Adakah Syirik Jika Bertaqlid Kepada Salaf
edit / Perkataan Taqlid / Makna Taqlid / Adakah Syirik Jika Bertaqlid Kepada Salaf
Adakah Syirik Jika Bertaqlid Kepada Salaf?
Persoalan sama ada bertaqlid kepada al-Salaf al-Salih boleh membawa kepada syirik memerlukan jawapan yang sangat teliti kerana ia melibatkan dua perkara yang berbeza dari sudut syarak, iaitu taqlid dan syirik. Kedua-duanya mempunyai definisi yang tersendiri, dan tidak boleh disamakan secara mutlak. Dalam akidah Islam, syirik merupakan dosa yang paling besar kerana ia bermaksud mempersekutukan Allah dalam perkara yang menjadi hak-Nya. Adapun taqlid pula ialah istilah yang digunakan dalam perbahasan ilmu bagi menggambarkan seseorang mengikuti pendapat orang lain tanpa mengetahui dalilnya secara terperinci. Oleh itu, sebelum menghukum sesuatu perbuatan sebagai syirik, terlebih dahulu perlu dipastikan sama ada perbuatan tersebut benar-benar memenuhi hakikat syirik sebagaimana yang diterangkan oleh al-Quran dan al-Sunnah.
Perkara pertama yang mesti difahami ialah bahawa syirik bukan sekadar mengikuti seseorang, tetapi syirik berlaku apabila seseorang memberikan kepada makhluk sesuatu yang menjadi hak Allah semata-mata. Antaranya ialah menyembah selain Allah, berdoa kepada selain Allah sebagai ibadah, meyakini bahawa makhluk mempunyai kuasa mutlak yang bebas daripada kehendak Allah, atau menjadikan sesuatu sebagai sekutu bagi Allah dalam perkara yang menjadi kekhususan-Nya. Oleh itu, tidak setiap bentuk mengikuti manusia boleh dinamakan syirik.
Begitu juga, Islam sendiri mengajar umatnya supaya bertanya kepada orang yang mempunyai ilmu apabila mereka tidak mengetahui sesuatu hukum. Prinsip ini menunjukkan bahawa merujuk kepada ahli ilmu bukanlah satu bentuk penyembahan kepada manusia, tetapi satu bentuk pengiktirafan terhadap kepakaran yang Allah kurniakan kepada mereka. Seorang pesakit yang mengikuti arahan doktor tidak menyembah doktor tersebut, bahkan dia menggunakan sebab yang diizinkan oleh Allah untuk mendapatkan rawatan. Demikian juga seorang Muslim yang bertanya kepada ulama tentang hukum syarak bukanlah menyembah ulama itu, tetapi mencari penjelasan tentang agama Allah daripada mereka yang lebih mengetahui.
Apabila persoalan ini dikaitkan dengan Salaf, maka keadaannya menjadi lebih jelas. Salaf ialah generasi awal umat Islam yang terdiri daripada para sahabat, tabi'in dan tabi' al-tabi'in. Mereka dipuji kerana keilmuan, kefahaman dan kesungguhan mereka dalam mengikuti Rasulullah ﷺ. Oleh itu, seseorang yang mengikuti kefahaman mereka terhadap al-Quran dan al-Sunnah pada asalnya tidak melakukan syirik, kerana dia bukan menyembah mereka, tetapi berusaha memahami wahyu melalui generasi yang paling hampir dengan zaman penurunannya.
Namun demikian, perlu dibezakan antara mengikuti Salaf sebagai jalan memahami wahyu dengan mengangkat Salaf ke kedudukan yang hanya layak bagi Rasulullah ﷺ atau bagi Allah. Islam mengajar bahawa tidak ada seorang pun daripada kalangan manusia selepas Rasulullah ﷺ yang maksum. Para sahabat merupakan manusia yang paling mulia selepas para nabi, namun mereka tetap manusia yang boleh berijtihad. Oleh itu, penghormatan kepada mereka tidak boleh berubah menjadi keyakinan bahawa setiap pandangan individu mereka adalah wahyu atau tidak mungkin tersilap.
Jika seseorang mengikuti Salaf kerana dia yakin bahawa mereka lebih memahami maksud al-Quran dan Sunnah daripada dirinya sendiri, maka hal itu bukan syirik. Sikap tersebut bahkan menunjukkan sifat tawaduk terhadap ilmu. Orang yang tidak mempunyai kemampuan berijtihad memerlukan bimbingan daripada mereka yang lebih mengetahui. Dalam keadaan seperti ini, pengikutannya adalah kepada ilmu yang diwariskan daripada Rasulullah ﷺ, bukan kepada individu sebagai objek ibadah.
Sebaliknya, jika seseorang meyakini bahawa seorang tokoh Salaf mempunyai hak untuk menetapkan hukum agama secara mutlak tanpa perlu tunduk kepada al-Quran dan Sunnah, atau dia menganggap perkataan tokoh tersebut wajib diterima walaupun jelas bercanggah dengan nas yang sahih, maka keyakinan seperti ini adalah sangat berbahaya. Dalam keadaan tertentu, jika seseorang benar-benar meyakini bahawa makhluk mempunyai hak menetapkan agama secara bebas daripada wahyu dan dia menerima perkara itu sebagai halal atau haram dengan keyakinan tersebut, maka dia telah memasuki perbahasan akidah yang sangat serius. Namun penentuan hukum terhadap individu tertentu memerlukan penelitian terhadap keyakinan dan keadaan yang sebenar, dan tidak boleh dibuat secara umum.
Di sinilah pentingnya membezakan antara ketaatan yang dibenarkan dengan ketaatan yang mutlak. Dalam Islam, ketaatan mutlak hanyalah kepada Allah dan Rasul-Nya. Adapun ketaatan kepada ulama, pemerintah atau ibu bapa adalah ketaatan yang bersyarat, iaitu selama mana ia tidak bercanggah dengan perintah Allah dan Rasul-Nya. Prinsip ini menjadikan seorang Muslim sentiasa mengembalikan segala urusan kepada wahyu sebagai neraca tertinggi.
Para sahabat sendiri tidak pernah meminta manusia mengikuti mereka secara membuta tuli. Bahkan apabila mereka berijtihad, mereka sentiasa menyedari kemungkinan berlaku kesilapan dalam perkara yang tidak mempunyai nas yang jelas. Mereka menerima teguran daripada sahabat lain apabila didatangkan dalil yang lebih kuat. Sikap ini menunjukkan bahawa Salaf sendiri tidak pernah mengajar manusia supaya menjadikan mereka sebagai sumber agama yang bebas daripada al-Quran dan Sunnah.
Begitu juga para imam besar Islam yang datang selepas mereka. Imam Abu Hanifah, Imam Malik, Imam al-Syafi'i dan Imam Ahmad sentiasa mengingatkan bahawa apabila hadis Rasulullah ﷺ yang sahih bertentangan dengan pandangan mereka, maka hadis itulah yang mesti didahulukan. Ini menunjukkan bahawa seluruh tradisi ilmu Ahli Sunnah dibina atas prinsip bahawa wahyu berada di tempat yang tertinggi, manakala manusia sentiasa berada di bawah penilaian wahyu.
Oleh itu, seseorang yang mengikuti penjelasan Salaf terhadap sesuatu ayat atau hadis sebenarnya sedang berusaha memahami maksud wahyu melalui generasi yang paling hampir dengan sumbernya. Hal ini tidak berbeza dengan seseorang yang mempelajari tafsir daripada ulama atau mempelajari hadis daripada muhaddithin. Semua itu adalah proses pembelajaran yang diiktiraf oleh syariat.
Namun seseorang hendaklah mengelakkan sikap fanatik yang melampau. Taksub berlaku apabila seseorang enggan menerima dalil yang sahih semata-mata kerana ingin mempertahankan pendapat tokohnya. Sikap seperti ini bukan sahaja merosakkan adab terhadap ilmu, malah boleh membawa seseorang semakin jauh daripada kebenaran. Walaupun tidak semua bentuk taksub membawa kepada syirik, ia merupakan penyakit hati yang boleh membuka jalan kepada penyelewengan jika tidak dibendung.
Dalam masa yang sama, seseorang juga tidak boleh tergesa-gesa menuduh orang lain melakukan syirik hanya kerana mereka mengikuti ulama atau mengikuti kefahaman Salaf. Menuduh syirik merupakan perkara yang sangat berat dalam Islam. Selagi seseorang masih mengakui bahawa Allah sahaja yang berhak disembah, meyakini bahawa al-Quran dan Sunnah merupakan sumber utama agama, serta mengikuti para ulama sebagai penyampai ilmu, maka asal hukumnya bukan syirik.
Perlu juga difahami bahawa para ulama ialah pewaris para nabi. Mereka tidak membawa wahyu baharu, tetapi menjelaskan wahyu yang telah diturunkan. Mengambil ilmu daripada mereka bukan bermaksud menjadikan mereka sekutu bagi Allah, tetapi memanfaatkan ilmu yang Allah anugerahkan kepada mereka. Bahkan jika seseorang enggan belajar daripada mana-mana ulama kerana menyangka semua bentuk mengikuti ulama adalah syirik, dia mungkin akan terjatuh ke dalam kefahaman agama yang salah akibat mentafsir nas tanpa asas ilmu yang mencukupi.
Dalam kehidupan seharian, setiap manusia bergantung kepada orang lain dalam bidang kepakaran masing-masing. Kita menerima ilmu daripada guru, rawatan daripada doktor dan reka bentuk daripada jurutera. Pergantungan seperti ini tidak menjadikan seseorang menyembah mereka. Demikian juga dalam agama. Mengambil ilmu daripada Salaf atau ulama bukanlah ibadah kepada mereka, tetapi mengambil manfaat daripada ilmu yang mereka sampaikan.
Apa yang dilarang ialah apabila seseorang meletakkan manusia pada kedudukan yang menyamai atau mengatasi wahyu. Jika seorang Muslim berkata bahawa dia akan tetap mengikut seseorang walaupun jelas bercanggah dengan al-Quran dan hadis yang sahih kerana menganggap tokoh tersebut tidak mungkin salah, maka sikap itu bertentangan dengan prinsip yang diajarkan oleh Islam. Namun penilaian sama ada seseorang telah melakukan dosa besar, kesesatan atau syirik memerlukan penelitian yang sangat cermat berdasarkan hakikat keyakinannya, bukan semata-mata berdasarkan ungkapan yang umum.
Oleh sebab itu, seorang Muslim hendaklah sentiasa mengekalkan keseimbangan. Dia menghormati Salaf kerana mereka merupakan generasi terbaik umat ini. Dia mempelajari tafsir mereka, memahami akidah mereka, mengambil manfaat daripada ilmu mereka, serta menghormati kedudukan mereka dalam sejarah Islam. Namun pada masa yang sama, dia tetap meyakini bahawa sumber agama yang mutlak hanyalah wahyu Allah dan Sunnah Rasulullah ﷺ. Salaf dihormati kerana mereka menyampaikan dan menjelaskan wahyu, bukan kerana mereka mempunyai kuasa mencipta agama yang baharu.
Mengikuti Salaf yang sebenar juga bererti mencontohi akhlak mereka. Mereka terkenal dengan sifat ikhlas, rendah hati, menerima nasihat, tidak fanatik kepada diri sendiri, serta sentiasa mengutamakan dalil daripada pandangan peribadi. Seseorang yang benar-benar mengikuti Salaf akan berusaha memiliki sifat-sifat tersebut, bukan sekadar menggunakan nama Salaf sebagai slogan untuk memenangkan sesuatu perbahasan.
Kesimpulannya, bertaqlid kepada Salaf pada dirinya bukanlah syirik. Jika yang dimaksudkan ialah seseorang mengikuti kefahaman Salaf terhadap al-Quran dan Sunnah kerana mengiktiraf keluasan ilmu mereka serta kedudukan mereka sebagai generasi terbaik yang paling hampir dengan wahyu, maka perkara tersebut tidak termasuk dalam syirik. Bahkan bagi orang yang belum memiliki kemampuan berijtihad, merujuk kepada kefahaman mereka merupakan jalan yang diiktiraf dalam tradisi ilmu Islam. Namun demikian, seorang Muslim tidak boleh mengangkat mana-mana manusia, termasuk tokoh Salaf, ke kedudukan yang hanya layak bagi Allah dan Rasul-Nya. Ketaatan mutlak hanyalah kepada Allah dan Rasulullah ﷺ, manakala para sahabat, tabi'in, tabi' al-tabi'in dan seluruh ulama diikuti kerana mereka menunjukkan jalan kepada wahyu, bukan kerana mereka memiliki sifat maksum atau kuasa menetapkan agama secara bebas. Dengan memahami keseimbangan ini, seseorang akan dapat menghormati Salaf sebagaimana yang diajarkan oleh Islam, tanpa terjatuh sama ada ke dalam sikap meremehkan mereka ataupun ke dalam sikap melampau yang bertentangan dengan prinsip tauhid.
a
Comments
Post a Comment