(Benarkah pernyataan ini pada hakikat kebenarannya)
(Benarkah pernyataan ini pada hakikat kebenarannya)
فَهُوَ تَعَالَى مُنَزَّهٌ عَنِ الْجَوَارِحِ مِنْ فَمٍ وَعَيْنٍ وَأُذُنٍ وَغَيْرِهَا
“Maka Allah Subhanahu Wataala itu disucikan daripada anggota-anggota tubuh berupa mulut, mata, telinga dan yang lainnya (seperti tangan dan kaki)”.
Benarkah Allah Disucikan daripada Anggota Tubuh seperti Mulut, Mata, Telinga, Tangan dan Kaki?
Ungkapan yang hendak dinilai ialah:
فَهُوَ تَعَالَى مُنَزَّهٌ عَنِ الْجَوَارِحِ مِنْ فَمٍ وَعَيْنٍ وَأُذُنٍ وَغَيْرِهَا
Maksud terjemahan yang diberikan:
“Maka Allah سبحانه وتعالى itu disucikan daripada anggota-anggota tubuh berupa mulut, mata, telinga dan yang lainnya, seperti tangan dan kaki.”
Persoalan ini sangat penting dalam perbahasan akidah kerana ia menyentuh cara kita memahami zat dan sifat Allah سبحانه وتعالى. Kita perlu membezakan antara dua perkara yang tidak semestinya sama: menafikan bahawa Allah menyerupai makhluk dan menafikan sesuatu sifat yang Allah sendiri tetapkan bagi diri-Nya melalui al-Quran atau hadis yang sahih.
Jawapan awalnya: Pernyataan ini tidak boleh diterima secara mutlak tanpa diperincikan. Jika maksudnya ialah Allah tidak mempunyai anggota tubuh seperti makhluk, yang tersusun daripada organ, bahagian dan anggota yang berfungsi sebagaimana tubuh manusia atau haiwan, maka maksud penafian keserupaan itu benar. Namun, jika pernyataan tersebut bermaksud bahawa semua lafaz yang berkaitan dengan mata, tangan atau sifat lain yang disebut dalam wahyu mesti dinafikan daripada Allah, maka kesimpulan itu tidak tepat.
Kita mesti menilai setiap bahagian pernyataan tersebut berdasarkan dalil, makna bahasa Arab dan maksud sebenar istilah yang digunakan.
1. Dalil Asas: Allah Tidak Menyerupai Makhluk
Allah سبحانه وتعالى berfirman:
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
“Tiada sesuatu pun yang serupa dengan-Nya, dan Dialah Yang Maha Mendengar lagi Maha Melihat.”. (Surah al-Syura, 42:11).
Ayat ini menjadi asas utama dalam menilai pernyataan tersebut.
Bahagian pertama, لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ, menafikan keserupaan Allah dengan segala sesuatu. Oleh itu, kita tidak boleh membayangkan Allah sebagai manusia, haiwan atau makhluk lain yang mempunyai tubuh dengan ciri-ciri makhluk.
Namun, bahagian kedua ayat tersebut menetapkan sifat bagi Allah:
وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
“Dan Dialah Yang Maha Mendengar lagi Maha Melihat.”.
Perhatikan keseimbangan yang ditunjukkan oleh ayat ini. Allah menafikan keserupaan-Nya dengan makhluk, tetapi pada masa yang sama menetapkan sifat mendengar dan melihat bagi diri-Nya.
Maka, ayat ini tidak mengajar kita supaya menafikan semua sifat Allah semata-mata kerana sifat tertentu juga disebut dalam konteks manusia. Sebaliknya, ayat ini mengajar kita supaya beriman kepada sifat yang ditetapkan oleh Allah tanpa menyerupakan-Nya dengan makhluk.
Inilah asas yang mesti digunakan apabila menilai dakwaan bahawa Allah disucikan daripada mulut, mata, telinga, tangan dan kaki.
2. Apakah Makna مُنَزَّهٌ عَنِ الْجَوَارِحِ?
Perkataan مُنَزَّهٌ membawa maksud disucikan atau dinafikan daripada sesuatu yang tidak layak bagi pihak yang dibicarakan.
Adapun perkataan الْجَوَارِحِ ialah kata jamak bagi الْجَارِحَةُ, yang lazimnya merujuk kepada anggota tubuh atau bahagian tubuh yang digunakan untuk melakukan sesuatu.
Dalam penggunaan biasa, mulut, mata, telinga, tangan dan kaki manusia termasuk dalam kategori anggota tubuh.
Manusia mempunyai anggota tubuh yang saling berkaitan. Mata digunakan untuk melihat, telinga untuk mendengar, mulut untuk bercakap dan makan, manakala tangan serta kaki mempunyai fungsi masing-masing. Anggota-anggota ini berada dalam suatu susunan tubuh makhluk.
Jika ungkapan مُنَزَّهٌ عَنِ الْجَوَارِحِ dimaksudkan bahawa Allah tidak mempunyai tubuh yang tersusun daripada organ-organ seperti tubuh manusia atau haiwan, maka maksud penafian keserupaan itu selaras dengan prinsip bahawa Allah tidak menyerupai makhluk-Nya.
Namun, persoalan menjadi lebih rumit apabila ungkapan tersebut menyenaraikan mata, tangan dan kaki tanpa membezakan antara anggota tubuh makhluk dengan lafaz sifat yang dinyatakan dalam wahyu.
Hal ini kerana kita tidak boleh terus menyamakan setiap lafaz yang digunakan dalam bahasa untuk anggota tubuh manusia dengan lafaz yang Allah gunakan bagi diri-Nya.
Perbezaan yang mesti dijaga ialah antara menafikan anggota tubuh seperti makhluk dengan menafikan lafaz atau sifat yang Allah sendiri tetapkan dalam wahyu.
3. Benarkah Allah Disucikan daripada Mulut?
Ungkapan yang dinilai menyebut:
مِنْ فَمٍ
“Iaitu daripada mulut.”
Dalam bahasa Arab, فَمٌ bermaksud mulut.
Mulut manusia merupakan anggota tubuh yang mempunyai pelbagai fungsi, termasuk makan, minum dan bercakap. Ia juga mempunyai struktur fizikal yang terdiri daripada bahagian-bahagian tertentu.
Kita tidak boleh menggambarkan Allah mempunyai mulut seperti mulut manusia, lengkap dengan struktur tubuh, keperluan makan dan minum atau mekanisme pertuturan makhluk.
Allah berfirman:
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ
“Tiada sesuatu pun yang serupa dengan-Nya.”. (Surah al-Syura, 42:11).
Namun, ada satu perincian yang perlu ditegaskan: al-Quran dan hadis sahih yang menjadi asas perbahasan ini tidak menetapkan perkataan فَمٌ sebagai sifat Allah.
Oleh itu, kita tidak sepatutnya mendakwa bahawa Allah mempunyai mulut berdasarkan ayat-ayat yang menetapkan sifat kalam atau percakapan-Nya. Kedua-dua perkara tersebut tidak boleh disamakan tanpa dalil.
Allah mempunyai sifat kalam sebagaimana yang diberitakan oleh wahyu, tetapi itu tidak memberi alasan untuk menetapkan bagi-Nya organ mulut seperti yang dimiliki manusia.
Sebaliknya, kita juga perlu berhati-hati agar tidak menjadikan ketiadaan lafaz فَمٌ dalam nas sebagai alasan untuk membuat dakwaan terperinci tentang segala perkara ghaib yang tidak diberitahukan kepada kita.
Kesimpulannya, kita tidak menetapkan mulut sebagai sifat Allah tanpa dalil, dan kita menolak gambaran bahawa Allah mempunyai mulut seperti anggota tubuh makhluk.
4. Benarkah Allah Disucikan daripada Mata?
Ungkapan tersebut menyebut:
وَعَيْنٍ
“Dan mata.”
Bahagian ini memerlukan penelitian yang lebih mendalam daripada bahagian sebelumnya kerana al-Quran sendiri menggunakan lafaz yang berkaitan dengan العين ketika menerangkan perkara yang berkaitan dengan Allah.
Allah سبحانه وتعالى berfirman:
وَلِتُصْنَعَ عَلَىٰ عَيْنِي
“Dan supaya engkau dibesarkan di bawah pengawasan-Ku.”. (Surah Taha, 20:39).
Ayat ini merupakan sebahagian daripada kisah Nabi Musa عليه السلام. Dalam terjemahan tersebut, ungkapan عَلَىٰ عَيْنِي diterjemahkan sebagai “di bawah pengawasan-Ku”.
Terdapat juga firman Allah:
وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا
“Dan bersabarlah menunggu ketetapan Tuhanmu, kerana sesungguhnya engkau berada dalam pengawasan Kami.”, (Surah al-Tur, 52:48).
Ayat-ayat ini menggunakan lafaz عَيْن dan أَعْيُن yang berkaitan dengan apa yang dinyatakan oleh Allah tentang diri-Nya.
Dalam pendekatan yang menetapkan sifat berdasarkan nas, lafaz-lafaz tersebut tidak boleh dinafikan begitu sahaja. Pada masa yang sama, kita tidak boleh menyamakan apa yang Allah nyatakan tentang diri-Nya dengan mata manusia, lengkap dengan bola mata, kelopak mata, saraf dan struktur biologi.
Perkara yang perlu diteliti ialah makna nas, cara ulama menghuraikannya dan prinsip menafikan keserupaan Allah dengan makhluk.
Terdapat perbezaan pendekatan dalam kalangan ulama Sunni tentang perincian ayat-ayat sifat seperti ini. Sebahagian menetapkan sifat mata sebagaimana yang dinyatakan dalam nas, tanpa menentukan kaifiatnya dan tanpa menyerupakannya dengan mata makhluk. Sebahagian ulama pula menghuraikan ungkapan tertentu berdasarkan konteks bahasa dan tafsir, seperti pengawasan dan pemeliharaan Allah.
Oleh itu, kita tidak boleh menganggap bahawa setiap ulama yang menafikan anggota tubuh seperti mata manusia turut menafikan lafaz sifat yang disebut dalam al-Quran.
4.1. Adakah menetapkan sifat mata bermaksud menetapkan organ mata?
Tidak semestinya.
Menetapkan lafaz atau sifat berdasarkan nas tidak secara automatik bermaksud menetapkan organ fizikal seperti yang dimiliki manusia.
Jika seseorang mengatakan bahawa Allah mempunyai sifat yang disebut dalam nas, tanpa menyerupakan sifat itu dengan makhluk dan tanpa menentukan kaifiatnya, kita tidak boleh terus menuduhnya menyerupakan Allah dengan manusia.
Sebaliknya, jika seseorang menggambarkan Allah mempunyai mata seperti organ biologi manusia, gambaran itu bertentangan dengan prinsip bahawa Allah tidak menyerupai makhluk-Nya.
Maka, pernyataan bahawa Allah disucikan daripada mata perlu diperincikan:
Jika yang dinafikan ialah mata sebagai organ tubuh makhluk, maksud penafian keserupaan itu benar.
Jika yang dinafikan ialah lafaz atau sifat yang ditetapkan melalui nas, penafian itu memerlukan penelitian lanjut dan tidak boleh dibuat secara mutlak.
5. Benarkah Allah Disucikan daripada Telinga?
Ungkapan tersebut menyebut:
وَأُذُنٍ
“Dan telinga.”
Dalam bahasa Arab, أُذُنٌ bermaksud telinga.
Telinga manusia merupakan organ yang terlibat dalam proses pendengaran. Ia mempunyai struktur fizikal yang berkaitan dengan fungsi pendengaran manusia.
Namun, Allah menetapkan bagi diri-Nya sifat mendengar.
Allah berfirman:
إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ
“Sesungguhnya Allah Maha Mendengar lagi Maha Melihat.”. (Surah al-Hajj, 22:75).
Allah juga berfirman:
وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
“Dan Dialah Yang Maha Mendengar lagi Maha Melihat.”. (Surah al-Syura, 42:11).
Kedua-dua ayat ini menetapkan sifat mendengar bagi Allah.
Adakah kita perlu mengandaikan bahawa Allah mempunyai telinga seperti manusia untuk menetapkan sifat mendengar-Nya? Tidak.
Wahyu menetapkan bahawa Allah Maha Mendengar, tetapi ayat-ayat ini tidak menyatakan bahawa pendengaran Allah bergantung pada organ telinga seperti organ manusia.
Oleh itu, kita tidak boleh menyamakan sifat mendengar Allah dengan mekanisme pendengaran manusia.
Namun, perlu juga dibezakan antara dua dakwaan:
Pertama, “Allah tidak mempunyai telinga seperti organ tubuh manusia.” Dakwaan ini menafikan keserupaan dengan makhluk.
Kedua, “Allah tidak mempunyai sifat mendengar.” Dakwaan ini bertentangan dengan nas yang jelas.
Kedua-duanya bukan perkara yang sama.
Justeru, jika maksud ungkapan asal ialah Allah tidak mempunyai organ telinga seperti manusia, maksud itu benar. Tetapi jika ia digunakan untuk menafikan sifat mendengar Allah atau menolak nas sifat tanpa alasan yang sah, maka penggunaannya tidak tepat.
6. Bagaimanakah dengan Tangan Allah?
Bahagian ini lebih penting lagi kerana al-Quran secara jelas menggunakan lafaz يَدٌ dan أَيْدٍ dalam nas yang berkaitan dengan Allah.
Allah سبحانه وتعالى berfirman:
قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ
“Allah berfirman: Wahai Iblis! Apakah yang menghalangmu daripada sujud kepada yang telah Aku ciptakan dengan kedua-dua tangan-Ku?”. (Surah Sad, 38:75).
Ayat ini menggunakan lafaz بِيَدَيَّ, yang secara bahasa merujuk kepada “kedua-dua tangan-Ku”.
Di sinilah pentingnya membezakan antara penetapan lafaz nas dengan gambaran anggota tubuh makhluk.
Jika seseorang mengatakan bahawa Allah menetapkan bagi diri-Nya apa yang dinyatakan dalam ayat tersebut, kita tidak boleh terus menyimpulkan bahawa dia menyerupakan Allah dengan manusia.
Dalam pendekatan Athari, lafaz tangan ditetapkan sebagaimana yang datang dalam nas, tanpa menyerupakan tangan Allah dengan tangan makhluk, tanpa menentukan kaifiatnya dan tanpa mengubahnya kepada makna lain tanpa dalil yang dianggap mencukupi.
Sebahagian ulama daripada pendekatan teologi Sunni yang lain pula mentafsirkan lafaz tangan dalam konteks tertentu sebagai kekuasaan, nikmat atau makna lain yang dianggap sesuai dengan dalil dan kaedah bahasa.
Perbezaan pendekatan ini perlu dibincangkan berdasarkan dalil dan kaedah tafsir, bukannya dengan menuduh semua pihak yang berbeza sebagai menolak tauhid.
6.1. Adakah menafikan tangan sebagai organ tubuh bermaksud menafikan sifat tangan?
Tidak semestinya.
Seseorang boleh menafikan bahawa Allah mempunyai tangan seperti tangan manusia, tetapi tetap menetapkan lafaz tangan yang dinyatakan dalam al-Quran tanpa menyerupakannya dengan makhluk.
Sebaliknya, jika seseorang mengatakan bahawa Allah tidak mempunyai apa-apa yang disebut sebagai tangan dalam nas, maka dakwaan tersebut perlu dinilai berdasarkan pendekatan tafsir dan akidah yang digunakannya.
Oleh itu, ungkapan مُنَزَّهٌ عَنِ الْجَوَارِحِ tidak boleh digunakan untuk membuat kesimpulan secara automatik bahawa lafaz يَدٌ yang disebut dalam al-Quran mesti dinafikan.
Prinsip yang perlu dipelihara ialah Allah tidak menyerupai makhluk, sementara lafaz dan sifat yang ditetapkan oleh wahyu hendaklah dibincangkan berdasarkan dalil yang berkaitan.
7. Bagaimanakah dengan Wajah Allah?
Walaupun ungkapan asal tidak menyebut wajah secara khusus, ia termasuk dalam persoalan yang sama apabila kita membincangkan anggota tubuh dan sifat yang dinyatakan dalam nas.
Allah سبحانه وتعالى berfirman:
وَيَبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ
“Dan kekallah zat Tuhanmu yang mempunyai kebesaran dan kemuliaan.”. (Surah al-Rahman, 55:27, menurut terjemahan yang mentafsirkan wajah dalam konteks zat Allah.)
Lafaz asalnya ialah وَجْهُ رَبِّكَ, iaitu “wajah Tuhanmu”.
Dalam pendekatan yang menetapkan sifat berdasarkan nas, lafaz wajah tidak dinafikan, tetapi tidak disamakan dengan wajah manusia. Sebahagian ulama pula menghuraikan lafaz ini sebagai merujuk kepada zat Allah, berdasarkan kaedah tafsir dan bahasa yang mereka gunakan.
Perkara penting di sini ialah kita tidak boleh membuat kesimpulan bahawa Allah mempunyai wajah seperti wajah manusia hanya kerana lafaz yang sama digunakan.
Namun, kita juga tidak sepatutnya menghapuskan lafaz yang dinyatakan dalam al-Quran tanpa meneliti konteks dan kaedah pentafsirannya.
Hal ini sekali lagi menunjukkan bahawa ungkapan yang menyatakan Allah disucikan daripada semua anggota tubuh perlu dihuraikan secara lebih khusus.
8. Bagaimanakah dengan Kaki Allah?
Persoalan kaki memerlukan penelitian berdasarkan hadis yang berkaitan, bukan semata-mata berdasarkan analogi dengan tubuh manusia.
Terdapat hadis sahih dalam Sahih al-Bukhari dan Sahih Muslim yang menyebut lafaz رِجْل dan قَدَم dalam konteks hadis tentang neraka. Perbahasan tentang lafaz tersebut termasuk dalam perbahasan sifat khabariyyah.
Oleh itu, kita tidak boleh membuat kesimpulan umum bahawa setiap lafaz yang berkaitan dengan kaki mesti dinafikan daripada perbahasan sifat Allah tanpa meneliti nas dan pendekatan ulama yang berkaitan.
Pada masa yang sama, kita tidak boleh membayangkan kaki Allah sebagai kaki manusia atau kaki haiwan.
Jika seseorang menolak gambaran anggota tubuh seperti kaki manusia, itu tidak dengan sendirinya bermaksud dia menolak lafaz hadis. Sebaliknya, bagaimana lafaz hadis tersebut difahami dan ditetapkan merupakan persoalan akidah yang memerlukan penelitian khusus.
Kesimpulan yang berhati-hati ialah: jangan menyerupakan Allah dengan makhluk, dan jangan membuat penafian terhadap nas sifat tanpa meneliti dalil serta kaedah tafsirnya.
9. Adakah Semua Anggota Tubuh Mesti Dinafikan daripada Allah?
Jawapannya bergantung pada maksud perkataan “anggota tubuh”.
Jika yang dimaksudkan ialah tubuh makhluk yang tersusun daripada organ-organ fizikal, yang saling bergantung dan mempunyai fungsi biologi, maka menafikan keserupaan Allah dengan tubuh seperti itu selaras dengan prinsip tauhid.
Namun, jika istilah “anggota tubuh” digunakan untuk menafikan secara pukal semua lafaz yang Allah gunakan bagi diri-Nya, termasuk lafaz mata, tangan dan wajah, maka ungkapan itu menjadi terlalu umum dan boleh menimbulkan kekeliruan.
Al-Quran sendiri menggabungkan penafian keserupaan dengan penetapan sifat:
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
“Tiada sesuatu pun yang serupa dengan-Nya, dan Dialah Yang Maha Mendengar lagi Maha Melihat.”. (Surah al-Syura, 42:11).
Tafsir al-Sa‘di menghuraikan ayat ini sebagai asas untuk menetapkan sifat Allah sambil menafikan keserupaan-Nya dengan makhluk.
Maka, ayat tersebut tidak mengajar kita supaya menafikan segala sifat. Sebaliknya, ia menetapkan keseimbangan antara penafian keserupaan dengan pengiktirafan sifat yang benar-benar dinyatakan oleh Allah.
10. Adakah Ungkapan Ini Selaras dengan Pendekatan Athari?
Jika ungkapan ini dimaksudkan bahawa Allah tidak mempunyai organ tubuh seperti organ manusia atau haiwan, maksud penafian keserupaan itu selaras dengan prinsip bahawa Allah tidak menyerupai makhluk-Nya.
Namun, dalam pendekatan Athari yang menetapkan sifat berdasarkan al-Quran dan hadis sahih, ungkapan ini perlu digunakan dengan cermat.
Sebabnya, pendekatan tersebut tidak menolak sesuatu lafaz sifat semata-mata kerana lafaz itu juga digunakan untuk makhluk. Sebaliknya, lafaz yang sabit dalam wahyu diterima menurut kaedah penetapan sifat, tanpa menyerupakan Allah dengan makhluk dan tanpa menentukan kaifiatnya.
Oleh itu, jika perkataan الْجَوَارِحِ digunakan untuk menafikan bahawa Allah mempunyai organ tubuh seperti manusia, maksudnya boleh difahami dengan benar.
Tetapi jika ia digunakan untuk mengatakan bahawa Allah tidak mempunyai apa-apa sifat yang disebut dengan lafaz mata, tangan atau wajah dalam nas, maka pernyataan itu memerlukan perincian lanjut dan tidak boleh terus dianggap sebagai rumusan yang tepat bagi pendekatan Athari.
Sebaliknya, ulama yang menggunakan istilah tersebut mungkin mempunyai maksud khusus dalam perbahasan ilmu kalam. Untuk menilai sama ada maksud mereka benar atau tidak, kita perlu membaca huraian mereka secara lengkap dan tidak menilai satu ungkapan secara terasing.
11. Rumusan Penilaian terhadap Pernyataan Asal
Berikut ialah penilaian ringkas bagi setiap bahagian pernyataan tersebut.
Bahagian pernyataan | Penilaian |
|---|---|
Allah tidak mempunyai mulut seperti manusia | Benar sebagai penafian keserupaan dengan organ tubuh makhluk. |
Allah tidak mempunyai telinga seperti manusia | Benar sebagai penafian keserupaan; tidak boleh dijadikan alasan untuk menafikan sifat mendengar. |
Allah tidak mempunyai mata seperti organ biologi manusia | Benar sebagai penafian keserupaan; lafaz mata yang dinyatakan dalam nas perlu dibincangkan secara berasingan. |
Allah tidak mempunyai tangan seperti tangan manusia | Benar sebagai penafian keserupaan; lafaz tangan yang sabit dalam al-Quran tidak boleh dinafikan secara automatik. |
Allah tidak mempunyai kaki seperti kaki manusia | Benar sebagai penafian keserupaan; lafaz hadis berkaitan perlu dinilai berdasarkan nas dan kaedah akidah. |
Semua lafaz yang berkaitan dengan anggota mesti dinafikan daripada Allah | Tidak tepat sebagai rumusan mutlak, kerana ia boleh merangkumi lafaz sifat yang dinyatakan dalam wahyu. |
Kesimpulan Akhir
Ungkapan فَهُوَ تَعَالَى مُنَزَّهٌ عَنِ الْجَوَارِحِ مِنْ فَمٍ وَعَيْنٍ وَأُذُنٍ وَغَيْرِهَا tidak wajar diterima secara mutlak tanpa mengetahui maksud khusus yang dikehendaki oleh pengarangnya.
Jika maksudnya ialah Allah Maha Suci daripada menyerupai tubuh manusia atau haiwan yang mempunyai organ fizikal, maka maksud itu benar.
Namun, jika ungkapan tersebut bermaksud bahawa semua lafaz berkaitan mata, tangan, wajah dan sifat lain yang dinyatakan dalam al-Quran serta hadis sahih mesti dinafikan daripada Allah, maka kesimpulan itu tidak tepat tanpa perbahasan lanjut.
Rumusan yang lebih jelas ialah:
Allah سبحانه وتعالى tidak menyerupai makhluk-Nya, dan kita tidak menggambarkan-Nya dengan organ tubuh seperti manusia atau haiwan. Pada masa yang sama, kita menetapkan nama dan sifat yang sabit bagi Allah melalui al-Quran dan hadis sahih menurut kaedah yang benar, tanpa menyerupakan-Nya dengan makhluk, tanpa menentukan kaifiatnya dan tanpa menafikan nas yang sahih secara sewenang-wenangnya.
Inilah prinsip yang perlu dijadikan asas dalam menilai ungkapan tersebut.
asasas
klk
https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/4142827381299937906?hl=en
