Perbahasan Tentang Ayat 9 Dari Surah Al-Anfal إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ ... (Al-Anfal:9)
- Perbahasan Tentang Ayat 9 Dari Surah Al-Anfal إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ ... (Al-Anfal:9) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 9 Dari Surah Al-Anfal ... فَٱسْتَجَابَ لَكُمْ ... (Al-Anfal:9) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 9 Dari Surah Al-Anfal ... أَنِّى مُمِدُّكُم بِأَلْفٍ مِّنَ ٱلْمَلَٰٓئِكَةِ مُرْدِفِينَ (Al-Anfal:9) / edit
Perbahasan Tentang Ayat 9 Dari Surah Al-Anfal إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ ... (Al-Anfal:9)
Penyataan إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ daripada Surah al-Anfal ayat 9 merupakan suatu penyataan yang sangat kuat dalam menggambarkan keadaan manusia ketika berada dalam kesempitan yang sangat berat sehingga mereka tidak lagi melihat makhluk sebagai tempat pergantungan mutlak, bahkan hati mereka berpaling kepada Allah Taala dengan permohonan pertolongan. Penyataan ini ringkas dari sudut lafaz, tetapi mengandungi makna yang sangat luas tentang hakikat seorang hamba, hakikat Rabb yang menjadi tempat bergantung, hakikat doa ketika kesusahan, hakikat istighathah, hakikat sebab dan musabbib, serta hubungan antara tauhid dengan keadaan manusia ketika semua sebab zahir kelihatan tidak mencukupi. Lafaz إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ tidak menggambarkan suatu permintaan biasa yang lahir daripada keinginan sampingan, tetapi menggambarkan suatu keadaan manusia yang sangat memerlukan pertolongan sehingga mereka memohon kepada Rabb mereka. Dalam lafaz تَسْتَغِيثُونَ terdapat makna mencari pertolongan secara bersungguh-sungguh ketika berada dalam keadaan yang mendesak. Ia bukan sekadar meminta sesuatu kerana suka atau menginginkan tambahan nikmat, tetapi mencari الغوث, iaitu pertolongan dan penyelamatan daripada kesusahan. Maka penyataan ini membuka suatu gambaran tentang hati manusia ketika berhadapan dengan keadaan yang sangat berat: manusia akhirnya menyedari bahawa dirinya lemah, bahawa kemampuan dirinya terbatas, bahawa sebab-sebab yang ada di hadapannya tidak berdiri sendiri, dan bahawa pertolongan sebenar berada di tangan Allah Taala.
Lafaz إِذْ pada awal penyataan tersebut mempunyai kedudukan yang penting. إِذْ merupakan zharaf bagi masa lampau yang membawa makna “ketika”, “pada waktu”, atau “ingatlah ketika”. Dalam konteks ayat ini, ia menghubungkan peristiwa permohonan pertolongan tersebut dengan suatu peristiwa yang telah berlaku. Peristiwa yang dimaksudkan ialah keadaan orang-orang beriman dalam peperangan Badar ketika mereka menghadapi musuh yang jauh lebih besar dari sudut bilangan dan persiapan. Namun fokus perbahasan pada penyataan ini bukanlah keseluruhan kisah peperangan Badar, bukan juga perincian strategi peperangan, tetapi keadaan yang dirakamkan oleh Allah Taala melalui lafaz إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ. Allah Taala memilih untuk mengabadikan keadaan permohonan pertolongan itu dalam al-Quran. Ini memberikan satu pengajaran yang sangat besar bahawa keadaan hati manusia ketika menghadapi kesempitan juga mempunyai nilai yang besar di sisi Allah Taala. Sesuatu doa yang mungkin hanya dirasakan oleh manusia sebagai jeritan hati dalam keadaan genting, Allah Taala rakamkan sebagai sebahagian daripada wahyu-Nya. Dengan demikian, lafaz إِذْ bukan sekadar penunjuk masa, tetapi membawa manusia kembali kepada suatu keadaan yang perlu direnungi: keadaan hamba yang sangat berhajat kepada Rabbnya.
Lafaz تَسْتَغِيثُونَ pula berasal daripada akar kata غ و ث yang berkaitan dengan الغوث, iaitu pertolongan, bantuan dan penyelamatan daripada kesusahan. Bentuk تَسْتَغِيثُونَ ialah fi‘il mudhari‘ dalam bentuk istif‘al, daripada kata استغاث يستغيث استغاثة. Wazan استفعال dalam banyak penggunaan bahasa Arab membawa makna طلب, iaitu meminta atau mencari sesuatu. Maka استغاثة membawa makna طلب الغوث, iaitu meminta pertolongan atau meminta penyelamatan. Ini sangat penting kerana lafaz tersebut bukan sekadar menunjukkan bahawa pertolongan telah diberikan, tetapi terlebih dahulu menunjukkan keadaan manusia yang memohon pertolongan. Mereka berada dalam keadaan memerlukan. Mereka mengetahui bahawa diri mereka tidak mencukupi. Mereka menghadapkan permohonan kepada Rabb mereka. Dengan itu, perkataan تَسْتَغِيثُونَ sendiri mengandungi gambaran kehambaan. Orang yang meminta pertolongan mengakui bahawa dirinya memerlukan pihak yang dimintainya. Dalam konteks ini, pengakuan keperluan kepada Allah merupakan sebahagian daripada hakikat ubudiyyah.
Bentuk تَسْتَغِيثُونَ juga menunjukkan bahawa yang melakukan istighathah ialah lebih daripada seorang kerana واو الجماعة pada hujung lafaz tersebut menunjukkan kata ganti nama “kamu semua”. Mereka secara bersama-sama berada dalam keadaan memohon pertolongan. Namun walaupun lafaznya berbentuk jamaah, setiap individu tetap mempunyai hubungan langsung dengan Allah Taala. Keseluruhan kumpulan memohon, tetapi permohonan itu tidak menghilangkan hubungan peribadi antara seorang hamba dengan Rabbnya. Ini menunjukkan bahawa doa berjamaah dan doa individu tidak bertentangan. Manusia boleh bersama-sama menghadapi suatu kesusahan dan bersama-sama memohon kepada Allah, tetapi setiap hati tetap berada di bawah pengetahuan Allah. Tidak ada satu hati pun yang tersembunyi daripada-Nya. Tidak ada satu jeritan pun yang tidak didengar-Nya. Tidak ada satu permintaan yang keluar daripada hati seorang hamba dalam keadaan sangat memerlukan yang berada di luar pengetahuan Allah Taala.
Penggunaan fi‘il mudhari‘ تَسْتَغِيثُونَ juga memberikan gambaran tentang perbuatan yang sedang berlangsung pada ketika itu. Allah Taala tidak menggunakan suatu lafaz yang hanya menunjukkan bahawa mereka pernah meminta pertolongan sebagai satu peristiwa yang terputus daripada keadaan hati mereka, tetapi menggunakan bentuk yang menggambarkan mereka sedang melakukan istighathah. Keadaan mereka sedang berada dalam proses memohon pertolongan. Mereka sedang menghadapkan permintaan kepada Rabb mereka. Mereka sedang berada dalam keadaan yang memerlukan. Ini memberikan gambaran hidup kepada peristiwa tersebut. Pembaca seolah-olah diarahkan untuk melihat keadaan manusia ketika berada dalam kesempitan dan memahami bagaimana hati seorang mukmin sepatutnya bertindak apabila berhadapan dengan perkara yang melebihi kemampuan dirinya.
Perkara yang sangat penting ialah objek seruan dalam penyataan tersebut, iaitu رَبَّكُمْ. Allah Taala tidak sekadar menyebut bahawa mereka beristighathah, tetapi menjelaskan bahawa mereka beristighathah kepada Rabb mereka. Lafaz رَبَّ merupakan salah satu lafaz yang sangat besar dalam al-Quran. Ia membawa makna Tuhan, Pemilik, Penguasa, Pemelihara, Pentadbir dan yang menguruskan makhluk. Apabila Allah Taala menyebut رَبَّكُمْ, terdapat hubungan yang sangat dekat antara sifat rububiyyah Allah dengan keperluan manusia terhadap pertolongan. Mereka memohon kepada Rabb mereka kerana Rabb ialah yang menciptakan, memiliki, mengurus, menjaga dan mentadbir mereka. Seorang hamba yang benar-benar memahami makna رب akan mengetahui bahawa dirinya tidak pernah terkeluar daripada pentadbiran Allah. Dalam keadaan lapang ataupun sempit, sihat ataupun sakit, kuat ataupun lemah, kaya ataupun miskin, manusia tetap berada di bawah rububiyyah Allah.
Lafaz رَبَّكُمْ terdiri daripada رَبَّ yang merupakan isim dan كُمْ sebagai dhamir yang menunjukkan “kamu”. Penggunaan dhamir kepunyaan atau hubungan كُمْ menghasilkan ungkapan “Rabb kamu”. Ia merupakan ungkapan yang sangat kuat dari sudut hubungan. Allah Taala menyebut bahawa mereka mempunyai Rabb. Bukan bermaksud Allah menjadi milik manusia, kerana Allah tidak dimiliki oleh makhluk, tetapi menunjukkan hubungan rububiyyah antara Allah sebagai Rabb dengan mereka sebagai hamba. Mereka adalah makhluk yang berada di bawah pemeliharaan, kekuasaan dan pentadbiran Allah. Apabila mereka berhadapan dengan kesusahan, mereka mengarahkan permintaan kepada Rabb mereka. Ini menunjukkan bahawa kesedaran terhadap rububiyyah Allah sepatutnya melahirkan pergantungan kepada-Nya.
Di sinilah perbezaan besar antara seseorang yang mengetahui bahawa Allah ialah Rabb dengan seseorang yang benar-benar hidup di bawah penghayatan rububiyyah Allah. Mengetahui secara teori bahawa Allah menciptakan alam adalah satu perkara, tetapi apabila manusia berhadapan dengan bahaya lalu hatinya benar-benar kembali kepada Allah, pada ketika itu pengertian rububiyyah menjadi suatu hakikat yang hidup dalam dirinya. Dia mengetahui bahawa Allah bukan sekadar Pencipta alam yang jauh daripada urusan manusia. Allah ialah Rabb yang mentadbir segala sesuatu. Sebab itu manusia berdoa kepada-Nya. Dia meminta kepada Allah kerana mengetahui bahawa segala sesuatu berada di bawah kekuasaan-Nya. Dia mengakui bahawa sebab-sebab duniawi tidak mempunyai kekuasaan yang berdiri sendiri.
Istighathah juga menunjukkan bahawa manusia mempunyai fitrah untuk mencari tempat perlindungan ketika berada dalam kesusahan. Ketika manusia berada dalam keadaan sangat genting, banyak perkara yang selama ini dianggap penting tiba-tiba menjadi kecil. Harta yang banyak tidak semestinya mampu menghilangkan bahaya. Kedudukan yang tinggi tidak semestinya dapat menyelamatkan seseorang. Populariti tidak semestinya memberikan perlindungan. Kekuatan tubuh mempunyai batas. Pengetahuan manusia juga mempunyai batas. Ketika sebab-sebab manusia berhenti memberikan keyakinan mutlak, hati akan mencari sesuatu yang lebih tinggi. Orang yang beriman mengetahui bahawa tempat kembali tersebut ialah Allah Taala. Maka istighathah kepada Allah merupakan manifestasi kehambaan dan tauhid kerana hamba mengakui bahawa Allah ialah tempat pergantungan yang sebenar.
Namun demikian, memahami تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ tidak bermaksud semua bentuk permintaan pertolongan kepada makhluk adalah syirik. Perkara ini perlu dibezakan dengan teliti. Manusia memang meminta pertolongan daripada manusia lain dalam perkara yang berada dalam kemampuan mereka. Seseorang meminta doktor merawat penyakit. Seseorang meminta sahabat mengangkat barang. Seseorang meminta guru mengajar. Seseorang meminta anggota keselamatan membantu dalam keadaan bahaya. Seseorang meminta orang lain memberikan air ketika haus. Semua ini termasuk penggunaan sebab yang Allah izinkan dan tidak semestinya bercanggah dengan tauhid. Yang menjadi persoalan ialah hakikat pergantungan hati dan jenis pertolongan yang diminta. Makhluk tidak memiliki kuasa mutlak dan tidak mempunyai kemampuan ghaib secara bebas daripada Allah. Adapun Allah Taala ialah Rabb yang menjadi tempat pergantungan mutlak. Maka تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ perlu difahami dalam kerangka tauhid yang membezakan antara mengambil sebab dengan memberikan sifat ketuhanan kepada sebab.
Perbezaan ini sangat penting kerana manusia hidup dalam alam sebab. Allah Taala menciptakan sebab dan musabbab. Seseorang yang lapar mengambil makanan. Seseorang yang sakit mendapatkan rawatan. Seseorang yang menghadapi bahaya meminta bantuan orang yang berada di hadapannya. Semua ini tidak bermaksud dia menyamakan makhluk dengan Allah. Yang perlu dijaga ialah keyakinan bahawa sebab tidak berdiri sendiri. Makanan tidak mencipta rezeki secara mutlak. Ubat tidak mencipta kesembuhan secara mutlak. Doktor tidak memiliki kehidupan pesakit. Manusia yang membantu tidak memiliki kuasa mutlak terhadap hasil. Allah ialah Rabb kepada sebab dan musabbab. Apabila seorang mukmin mengambil sebab, dia mengambilnya sebagai sebab. Apabila dia berdoa, dia mengarahkan ibadah kepada Allah. Apabila dia bergantung, pergantungan mutlaknya hanya kepada Allah.
Istighathah juga berbeza daripada sekadar meminta bantuan biasa dari sudut keadaan yang digambarkan oleh lafaz. Istighathah mengandungi unsur kesusahan dan permintaan pertolongan untuk menghilangkan kesusahan tersebut. Oleh sebab itu, apabila seorang hamba melakukan istighathah kepada Allah, dia mengakui dua perkara sekaligus: pertama, dirinya berada dalam keadaan berhajat; kedua, Allah mempunyai kemampuan untuk memberikan pertolongan. Pengakuan pertama ialah pengakuan terhadap kelemahan hamba. Pengakuan kedua ialah pengakuan terhadap kekuasaan Allah. Kedua-duanya sangat dekat dengan tauhid. Hamba itu lemah, Allah Maha Berkuasa. Hamba itu berhajat, Allah Maha Kaya. Hamba tidak mengetahui semua perkara, Allah Maha Mengetahui. Hamba tidak mampu mengurus semua akibat, Allah ialah Rabb yang mentadbir segala sesuatu.
Kekuatan lafaz تَسْتَغِيثُونَ juga terletak pada kenyataan bahawa manusia tidak malu mengakui keperluannya kepada Allah. Dalam kehidupan biasa, manusia sering berusaha menampilkan dirinya sebagai kuat. Dia tidak mahu dilihat lemah. Dia mahu dilihat mampu mengurus segala perkara. Dia mahu kelihatan tidak memerlukan sesiapa. Tetapi ketika berada dalam kesempitan, hakikat manusia terserlah. Dia ialah makhluk yang memerlukan. Bahkan sebenarnya manusia sentiasa memerlukan Allah, sama ada dia sedar atau tidak. Ketika sihat, dia memerlukan Allah. Ketika sakit, dia memerlukan Allah. Ketika kaya, dia memerlukan Allah. Ketika miskin, dia memerlukan Allah. Ketika berjaya, dia memerlukan Allah. Ketika gagal, dia memerlukan Allah. Ketika lapang, dia memerlukan Allah. Ketika sempit, dia memerlukan Allah. Istighathah hanya membuka sesuatu yang selama ini memang benar tentang manusia, iaitu manusia tidak pernah bebas daripada keperluan kepada Rabbnya.
Allah Taala menyebut رَبَّكُمْ, bukan sekadar رب. Ini membawa suatu sentuhan yang mendalam terhadap hati. Rabb kamu. Tuhan kamu. Pemelihara kamu. Pentadbir kamu. Pemilik kamu. Yang menjaga kamu. Yang mengurus kamu. Yang mengetahui kamu. Maka apabila kamu berada dalam kesusahan, jangan lupa kepada siapa kamu perlu kembali. Lafaz ini membentuk hubungan antara kelemahan hamba dengan rububiyyah Allah. Seorang hamba yang mengetahui Rabbnya tidak akan menjadikan kesusahan sebagai sebab untuk berpaling daripada Allah. Sebaliknya, kesusahan menjadi sebab untuk kembali kepada Allah dengan lebih bersungguh-sungguh.
Dalam kehidupan manusia, terdapat keadaan di mana seseorang hanya mengenal Allah ketika susah. Apabila musibah datang, dia berdoa dengan bersungguh-sungguh. Apabila bahaya hilang, dia kembali lalai. Keadaan seperti ini menunjukkan bahawa manusia mudah lupa. Namun penyataan إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ boleh menjadi peringatan supaya hubungan dengan Allah tidak hanya dihidupkan ketika darurat. Seorang mukmin sepatutnya berdoa kepada Allah dalam keadaan lapang dan sempit. Kesusahan bukan masa pertama untuk mengenal Allah. Ia sepatutnya menjadi keadaan yang memperkuat hubungan yang memang telah ada. Jika manusia hanya mengingati Allah ketika bencana, dia belum benar-benar memahami makna رَبَّكُمْ. Rabb ialah Rabb dalam semua keadaan, bukan hanya ketika hamba berada dalam bahaya.
Namun dari sudut fitrah manusia, tidak dapat dinafikan bahawa kesusahan sering membuka pintu kesedaran yang tertutup ketika keadaan lapang. Ketika seseorang merasa dirinya mempunyai banyak kemampuan, dia mungkin lupa bahawa semua kemampuan itu pemberian Allah. Ketika semua sebab berjalan lancar, dia mungkin menyangka sebab itu sendiri yang memberikan hasil. Tetapi apabila sebab terputus, dia mula melihat kelemahan dirinya. Dalam keadaan tersebut, hati menjadi lebih mudah merendah kepada Allah. Inilah salah satu hikmah ujian. Ujian tidak semestinya menunjukkan bahawa Allah meninggalkan hamba. Kadang-kadang ujian menjadi sebab hamba kembali mengenal Rabbnya. Kesusahan boleh menjadi pintu kepada pengabdian yang lebih dalam jika manusia menghadapinya dengan iman.
Istighathah juga menolak kesombongan manusia terhadap kemampuan dirinya. Manusia boleh memiliki teknologi, ilmu, pengalaman dan persiapan, tetapi semua itu mempunyai batas. Dalam peperangan Badar, orang beriman berhadapan dengan keadaan yang sangat mencabar. Mereka tidak bergantung kepada bilangan dan kekuatan mereka semata-mata. Mereka beristighathah kepada Rabb mereka. Ini tidak bermaksud mereka meninggalkan usaha. Mereka berada dalam peperangan, menggunakan strategi dan menghadapi musuh. Tetapi di sebalik usaha itu, hati mereka mengetahui bahawa kemenangan tidak terhasil daripada sebab secara bebas. Allah yang menentukan hasil. Dengan itu, istighathah tidak bertentangan dengan ikhtiar. Bahkan istighathah yang benar melengkapkan ikhtiar kerana hati tidak menyembah sebab.
Seseorang boleh mempunyai persiapan yang sangat baik tetapi tetap perlu berdoa. Seseorang boleh mempunyai ilmu yang luas tetapi tetap perlu berdoa. Seseorang boleh mempunyai kekuatan yang besar tetapi tetap perlu berdoa. Doa bukan pengakuan bahawa usaha tidak berguna. Doa ialah pengakuan bahawa usaha manusia tidak berdiri sendiri. Inilah keseimbangan yang sangat penting. Orang yang meninggalkan usaha dengan alasan bertawakal sebenarnya salah memahami tawakal. Orang yang meninggalkan doa dengan alasan usaha juga salah memahami tawakal. Mukmin mengambil sebab dan memohon pertolongan Allah. Dia bekerja seolah-olah mempunyai tanggungjawab untuk berusaha, tetapi hatinya mengetahui bahawa hasil akhir berada dalam ketentuan Allah.
Lafaz تَسْتَغِيثُونَ juga mengajar bahawa doa yang lahir daripada keperluan sebenar tidak semestinya panjang. Dalam keadaan genting, hati tidak memerlukan susunan kata yang banyak untuk diketahui Allah. Allah mengetahui isi hati sebelum lidah menyebutnya. Namun syariat mengajar manusia berdoa dengan lafaz yang baik, memuji Allah, merendah diri dan meminta dengan penuh harapan. Apa yang penting ialah hati tidak menjadikan panjangnya doa sebagai ukuran mutlak kekuatan doa. Yang paling penting ialah kejujuran kehambaan. Istighathah ialah keadaan hati yang benar-benar mengakui keperluan kepada Allah.
Penyataan ini juga menunjukkan bahawa meminta pertolongan kepada Allah bukan suatu tanda kelemahan yang tercela. Sebaliknya, mengakui kelemahan di hadapan Allah merupakan kemuliaan seorang hamba. Yang tercela ialah merasa tidak memerlukan Allah. Manusia boleh menjadi kuat di hadapan makhluk dan pada masa yang sama sangat tunduk di hadapan Allah. Bahkan semakin tinggi kedudukan seorang hamba dalam iman, semakin kuat pengakuannya bahawa dia berhajat kepada Rabbnya. Orang yang benar-benar mengenal Allah tidak merasa hina kerana berdoa. Dia merasa mulia kerana mempunyai Rabb yang boleh dia seru.
Dalam lafaz رَبَّكُمْ terdapat makna pemilikan dan pengurusan yang sangat penting. Allah ialah Rabb manusia, sedangkan manusia bukan Rabb bagi dirinya sendiri. Ini bermaksud manusia tidak berhak menganggap dirinya bebas mutlak daripada perintah Allah. Jika Allah ialah Rabb, manusia ialah hamba. Jika Allah ialah Pemilik dan Pentadbir, manusia berada dalam wilayah kehambaan. Jika Allah ialah tempat kembali dalam kesusahan, Allah juga ialah tempat kembali dalam seluruh urusan kehidupan. Maka istighathah kepada Rabb bukan tindakan terpisah daripada kehidupan agama. Ia merupakan sebahagian daripada pengakuan bahawa seluruh kehidupan manusia berada di bawah rububiyyah Allah.
Di sinilah hubungan antara rububiyyah dan uluhiyyah perlu diperhatikan. Orang musyrik pada zaman Rasulullah ﷺ tidak semestinya menafikan kewujudan Allah sebagai Pencipta. Masalah mereka ialah mereka melakukan bentuk-bentuk ibadah kepada selain Allah. Oleh itu, pengakuan bahawa Allah ialah Rabb mesti membawa kepada pengabdian hanya kepada Allah. Jika seseorang mengakui bahawa Allah mencipta dirinya tetapi dalam masa yang sama menjadikan selain Allah sebagai tempat ibadah dan pergantungan mutlak, pengakuan rububiyyahnya belum menyelesaikan masalah tauhid. Lafaz رَبَّكُمْ dalam ayat istighathah ini mengarahkan hati kepada Rabb yang sebenar, dan apabila hati meminta pertolongan kepada-Nya, ia menunjukkan bahawa Allah ialah tempat pengabdian dan pergantungan yang paling tinggi.
Namun perlu dijaga bahawa tidak setiap permintaan kepada makhluk merupakan ibadah kepada makhluk. Jika seseorang meminta orang lain memberikan segelas air, dia tidak semestinya menyembah orang itu. Jika seseorang meminta doktor merawat penyakit, dia tidak menyembah doktor. Jika seseorang meminta polis membantu dalam bahaya, dia tidak menyembah polis. Tauhid tidak menuntut manusia meninggalkan hubungan sebab-musabab yang Allah ciptakan. Tauhid menuntut manusia tidak memberikan kepada makhluk sesuatu yang merupakan hak khusus Allah, dan tidak meyakini makhluk mempunyai kekuasaan mutlak yang berdiri sendiri. Perbahasan tentang إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ mesti diletakkan dalam neraca ini supaya tidak berlaku kekeliruan antara istighathah yang bersifat ibadah dan permintaan bantuan manusia dalam perkara yang mampu dilakukan oleh manusia.
Istighathah kepada Allah juga mempunyai perbezaan daripada sekadar berharap kepada sesuatu sebab. Jika seseorang berkata bahawa ubat menyembuhkan dirinya secara mutlak tanpa mengaitkan kesembuhan kepada Allah, keyakinan itu bermasalah kerana ubat bukan pencipta kesembuhan. Ubat ialah sebab. Doktor ialah sebab. Makanan ialah sebab. Air ialah sebab. Senjata ialah sebab. Tentera ialah sebab. Ilmu ialah sebab. Tetapi Allah ialah Musabbib al-Asbab. Allah menciptakan sebab dan kesannya. Jika Allah tidak mengizinkan sesuatu sebab menghasilkan kesan, sebab itu tidak akan berdiri sendiri. Maka orang yang beristighathah kepada Allah sebenarnya meletakkan hati pada tempat yang benar: kepada Rabb yang menguasai sebab dan musabbab.
Keadaan ini juga mengajar manusia bahawa pertolongan Allah tidak semestinya datang dalam bentuk yang manusia bayangkan. Seorang hamba berdoa dan mungkin Allah memberikan apa yang dimintanya. Mungkin Allah menghilangkan bahaya. Mungkin Allah memberikan kekuatan untuk menghadapi bahaya. Mungkin Allah membuka jalan yang tidak disangka. Mungkin Allah memberikan kesabaran sehingga hati tidak runtuh. Mungkin Allah menangguhkan sesuatu kerana terdapat hikmah yang tidak diketahui hamba. Maka istighathah bukan bermaksud manusia menentukan bentuk pertolongan dan memaksa Allah mengikut kehendaknya. Doa ialah permohonan seorang hamba kepada Rabb yang Maha Mengetahui. Hamba meminta, Allah menentukan dengan hikmah. Ini merupakan adab kehambaan yang sangat penting.
Dalam keadaan ini, perkataan رَبَّكُمْ sekali lagi menjadi sangat penting. Rabb bukan sekadar yang berkuasa, tetapi Rabb yang mentadbir dengan ilmu dan hikmah. Jika Allah hanya berkuasa tetapi tidak memiliki hikmah, manusia mungkin takut tanpa harapan. Tetapi Allah ialah Rabb yang Maha Mengetahui dan Maha Bijaksana. Maka apabila hamba beristighathah, dia boleh meminta dengan penuh harapan sambil menyerahkan hasil kepada Allah. Dia tidak perlu merasakan bahawa doanya sia-sia jika hasilnya tidak datang dalam bentuk yang dia jangkakan. Allah mengetahui sesuatu yang hamba tidak ketahui. Allah melihat kesudahan yang manusia belum melihat.
Istighathah juga mengajar manusia supaya tidak berputus asa ketika sebab-sebab dunia kelihatan tertutup. Ini tidak bermaksud setiap kesusahan pasti hilang segera. Tetapi seorang mukmin tidak menjadikan keterbatasan sebab sebagai bukti bahawa pertolongan Allah mustahil. Manusia hanya melihat apa yang berada dalam lingkungan pengetahuannya. Allah mengetahui semua kemungkinan dan semua jalan. Seseorang mungkin tidak melihat jalan keluar, tetapi Allah mampu membuka jalan yang tidak difikirkan. Seseorang mungkin tidak mempunyai kemampuan menyelesaikan masalahnya sendiri, tetapi Allah mampu menyelesaikannya melalui sebab yang tidak disangka. Maka istighathah menjaga hati daripada putus asa.
Dalam keadaan yang sangat berat, manusia mungkin kehilangan keyakinan terhadap dirinya sendiri. Dia mungkin berkata, “Aku tidak mampu.” Pengakuan bahawa manusia tidak mampu dalam perkara tertentu bukanlah kelemahan iman. Bahkan ia boleh menjadi permulaan kepada pergantungan kepada Allah. Yang salah ialah apabila seseorang berkata, “Aku tidak mampu, maka tiada siapa mampu.” Mukmin berkata, “Aku tidak mampu, tetapi Allah berkuasa.” Di sinilah perbezaan antara keputusasaan dengan ubudiyyah. Keputusasaan melihat kelemahan diri sebagai penghujung. Ubudiyyah melihat kelemahan diri sebagai sebab untuk kembali kepada Rabb.
Penyataan إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ juga menunjukkan bahawa Allah mengetahui keadaan hamba walaupun sebelum mereka meminta. Allah tidak memerlukan doa untuk mengetahui bahawa mereka berada dalam kesusahan. Allah mengetahui segala sesuatu sebelum manusia mengucapkannya. Namun Allah memerintahkan hamba berdoa kerana doa itu sendiri merupakan ibadah dan tanda kehambaan. Doa tidak memberitahu Allah sesuatu yang Dia tidak tahu. Doa ialah manusia mengakui di hadapan Allah bahawa dirinya berhajat kepada-Nya. Maka apabila manusia berdoa, dia bukan “memaklumkan” kepada Allah tentang masalahnya, tetapi sedang beribadah kepada Allah dengan mengakui keperluannya.
Ini membawa kepada persoalan mengapa manusia perlu berdoa jika Allah telah mengetahui segala sesuatu dan telah menetapkan segala sesuatu. Jawapannya ialah kerana Allah sendiri menjadikan doa sebagai sebab dalam kehidupan hamba. Sebagaimana Allah menjadikan makanan sebagai sebab kenyang, air sebagai sebab hilang dahaga dan usaha sebagai sebab mencapai banyak perkara dunia, Allah juga menjadikan doa sebagai sebab yang mempunyai kedudukan dalam takdir-Nya. Maka seseorang tidak boleh berkata bahawa kerana Allah mengetahui dan menetapkan segala sesuatu, dia tidak perlu berdoa. Sebaliknya, keyakinan kepada qadar sepatutnya menjadikan seseorang lebih banyak berdoa kerana dia mengetahui bahawa segala sesuatu berada dalam kekuasaan Allah.
Istighathah juga menunjukkan bahawa manusia bukan sekadar makhluk yang mempunyai tubuh, tetapi makhluk yang mempunyai hati yang mencari tempat pergantungan. Tubuh memerlukan makanan. Akal memerlukan ilmu. Hati memerlukan iman. Jiwa memerlukan hubungan dengan Allah. Dalam kesusahan, keperluan hati kepada Rabb menjadi lebih jelas. Jika hati tidak mempunyai Allah sebagai tempat bergantung, ia akan mencari sesuatu yang lain untuk dijadikan sandaran mutlak. Ada manusia bergantung kepada harta. Ada yang bergantung kepada manusia tertentu. Ada yang bergantung kepada kuasa. Ada yang bergantung kepada pujian. Ada yang bergantung kepada sebab-sebab material. Apabila sebab tersebut runtuh, hatinya turut runtuh. Istighathah kepada Allah membebaskan hati daripada pergantungan mutlak kepada makhluk.
Namun pergantungan kepada Allah tidak bermaksud membenci makhluk atau menolak bantuan mereka. Bahkan manusia boleh bersyukur kepada orang yang membantu. Seseorang yang menerima pertolongan manusia hendaklah berterima kasih kepada manusia sebagai bentuk akhlak. Tetapi hati mengetahui bahawa Allah yang menciptakan orang tersebut, memberi kemampuan kepadanya dan membuka jalan melalui tangannya. Dengan itu, seseorang boleh mengucapkan terima kasih kepada makhluk tanpa menjadikan makhluk sebagai Tuhan. Dia boleh menghargai doktor tetapi tahu bahawa kesembuhan daripada Allah. Dia boleh menghargai guru tetapi tahu bahawa kefahaman daripada Allah. Dia boleh menghargai ibu bapa tetapi tahu bahawa nikmat kehidupan daripada Allah. Dia boleh menghargai sahabat tetapi tahu bahawa pertolongan Allah lebih luas daripada semua sebab.
Penyataan رَبَّكُمْ juga memberikan kesan kepada rasa aman. Jika Allah ialah Rabb, manusia tidak perlu menyangka bahawa dirinya dibiarkan tanpa pengurusan. Bahkan ketika diuji, dia masih berada di bawah rububiyyah Allah. Kesusahan tidak mengeluarkan seseorang daripada pemerintahan Allah. Kesakitan tidak bermakna Allah tidak mengetahui. Kelemahan tidak bermakna Allah meninggalkan. Ketakutan tidak bermakna Allah tidak berkuasa. Dalam keadaan paling genting sekalipun, Allah tetap Rabb. Inilah antara sebab mengapa seorang mukmin boleh berdoa dengan penuh harapan walaupun keadaan zahir sangat berat.
Dalam konteks peperangan Badar, perasaan takut dan memerlukan pertolongan bukan sesuatu yang bercanggah dengan iman. Para sahabat ialah manusia. Mereka boleh merasakan bahaya. Mereka boleh mengetahui bahawa musuh lebih ramai. Mereka boleh merasakan kelemahan diri. Tetapi iman mengajar mereka membawa rasa takut itu kepada Allah. Mereka tidak menjadikan ketakutan sebagai alasan untuk meninggalkan Allah. Sebaliknya, mereka beristighathah. Ini menunjukkan bahawa keberanian seorang mukmin bukan bererti tidak mempunyai rasa takut, tetapi tidak membiarkan rasa takut memutuskan pergantungannya kepada Allah.
Maka istilah istighathah perlu difahami dengan penuh ketelitian. Ia bukan sekadar “meminta sesuatu”. Ia mempunyai unsur طلب الغوث, iaitu mencari pertolongan ketika berada dalam kesusahan. Oleh sebab itu, apabila lafaz tersebut disandarkan kepada Allah, ia menggambarkan Allah sebagai الغوث yang diminta oleh hamba. Ini tidak bermaksud menetapkan bahawa Allah ialah “tempat” dalam bentuk fizikal. Sebaliknya, ia bermaksud Allah ialah pihak yang kepada-Nya hamba mengarahkan permohonan pertolongan. Hati menghadap kepada Allah. Lidah memohon kepada Allah. Kebergantungan mutlak diarahkan kepada Allah.
Perkara ini juga penting dalam memahami bahasa agama. Apabila dikatakan seseorang “meminta kepada Allah”, tidak bermaksud Allah berada di hadapan manusia secara fizikal seperti makhluk berada di hadapan makhluk. Allah mengetahui doa hamba tanpa memerlukan manusia mendekati suatu tempat tertentu. Allah tidak dibatasi ruang. Doa ialah ibadah hati dan lidah. Hamba menyeru Rabbnya, dan Allah mendengar dengan cara yang layak bagi-Nya. Maka lafaz تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ tidak boleh dijadikan hujah untuk membayangkan Allah seperti makhluk yang perlu didatangi secara fizikal sebelum dapat mendengar permohonan.
Begitu juga istilah “Rabb” tidak boleh dipisahkan daripada kesempurnaan Allah. Allah ialah Rabb manusia bukan kerana manusia memberikan kedudukan itu kepada Allah, tetapi kerana Allah memang Rabb mereka berdasarkan hakikat penciptaan, pemilikan dan pengurusan. Manusia tidak memilih siapa yang menjadi Rabb dalam pengertian hakikat ketuhanan. Allah ialah Rabb sama ada manusia mengaku atau mengingkari. Pengakuan manusia tidak menambah kekuasaan Allah, dan pengingkaran manusia tidak mengurangkan kekuasaan Allah. Maka apabila mereka beristighathah kepada Rabb mereka, mereka kembali kepada hakikat yang memang benar tentang diri mereka: mereka ialah hamba kepada Rabb tersebut.
Istighathah juga mengandungi makna menolak kesombongan terhadap sebab. Seseorang yang memiliki banyak harta mungkin menyangka harta boleh menyelamatkannya daripada semua bahaya. Seseorang yang mempunyai ramai pengikut mungkin menyangka manusia akan sentiasa berada di belakangnya. Seseorang yang mempunyai jawatan mungkin menyangka kedudukan itu boleh melindunginya. Seseorang yang mempunyai ilmu mungkin menyangka akalnya mampu menyelesaikan segala masalah. Tetapi kesusahan yang besar boleh menunjukkan bahawa semua kemampuan itu mempunyai batas. Pada saat tersebut, seorang mukmin kembali kepada Rabbnya. Ini bukan menolak kemampuan yang diberikan Allah, tetapi meletakkan kemampuan itu pada kedudukan yang sebenar.
Dalam kehidupan seharian, seseorang yang memahami ayat ini akan lebih banyak menghubungkan usaha dengan doa. Sebelum melakukan pekerjaan, dia memohon kemudahan. Ketika menghadapi kesukaran, dia memohon pertolongan. Ketika menghadapi keputusan besar, dia memohon petunjuk. Ketika diuji dengan penyakit, dia memohon kesembuhan. Ketika menghadapi masalah keluarga, dia memohon jalan keluar. Ketika menghadapi hutang, dia memohon pertolongan. Ketika menghadapi musuh, dia memohon perlindungan. Semua itu tidak bermaksud dia pasif. Dia tetap melakukan apa yang mampu. Tetapi hati tidak bergantung mutlak kepada usaha.
Istighathah juga melatih manusia mengakui bahawa hasil bukan miliknya. Seseorang boleh berusaha sedaya upaya tetapi gagal. Dia boleh merancang dengan teliti tetapi perkara tidak berlaku seperti dirancang. Dia boleh memilih jalan yang difikirkan terbaik tetapi hasilnya berbeza. Dalam keadaan demikian, iman kepada Rabb mengajar manusia menerima bahawa Allah lebih mengetahui. Ini bukan bermaksud manusia tidak boleh menilai kesilapan dan memperbaiki strategi. Bahkan dia perlu belajar daripada kegagalan. Tetapi dia tidak boleh menjadikan kegagalan sebagai alasan untuk menuduh Allah tidak berlaku adil. Rabb mempunyai hikmah yang kadang-kadang tidak diketahui hamba.
Dalam hal ini, istighathah juga membina tawaduk. Orang yang sentiasa sedar bahawa dia memerlukan pertolongan Allah tidak mudah membesarkan dirinya. Dia mungkin berjaya, tetapi dia tahu siapa yang memberikan kemampuan. Dia mungkin berilmu, tetapi dia tahu siapa yang membuka kefahaman. Dia mungkin kaya, tetapi dia tahu siapa yang memberikan rezeki. Dia mungkin mempunyai kedudukan, tetapi dia tahu siapa yang mengurniakannya. Kesedaran ini menjaga hati daripada ujub. Apabila manusia lupa bahawa dia berhajat kepada Allah, nikmat boleh berubah menjadi sebab kesombongan. Tetapi apabila dia sedar bahawa dirinya sentiasa berhajat kepada Rabb, nikmat menjadi sebab syukur.
Penyataan إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ juga menunjukkan bahawa manusia boleh memohon pertolongan secara terus kepada Allah. Ini merupakan hakikat besar dalam tauhid doa. Hamba tidak memerlukan manusia sebagai pengantara wajib yang mesti ada setiap kali dia berdoa kepada Allah. Dia boleh mengangkat tangannya dan berdoa kepada Allah. Dia boleh bersujud dan berdoa kepada Allah. Dia boleh berdoa dalam keadaan sendirian. Dia boleh memohon keampunan secara langsung daripada Allah. Hubungan hamba dengan Rabbnya tidak memerlukan makhluk untuk menjadi pihak yang mempunyai kuasa ketuhanan di antara mereka. Rasulullah ﷺ mengajar umat berdoa kepada Allah, dan al-Quran sendiri penuh dengan doa para nabi kepada Allah.
Namun ini juga tidak bermaksud semua bentuk tawassul yang dibahaskan oleh ulama boleh disapu dengan satu hukum yang sama. Perbahasan tawassul mempunyai perincian fiqh dan aqidah yang luas. Tetapi fokus kepada إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ ialah bahawa arah permohonan pertolongan yang dirakamkan dalam ayat ialah kepada Allah sebagai Rabb. Maka asas yang tidak boleh diganggu ialah bahawa Allah mempunyai hak mutlak untuk menjadi tempat doa dan istighathah ibadah. Jika terdapat perbincangan tentang sebab, tawassul atau penggunaan lafaz tertentu, ia perlu dinilai dengan dalil dan perincian yang berasingan. Jangan menjadikan satu perbahasan ringkas sebagai alasan untuk mencampuradukkan semua istilah.
Istighathah juga tidak boleh disamakan dengan sekadar menyebut nama seseorang ketika terkejut atau meminta bantuan fizikal. Bahasa manusia mempunyai banyak penggunaan yang berbeza. Seseorang boleh memanggil rakannya kerana rakannya berada di hadapan dan mampu membantunya. Ini berbeza daripada memohon perkara ghaib yang hanya Allah berkuasa melakukannya. Dalam menilai sesuatu lafaz, niat, konteks, jenis permintaan, keyakinan terhadap kemampuan pihak yang diminta dan makna yang difahami oleh penutur semuanya perlu diperhatikan. Prinsip tauhid tidak dibina dengan mengabaikan konteks bahasa. Sebaliknya, tauhid menuntut ketelitian supaya hak Allah tidak diberikan kepada makhluk, dan hak makhluk yang Allah tetapkan juga tidak dinafikan.
Kefahaman ini menjadikan ayat إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ suatu neraca yang sangat kuat. Jika seseorang meminta pertolongan kepada makhluk dalam perkara yang mampu dilakukan oleh makhluk, itu berada dalam lingkungan sebab. Jika seseorang meyakini makhluk mempunyai kuasa mutlak secara sendiri, keyakinan itu merupakan masalah aqidah. Jika seseorang berdoa kepada Allah, itulah asas yang jelas dalam ayat. Jika seseorang meminta kepada selain Allah perkara yang menjadi hak khusus Allah, maka ia perlu dinilai berdasarkan hakikat permintaan tersebut. Dengan itu, perbahasan istighathah tidak boleh dilakukan secara kasar tanpa membezakan jenis-jenis permintaan.
Lafaz رَبَّكُمْ juga memberikan pengajaran bahawa Allah ialah Rabb yang dekat dari sudut ilmu dan pendengaran-Nya, bukan dekat dalam makna hulul atau bersatu dengan makhluk. Seorang hamba boleh memohon kepada Allah dalam keadaan yang sangat tersembunyi kerana Allah mengetahui apa yang berada dalam hati. Ini tidak bermaksud Allah berada dalam hati manusia. Allah bukan sebahagian daripada makhluk. Allah tidak hulul dalam tubuh manusia. Allah tidak bersatu dengan makhluk. Hamba ialah hamba dan Rabb ialah Rabb. Hubungan doa ialah hubungan pengabdian antara makhluk dengan Pencipta, bukan hubungan penyatuan zat.
Ini sangat penting kerana pengalaman rohani ketika berdoa kadang-kadang boleh menyebabkan seseorang menggunakan ungkapan yang tidak tepat. Seorang hamba mungkin merasa sangat dekat dengan Allah kerana doanya khusyuk. “Dekat” dalam keadaan tersebut ialah dekat dari sudut rahmat, pertolongan, ilmu, penerimaan doa dan penghayatan kehambaan, bukan bermaksud zat Allah bercampur dengan zat hamba. Istighathah ialah bukti kehambaan, bukan bukti penyatuan antara Allah dengan manusia. Semakin kuat seorang hamba berdoa, semakin jelas bahawa dia ialah hamba yang berhajat kepada Rabb, bukan sebahagian daripada Rabb.
Penyataan تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ juga menunjukkan bahawa pertolongan Allah merupakan nikmat yang perlu disyukuri. Apabila Allah memberikan jalan keluar daripada kesusahan, manusia tidak sepatutnya hanya mengingati sebab yang zahir lalu melupakan Allah. Jika seseorang diselamatkan melalui seseorang manusia, dia bersyukur kepada manusia itu sebagai sebab dan bersyukur kepada Allah sebagai Pemberi nikmat. Jika dia disembuhkan melalui rawatan, dia bersyukur kepada doktor dan bersyukur kepada Allah. Jika dia keluar daripada hutang melalui pekerjaan, dia bersyukur kepada orang yang memberi pekerjaan dan kepada Allah. Semua sebab berada di bawah rububiyyah Allah.
Dalam keadaan demikian, ayat ini juga membina keseimbangan antara syukur dan tauhid. Mengingkari jasa manusia bukan tauhid. Rasulullah ﷺ mengajar umat menghargai kebaikan manusia. Tetapi meletakkan manusia sebagai pemberi mutlak tanpa melihat Allah adalah kesilapan. Seorang mukmin mengakui dua lapisan sebab: sebab zahir dan Musabbib. Dia tidak menafikan sebab, tetapi tidak menyembah sebab. Dia tidak menafikan jasa manusia, tetapi tidak menjadikan manusia sebagai Rabb.
Istighathah kepada Allah juga menjadikan seseorang lebih tenang ketika menghadapi perkara yang tidak dapat dikawal. Manusia sering menderita bukan hanya kerana masalah, tetapi kerana mahu mengawal sesuatu yang berada di luar kawalannya. Dia mahu memastikan semua orang memahami dirinya. Dia mahu memastikan semua rancangan berjaya. Dia mahu memastikan tiada penyakit. Dia mahu memastikan semua orang menyukainya. Dia mahu memastikan masa depan berlaku seperti yang dirancang. Tetapi manusia tidak mempunyai kuasa sedemikian. Apabila dia memahami ربكم, dia menyerahkan perkara yang tidak mampu dikawal kepada Allah sambil melakukan apa yang berada dalam kemampuannya. Inilah antara buah tawakal yang benar.
Dalam keadaan musibah, seorang mukmin tidak berkata bahawa dia tidak mempunyai pilihan langsung. Dia masih boleh berdoa, berusaha, meminta bantuan, mendapatkan nasihat, merancang dan memperbaiki keadaan. Tetapi dia juga mengetahui bahawa hasil terakhir tidak berada dalam tangannya. Kesedaran ini menghalang dua penyakit hati: ujub ketika berjaya dan putus asa ketika gagal. Ketika berjaya, dia berkata dalam hati bahawa Allah yang memudahkan. Ketika gagal, dia memperbaiki kesilapan dan menyerahkan hasil kepada Allah. Kedua-duanya merupakan kesan memahami bahawa Allah ialah Rabb.
Istighathah juga mengajar manusia tentang sifat fakir kepada Allah. Manusia secara hakikatnya sentiasa fakir kepada Allah. Dia memerlukan Allah untuk kewujudan, kehidupan, rezeki, kesihatan, ilmu, hidayah dan keselamatan. Jika Allah tidak memberikan kehidupan, manusia tidak mampu menghidupkan dirinya sendiri. Jika Allah menarik kesihatan, manusia tidak mampu memaksa tubuhnya kembali sihat hanya dengan kehendak. Jika Allah menutup sesuatu jalan, manusia tidak dapat membuka semua jalan dengan kekuatannya. Maka istighathah ialah satu bentuk pengakuan terhadap kefakiran tersebut.
Semakin manusia mengenal Allah, semakin dia mengetahui bahawa kefakiran kepada Allah bukan hanya berlaku ketika musibah. Bahkan dalam setiap nafas, manusia memerlukan Allah. Tetapi kesusahan menjadikan hakikat itu lebih jelas. Ketika lapang, manusia mudah menyangka dirinya berdikari. Ketika sempit, dia sedar bahawa dia tidak mampu berdiri sendiri. Maka seorang mukmin yang matang hendaklah membawa kesedaran ketika sempit itu ke dalam kehidupan ketika lapang. Jangan hanya menjadi hamba Allah ketika sakit, tetapi menjadi hamba Allah ketika sihat. Jangan hanya berdoa ketika kehilangan, tetapi berdoa ketika memiliki. Jangan hanya bersujud ketika takut, tetapi bersujud ketika aman.
Lafaz رَبَّكُمْ juga menolak pemahaman bahawa Allah hanya menjadi Rabb bagi orang yang beriman. Allah ialah Rabb seluruh makhluk dari sudut penciptaan dan pentadbiran. Namun dalam ayat ini, penyandaran رَبَّكُمْ kepada mereka yang beriman mengandungi hubungan yang sangat dekat dengan mereka sebagai hamba yang mengakui-Nya. Ia menjadi seruan yang mengingatkan mereka tentang Tuhan yang mereka sembah. Mereka tidak menyeru sesuatu yang tidak mereka kenal. Mereka menyeru Rabb mereka. Maka doa yang benar lahir daripada pengenalan kepada Allah.
Pengenalan kepada Allah sangat penting dalam istighathah. Jika seseorang menganggap Allah tidak mendengar, dia tidak akan berdoa dengan yakin. Jika dia menganggap Allah tidak berkuasa, dia tidak akan berharap. Jika dia menganggap Allah tidak mengetahui, dia tidak akan menyerahkan urusan kepada-Nya. Tetapi jika dia mengenal Allah sebagai Rabb, dia tahu bahawa Allah mengetahui kesusahannya, berkuasa atas kesusahannya dan mempunyai hikmah dalam menentukan kesudahannya. Inilah yang membuat doa menjadi ibadah yang hidup, bukan sekadar pengulangan lafaz.
Istighathah juga bukan bermaksud manusia boleh menentukan bila dan bagaimana Allah wajib memberi pertolongan. Hamba meminta, Rabb menentukan. Hamba merayu, Rabb mengetahui. Hamba berharap, Rabb mempunyai hikmah. Hamba berusaha, Rabb menentukan hasil. Perbezaan antara hamba dan Rabb mesti dikekalkan. Jika seseorang menganggap doa sebagai alat memaksa Allah memberikan apa yang dia mahu, dia telah salah memahami kehambaan. Doa ialah permohonan, bukan perintah kepada Allah. Manusia boleh meminta dengan bersungguh-sungguh, tetapi dia tetap hamba. Allah tidak menjadi wajib memenuhi kehendak manusia mengikut ukuran manusia.
Dalam keadaan ini, lafaz ربكم memberi keseimbangan antara harapan dan kehambaan. “Rabb kamu” ialah Tuhan yang memelihara, tetapi manusia tetap hamba. Allah memberi nikmat, tetapi manusia tidak menjadi pemilik mutlak Allah. Allah mendengar doa, tetapi manusia tidak berkuasa memaksa Allah. Allah memberi pertolongan, tetapi manusia tidak menentukan hikmah Allah. Ini adalah adab yang sangat tinggi dalam doa dan istighathah.
Penyataan إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ juga memberikan pengajaran bahawa manusia boleh mengakui ketakutan tanpa kehilangan iman. Ada orang yang menganggap seorang mukmin mesti sentiasa tenang sehingga tidak boleh merasa takut. Ini bukan gambaran manusia. Rasul dan para sahabat ialah manusia yang berhadapan dengan keadaan berat. Keimanan tidak menghapuskan seluruh emosi manusia. Keimanan mengarahkan emosi kepada tempat yang benar. Takut membawa mereka kepada doa. Lemah membawa mereka kepada Rabb. Bahaya membawa mereka kepada istighathah. Inilah kekuatan iman: bukan tidak mempunyai rasa, tetapi meletakkan rasa di bawah tauhid.
Kesusahan juga boleh menjadi alat untuk membongkar pergantungan palsu dalam hati. Ketika lapang, seseorang mungkin berkata bahawa dia bergantung kepada Allah, tetapi dalam praktiknya dia bergantung kepada wang. Apabila wang hilang, dia sedar keadaan hatinya. Seseorang mungkin berkata bahawa dia bertawakal kepada Allah, tetapi apabila seseorang tertentu tidak membantunya, dia menjadi hancur. Ini menunjukkan bahawa hati sebenarnya bergantung kepada makhluk. Maka musibah kadang-kadang menjadi cermin yang memperlihatkan siapa sebenarnya tempat pergantungan hati. Istighathah kepada Allah ialah usaha mengembalikan hati kepada tempat yang benar.
Dalam perkara ini, jangan disangka bahawa meminta bantuan manusia secara automatik bermaksud pergantungan hati kepada manusia. Seseorang boleh meminta bantuan manusia tetapi hatinya tetap bergantung kepada Allah. Sebaliknya, seseorang boleh tidak meminta bantuan sesiapa tetapi hatinya sangat bergantung kepada makhluk secara tersembunyi. Yang dinilai bukan semata-mata bentuk zahir, tetapi hakikat keyakinan dan pergantungan. Sebab itu pendidikan tauhid perlu menyentuh hati, bukan hanya lafaz.
Lafaz تَسْتَغِيثُونَ sendiri membawa makna permintaan yang kuat. Ia bukan sekadar meminta sesuatu yang kecil. Ini menunjukkan bahawa Allah ialah tempat manusia membawa perkara besar yang melebihi kemampuan dirinya. Ketika masalah menjadi terlalu berat, manusia tidak perlu malu mengangkatnya kepada Allah. Bahkan semakin berat perkara itu, semakin dia perlu mengetahui bahawa Allah tidak berat bagi-Nya. Semua makhluk berada di bawah kekuasaan-Nya. Tidak ada masalah manusia yang besar bagi Allah. Yang besar bagi manusia adalah kecil bagi kekuasaan Allah. Namun hamba tetap perlu merendah dan meminta dengan adab.
Dalam keadaan yang sangat sukar, doa istighathah boleh menjadi satu bentuk penguatan jiwa. Seseorang yang berdoa kepada Allah sedang mengingatkan dirinya bahawa dia tidak bersendirian dalam makna mutlak. Dia mempunyai Rabb. Dia mempunyai Tuhan yang mengetahui. Dia mempunyai tempat mengadu yang tidak terbatas oleh kelemahan makhluk. Ini memberikan kekuatan untuk terus berusaha. Doa bukan semata-mata untuk mengubah keadaan di luar, tetapi juga boleh mengubah keadaan hati. Hati yang panik menjadi lebih tenang. Hati yang putus asa mendapat harapan. Hati yang sombong menjadi rendah. Hati yang lalai menjadi sedar.
Namun ketenangan hati bukan bermaksud Allah menjanjikan bahawa setiap masalah akan selesai mengikut kehendak manusia. Kadang-kadang pertolongan Allah datang dalam bentuk yang berbeza. Ada orang meminta supaya penyakit hilang, tetapi dia mendapat kekuatan untuk bersabar. Ada orang meminta supaya masalah segera selesai, tetapi dia mendapat jalan untuk belajar sesuatu yang penting. Ada orang meminta supaya seseorang berubah, tetapi Allah mengubah dirinya sendiri terlebih dahulu. Ada orang meminta kekayaan, tetapi Allah memberikan kecukupan. Semua ini berada dalam keluasan rububiyyah Allah. Maka seorang mukmin tidak mengehadkan pertolongan Allah kepada satu bentuk sahaja.
Dalam konteks aqidah, ini juga mengajar bahawa Allah tidak terikat kepada sebab. Allah boleh memberikan hasil melalui sebab yang biasa, boleh membuka sebab yang tidak disangka, dan boleh menahan sesuatu hasil walaupun sebab zahir tersedia. Ini tidak bermaksud manusia perlu meninggalkan hukum sebab-akibat. Sebaliknya, manusia perlu memahami bahawa sebab itu tidak mempunyai kuasa bebas daripada Allah. Allah ialah Rabb yang mentadbir semuanya. Istighathah merupakan pengakuan hati terhadap hakikat ini.
Jika seseorang berhadapan dengan musuh, dia tetap perlu bersedia. Jika berhadapan penyakit, dia tetap perlu mendapatkan rawatan. Jika berhadapan hutang, dia tetap perlu berusaha melangsaikannya. Jika berhadapan masalah keluarga, dia tetap perlu berbincang. Jika berhadapan masalah ilmu, dia tetap perlu bertanya kepada orang berilmu. Tetapi dalam semua itu, hatinya tidak boleh melupakan Allah. Inilah pengajaran yang boleh diambil daripada keadaan تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ. Mereka berhadapan dengan realiti dunia, tetapi hati mereka menghadap Rabb.
Perkataan رَبَّكُمْ juga membina rasa hubungan peribadi antara Allah dan hamba. Dalam bahasa doa, manusia tidak sekadar berkata “Tuhan” dalam pengertian umum, tetapi memanggil “Rabbku”, “Rabb kami”, “Rabb kamu”. Ini menjadikan doa lebih hidup. Hamba mengetahui bahawa Allah ialah Rabbnya. Dia mengetahui dirinya berada di bawah penjagaan dan pentadbiran Allah. Dia boleh mengadu kepada Allah dengan penuh kehambaan. Ini bukan hubungan persamaan antara Allah dengan manusia, tetapi hubungan yang sangat kuat antara Rabb dengan marbub, antara Pencipta dengan makhluk, antara Tuhan dengan hamba.
Apabila manusia memahami bahawa Allah ialah Rabb, dia juga akan menerima bahawa Allah mempunyai hak untuk menentukan. Jika Allah memerintahkan sesuatu, hamba taat. Jika Allah melarang sesuatu, hamba meninggalkan. Jika Allah menetapkan ujian, hamba bersabar. Jika Allah memberikan nikmat, hamba bersyukur. Jika Allah membuka jalan, hamba menggunakannya. Jika Allah menutup jalan, hamba mencari jalan lain yang halal. Semua ini merupakan kesan rububiyyah. Istighathah bukan satu perbuatan terasing daripada ketaatan. Ia merupakan salah satu manifestasi hati yang mengakui bahawa Allah ialah Rabb.
Penyataan ini juga mendidik manusia supaya tidak menunggu sehingga keadaan benar-benar hancur sebelum membina hubungan dengan Allah. Orang yang mengenal Allah ketika lapang akan lebih mudah kembali kepada Allah ketika sempit. Orang yang membiasakan doa ketika keadaan biasa akan lebih mudah berdoa ketika darurat. Orang yang menjaga solat ketika sihat akan lebih kuat menghadapi sakit. Orang yang biasa membaca al-Quran ketika lapang akan mendapat kekuatan daripada wahyu ketika diuji. Maka kehidupan seorang mukmin sepatutnya mempunyai hubungan berterusan dengan Allah.
Dalam konteks ini, istighathah bukan sekadar “jalan kecemasan”. Ia memperlihatkan hakikat bahawa manusia memang sentiasa berhajat kepada Allah. Cuma dalam keadaan lapang, manusia tidak selalu menyedarinya. Oleh itu, seorang mukmin perlu melatih hati supaya menyedari keperluan kepada Allah walaupun ketika tidak ada bencana. Setiap pagi ialah nikmat. Setiap nafas ialah nikmat. Setiap langkah ialah nikmat. Setiap kemampuan ialah nikmat. Semua memerlukan Allah. Maka doa tidak sepatutnya hanya berupa permintaan ketika masalah, tetapi juga berupa pengakuan kehambaan ketika nikmat.
Lafaz إِذْ membawa manusia kembali kepada satu peristiwa masa lalu, tetapi pengajaran lafaz تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ tidak terhad kepada masa tersebut. Peristiwa itu telah berlaku, tetapi sifat kehambaan yang digambarkan tetap berlaku kepada manusia pada setiap zaman. Setiap generasi mempunyai bentuk kesusahannya sendiri. Ada peperangan, penyakit, kemiskinan, fitnah, kehilangan, ketakutan, tekanan, hutang, konflik keluarga, kelemahan tubuh dan pelbagai kesusahan lain. Namun prinsipnya sama: apabila hamba berada dalam kesusahan, Rabbnya ialah tempat kembali. Dengan demikian, al-Quran merakam peristiwa khusus tetapi memberikan pengajaran yang melampaui masa.
Kita juga dapat melihat bahawa istighathah tidak memalukan manusia. Allah sendiri mengabadikan keadaan mereka beristighathah. Jika meminta pertolongan kepada Allah merupakan sesuatu yang memalukan, tentu Allah tidak akan menyebutnya sebagai sebahagian daripada kisah yang menjadi pedoman umat. Sebaliknya, penyebutan tersebut mengajar bahawa meminta pertolongan Allah dalam keadaan susah adalah sebahagian daripada jalan orang beriman. Yang memalukan ialah apabila manusia merasa tidak memerlukan Allah. Yang memalukan ialah apabila dia bergantung kepada makhluk sehingga lupa kepada Rabb. Yang memalukan ialah apabila dia menerima nikmat tetapi tidak bersyukur kepada Pemberi nikmat.
Dalam keadaan ini, seseorang yang sering berdoa kepada Allah tidak sepatutnya merasa bahawa dirinya terlalu lemah. Bahkan pengakuan kelemahan di hadapan Allah ialah tanda kekuatan iman. Orang yang sombong mahu kelihatan kuat kepada semua orang. Orang yang mengenal Allah tidak memerlukan lakonan tersebut. Dia boleh mengakui bahawa dia takut, sedih, lemah dan memerlukan pertolongan. Dia tahu bahawa kelemahan makhluk tidak mengurangkan kemuliaan seorang hamba jika kelemahan itu membawanya kepada Allah. Bahkan hamba yang mengetahui kelemahannya lebih dekat kepada makna ubudiyyah daripada orang yang menyangka dirinya tidak berhajat.
Istighathah juga mengajar manusia tentang batas akal. Akal penting untuk mengenal sebab, membuat keputusan dan menilai keadaan, tetapi akal manusia tidak mengetahui semua perkara ghaib. Dalam keadaan genting, manusia mungkin tidak dapat melihat jalan keluar. Akal hanya mampu menilai berdasarkan maklumat yang ada. Tetapi Allah mengetahui perkara yang tidak diketahui manusia. Oleh itu, seorang mukmin menggunakan akal tanpa menjadikan akal sebagai Tuhan. Dia membuat pertimbangan, kemudian berdoa. Dia menyusun strategi, kemudian bertawakal. Dia mengambil sebab, kemudian menyerahkan hasil kepada Allah.
Dalam hal ini, تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ juga mengajar bahawa manusia tidak boleh menjadikan pengetahuan tentang sebab sebagai pengganti doa. Seseorang mungkin mengetahui ilmu perubatan, tetapi dia tetap berdoa. Seorang tentera mungkin mengetahui strategi, tetapi dia tetap berdoa. Seorang peniaga mungkin memahami pasaran, tetapi dia tetap berdoa. Seorang guru mungkin menguasai ilmu, tetapi dia tetap berdoa agar Allah memberikan manfaat. Pengetahuan tentang sebab tidak menghapuskan keperluan kepada Rabb.
Sebaliknya, doa juga tidak boleh dijadikan alasan untuk meninggalkan ilmu. Orang yang sakit tidak sepatutnya hanya berdoa sambil sengaja menolak rawatan yang diperlukan. Orang yang menghadapi musuh tidak sepatutnya hanya berdoa sambil meninggalkan persediaan yang wajib. Orang yang berhutang tidak sepatutnya hanya berdoa sambil tidak berusaha mencari rezeki yang halal. Orang yang menghadapi masalah keluarga tidak sepatutnya hanya berdoa sambil menolak usaha perdamaian. Tauhid yang benar tidak mematikan sebab; tauhid membetulkan hati terhadap sebab.
Penyataan ini juga membina adab ketika meminta. Apabila seorang hamba meminta kepada Allah, dia sepatutnya datang dengan hati yang merendah, bukan dengan kesombongan. Dia mengetahui bahawa dirinya meminta kepada Rabb. Dia bukan menuntut hak daripada Allah seperti seseorang menuntut hutang daripada manusia. Dia memohon, berharap dan berserah. Dalam masa yang sama, dia tidak berputus asa. Dia terus berdoa kerana mengetahui keluasan rahmat dan kekuasaan Allah. Antara takut dan harap itulah hati seorang mukmin bergerak.
Istighathah juga membentuk kejujuran hati. Ketika manusia benar-benar berada dalam bahaya, banyak kepura-puraan jatuh. Seseorang yang selama ini menyangka dirinya bebas boleh tiba-tiba menangis dan memohon kepada Allah. Ini menunjukkan bahawa fitrah manusia mengetahui bahawa dirinya mempunyai Rabb. Namun manusia perlu membawa kejujuran tersebut ke dalam kehidupan biasa. Jangan hanya jujur kepada Allah ketika terdesak. Jadilah jujur kepada Allah ketika senang. Jangan hanya menangis ketika musibah. Menangislah kerana takut kepada dosa. Jangan hanya memohon pertolongan ketika bahaya. Mohonlah pertolongan Allah untuk taat.
Dengan demikian, إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ menjadi satu gambaran tentang pertemuan antara kelemahan manusia dan kekuasaan Allah. Lafaz تَسْتَغِيثُونَ menunjukkan keperluan manusia. Lafaz رَبَّكُمْ menunjukkan siapa yang menjadi tempat permohonan. Gabungan kedua-duanya melahirkan suatu gambaran tauhid yang sangat jelas: hamba memerlukan Rabb. Makhluk berhajat kepada Pencipta. Yang lemah memohon kepada Yang Maha Berkuasa. Yang terbatas memohon kepada Yang tidak terbatas kekuasaan-Nya. Yang tidak mengetahui kesudahan memohon kepada Yang mengetahui segala sesuatu.
Tidak wajar manusia memahami dirinya sebagai makhluk yang berdikari sepenuhnya. “Aku berjaya kerana aku kuat.” “Aku kaya kerana aku bijak.” “Aku selamat kerana aku mempunyai kuasa.” “Aku sembuh kerana ubat semata-mata.” Semua ungkapan tersebut boleh menjadi masalah jika memutuskan hati daripada Allah. Yang benar ialah manusia berusaha dan Allah memberikan kemampuan serta hasil. Sebab-sebab digunakan, tetapi Rabb tidak dilupakan. Inilah roh yang dapat difahami daripada تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ.
Pada masa yang sama, seseorang tidak boleh menggunakan konsep pertolongan Allah untuk merendahkan manusia yang membantunya. Jika Allah menolong seseorang melalui tangan manusia, manusia tersebut tetap mempunyai jasa dari sudut sebab. Islam mengajar syukur kepada Allah dan berterima kasih kepada manusia. Tetapi hati tidak berhenti pada manusia. Dia mengetahui bahawa Allah yang menggerakkan sebab tersebut. Dengan itu, tauhid menghasilkan dua akhlak sekaligus: syukur kepada Allah dan penghargaan terhadap makhluk.
Istighathah juga boleh menjadi asas kepada keberanian menghadapi ujian. Jika manusia mengetahui bahawa Allah ialah Rabb, dia tidak melihat dirinya sendirian dalam menghadapi masalah. Dia boleh mengambil langkah yang perlu tanpa menyerahkan hati kepada ketakutan. Dia boleh berkata bahawa bahaya itu besar, tetapi Allah lebih besar. Dia boleh mengakui bahawa musuh kuat, tetapi Allah lebih berkuasa. Dia boleh mengakui bahawa masalah sukar, tetapi Allah tidak sukar bagi-Nya. Ini bukan sekadar ungkapan motivasi, tetapi kesan aqidah terhadap jiwa.
Namun keberanian tersebut tidak bermaksud manusia boleh menguji Allah atau sengaja meletakkan dirinya dalam bahaya. Mengambil risiko tanpa keperluan bukan tawakal. Menolak rawatan yang diperlukan bukan semestinya tawakal. Tidak membuat persediaan bukan tawakal. Tawakal ialah hati bergantung kepada Allah sambil melakukan sebab yang dibenarkan. Istighathah ialah hati memohon pertolongan Allah. Kedua-duanya berjalan bersama.
Dalam penyataan تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ terdapat juga pengajaran tentang hubungan antara doa dan ujian. Kadang-kadang Allah membiarkan hamba mengalami keadaan yang membuatnya berdoa dengan bersungguh-sungguh. Ini bukan bermakna Allah memerlukan doa manusia. Allah tidak berhajat kepada makhluk. Sebaliknya, hamba yang memerlukan doa tersebut. Doa membuka kehambaan. Doa mengajar hati merendah. Doa memutuskan kesombongan. Doa menjadikan manusia sedar bahawa dirinya tidak memiliki kuasa mutlak. Oleh itu, apabila seseorang berdoa, manfaat terbesar daripada doa itu kembali kepada dirinya sebagai hamba, walaupun Allah boleh memberikan manfaat yang lain melalui doa tersebut.
Kehidupan manusia memang dipenuhi dengan keadaan yang menyebabkan dia menyangka dirinya kuat. Anak-anak yang sihat membuat ibu bapa merasa yakin. Harta membuat seseorang merasa aman. Rumah memberikan rasa perlindungan. Pekerjaan memberikan kestabilan. Jawatan memberikan pengaruh. Ilmu memberikan keyakinan. Tetapi satu perubahan keadaan boleh menunjukkan betapa rapuhnya semua itu. Ketika itu, رَبَّكُمْ menjadi perkataan yang sangat penting. Rabb kamu masih ada. Allah tidak berubah kerana keadaan kamu berubah. Allah tetap mengetahui. Allah tetap berkuasa. Allah tetap Rabb.
Sebab itu, seorang mukmin tidak sepatutnya hanya mengenal Allah ketika masalah. Bahkan ketika semua urusan berjalan baik, dia perlu mengingati bahawa dia hidup di bawah rububiyyah Allah. Jika dia melakukan demikian, ketika musibah datang, hatinya lebih mudah kembali kepada Allah. Dia tidak perlu membina hubungan dari kosong. Dia telah biasa berdoa. Dia telah biasa bersujud. Dia telah biasa mengadu kepada Allah. Dia telah biasa mengakui keperluannya. Maka istighathah ketika kesusahan menjadi lanjutan daripada ibadah ketika kelapangan.
Akhirnya, penyataan إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ mengajar satu hakikat yang sangat besar: manusia paling mengenal hakikat kehambaannya apabila dia benar-benar menyedari keperluannya kepada Rabb. Selagi manusia merasa dirinya cukup dengan dirinya, dia mudah lupa. Tetapi apabila dia mengakui bahawa dirinya lemah, dia membuka pintu kepada tawakal. Apabila dia mengakui bahawa dirinya tidak mengetahui segala sesuatu, dia membuka pintu kepada doa. Apabila dia mengakui bahawa sebab tidak berdiri sendiri, dia membuka pintu kepada tauhid. Apabila dia mengakui bahawa Allah ialah Rabb, dia memahami bahawa dirinya ialah hamba.
Maka إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ bukan sekadar catatan tentang suatu doa yang berlaku dalam sejarah. Ia ialah gambaran tentang satu kedudukan hati yang sepatutnya wujud dalam diri setiap mukmin: ketika kesusahan datang, hati tidak mencari Tuhan selain Allah; ketika sebab-sebab terbatas, hati tidak berputus asa; ketika diri lemah, hati tidak malu mengaku lemah; ketika jalan keluar tidak kelihatan, hati tetap mengetahui bahawa Rabbnya berkuasa; ketika pertolongan datang melalui makhluk, hati bersyukur kepada Allah sebagai Musabbib; dan ketika semua usaha telah dilakukan, hati menyerahkan kesudahan kepada Rabb yang memiliki segala urusan.
Lafaz إِذْ mengingatkan kepada suatu ketika yang telah berlaku. Lafaz تَسْتَغِيثُونَ menggambarkan perbuatan meminta pertolongan dengan bersungguh-sungguh. Lafaz رَبَّكُمْ menunjukkan bahawa pertolongan itu dimohon daripada Rabb yang mencipta, memiliki dan mentadbir mereka. Apabila ketiga-tiga unsur ini direnungi bersama, terbentuklah suatu gambaran yang sangat kuat tentang seorang hamba yang berada dalam keadaan genting lalu kembali kepada Tuhan yang sebenar. Inilah hakikat yang perlu dihidupkan dalam jiwa: apabila keadaan berubah, Allah tidak berubah. Apabila sebab hilang, Allah tidak hilang. Apabila manusia tidak mampu membantu, Allah tetap berkuasa. Apabila manusia tidak mengetahui jalan keluar, Allah mengetahui. Apabila hamba lemah, Rabb tetap Maha Berkuasa.
Oleh itu, orang yang benar-benar memahami إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ tidak akan menjadikan doa sebagai perkara sampingan dalam kehidupannya. Doa menjadi pengakuan bahawa dia ialah hamba. Dia tidak menunggu sehingga semua pintu tertutup untuk mengenal Allah. Dia sentiasa mempunyai hubungan dengan Rabbnya. Ketika lapang dia bersyukur. Ketika sempit dia beristighathah. Ketika berjaya dia tidak sombong. Ketika gagal dia tidak berputus asa. Ketika mendapat nikmat dia mengetahui sumbernya. Ketika ditimpa ujian dia mengetahui kepada siapa dia perlu kembali. Semua itu berpunca daripada satu hakikat yang sederhana tetapi sangat dalam: رَبَّكُمْ.
Rabb kamu.
Yang menciptakan kamu. Yang memiliki kamu. Yang mentadbir kamu. Yang mengetahui keadaan kamu. Yang mengetahui kesusahan kamu. Yang mengetahui ketakutan kamu. Yang mengetahui apa yang tersembunyi dalam hati kamu. Yang mengetahui perkara yang tidak mampu kamu ketahui. Yang berkuasa memberikan pertolongan. Yang menentukan jalan keluar. Yang mengatur sebab. Yang mengatur musabbab. Yang memberikan kekuatan kepada hamba. Yang menguji hamba dengan hikmah. Yang membuka pintu selepas kesempitan. Yang mengetahui bila pertolongan itu terbaik untuk diberikan dan dalam bentuk apakah pertolongan itu berlaku.
Maka apabila hati benar-benar memahami makna رَبَّكُمْ, istighathah bukan lagi sekadar lafaz ketika kecemasan. Ia menjadi kedudukan hati. Hamba sentiasa berhajat kepada Rabbnya. Hamba tidak memutuskan pergantungan kepada Allah ketika senang. Hamba tidak mengingati Allah hanya apabila terdesak. Hamba tidak menjadikan sebab sebagai Tuhan. Hamba tidak menafikan sebab. Hamba tidak membesarkan dirinya kerana kemampuan yang dimiliki. Hamba tidak berputus asa kerana kelemahannya. Hamba mengambil sebab, tetapi hatinya kepada Allah. Hamba berusaha, tetapi hatinya kepada Allah. Hamba berdoa, tetapi dia tetap mengakui bahawa Allah menentukan. Hamba menerima pertolongan melalui makhluk, tetapi dia mengetahui bahawa Allah yang mengizinkan pertolongan itu sampai.
Inilah keseimbangan tauhid yang sangat halus. Manusia tidak menjadi fatalis yang meninggalkan usaha, dan manusia tidak menjadi materialis yang menyembah sebab. Dia berada di antara kedua-duanya. Dia berusaha kerana Allah memerintahkannya mengambil sebab. Dia berdoa kerana Allah memerintahkannya meminta kepada-Nya. Dia bertawakal kerana dia mengetahui bahawa hasil berada dalam kekuasaan Allah. Dia bersyukur kerana mengetahui bahawa segala nikmat daripada Allah. Dia bersabar kerana mengetahui bahawa segala ujian berada dalam ilmu dan hikmah Allah.
Dengan demikian, إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ menjadi suatu pernyataan yang sangat kuat dalam membentuk jiwa yang tidak sombong ketika kuat dan tidak putus asa ketika lemah. Ketika kuat, dia ingat bahawa kekuatannya pemberian Allah. Ketika lemah, dia ingat bahawa Rabbnya tidak lemah. Ketika memiliki sebab, dia menggunakannya. Ketika sebab tidak mencukupi, dia memohon kepada Allah. Ketika pertolongan datang, dia bersyukur. Ketika pertolongan belum datang seperti yang diharapkan, dia terus bersabar dan berdoa. Dia tidak menjadikan keadaan dunia sebagai ukuran bahawa Allah mendengar atau tidak mendengar. Dia yakin bahawa Allah mengetahui segala sesuatu dan mentadbir segala sesuatu dengan hikmah.
Pada akhirnya, lafaz ini mengembalikan manusia kepada persoalan paling asas dalam kehidupan: kepada siapakah hati ini bergantung ketika semua yang lain tidak lagi mencukupi? Jawapan seorang mukmin ialah Allah, Rabbnya. Bukan kerana manusia tidak boleh menggunakan sebab, tetapi kerana sebab tidak pernah menjadi Tuhan. Bukan kerana manusia tidak boleh meminta bantuan makhluk, tetapi kerana makhluk tidak pernah memiliki kuasa mutlak. Bukan kerana manusia tidak perlu berusaha, tetapi kerana usaha manusia tidak menjamin hasil. Bukan kerana manusia tidak boleh takut, tetapi kerana ketakutan mesti dibawa kepada Allah. Bukan kerana manusia tidak boleh lemah, tetapi kerana kelemahan mesti membawa kepada pengakuan terhadap kekuasaan Rabb.
إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ.
Ketika kamu memohon pertolongan kepada Rabb kamu.
Di dalam penyataan yang pendek ini terdapat pengajaran bahawa kesusahan manusia tidak sepatutnya memutuskan hubungan dengan Allah, bahkan sepatutnya mengembalikan hati kepada Allah. Ketika dunia menjadi sempit, Rabb tetap luas rahmat-Nya. Ketika kemampuan manusia terbatas, kekuasaan Allah tidak terbatas. Ketika jalan manusia tertutup, pengetahuan Allah tidak tertutup. Ketika manusia tidak mengetahui apa yang akan berlaku, Allah mengetahui segala kesudahan. Ketika manusia tidak mampu menyelamatkan dirinya, Allah tetap berkuasa memberikan pertolongan. Maka jangan jadikan kelemahan diri sebagai alasan untuk berputus asa. Jadikan kelemahan diri sebagai sebab untuk mengenal Rabb.
Dan jangan pula menjadikan kemampuan diri sebagai alasan untuk melupakan Rabb. Jika Allah memberikan kekuatan, gunakan kekuatan itu dalam ketaatan. Jika Allah memberikan ilmu, gunakan ilmu itu untuk kebaikan. Jika Allah memberikan harta, gunakan harta itu dengan amanah. Jika Allah memberikan kedudukan, gunakan kedudukan itu untuk keadilan. Jika Allah memberikan kesihatan, gunakan kesihatan itu dalam ibadah. Jika Allah memberikan masa, gunakan masa itu sebelum masa berakhir. Semua nikmat adalah berada di bawah rububiyyah Allah. Semua kemampuan ialah pemberian Allah. Semua sebab ialah ciptaan Allah. Semua hasil berada dalam kekuasaan Allah.
Maka hakikat إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ bukan sekadar bahawa manusia pernah berdoa ketika menghadapi suatu kesusahan, tetapi bahawa manusia perlu mengenal kedudukannya sebagai hamba yang sentiasa berhajat kepada Rabb. Istighathah yang benar menghidupkan tauhid, meruntuhkan kesombongan, menguatkan tawakal, membetulkan hubungan dengan sebab, mendidik hati supaya tidak bergantung mutlak kepada makhluk, dan menjadikan manusia sedar bahawa pertolongan yang paling hakiki datang daripada Allah Taala. Sebab boleh menjadi jalan, manusia boleh menjadi perantara dari sudut sebab, usaha boleh menjadi kewajipan, tetapi hati seorang mukmin tidak menjadikan semua itu sebagai tempat pergantungan mutlak. Hatinya mengenal Rabb.
Dan apabila hati mengenal Rabb, kesusahan tidak lagi dilihat semata-mata sebagai kegelapan. Ia boleh menjadi pintu untuk lebih mengenal Allah. Ketakutan boleh menjadi sebab untuk berdoa. Kelemahan boleh menjadi sebab untuk tawaduk. Kegagalan boleh menjadi sebab untuk kembali kepada Allah. Kesempitan boleh menjadi sebab untuk meninggalkan pergantungan kepada selain Allah. Dengan demikian, suatu keadaan yang pada zahirnya sangat berat boleh menjadi sebab meningkatnya ubudiyyah. Inilah antara kedalaman yang terdapat dalam lafaz تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ.
Allah Taala mengabadikan bukan sahaja kemenangan, tetapi juga doa. Ini menunjukkan bahawa jalan menuju pertolongan Allah bukan hanya pada kekuatan zahir, tetapi pada hati yang mengetahui kepada siapa ia mesti memohon. Hamba tidak boleh memandang dirinya sebagai sumber keselamatan mutlak bagi dirinya sendiri. Dia perlu mengakui bahawa dirinya mempunyai Rabb. Dan apabila dia mengakui Rabb tersebut, dia tahu bahawa istighathah kepada Allah bukan kehinaan, tetapi kemuliaan kehambaan.
Maka lafaz تَسْتَغِيثُونَ hendaklah hidup dalam hati bukan hanya ketika bencana besar, tetapi dalam setiap keadaan yang menunjukkan keperluan manusia kepada Allah. Ketika hendak melakukan sesuatu yang berat, mohonlah pertolongan Allah. Ketika menghadapi sesuatu yang tidak diketahui, mohonlah petunjuk Allah. Ketika hati terasa lemah, mohonlah kekuatan daripada Allah. Ketika nafsu menguasai, mohonlah pertolongan Allah untuk menundukkannya. Ketika menghadapi dosa, mohonlah pertolongan Allah untuk meninggalkannya. Ketika melakukan ketaatan, mohonlah pertolongan Allah agar dapat istiqamah. Kerana manusia bukan sahaja memerlukan pertolongan untuk menghadapi musuh di luar dirinya, bahkan dia memerlukan pertolongan Allah untuk menghadapi kelemahan yang berada dalam dirinya sendiri.
Akhirnya, penyataan إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ mengajar manusia supaya kembali kepada akar sebenar kehambaan: mengakui bahawa Allah ialah Rabb dan manusia ialah hamba. Hamba tidak malu meminta. Hamba tidak sombong ketika menerima. Hamba tidak putus asa ketika belum mendapat. Hamba tidak menyembah sebab. Hamba tidak menafikan sebab. Hamba tidak menggantungkan hati secara mutlak kepada makhluk. Hamba menggunakan sebab yang ada, kemudian mengangkat hati kepada Rabbnya. Dalam keadaan lapang dia bersyukur kerana Rabbnya memberi. Dalam keadaan sempit dia beristighathah kerana Rabbnya berkuasa menolong. Dalam kedua-dua keadaan, hubungan itu sama: Allah ialah Rabb, dan manusia ialah hamba.
إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ.
Ketika kamu memohon pertolongan kepada Rabb kamu.
Itulah penyataan yang mengingatkan bahawa di sebalik segala kekuatan makhluk terdapat kelemahan, di sebalik segala sebab terdapat Musabbib, di sebalik segala usaha terdapat ketentuan Allah, dan di sebalik segala kesempitan terdapat Rabb yang kepada-Nya hamba boleh mengadu. Maka janganlah hati bergantung kepada apa yang berada di tangan manusia sehingga melupakan Dia yang memiliki manusia. Janganlah hati terpaut kepada sebab sehingga lupa kepada Dia yang menciptakan sebab. Janganlah hati menjadi sombong kerana kemampuan sehingga lupa kepada Dia yang memberikan kemampuan. Dan janganlah hati berputus asa kerana kelemahan sehingga lupa bahawa Rabb yang diseru oleh hamba ialah Allah Yang Maha Berkuasa atas segala sesuatu.
Selagi manusia memahami رَبَّكُمْ, dia tidak pernah benar-benar kehilangan arah. Selagi manusia mengetahui kepada siapa dia perlu beristighathah, dia tidak perlu menjadikan kelemahan sebagai penghujung. Selagi hati masih mampu kembali kepada Allah, kesusahan boleh menjadi pintu pengabdian. Dan selagi seorang hamba masih mengenal Rabbnya, dia mempunyai tempat untuk mengadu, tempat untuk berharap, tempat untuk merendah, tempat untuk memohon, dan tempat untuk menyerahkan perkara yang tidak mampu ditanggung oleh kekuatan dirinya.
Itulah kedalaman makna إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ: manusia berada dalam kelemahan, tetapi Rabbnya tidak lemah; manusia berada dalam kesempitan, tetapi kekuasaan Rabbnya tidak sempit; manusia tidak mengetahui jalan keluar, tetapi Rabbnya mengetahui; manusia tidak mampu menentukan hasil, tetapi Rabbnya berkuasa atas segala hasil; manusia memerlukan pertolongan, dan tempat permohonan itu ialah Rabb yang menciptakan, memiliki dan mentadbir dirinya. Maka istighathah yang benar ialah istighathah yang melahirkan tauhid, tawakal, kehambaan, kesabaran dan keyakinan bahawa Allah Taala tidak pernah keluar daripada rububiyyah-Nya terhadap hamba-hamba-Nya.
إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ.
Ketika kamu memohon pertolongan kepada Rabb kamu.
Lafaz itu pendek, tetapi ia membawa manusia daripada rasa kuat kepada pengakuan lemah, daripada pergantungan kepada sebab kepada pergantungan kepada Musabbib, daripada ketakutan kepada doa, daripada kesempitan kepada harapan, daripada kesombongan kepada kehambaan, dan daripada melihat kemampuan diri kepada mengenal Rabb yang memiliki seluruh kekuasaan. Maka semakin dalam seseorang merenungi penyataan ini, semakin jelas bahawa istighathah bukan sekadar tindakan lidah ketika kecemasan, tetapi satu pengakuan aqidah bahawa seorang hamba sentiasa berada di bawah rububiyyah Allah dan sentiasa memerlukan pertolongan-Nya.
asa
https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/2589465118739335804?hl=en
