Sebelum Allah استوى على العرش Allah Bersemayam Atas Apa

edit / Makna Bersemayam / Sebelum Allah استوى على العرش Allah Bersemayam Atas Apa

Sebelum Allah اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ, Allah Bersemayam di Atas Apa?

Persoalan ini sering muncul apabila seseorang cuba memahami firman Allah tentang اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ dengan menggunakan ukuran pengalaman manusia. Soalan "Sebelum Allah beristiwa' di atas 'Arasy, Allah berada di atas apa?" pada zahirnya kelihatan mudah, tetapi hakikatnya ia mengandungi andaian yang perlu diperiksa terlebih dahulu. Andaian yang tersembunyi dalam soalan ini ialah bahawa setiap kewujudan mestilah sentiasa berada di atas sesuatu tempat, sebagaimana keadaan semua makhluk. Sedangkan andaian inilah yang menjadi titik utama yang perlu dinilai berdasarkan wahyu dan prinsip akidah Islam.

Allah ialah Tuhan yang wujud sebelum segala sesuatu diciptakan. Sebelum adanya langit, bumi, 'Arasy, Kursi, masa, ruang, arah, ukuran, jarak dan seluruh alam semesta, Allah telah pun wujud dengan kesempurnaan-Nya. Oleh itu, apabila seseorang bertanya "Allah berada di atas apa sebelum 'Arasy diciptakan?", maka persoalan tersebut sebenarnya telah mengandaikan bahawa Allah memerlukan sesuatu yang menjadi tempat-Nya. Sedangkan tempat itu sendiri belum lagi diciptakan.

Hakikat pertama yang mesti difahami ialah bahawa 'Arasy merupakan makhluk. Walau sebesar dan semulia mana sekalipun 'Arasy, ia tetap ciptaan Allah. Allah menciptakan 'Arasy sebagaimana Allah menciptakan langit, bumi dan seluruh alam. Maka kewujudan Allah tidak pernah bergantung kepada kewujudan 'Arasy. Jika Allah hanya boleh wujud setelah adanya 'Arasy, nescaya 'Arasy menjadi syarat kepada kewujudan Allah. Sedangkan Allah bersifat Maha Awal, tidak didahului oleh sesuatu, dan tidak memerlukan apa pun daripada makhluk-Nya.

Di sinilah pentingnya membezakan antara Pencipta dengan ciptaan. Semua makhluk memerlukan tempat. Manusia memerlukan bumi untuk berpijak. Burung memerlukan udara untuk terbang. Ikan memerlukan air untuk hidup. Planet memerlukan orbit untuk bergerak. Galaksi memerlukan ruang untuk terbentang. Semua makhluk tidak dapat dipisahkan daripada tempat kerana tempat merupakan sebahagian daripada sistem penciptaan mereka. Namun Allah bukan sebahagian daripada sistem penciptaan. Allah ialah Pencipta sistem itu sendiri.

Oleh sebab itu, persoalan "Allah berada di atas apa?" tidak boleh disamakan dengan persoalan "manusia berada di atas apa?". Manusia berada di atas bumi kerana manusia ialah makhluk berjisim yang memerlukan ruang. Allah pula bukan jasad, bukan jirim dan bukan makhluk yang tertakluk kepada hukum ruang. Maka cara kewujudan Allah tidak boleh diukur dengan cara kewujudan makhluk.

Firman Allah bahawa Dia اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ tidak boleh difahami sebagai permulaan kewujudan Allah di suatu tempat. Allah tidak berpindah daripada suatu lokasi kepada lokasi yang lain. Allah juga tidak berubah daripada keadaan tanpa tempat kepada keadaan bertempat. Sebaliknya, istiwa' merupakan satu hakikat yang Allah khabarkan tentang diri-Nya selepas penciptaan 'Arasy, dan hakikatnya adalah sebagaimana yang layak bagi kebesaran Allah tanpa menyerupakan-Nya dengan makhluk.

Jika seseorang mengatakan bahawa sebelum 'Arasy Allah berada di atas sesuatu yang lain, maka dia perlu membawa dalil yang jelas daripada al-Quran atau al-Sunnah. Jika tiada dalil, maka dakwaan tersebut hanyalah sangkaan. Dalam perkara ghaib, sangkaan tidak boleh dijadikan asas akidah. Seorang mukmin berhenti pada batas yang dibawa oleh wahyu. Wahyu menyebut bahawa Allah beristiwa' di atas 'Arasy, tetapi wahyu tidak menyebut bahawa sebelum itu Allah berada di atas makhluk yang lain.

Sebaliknya, jika seseorang mengatakan bahawa sebelum penciptaan 'Arasy Allah tidak berada di mana-mana kerana ketika itu belum ada tempat, maka kenyataan itu juga memerlukan penjelasan yang berhati-hati. Sebab istilah "di mana-mana" atau "tidak di mana-mana" lahir daripada konsep ruang yang merupakan ciptaan Allah. Maka yang lebih selamat ialah menetapkan apa yang ditetapkan oleh wahyu dan tidak melampaui batas dengan membuat kesimpulan yang tidak mempunyai sandaran nas.

Hakikatnya, persoalan "di mana Allah sebelum 'Arasy?" hampir sama seperti bertanya "ke arah mana Allah melihat sebelum adanya arah?" atau "berapa jauhkah Allah sebelum adanya jarak?". Semua persoalan ini menggunakan ukuran makhluk terhadap Zat Allah. Sedangkan ukuran tersebut hanya wujud selepas Allah menciptakan alam.

Masa juga perlu difahami dengan betul. Perkataan "sebelum" ialah istilah yang berkaitan dengan masa. Sedangkan masa sendiri merupakan sebahagian daripada alam ciptaan. Allah tidak menjadi tua kerana masa berlalu. Allah tidak menunggu masa untuk menjadi Tuhan. Allah tidak berubah kerana perjalanan waktu. Maka apabila disebut "sebelum penciptaan 'Arasy", ia bukan bermaksud Allah melalui suatu tempoh menunggu sebagaimana makhluk menunggu. Ia sekadar menunjukkan bahawa penciptaan 'Arasy berlaku selepas Allah yang sedia wujud.

Begitu juga dengan tempat. Tempat hanya mempunyai makna apabila wujud ruang yang boleh diisi oleh makhluk. Jika ruang belum diciptakan, maka konsep tempat belum mempunyai makna sebagaimana yang difahami manusia. Oleh sebab itu, tidak wajar mempersoalkan tempat Allah sebelum penciptaan tempat.

Salah satu kesilapan yang sering berlaku ialah menganggap bahawa jika Allah tidak mengambil tempat, maka Allah "tiada". Kesimpulan ini lahir kerana manusia terbiasa bahawa setiap benda yang wujud mesti mempunyai lokasi. Namun pengalaman manusia hanya meliputi alam ciptaan. Allah tidak termasuk dalam kategori benda yang dicipta. Oleh itu, kewujudan Allah tidak bergantung kepada syarat-syarat kewujudan makhluk.

Sekiranya Allah memerlukan tempat, maka tempat itu lebih dahulu menentukan kedudukan Allah. Tempat menjadi lebih besar daripada apa yang berada di dalamnya. Tempat juga menjadi sempadan kepada apa yang berada di dalamnya. Sedangkan Allah Maha Besar daripada segala sesuatu dan tidak diliputi oleh sesuatu pun daripada makhluk-Nya.

Firman Allah tentang istiwa' di atas 'Arasy juga tidak membawa maksud bahawa Allah baru memperoleh kemuliaan selepas adanya 'Arasy. Allah sentiasa Maha Mulia sebelum penciptaan langit dan bumi. Allah sentiasa Maha Agung sebelum adanya malaikat, jin dan manusia. Kemuliaan Allah tidak bertambah dengan kewujudan makhluk. Sebaliknya, makhluk memperoleh kemuliaan kerana dinisbahkan kepada Allah.

Mengapa Allah menyebut 'Arasy? Kerana 'Arasy merupakan makhluk yang paling besar dalam alam ciptaan. Dengan menyebut istiwa' di atas 'Arasy, Allah menunjukkan kebesaran dan kekuasaan-Nya ke atas seluruh ciptaan. Ia bukan untuk menunjukkan bahawa Allah memerlukan 'Arasy sebagai tempat bergantung atau tempat bersemayam sebagaimana raja memerlukan singgahsana.

Perlu difahami bahawa istilah "bersemayam" dalam bahasa Melayu sering membawa gambaran seorang raja duduk di atas takhta. Gambaran ini tidak boleh dipindahkan terus kepada Allah tanpa penjelasan. Jika istilah tersebut digunakan sebagai terjemahan kepada lafaz istiwa', maka hendaklah difahami bahawa hakikatnya adalah sebagaimana yang layak bagi Allah, bukan seperti cara makhluk bersemayam di atas kerusi atau singgahsana.

Akal manusia mempunyai batas. Ia mampu memahami perkara yang berada dalam lingkungan pengalaman deria. Namun apabila berbicara tentang zat Allah, akal hanya mampu memahami apa yang dikhabarkan oleh wahyu. Apa yang berada di luar wahyu tidak boleh dipastikan melalui imaginasi atau falsafah semata-mata.

Apabila seseorang bertanya "Allah berada di atas apa sebelum 'Arasy?", sebenarnya dia sedang cuba membina gambaran mental tentang kedudukan Allah. Sedangkan apa sahaja gambaran yang muncul dalam fikiran pasti berasal daripada pengalaman melihat benda-benda fizikal. Oleh sebab itu, semua gambaran tersebut tidak layak disandarkan kepada Allah.

Cara yang paling selamat ialah mengimani bahawa Allah sentiasa wujud dengan kesempurnaan-Nya sebelum penciptaan segala sesuatu. Kemudian Allah menciptakan 'Arasy, dan Allah mengkhabarkan bahawa Dia اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ. Kita mengimani kedua-dua hakikat tersebut sebagaimana datangnya wahyu, tanpa menambah cerita yang tidak disebut oleh Allah dan Rasul-Nya.

Persoalan-persoalan seperti "Allah berada di atas apa?", "berapa jauh Allah?", "berapa besar Allah?" atau "di bahagian mana Allah berada?" semuanya berpunca daripada cubaan mengukur Allah dengan ukuran makhluk. Sedangkan Allah berfirman bahawa tidak ada sesuatu pun yang menyerupai-Nya. Prinsip ini menjadi neraca utama dalam memahami seluruh ayat-ayat sifat.

Maka, apabila ditanya "Sebelum Allah beristiwa' di atas 'Arasy, Allah bersemayam di atas apa?", jawapan yang paling selamat ialah: Allah telah sedia wujud sebelum penciptaan 'Arasy dan sebelum penciptaan seluruh tempat. Allah tidak bergantung kepada tempat untuk wujud. Setelah Allah menciptakan 'Arasy, Allah mengkhabarkan bahawa Dia اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ dengan hakikat yang layak bagi keagungan-Nya. Adapun bagaimana hakikat istiwa' tersebut, ia termasuk perkara ghaib yang tidak dijelaskan secara terperinci oleh wahyu, maka tidak boleh dipastikan dengan akal atau imaginasi.

Kesimpulannya, persoalan ini tidak boleh dijawab dengan membina andaian bahawa Allah mesti berada di atas sesuatu sebelum adanya 'Arasy. Andaian itu sendiri berasal daripada hukum makhluk, sedangkan Allah adalah Pencipta segala tempat dan tidak bergantung kepada ciptaan-Nya. Seorang mukmin mengimani bahawa Allah sentiasa wujud dengan kesempurnaan-Nya, menciptakan 'Arasy dengan kehendak-Nya, kemudian mengkhabarkan bahawa Dia beristiwa' di atas 'Arasy sebagaimana yang layak bagi kebesaran-Nya. Di sinilah letaknya adab seorang hamba terhadap perkara-perkara ghaib: menetapkan apa yang Allah tetapkan, menafikan apa yang Allah nafikan, serta tidak melampaui batas dengan membuat dakwaan yang tidak disokong oleh nas yang sahih.

a

• Laman Web