.
Syirik bermaksud mempersekutukan Allah dalam perkara yang menjadi hak-Nya, seperti ibadah, rububiyyah, uluhiyyah atau nama dan sifat-Nya. Syirik berlaku apabila seseorang menyembah selain Allah, berdoa kepada selain Allah sebagai ibadah, meyakini adanya kuasa ketuhanan pada makhluk, atau memberikan kepada makhluk hak yang menjadi milik Allah semata-mata.
Mengikuti Salaf tidak termasuk dalam mana-mana bentuk syirik tersebut. Seorang Muslim yang mempelajari tafsir para sahabat, mengikuti penjelasan tabi'in atau mengambil manfaat daripada kefahaman ulama Salaf tidak sedang menyembah mereka. Dia hanya mengambil ilmu daripada orang yang lebih mengetahui. Perbuatan ini sama seperti seseorang belajar hadis daripada seorang muhaddith atau belajar bahasa Arab daripada seorang ahli bahasa. Mengambil ilmu daripada manusia tidak menjadikan seseorang menyembah manusia tersebut.
Bahkan Islam sendiri memerintahkan orang yang tidak mengetahui supaya bertanya kepada mereka yang mempunyai ilmu. Perintah ini menunjukkan bahawa mengambil ilmu daripada ahli ilmu adalah sebahagian daripada tuntutan agama. Oleh itu, mustahil sesuatu yang diperintahkan oleh syariat dianggap sebagai syirik secara mutlak.
Namun demikian, terdapat satu keadaan yang perlu diberikan perhatian. Jika seseorang mengangkat mana-mana tokoh sehingga dia meyakini bahawa tokoh tersebut mempunyai kuasa menetapkan halal dan haram secara bebas daripada wahyu, atau dia menerima setiap perkataan tokoh tersebut walaupun jelas bertentangan dengan al-Quran dan Sunnah kerana menganggap tokoh itu mempunyai kedudukan yang setaraf dengan Rasulullah ﷺ dalam menetapkan agama, maka keyakinan seperti itu merupakan penyelewengan yang sangat serius. Akan tetapi, keadaan ini bukan kerana dia mengikuti Salaf, sebaliknya kerana dia telah memberikan kepada manusia satu kedudukan yang tidak diberikan oleh syariat.
Perlu difahami bahawa Salaf sendiri tidak pernah meminta manusia mengikuti mereka secara membuta tuli. Para sahabat sentiasa mengembalikan segala urusan kepada al-Quran dan Rasulullah ﷺ. Selepas kewafatan Rasulullah ﷺ, mereka saling berbincang dan berijtihad apabila tidak terdapat nas yang jelas. Mereka juga menerima teguran daripada sahabat lain apabila didatangkan dalil yang lebih kuat. Sikap ini menunjukkan bahawa mereka sendiri tidak mendakwa kemaksuman bagi diri mereka.
Para imam besar Ahli Sunnah juga mengajar prinsip yang sama. Mereka berulang kali mengingatkan bahawa apabila hadis Rasulullah ﷺ yang sahih bertentangan dengan pandangan mereka, maka hadis itulah yang wajib didahulukan. Hal ini membuktikan bahawa seluruh tradisi ilmu Islam dibina atas asas kembali kepada wahyu, bukan mengkultuskan individu.
Oleh sebab itu, seseorang yang mengikuti Salaf hendaklah memahami bahawa penghormatannya kepada mereka lahir kerana mereka menunjukkan jalan kepada Rasulullah ﷺ. Mereka bukan matlamat akhir, tetapi penunjuk jalan kepada wahyu. Seumpama seseorang mengikuti penunjuk arah untuk sampai ke destinasi, dia menghargai penunjuk tersebut kerana ia membawanya ke tempat yang betul, bukan kerana penunjuk itu sendiri menjadi destinasi.
Dalam sejarah Islam, para ulama sentiasa mengambil manfaat daripada ilmu generasi terdahulu. Imam Malik belajar daripada guru-gurunya, Imam al-Syafi'i belajar daripada Imam Malik, Imam Ahmad belajar daripada Imam al-Syafi'i, dan begitulah seterusnya. Rantaian ilmu ini menunjukkan bahawa Islam berkembang melalui pewarisan ilmu, bukan melalui setiap individu mentafsir agama secara bersendirian.
Justeru, seseorang yang mengikuti Salaf melalui penjelasan para ulama sebenarnya sedang menyambung rantaian ilmu yang diwarisi daripada generasi ke generasi. Hal ini bukanlah satu bentuk syirik, bahkan merupakan salah satu sebab agama Islam terus terpelihara daripada penyelewengan.
Pada masa yang sama, seseorang hendaklah mengelakkan sikap fanatik. Taksub kepada tokoh sehingga menolak dalil yang jelas bukanlah akhlak Salaf sendiri. Salaf terkenal dengan sifat tunduk kepada kebenaran. Mereka tidak mempertahankan pendapat peribadi apabila jelas terdapat dalil yang lebih kuat. Oleh itu, sesiapa yang benar-benar ingin mengikuti Salaf hendaklah mencontohi kerendahan hati mereka dalam menerima kebenaran.
Mengikuti Salaf juga bukan bererti menolak seluruh sumbangan ulama selepas mereka. Sebaliknya, ulama selepas Salaf telah mengumpulkan, menyusun dan menjelaskan warisan ilmu yang diterima daripada generasi awal tersebut. Oleh sebab itu, menghormati Salaf juga bererti menghormati kesinambungan ilmu Islam yang diwariskan oleh para ulama sepanjang zaman.
Hakikatnya, setiap Muslim sedang berusaha mengikuti Rasulullah ﷺ. Bezanya hanyalah cara untuk memahami Sunnah Baginda. Salaf menjadi rujukan utama kerana mereka paling hampir dengan zaman Rasulullah ﷺ. Maka mengikuti kefahaman mereka merupakan satu bentuk usaha untuk memastikan bahawa kefahaman terhadap wahyu tidak terpisah daripada cara generasi terbaik memahaminya.
Namun demikian, seorang Muslim tidak boleh berkata bahawa dia hanya mengikuti Salaf tanpa merujuk kepada al-Quran dan Sunnah. Salaf sendiri tidak pernah memisahkan diri mereka daripada wahyu. Mereka sentiasa berkata berdasarkan nas, berhujah dengan dalil, dan mengembalikan setiap perselisihan kepada kitab Allah dan Sunnah Rasul-Nya. Oleh itu, sesiapa yang benar-benar mengikuti Salaf sebenarnya sedang mengikuti metodologi mereka dalam kembali kepada wahyu.
Kesimpulannya, mengikut Salaf pada asalnya tidak dinamakan syirik. Ia juga tidak semestinya dinamakan taqlid yang tercela. Jika seseorang mengikuti Salaf kerana ingin memahami al-Quran dan Sunnah sebagaimana yang difahami oleh generasi terbaik umat Islam, maka pengikutannya lebih tepat disebut sebagai ittiba', iaitu mengikuti petunjuk berdasarkan wahyu melalui kefahaman generasi yang dipuji oleh Rasulullah ﷺ. Sekiranya seorang Muslim awam mengikuti penjelasan ulama tentang kefahaman Salaf kerana belum mampu berijtihad sendiri, maka keadaan itu termasuk dalam bentuk taqlid yang diharuskan dan bukan satu dosa. Sebaliknya, syirik hanya berlaku apabila seseorang memberikan kepada manusia hak yang menjadi milik Allah semata-mata, seperti menjadikan manusia sebagai sumber agama yang mutlak atau meletakkan mereka pada kedudukan yang menyamai Allah atau Rasul-Nya. Oleh itu, selagi seorang Muslim tetap meyakini bahawa al-Quran dan Sunnah ialah sumber tertinggi agama, manakala Salaf dihormati sebagai generasi terbaik yang membantu memahami kedua-duanya, maka mengikuti Salaf bukanlah syirik, bahkan merupakan satu pendekatan yang selari dengan tradisi ilmu Ahli Sunnah.
a
Comments
Post a Comment