وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ
edit / 0003 سورة آل عمران / Surah Ali Imran Ayat 100 (3:100) / Surah Ali Imran Ayat 101 (3:101) / Surah Ali Imran Ayat 102 (3:102) / Surah Ali Imran Ayat 101 (3:101) Potongan Ayat Satu Persatu / وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ
وَكَيْفَ تَكْفُرُونَ وَأَنتُمْ تُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ ءَايَٰتُ ٱللَّهِ وَفِيكُمْ رَسُولُهُۥۗ وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ فَقَدْ هُدِىَ إِلَىٰ صِرَٰطٍ مُّسْتَقِيمٍ (Ali Imran:101). (Image).
SURAH ĀLI ‘IMRĀN AYAT 101 (3:101) — POTONGAN AYAT SATU PERSATU
﴿وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ﴾
Perincian yang Sangat Mendalam dari Sudut Bahasa Arab, Nahwu, Saraf, Balaghah, Tafsir, Akidah, Tauhid, Tawakkal, Isti‘ānah, Hidayah, Keselamatan dan Manhaj — Fokus Khusus kepada Potongan Ayat Ini Sahaja
Allah سبحانه وتعالى berfirman:
﴿وَكَيْفَ تَكْفُرُونَ وَأَنتُمْ تُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ ءَايَٰتُ ٱللَّهِ وَفِيكُمْ رَسُولُهُۥۗ وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَىٰ صِرَٰطٍ مُّسْتَقِيمٍ﴾
Potongan yang menjadi fokus khusus ialah:
﴿وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ﴾
Maksudnya:
“Dan sesiapa yang berpegang teguh kepada Allah...”
Potongan ini adalah satu ungkapan yang sangat kuat. Ia datang selepas Allah سبحانه وتعالى menyebut dua nikmat besar yang menjadi sebab manusia tidak sepatutnya kembali kepada kekufuran: ayat-ayat Allah dibacakan kepada mereka dan Rasul-Nya berada dalam kalangan mereka. Kemudian Allah menyebut jalan keselamatan:
﴿وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ﴾
“Dan sesiapa yang berpegang teguh kepada Allah...”
Maka ayat ini seolah-olah memindahkan manusia daripada persoalan bagaimana seseorang boleh kufur kepada jawapan tentang bagaimana seseorang boleh selamat daripada kekufuran, kesesatan dan penyimpangan.
Jawapannya ialah:
﴿يَعْتَصِم بِٱللَّهِ﴾
“Berpegang teguh kepada Allah.”
Namun ungkapan ini sangat luas maknanya. Ia bukan sekadar bermaksud seseorang menyebut nama Allah. Ia bukan sekadar bermaksud seseorang mendakwa dirinya bergantung kepada Allah. Ia mengandungi makna berlindung kepada Allah, berpegang kepada agama-Nya, bergantung kepada pertolongan-Nya, berlindung daripada kesesatan dengan petunjuk-Nya, memohon keselamatan daripada-Nya dan tidak melepaskan diri daripada tali petunjuk yang menghubungkan hamba dengan Tuhannya.
1. PETUNJUK DARIPADA HURUF وَ: SELEPAS MENYEBUT NIKMAT PETUNJUK, ALLAH MENYEBUT JALAN UNTUK BERPEGANG KEPADANYA
Lafaz pertama ialah وَ.
Ia menghubungkan potongan ini dengan ayat sebelumnya.
Sebelum ini Allah menyebut:
﴿وَأَنتُمْ تُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ ءَايَٰتُ ٱللَّهِ﴾
“Sedangkan ayat-ayat Allah dibacakan kepada kamu.”
Kemudian:
﴿وَفِيكُمْ رَسُولُهُۥ﴾
“Dan dalam kalangan kamu ada Rasul-Nya.”
Selepas itu:
﴿وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ﴾
“Dan sesiapa yang berpegang teguh kepada Allah...”
Susunan ini sangat kuat.
Allah menyebut wahyu.
Allah menyebut Rasul.
Kemudian Allah menyebut jalan keselamatan.
Maka seseorang tidak boleh mendakwa bahawa dia mahu berpegang kepada Allah sambil meninggalkan petunjuk yang Allah turunkan dan Rasul yang Allah utuskan. Berpegang kepada Allah mestilah melalui jalan yang Allah tetapkan, bukan melalui jalan yang direka oleh manusia.
2. PETUNJUK DARIPADA مَن: JALAN BERPEGANG KEPADA ALLAH TERBUKA KEPADA SETIAP MANUSIA
Lafaz مَن bermaksud “sesiapa”.
Ia menunjukkan keluasan seruan.
Allah tidak mengatakan hanya orang tertentu boleh mencapai keselamatan dengan berpegang kepada-Nya.
Sesiapa sahaja yang benar-benar berpegang kepada Allah, dia mendapat petunjuk.
Orang yang lemah boleh berpegang kepada Allah.
Orang yang berdosa boleh kembali kepada Allah.
Orang yang pernah tersesat boleh berpegang kepada Allah.
Orang yang jahil boleh mencari ilmu lalu berpegang kepada Allah.
Orang yang sedang diuji boleh berpegang kepada Allah.
Pintu kembali kepada Allah tidak ditutup selagi seseorang masih hidup dan mahu kembali kepada-Nya.
Maka lafaz مَن membawa harapan yang sangat besar: keselamatan tidak dimonopoli oleh kelompok tertentu; sesiapa yang mengambil jalan yang benar, dia berhak mendapat buah daripada jalan tersebut.
3. PETUNJUK DARIPADA مَن: KESELAMATAN BERGANTUNG KEPADA PILIHAN DAN TINDAKAN MANUSIA
Walaupun hidayah adalah kurniaan Allah, manusia tetap diperintahkan untuk memilih jalan ketaatan.
Allah menyebut:
﴿وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ﴾
“Sesiapa yang berpegang teguh kepada Allah...”
Ini menunjukkan bahawa manusia diperintahkan untuk mengambil sebab.
Dia perlu mencari ilmu.
Dia perlu membaca al-Quran.
Dia perlu mengikuti Sunnah.
Dia perlu berdoa.
Dia perlu meninggalkan kesesatan.
Dia perlu menjauhi syirik.
Dia perlu menolak hawa nafsu yang bertentangan dengan wahyu.
Maka seseorang tidak boleh berkata, “Jika Allah mahu memberi aku hidayah, aku tidak perlu melakukan apa-apa.”
Tidak.
Allah membuka jalan hidayah dan memerintahkan manusia untuk berjalan di atasnya.
4. PETUNJUK DARIPADA KATA KERJA يَعْتَصِم: BERPEGANG TEGUH, BUKAN SEKADAR MEMEGANG
Lafaz يَعْتَصِم berasal daripada akar kata ع ص م.
Akar ini mempunyai hubungan dengan makna memelihara, menjaga, melindungi dan berpegang teguh.
Bentuk يَعْتَصِم memberikan gambaran seseorang yang mencari perlindungan dan berpegang kepada sesuatu supaya dia tidak jatuh.
Ini jauh lebih kuat daripada sekadar “mengetahui”.
Seseorang mungkin mengetahui jalan tetapi tidak mengikutinya.
Seseorang mungkin mengenal kebenaran tetapi melepaskannya.
Seseorang mungkin membaca al-Quran tetapi tidak menjadikannya pegangan.
Tetapi i‘tisām ialah keadaan seseorang yang berpegang dengan kuat dan tidak melepaskan pegangan tersebut.
5. PETUNJUK BAHAWA الاعْتِصَام MENGANDUNGI MAKNA BERLINDUNG DARIPADA BAHAYA
Bayangkan seseorang berada di tempat yang berbahaya dan dia berpegang kuat kepada sesuatu yang kukuh supaya tidak terjatuh.
Inilah gambaran yang sangat kuat dalam konsep i‘tisām.
Manusia sentiasa terdedah kepada bahaya kesesatan.
Hawa nafsu boleh menariknya.
Syaitan boleh menyesatkannya.
Keindahan dunia boleh melalaikannya.
Syubhat boleh mengelirukannya.
Syahwat boleh merosakkannya.
Kejahilan boleh membutakannya.
Maka manusia memerlukan tempat bergantung yang kukuh.
Allah سبحانه وتعالى mengajar:
﴿يَعْتَصِم بِٱللَّهِ﴾
“Berpegang teguhlah kepada Allah.”
Maka i‘tisām adalah sikap seorang hamba yang mengetahui bahawa dirinya lemah dan memerlukan perlindungan Allah.
6. PETUNJUK BAHAWA MANUSIA TIDAK BOLEH MENYELAMATKAN DIRINYA SENDIRI TANPA PERTOLONGAN ALLAH
Lafaz يَعْتَصِم بِٱللَّهِ mengandungi pengakuan terhadap kelemahan manusia.
Seseorang yang berpegang kepada Allah mengakui bahawa dirinya tidak cukup kuat untuk menghadapi semua fitnah dengan kekuatannya sendiri.
Dia memerlukan Allah.
Dia memerlukan pertolongan Allah.
Dia memerlukan petunjuk Allah.
Dia memerlukan perlindungan Allah.
Dia memerlukan taufik Allah.
Ini bukan kelemahan yang tercela.
Sebaliknya, menyedari kelemahan diri di hadapan Allah adalah sebahagian daripada ubudiyyah.
Orang yang sombong menganggap dirinya mampu berdiri sendiri.
Orang yang mengenal Allah mengetahui bahawa dirinya sentiasa berhajat kepada-Nya.
7. PETUNJUK DARIPADA بِٱللَّهِ: ALLAH ADALAH TEMPAT PERLINDUNGAN YANG SEBENAR
Lafaz بِٱللَّهِ menunjukkan kepada siapa seseorang itu berpegang.
Jawapannya:
Allah.
Bukan manusia.
Bukan hawa nafsu.
Bukan kekuatan dunia.
Bukan harta.
Bukan kedudukan.
Bukan majoriti.
Bukan akal manusia semata-mata.
Bukan makhluk ghaib.
Seorang Mukmin meletakkan pergantungan tertinggi kepada Allah.
Dia menggunakan sebab-sebab yang dibenarkan, tetapi hatinya tidak bergantung mutlak kepada sebab.
Dia tahu bahawa sebab tidak memberi kesan kecuali dengan izin Allah.
Maka ﴿يَعْتَصِم بِٱللَّهِ﴾ adalah ungkapan yang membina pergantungan hati kepada Allah semata-mata.
8. PETUNJUK BAHAWA BERPEGANG KEPADA ALLAH TIDAK BERMAKNA BERPEGANG KEPADA SESUATU YANG TIDAK DIKENALI
Seseorang tidak mungkin benar-benar berpegang kepada Allah jika dia tidak mengenal Allah.
Oleh itu, i‘tisām bermula dengan ilmu.
Dia perlu mengenal Allah melalui apa yang Allah khabarkan tentang diri-Nya.
Dia perlu mengenal nama-nama dan sifat-sifat Allah berdasarkan wahyu.
Dia perlu mengetahui apa yang Allah perintahkan.
Dia perlu mengetahui apa yang Allah larang.
Dia perlu mengetahui apa yang Allah cintai.
Dia perlu mengetahui apa yang Allah benci.
Maka semakin seseorang mengenal Allah dengan ilmu yang benar, semakin kuat pergantungannya kepada Allah.
9. PETUNJUK BAHAWA BERPEGANG KEPADA ALLAH BERERTI BERPEGANG KEPADA PETUNJUK-NYA
Seseorang tidak boleh mendakwa:
“Aku berpegang kepada Allah, tetapi aku tidak mahu al-Quran.”
Ini percanggahan.
Bagaimana seseorang mahu berpegang kepada Allah sedangkan dia menolak petunjuk Allah?
Bagaimana seseorang mahu mencari Allah tetapi meninggalkan wahyu yang Allah turunkan?
Bagaimana seseorang mahu mendapat keselamatan tetapi berpaling daripada Rasul yang Allah utuskan?
Maka i‘tisām بالله menuntut seseorang berpegang kepada wahyu Allah dan mengikuti Rasulullah ﷺ.
Allah berfirman:
﴿وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا﴾
“Dan berpegang teguhlah kamu semuanya kepada tali Allah.”
Ayat ini memperjelaskan bahawa i‘tisām kepada Allah mempunyai hubungan yang sangat kuat dengan berpegang kepada petunjuk yang datang daripada Allah.
10. PETUNJUK BAHAWA BERPEGANG KEPADA ALLAH BERMAKSUD BERPEGANG KEPADA AGAMA-NYA
Allah سبحانه وتعالى ialah tempat bergantung yang mutlak.
Namun seorang hamba tidak boleh memahami i‘tisām بالله secara abstrak sehingga memisahkannya daripada agama.
Berpegang kepada Allah bermaksud berpegang kepada jalan yang Allah tetapkan.
Ia merangkumi iman.
Ia merangkumi tauhid.
Ia merangkumi ibadah.
Ia merangkumi ketaatan.
Ia merangkumi al-Quran.
Ia merangkumi Sunnah.
Ia merangkumi meninggalkan perkara yang diharamkan.
Maka i‘tisām bukan sekadar perasaan rohani dalam hati.
Ia mesti diterjemahkan kepada iman dan amal.
11. PETUNJUK BAHAWA I‘TISĀM ADALAH SIKAP YANG BERTERUSAN
Kata kerja يَعْتَصِم dalam bentuk fi‘il mudāri‘ memberikan gambaran perbuatan yang sedang berlangsung dan berterusan.
Ini memberi isyarat bahawa berpegang kepada Allah bukan tugas sekali seumur hidup.
Seseorang tidak boleh berkata:
“Aku pernah beriman dahulu, maka aku selamat selama-lamanya tanpa perlu menjaga iman.”
Tidak.
Hati manusia berubah.
Fitnah berubah.
Ujian berubah.
Syubhat berubah.
Syahwat berubah.
Maka seorang Mukmin perlu sentiasa memperbaharui hubungannya dengan Allah.
Setiap hari dia memerlukan hidayah.
Setiap hari dia memerlukan perlindungan.
Setiap hari dia memerlukan pertolongan.
Sebab itu doa:
﴿اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ﴾
dibaca berulang kali dalam solat.
12. PETUNJUK BAHAWA I‘TISĀM ADALAH TINDAKAN AKTIF, BUKAN PASIF
Perkataan يَعْتَصِم ialah kata kerja.
Ini menunjukkan tindakan.
Seseorang perlu melakukan sesuatu untuk berpegang kepada Allah.
Dia perlu membaca.
Dia perlu belajar.
Dia perlu berdoa.
Dia perlu beramal.
Dia perlu menjauhi dosa.
Dia perlu bertaubat.
Dia perlu memilih sahabat yang baik.
Dia perlu meninggalkan majlis kesesatan.
Dia perlu menolak syubhat.
Dia perlu melawan hawa nafsu.
Maka orang yang benar-benar berpegang kepada Allah bukan orang yang hanya menunggu keselamatan datang kepadanya.
Dia berusaha mencari keselamatan dengan sebab-sebab yang Allah syariatkan.
13. PETUNJUK BAHAWA I‘TISĀM KEPADA ALLAH ADALAH JALAN MENOLAK KEKUFURAN
Konteks ayat sangat kuat.
Sebelum ini Allah bertanya:
﴿وَكَيْفَ تَكْفُرُونَ﴾
“Bagaimanakah kamu boleh kufur?”
Kemudian Allah menyebut:
﴿وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ﴾
“Dan sesiapa yang berpegang teguh kepada Allah...”
Ini memberikan gambaran bahawa terdapat dua jalan:
Berpaling daripada Allah → menuju kekufuran dan kesesatan.
Berpegang kepada Allah → menuju hidayah dan jalan lurus.
Maka akar keselamatan manusia ialah hubungan yang benar dengan Allah.
Sesiapa yang melepaskan pegangan kepada Allah akan terdedah kepada kesesatan.
Sesiapa yang berpegang kepada Allah berada di atas jalan keselamatan.
14. PETUNJUK BAHAWA I‘TISĀM KEPADA ALLAH MELINDUNGI DARIPADA FITNAH SYUBHAT
Syubhat ialah kekeliruan yang menyerang pemikiran.
Seseorang mungkin mendengar pelbagai dakwaan.
Ada orang menolak wahyu.
Ada orang meragukan agama.
Ada orang mempertikaikan akidah.
Ada orang mencampuradukkan kebenaran dan kebatilan.
Dalam keadaan ini, seseorang yang tidak mempunyai pegangan kukuh mudah tergoncang.
Tetapi orang yang berpegang kepada Allah kembali kepada wahyu.
Dia kembali kepada al-Quran.
Dia kembali kepada Sunnah.
Dia bertanya kepada ahli ilmu.
Dia tidak mengikuti setiap suara yang muncul.
Inilah salah satu bentuk i‘tisām بالله.
15. PETUNJUK BAHAWA I‘TISĀM KEPADA ALLAH MELINDUNGI DARIPADA FITNAH SYAHWAT
Tidak semua kesesatan datang melalui pemikiran.
Ada yang datang melalui hawa nafsu.
Seseorang mungkin mengetahui hukum tetapi tetap melanggar kerana cintakan dunia.
Dia tahu riba haram tetapi mengejar keuntungan.
Dia tahu zina haram tetapi mengikuti syahwat.
Dia tahu arak haram tetapi mengikut nafsu.
Dia tahu kezaliman haram tetapi mengejar kuasa.
Maka ilmu sahaja tidak mencukupi.
Manusia memerlukan kekuatan untuk mengamalkan ilmu.
Kekuatan itu datang daripada pertolongan Allah.
Maka i‘tisām بالله melibatkan pergantungan kepada Allah supaya hati mampu menundukkan hawa nafsu kepada wahyu.
16. PETUNJUK BAHAWA I‘TISĀM KEPADA ALLAH ADALAH PERLINDUNGAN DARIPADA PERPECAHAN
Surah Āli ‘Imrān mempunyai perhatian yang kuat terhadap isu perpecahan umat.
Allah berfirman:
﴿وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا﴾
“Dan berpegang teguhlah kamu semuanya kepada tali Allah dan janganlah kamu berpecah-belah.”
Maka i‘tisām mempunyai dimensi individu dan kolektif.
Individu berpegang kepada Allah.
Masyarakat berpegang kepada Allah.
Umat berpegang kepada Allah.
Apabila manusia menjadikan hawa nafsu sebagai pegangan, mereka berpecah.
Apabila manusia menjadikan wahyu sebagai pegangan, mereka mempunyai neraca bersama.
17. PETUNJUK BAHAWA I‘TISĀM KEPADA ALLAH MEMERLUKAN KEIKHLASAN
Seseorang boleh kelihatan berpegang kepada agama di hadapan manusia tetapi hatinya sebenarnya bergantung kepada manusia.
Dia beribadah kerana mahu dipuji.
Dia berdakwah kerana mahu terkenal.
Dia belajar kerana mahu kedudukan.
Dia membaca al-Quran kerana mahu dianggap alim.
Ini bukan i‘tisām yang sempurna.
I‘tisām kepada Allah menuntut hati yang benar-benar menjadikan Allah sebagai tujuan.
Dia berpegang kepada Allah ketika manusia memuji.
Dia tetap berpegang kepada Allah ketika manusia mencela.
Dia berpegang kepada Allah ketika mendapat keuntungan.
Dia berpegang kepada Allah ketika mengalami kerugian.
Dia tidak menjual prinsip agama demi mendapatkan penerimaan manusia.
18. PETUNJUK BAHAWA I‘TISĀM KEPADA ALLAH MENUNTUT TAWAKKAL YANG BENAR
Tawakkal bukan bermaksud meninggalkan usaha.
Tawakkal ialah hati bergantung kepada Allah sambil mengambil sebab yang dibenarkan.
Seseorang yang sakit mendapatkan rawatan.
Tetapi hatinya tahu bahawa Allah yang menyembuhkan.
Seseorang bekerja mencari rezeki.
Tetapi hatinya tahu bahawa Allah yang memberi rezeki.
Seseorang belajar mencari ilmu.
Tetapi hatinya tahu bahawa Allah yang memberikan kefahaman.
Seseorang menghadapi musuh.
Tetapi hatinya tahu bahawa kemenangan berada di tangan Allah.
Inilah roh i‘tisām بالله: mengambil sebab tanpa menjadikan sebab sebagai Tuhan.
19. PETUNJUK BAHAWA I‘TISĀM KEPADA ALLAH ADALAH PUNCA KEKUATAN SEORANG MUKMIN
Orang yang bergantung kepada manusia akan lemah apabila manusia meninggalkannya.
Orang yang bergantung kepada harta akan hancur apabila hartanya hilang.
Orang yang bergantung kepada kedudukan akan jatuh apabila kedudukannya hilang.
Tetapi orang yang bergantung kepada Allah tidak kehilangan segala-galanya apabila makhluk meninggalkannya.
Dia masih mempunyai Allah.
Inilah kekuatan batin yang sangat besar.
Dia boleh kehilangan dunia tetapi tidak kehilangan Tuhannya.
Dia boleh kehilangan sokongan manusia tetapi tidak kehilangan pergantungan kepada Allah.
Dia boleh diuji tetapi tidak semestinya tumbang.
Kerana pegangan utamanya bukan makhluk.
Pegangan utamanya ialah Allah.
20. PETUNJUK BAHAWA I‘TISĀM KEPADA ALLAH MEMERLUKAN MENINGGALKAN PERGANTUNGAN KEPADA SELAIN ALLAH DALAM PERKARA YANG HANYA ALLAH BERKUASA MELAKUKANNYA
Ini merupakan aspek akidah yang sangat penting.
Manusia boleh meminta bantuan daripada manusia dalam perkara yang manusia mampu lakukan.
Namun dalam perkara yang hanya Allah berkuasa melakukannya, hati mesti bergantung kepada Allah.
Meminta manusia mengangkat barang ialah perkara yang manusia mampu lakukan.
Tetapi memohon keampunan dosa, keselamatan akhirat dan pertolongan ghaib mutlak adalah hak Allah.
Maka i‘tisām kepada Allah menuntut agar hati tidak menggantungkan perkara-perkara yang bersifat khusus bagi Allah kepada makhluk.
Hati mesti mengetahui siapa Tuhan dan siapa hamba.
21. PETUNJUK BAHAWA I‘TISĀM KEPADA ALLAH BERKAIT RAPAT DENGAN DOA
Orang yang berpegang kepada Allah akan banyak berdoa.
Dia mengetahui bahawa dirinya lemah.
Dia meminta hidayah.
Dia meminta keampunan.
Dia meminta keteguhan.
Dia meminta perlindungan.
Dia meminta keselamatan.
Doa bukan tanda seseorang tidak berusaha.
Doa ialah pengakuan bahawa usaha manusia memerlukan pertolongan Allah.
Sebab itu antara doa yang sangat besar maknanya ialah:
﴿رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا﴾
“Wahai Tuhan kami, janganlah Engkau palingkan hati kami setelah Engkau memberikan petunjuk kepada kami.”
Ini ialah doa orang yang takut kehilangan pegangan.
22. PETUNJUK BAHAWA I‘TISĀM KEPADA ALLAH BERMAKNA BERPEGANG TEGUH KEPADA KEBENARAN KETIKA FITNAH DATANG
Kebenaran mudah dipegang ketika semua orang menyokongnya.
Tetapi ujian sebenar ialah ketika manusia menolak.
Ketika orang ramai menyimpang, apakah seseorang masih berpegang?
Ketika manusia mengejek agama, apakah dia masih teguh?
Ketika hawa nafsu menjadi budaya, apakah dia masih menjaga diri?
Ketika kebatilan menjadi popular, apakah dia masih memilih kebenaran?
Di sinilah makna يَعْتَصِم terserlah.
Ia ialah pegangan yang tidak mudah dilepaskan ketika tekanan datang.
23. PETUNJUK BAHAWA I‘TISĀM KEPADA ALLAH MEMERLUKAN ILMU DAN BASIRAH
Seseorang tidak boleh berpegang kepada Allah dengan cara yang tidak diketahui.
Dia perlu mengetahui apa yang Allah perintahkan.
Dia perlu mengetahui apa yang Allah larang.
Dia perlu mengetahui jalan Rasulullah ﷺ.
Dia perlu mengetahui mana yang benar dan mana yang batil.
Maka ilmu adalah senjata untuk menghadapi syubhat.
Tanpa ilmu, seseorang mungkin menyangka dia sedang berpegang kepada Allah sedangkan sebenarnya dia sedang berpegang kepada adat, budaya atau pendapat manusia.
Oleh itu, i‘tisām yang benar mestilah dibina atas ilmu yang bersumberkan wahyu.
24. PETUNJUK BAHAWA I‘TISĀM KEPADA ALLAH MENUNTUT KETEGUHAN DALAM KETAATAN
Berpegang kepada Allah bukan hanya ketika susah.
Ramai manusia mengingati Allah ketika bencana.
Tetapi apabila kesusahan hilang, dia kembali lalai.
I‘tisām yang sebenar ialah tetap berpegang kepada Allah dalam semua keadaan.
Ketika kaya dan miskin.
Ketika sihat dan sakit.
Ketika dipuji dan dicela.
Ketika menang dan kalah.
Ketika lapang dan sempit.
Ketika sendirian dan ketika berada di tengah manusia.
Orang yang benar-benar berpegang kepada Allah tidak menjadikan keadaan dunia sebagai penentu hubungan hatinya dengan Allah.
25. PETUNJUK TERBESAR DARIPADA ﴿وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ﴾: KESELAMATAN BERMULA APABILA MANUSIA MENJADIKAN ALLAH SEBAGAI PEGANGAN TERKUATNYA
Inilah kemuncak makna potongan ayat ini.
Allah سبحانه وتعالى telah menyebut:
﴿وَكَيْفَ تَكْفُرُونَ﴾
“Bagaimanakah kamu boleh kufur?”
Kemudian Allah menyebut sebab mereka mempunyai petunjuk:
﴿وَأَنتُمْ تُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ ءَايَٰتُ ٱللَّهِ﴾
“Sedangkan ayat-ayat Allah dibacakan kepada kamu.”
Kemudian:
﴿وَفِيكُمْ رَسُولُهُۥ﴾
“Dan dalam kalangan kamu ada Rasul-Nya.”
Kemudian Allah menyebut jalan keselamatan:
﴿وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ﴾
“Dan sesiapa yang berpegang teguh kepada Allah...”
Susunan ini sangat dahsyat dari sudut makna.
Wahyu memberikan petunjuk.
Rasul menjelaskan petunjuk.
I‘tisām memastikan manusia tidak melepaskan petunjuk.
Maka ada manusia yang mengetahui tetapi tidak berpegang.
Ada manusia yang mendengar tetapi tidak mengikuti.
Ada manusia yang memahami tetapi memilih hawa nafsu.
Tetapi orang yang يَعْتَصِم بِٱللَّهِ ialah orang yang menjadikan hubungan dengan Allah sebagai pegangan hidupnya.
Dia tidak hanya tahu kebenaran.
Dia memegang kebenaran.
Dia tidak hanya membaca wahyu.
Dia berpaut kepada wahyu.
Dia tidak hanya mengakui Rasul.
Dia mengikuti Rasul.
Dia tidak hanya mengaku bertawakkal.
Dia menyerahkan hatinya kepada Allah sambil mengambil sebab yang syar‘i.
Dia tidak hanya meminta hidayah.
Dia berjalan di atas jalan hidayah.
Maka i‘tisām ialah gabungan antara ilmu, iman, pergantungan, ketaatan, tawakkal, doa, keteguhan dan istiqamah.
Dan apabila seseorang berpegang kepada Allah, dia sebenarnya sedang menyelamatkan dirinya daripada bergantung kepada sesuatu yang rapuh.
Manusia berubah.
Dunia berubah.
Kekuatan manusia berubah.
Harta boleh hilang.
Kedudukan boleh runtuh.
Kesihatan boleh lenyap.
Kawan boleh pergi.
Sokongan manusia boleh berhenti.
Tetapi Allah tidak berubah dan tidak menjadi lemah.
Sebab itu orang yang berpegang kepada Allah mempunyai pegangan yang tidak rapuh.
Dia berpegang kepada Tuhan Yang Maha Hidup.
Dia berpegang kepada Tuhan Yang Maha Berkuasa.
Dia berpegang kepada Tuhan Yang Maha Mengetahui.
Dia berpegang kepada Tuhan Yang Maha Mendengar.
Dia berpegang kepada Tuhan Yang Maha Melihat.
Dia berpegang kepada Tuhan Yang memiliki segala urusan.
Maka semakin kuat seseorang mengenal Allah, semakin kuat i‘tisāmnya.
Semakin kuat i‘tisāmnya, semakin kukuh tauhidnya.
Semakin kukuh tauhidnya, semakin teguh pendiriannya menghadapi fitnah.
Semakin teguh pendiriannya, semakin jauh dia daripada kesesatan.
Dan semakin dia berpegang kepada Allah melalui wahyu dan Sunnah Rasulullah ﷺ, semakin dekat dia kepada jalan yang lurus.
Maka potongan:
﴿وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ﴾
bukan sekadar perintah supaya manusia “bergantung kepada Allah” dalam makna yang umum.
Ia adalah seruan yang sangat gagah:
Jangan lepaskan pegangan kepada Tuhanmu.
Jangan tukarkan wahyu dengan hawa nafsu.
Jangan tukarkan Sunnah dengan kebatilan.
Jangan tukarkan keyakinan dengan syubhat.
Jangan tukarkan tauhid dengan kesyirikan.
Jangan tukarkan ketaatan dengan maksiat.
Jangan tukarkan petunjuk dengan kesesatan.
Jangan lepaskan tanganmu daripada pegangan yang menyelamatkanmu.
Berpeganglah kepada Allah.
Kerana manusia yang berpegang kepada dunia akan jatuh apabila dunia runtuh.
Manusia yang berpegang kepada manusia akan kecewa apabila manusia pergi.
Manusia yang berpegang kepada kekuatan dirinya akan lemah apabila kekuatannya hilang.
Tetapi manusia yang berpegang kepada Allah mempunyai Tuhan yang tidak pernah lemah, tidak pernah tidur, tidak pernah lalai daripada hamba-Nya dan tidak pernah kehilangan kekuasaan atas segala sesuatu.
Dan inilah keindahan susunan ayat yang sangat luar biasa: Allah tidak hanya menyebut “sesiapa yang mengenal Allah”, tetapi menyebut “sesiapa yang berpegang teguh kepada Allah.”
Kerana pengetahuan tanpa pegangan boleh hilang.
Ilmu tanpa amal boleh menjadi hujah terhadap pemiliknya.
Kebenaran tanpa keteguhan boleh ditinggalkan.
Tetapi apabila ilmu melahirkan iman, iman melahirkan i‘tisām, dan i‘tisām membawa kepada ketaatan, maka manusia berada di atas jalan keselamatan.
﴿وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ﴾
Sesiapa yang berpegang teguh kepada Allah.
Ini ialah jalan orang yang tidak mahu tersesat.
Ini ialah jalan orang yang tidak mahu kembali kepada kekufuran.
Ini ialah jalan orang yang takut kehilangan iman.
Ini ialah jalan orang yang memahami kelemahan dirinya.
Ini ialah jalan orang yang mengenal kebesaran Tuhannya.
Dan ini ialah jalan orang yang menjadikan Allah sebagai tempat pergantungan tertinggi, wahyu sebagai petunjuk, Rasulullah ﷺ sebagai pembawa dan penjelas risalah, serta ketaatan sebagai bukti bahawa dia benar-benar berpegang teguh kepada Allah.
Maka ﴿وَمَن يَعْتَصِم بِٱللَّهِ﴾ adalah satu deklarasi keselamatan yang sangat kuat: sesiapa yang menggenggam erat hubungan dengan Allah, tidak melepaskan wahyu-Nya, mengikuti Rasul-Nya, menjaga tauhidnya, memohon pertolongan-Nya dan terus teguh di atas ketaatan, maka dia telah mengambil sebab paling kukuh untuk diselamatkan daripada kegelapan kekufuran, kesesatan syubhat, kehancuran syahwat dan perpecahan jalan manusia.
Dan inilah inti paling gagah daripada lafaz ini: jangan sekadar mengetahui Allah — berpeganglah kepada Allah; jangan sekadar mendengar wahyu — berpautlah kepadanya; jangan sekadar mengenal Rasul — ikutilah Baginda; jangan sekadar mengaku beriman — pertahankan iman itu dengan i‘tisām sehingga akhir hayat.
as
as
as
as
