Perbahasan Tentang Ayat 50 Dari Surah Al-Baqarah ... فَأَنجَيْنَٰكُمْ ... (Al-Baqarah:50)
- Perbahasan Tentang Ayat 50 Dari Surah Al-Baqarah وَإِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ ٱلْبَحْرَ ... (Al-Baqarah:50) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 50 Dari Surah Al-Baqarah ... فَأَنجَيْنَٰكُمْ ... (Al-Baqarah:50) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 50 Dari Surah Al-Baqarah ... وَأَغْرَقْنَآ ءَالَ فِرْعَوْنَ ... (Al-Baqarah:50) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 50 Dari Surah Al-Baqarah ... وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ (Al-Baqarah:50) / edit
Perbahasan Tentang Ayat 50 Dari Surah Al-Baqarah: فَأَنجَيْنَٰكُمْ
Penyataan فَأَنجَيْنَٰكُمْ yang terdapat dalam firman Allah سبحانه وتعالى pada Surah al-Baqarah ayat 50 merupakan satu penyataan yang sangat padat dari sudut makna, kerana satu perkataan sahaja telah menghimpunkan di dalamnya makna keselamatan, pertolongan, pemeliharaan, kekuasaan Allah, kelemahan manusia, berakhirnya suatu ancaman, dan berpindahnya seseorang daripada keadaan yang membinasakan kepada keadaan yang menyelamatkan. Allah سبحانه وتعالى berfirman: وَإِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ الْبَحْرَ فَأَنجَيْنَاكُمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ. Lafaz فَأَنجَيْنَٰكُمْ membawa makna bahawa Allah telah menyelamatkan mereka, iaitu Bani Israil, daripada kebinasaan yang sedang mengancam mereka ketika mereka berada di hadapan laut dan dikejar oleh Fir‘aun bersama tenteranya. Perkataan ini tidak boleh dilihat sekadar sebagai pemberitahuan bahawa mereka terselamat daripada suatu bahaya fizikal, bahkan ia merupakan salah satu gambaran yang sangat kuat tentang perbuatan Allah سبحانه وتعالى terhadap hamba-Nya. Allah bukan sekadar memberitahu bahawa mereka hidup selepas suatu peristiwa, tetapi Allah menyandarkan keselamatan itu kepada diri-Nya sendiri dengan lafaz فَأَنجَيْنَاكُمْ, lalu manusia diarahkan supaya melihat bahawa keselamatan yang sebenar datang daripada Allah. Mereka berada dalam keadaan yang secara zahirnya sangat sempit: laut berada di hadapan, musuh berada di belakang, dan manusia tidak mempunyai jalan keluar yang biasa dapat difikirkan. Namun Allah سبحانه وتعالى menjadikan jalan keluar pada tempat yang pada pandangan manusia bukan tempat keluar. Di sinilah terkandung keagungan lafaz فَأَنجَيْنَٰكُمْ, kerana keselamatan itu datang daripada Allah melalui cara yang menunjukkan bahawa apabila Allah menghendaki sesuatu, tiada keadaan yang menjadi penghalang kepada kehendak-Nya.
Lafaz فَأَنجَيْنَٰكُمْ berasal daripada akar kata ن ج و yang mempunyai hubungan dengan makna keselamatan dan terlepas daripada sesuatu yang membinasakan. Apabila seseorang dikatakan نَجَا, maknanya dia selamat dan terlepas daripada bahaya. Apabila dikatakan أَنْجَى, maknanya seseorang telah menyebabkan pihak lain terselamat atau melepaskan pihak lain daripada kebinasaan. Maka apabila Allah berfirman فَأَنجَيْنَاكُمْ, terdapat perbezaan yang penting antara sekadar mengatakan bahawa mereka نَجَوْا, iaitu mereka selamat, dengan mengatakan فَأَنجَيْنَاكُمْ, iaitu Kami menyelamatkan kamu. Jika lafaz yang digunakan hanya menggambarkan mereka selamat, perhatian mungkin tertumpu kepada keadaan akhir mereka. Tetapi lafaz فَأَنجَيْنَاكُمْ mengarahkan perhatian kepada pihak yang melakukan penyelamatan. Mereka bukan sekadar terselamat secara kebetulan, bukan terselamat kerana kekuatan mereka sendiri, bukan terselamat kerana kebijaksanaan mereka sendiri, dan bukan terselamat kerana laut itu secara semula jadi terbelah untuk mereka. Allah سبحانه وتعالى sendiri menyatakan bahawa Dia yang menyelamatkan mereka. Ini sangat penting dalam pendidikan iman, kerana manusia sering melihat keselamatan tetapi lupa kepada Yang Memberikan keselamatan. Manusia melihat seseorang sembuh lalu berkata dia sembuh kerana ubat, melihat seseorang keluar daripada kesusahan lalu berkata dia berjaya kerana usahanya, melihat seseorang terlepas daripada kemalangan lalu mengaitkannya dengan kebetulan, sedangkan al-Quran mendidik hati supaya melihat semua sebab dalam lingkungan kekuasaan Allah. Sebab tetap sebab, usaha tetap usaha, tetapi keselamatan pada hakikatnya berada di bawah kehendak dan ketetapan Allah سبحانه وتعالى.
Huruf فَـ pada فَأَنجَيْنَٰكُمْ juga memberikan hubungan yang sangat kuat dengan apa yang disebut sebelumnya, iaitu وَإِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ الْبَحْرَ. Allah mengingatkan mereka tentang ketika Dia memisahkan laut untuk mereka, kemudian Allah menyebut فَأَنجَيْنَاكُمْ, maka penyelamatan itu merupakan hasil langsung daripada peristiwa yang Allah ciptakan untuk membuka jalan kepada mereka. Laut yang pada asalnya menjadi penghalang bertukar menjadi jalan keselamatan. Ini memperlihatkan bahawa sesuatu yang pada pandangan manusia merupakan penghalang tidak semestinya kekal sebagai penghalang apabila Allah menghendaki keselamatan bagi seseorang. Laut itu tidak berubah menjadi sesuatu yang kecil, tetapi Allah سبحانه وتعالى mengubah keadaan yang berkaitan dengan laut tersebut sehingga Bani Israil dapat melaluinya. Di sini terdapat pelajaran yang sangat besar tentang kekuasaan Allah. Manusia biasanya menilai jalan keluar berdasarkan keadaan yang berada di hadapannya. Apabila pintu tertutup, dia melihat tidak ada jalan. Apabila laut berada di hadapan, dia melihat tidak ada tempat untuk berjalan. Apabila musuh berada di belakang, dia melihat bahaya semakin dekat. Tetapi Allah tidak terikat dengan batasan yang membelenggu fikiran manusia. Allah سبحانه وتعالى berfirman: وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا, yang bermaksud sesiapa yang bertakwa kepada Allah, nescaya Allah mengadakan baginya jalan keluar. Jalan keluar yang Allah adakan tidak semestinya datang dalam bentuk yang telah manusia bayangkan. Sebab itulah lafaz فَأَنجَيْنَٰكُمْ mempunyai nilai tarbiah yang sangat besar: jangan menilai kemampuan Allah berdasarkan sempitnya keadaan yang sedang kamu lihat.
Peristiwa ini juga menunjukkan bahawa penyelamatan Allah berlaku ketika manusia benar-benar berada dalam keadaan yang memerlukan pertolongan. Bani Israil bukan berada di tempat yang aman ketika peristiwa tersebut berlaku. Mereka sedang bergerak keluar daripada Mesir dan Fir‘aun mengejar mereka bersama tenteranya. Keadaan itu menjadi lebih genting apabila mereka sampai ke hadapan laut. Dalam keadaan sedemikian, seseorang mungkin menyangka bahawa perjalanan mereka telah berakhir. Mereka telah keluar daripada kekuasaan Fir‘aun, tetapi kini seolah-olah mereka terperangkap antara laut dan tentera. Namun Allah سبحانه وتعالى menunjukkan bahawa akhir sesuatu perjalanan tidak ditentukan oleh keadaan yang dilihat oleh manusia, tetapi oleh ketetapan Allah. Perkataan فَأَنجَيْنَٰكُمْ datang selepas keadaan yang amat genting itu, lalu ia mengajar bahawa pertolongan Allah boleh datang tepat pada saat manusia berada di puncak kesempitan. Allah سبحانه وتعالى berfirman dalam ayat lain tentang Musa عليه السلام: كَلَّا إِنَّ مَعِيَ رَبِّي سَيَهْدِينِ. Musa berkata demikian ketika kaumnya berkata: إِنَّا لَمُدْرَكُونَ, iaitu mereka akan dapat ditangkap. Mereka melihat musuh di belakang dan laut di hadapan. Tetapi Musa عليه السلام melihat sesuatu yang lebih besar daripada keadaan zahir, iaitu pertolongan Allah. Maka lafaz فَأَنجَيْنَٰكُمْ seolah-olah memperlihatkan kepada kita jawapan Allah terhadap keadaan yang manusia sangka sebagai jalan buntu. Allah membuka jalan yang tidak disangka-sangka.
Sangat menarik apabila Allah menggunakan bentuk kata kerja فَأَنجَيْنَٰكُمْ yang mengandungi kata ganti nama bagi pihak yang melakukan perbuatan, iaitu نَا, dan kata ganti nama bagi pihak yang menerima perbuatan, iaitu كُمْ. Dengan demikian, struktur lafaz itu sendiri mempertemukan antara Allah sebagai Yang Menyelamatkan dan Bani Israil sebagai pihak yang diselamatkan. Allah menyatakan Kami menyelamatkan kamu. Ini menjadikan hubungan antara nikmat dan Pemberi nikmat sangat jelas. Bani Israil diminta mengingati apa yang Allah lakukan kepada mereka. Apabila mereka mengingati peristiwa tersebut, mereka sepatutnya bukan sekadar mengingati bahawa mereka pernah melalui laut, tetapi mengingati bahawa Allah yang menyelamatkan mereka. Inilah salah satu tujuan pengulangan kisah Bani Israil dalam al-Quran. Kisah itu bukan semata-mata sejarah. Ia menjadi cermin kepada manusia selepas mereka. Apabila seseorang membaca فَأَنجَيْنَٰكُمْ, dia sepatutnya bertanya kepada dirinya: berapa banyak kali Allah telah menyelamatkan aku daripada perkara yang aku sendiri tidak sedar? Berapa banyak bahaya yang Allah jauhkan sebelum aku mengetahuinya? Berapa banyak jalan kebinasaan yang Allah tutup tanpa aku sedari? Berapa banyak keadaan yang aku sangka akan menghancurkan hidupku tetapi Allah membuka jalan keluar? Maka lafaz ini bukan sekadar kisah Bani Israil, tetapi satu kaedah untuk membaca nikmat Allah dalam kehidupan manusia.
Makna penyelamatan dalam فَأَنجَيْنَٰكُمْ juga harus difahami dengan melihat bahawa keselamatan bukan hanya bermaksud terselamat daripada kematian. Dalam peristiwa ini, mereka diselamatkan daripada beberapa perkara sekaligus. Mereka diselamatkan daripada Fir‘aun, daripada tenteranya, daripada pengejaran, daripada keadaan terperangkap, dan daripada kematian yang hampir berlaku. Mereka juga diselamatkan daripada kembali kepada perhambaan Fir‘aun. Maka lafaz فَأَنجَيْنَٰكُمْ mempunyai keluasan makna yang tidak patut disempitkan hanya kepada satu saat ketika mereka menyeberangi laut. Penyelamatan Allah meliputi keseluruhan keadaan mereka. Allah telah mengeluarkan mereka daripada kekuasaan Fir‘aun, memberikan jalan untuk mereka bergerak, kemudian membuka laut bagi mereka, lalu menyelamatkan mereka daripada musuh yang mengejar. Apabila kita memahami perkara ini, kita dapat melihat bahawa nikmat Allah kadangkala datang dalam bentuk rangkaian peristiwa. Manusia mungkin hanya mengingati titik akhir, tetapi al-Quran mengajak manusia melihat keseluruhan perjalanan pertolongan Allah. Kadangkala Allah menyelamatkan seseorang bukan dengan satu tindakan yang terpisah, tetapi dengan menyusun beberapa kejadian sehingga akhirnya seseorang sampai kepada keselamatan.
Dalam konteks ini, sangat penting untuk membezakan antara sebab dan Musabbib al-Asbab dalam pemahaman yang benar. Allah سبحانه وتعالى memerintahkan manusia mengambil sebab. Musa عليه السلام diperintahkan untuk memukul laut dengan tongkatnya sebagaimana firman Allah: فَأَوْحَيْنَا إِلَىٰ مُوسَىٰ أَنِ اضْرِب بِّعَصَاكَ الْبَحْرَ فَانفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ. Tongkat itu merupakan sebab yang diperintahkan Allah, tetapi tongkat tersebut bukan pencipta kuasa mutlak yang menyebabkan laut terbelah. Allah yang memerintahkan, Allah yang menciptakan kesan, dan Allah yang menyelamatkan. Ini sejalan dengan prinsip yang sangat luas dalam al-Quran bahawa Allah menggunakan sebab-sebab dalam pentadbiran makhluk-Nya tetapi kekuasaan Allah tidak bergantung kepada sebab. Sebab tidak berdiri sendiri. Apabila seseorang memahami فَأَنجَيْنَٰكُمْ, dia tidak akan terjatuh kepada dua kesalahan: pertama, meninggalkan sebab dan hanya mendakwa tawakal; kedua, bergantung kepada sebab sehingga melupakan Allah. Bani Israil berjalan melalui laut, tetapi mereka tidak mengatakan bahawa jalan itu wujud kerana kekuatan mereka. Mereka diselamatkan kerana Allah membuka jalan itu. Begitulah seorang mukmin dalam kehidupannya: dia berusaha, berubat, bekerja, belajar, berhijrah daripada maksiat, mencari perlindungan, mengelakkan bahaya dan menggunakan segala sebab yang dibenarkan, tetapi hatinya tetap mengetahui bahawa فَأَنجَيْنَٰكُمْ adalah kaedah besar dalam kehidupan, iaitu Allah سبحانه وتعالى yang menyelamatkan.
Perkataan أَنْجَى juga mempunyai perbezaan makna dengan beberapa lafaz lain yang berkaitan dengan keselamatan. Al-Quran menggunakan berbagai-bagai lafaz untuk menggambarkan keselamatan, tetapi pemilihan setiap lafaz mempunyai kesesuaian dengan konteks. Lafaz نَجَاة dan نَجَا berkaitan dengan terlepas daripada kebinasaan, manakala أَنْجَى mengandungi makna menyebabkan pihak lain terlepas. Apabila Allah berkata فَأَنجَيْنَٰكُمْ, gambaran yang diberikan ialah terdapat suatu pihak yang berada dalam ancaman dan ada pihak yang mengeluarkannya daripada ancaman itu. Bani Israil berada dalam keadaan yang memerlukan penyelamatan, sementara Allah ialah Yang Menyelamatkan. Ini memperlihatkan sifat kehambaan manusia. Manusia mungkin kuat dalam banyak keadaan, tetapi pada hakikatnya dia sentiasa berhajat kepada Allah. Dia mungkin mempunyai ilmu, harta, kesihatan, hubungan, teknologi dan pelbagai sebab, tetapi apabila Allah menutup jalan, semua sebab itu tidak semestinya mampu menyelamatkannya. Sebaliknya apabila Allah membuka jalan, sesuatu yang sangat kecil boleh menjadi sebab kepada keselamatan. Oleh sebab itu, seseorang tidak boleh berasa aman daripada Allah atau menyangka dirinya tidak memerlukan pertolongan-Nya.
Kisah Musa عليه السلام dan Bani Israil memberikan gambaran yang sangat jelas tentang perbezaan antara pandangan mata manusia dan hakikat yang Allah kehendaki. Bani Israil melihat laut. Mereka juga melihat tentera Fir‘aun. Mereka mungkin melihat jumlah musuh, kekuatan senjata dan bahaya yang sedang menghampiri. Namun semua yang mereka lihat itu tidak menghalang perbuatan Allah. Allah سبحانه وتعالى berfirman: فَأَنجَيْنَٰكُمْ, Kami menyelamatkan kamu. Lafaz ini datang selepas penyebutan laut yang terbelah, lalu seolah-olah al-Quran sedang mengajar manusia supaya tidak menjadikan keadaan zahir sebagai ukuran mutlak terhadap masa depan. Kita sering berkata, berdasarkan keadaan sekarang, tidak ada jalan keluar. Tetapi pengalaman Musa عليه السلام dan Bani Israil menunjukkan bahawa perkataan tidak ada jalan keluar hanya benar jika kita menghadkan jalan keluar kepada apa yang kita sendiri mampu fikirkan. Adapun apabila Allah berkehendak, jalan keluar boleh muncul daripada arah yang tidak pernah terlintas. Ini bukan bermaksud manusia meninggalkan pertimbangan dan perancangan, tetapi ia bermaksud manusia tidak menganggap sebab yang dia kenal sebagai satu-satunya kemungkinan yang Allah miliki. Kekuasaan Allah jauh lebih luas daripada kemampuan imaginasi manusia.
Fir‘aun pula menjadi contoh bahawa kekuatan yang besar pada pandangan manusia tidak menjamin keselamatan apabila datang ketetapan Allah. Fir‘aun memiliki kerajaan, tentera dan kuasa. Dia mampu menindas Bani Israil dalam tempoh yang panjang. Allah menyebut tentangnya: إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِي الْأَرْضِ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا يَسْتَضْعِفُ طَائِفَةً مِّنْهُمْ. Dia meninggi diri di bumi dan membahagikan penduduknya kepada kelompok-kelompok, lalu melemahkan satu kelompok daripada mereka. Namun kekuasaan itu tidak dapat menghalang Allah daripada menyelamatkan Bani Israil. Bahkan keadaan berubah secara terbalik: orang yang selama ini menindas akhirnya binasa, sementara orang yang ditindas diselamatkan. Maka فَأَنجَيْنَٰكُمْ mengandungi satu sisi yang sangat kuat tentang pembalikan keadaan. Allah boleh mengubah kedudukan manusia dengan sekelip mata. Orang yang pada hari ini berada dalam kesempitan boleh diberikan kelapangan. Orang yang pada hari ini kelihatan kuat boleh menjadi lemah. Orang yang pada hari ini dikejar boleh sampai kepada keselamatan, manakala orang yang mengejar boleh masuk kepada kebinasaan.
Apabila Allah menyebut فَأَنجَيْنَٰكُمْ, kita juga perlu memberi perhatian bahawa Allah tidak mengatakan bahawa mereka menyelamatkan diri mereka sendiri. Ini sangat penting dalam membina rasa syukur. Manusia mempunyai kecenderungan untuk menisbahkan kejayaan kepada dirinya. Dia berkata aku berjaya kerana aku pandai, aku selamat kerana aku berhati-hati, aku keluar daripada kesusahan kerana aku bijak, aku mencapai kedudukan kerana usaha aku. Tidak dinafikan bahawa manusia mempunyai usaha dan sebab yang perlu diambil, tetapi al-Quran mendidik supaya hati tidak berhenti pada diri sendiri. Allah سبحانه وتعالى berfirman: وَمَا بِكُم مِّن نِّعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ. Apa sahaja nikmat yang ada pada kamu, maka ia daripada Allah. Keselamatan ialah nikmat yang sangat besar. Oleh itu apabila Allah menyebut فَأَنجَيْنَٰكُمْ, Dia sedang mengajar mereka bahawa keselamatan mereka bukan sesuatu yang boleh mereka tuntut sebagai hak mereka. Ia ialah nikmat daripada Allah. Mereka tidak memiliki kekuatan untuk menciptakan laut yang terbelah. Mereka tidak memiliki kuasa untuk menghapuskan tentera Fir‘aun. Mereka hanya menerima penyelamatan yang Allah berikan.
Dari sudut hubungan antara lafaz فَأَنجَيْنَٰكُمْ dengan syukur, kita dapat melihat bahawa mengingati nikmat merupakan sebahagian daripada cara manusia memelihara dirinya daripada kufur nikmat. Allah berfirman kepada Bani Israil dalam banyak tempat supaya mereka mengingati nikmat-Nya. Dalam Surah al-Baqarah sendiri, sebelum ayat ini, Allah telah berfirman: يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ. Kemudian Allah menyebut pelbagai nikmat yang telah diberikan kepada mereka. Dalam ayat 50, antara nikmat itu ialah فَأَنجَيْنَٰكُمْ. Maka keselamatan daripada Fir‘aun bukan sekadar peristiwa sejarah, tetapi nikmat yang wajib diingati. Ini menunjukkan bahawa manusia perlu menyimpan ingatan terhadap pertolongan Allah. Apabila seseorang pernah melalui kesusahan dan Allah menyelamatkannya, janganlah dia selepas itu hidup seolah-olah dia tidak pernah menerima pertolongan. Ingatan terhadap keselamatan yang lalu boleh menjadi sumber syukur dan kekuatan untuk menghadapi kesusahan yang baru. Orang yang lupa pertolongan Allah pada masa lalu mudah berputus asa apabila berhadapan dengan kesulitan pada masa kini. Tetapi orang yang mengingati bagaimana Allah pernah menyelamatkannya akan mengetahui bahawa kesempitan hari ini juga berada di bawah kekuasaan Allah.
Perhatikan juga bahawa فَأَنجَيْنَٰكُمْ disebut sebelum وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ. Ini memberikan gambaran yang sangat jelas tentang dua akibat yang berlaku kepada dua kelompok yang berbeza. Bani Israil diselamatkan, sedangkan آل فرعون ditenggelamkan. Satu kelompok keluar daripada laut dalam keadaan selamat, sementara kelompok yang lain masuk ke dalam kebinasaan. Kedua-duanya berhadapan dengan laut yang sama, tetapi kesudahannya berbeza. Ini memperlihatkan bahawa tempat atau keadaan fizikal semata-mata bukan penentu mutlak kepada keselamatan. Laut yang sama menjadi jalan keselamatan bagi satu pihak dan menjadi tempat kebinasaan bagi pihak yang lain. Dengan demikian, فَأَنجَيْنَٰكُمْ tidak boleh dipisahkan daripada hakikat bahawa Allah menguasai kesudahan setiap perkara. Manusia mungkin melihat sesuatu tempat sebagai berbahaya secara mutlak, tetapi Allah boleh menjadikan bahaya itu sebagai jalan keselamatan bagi sesiapa yang Dia kehendaki. Sebaliknya sesuatu yang manusia sangka sebagai tempat untuk mengejar kemenangan boleh berubah menjadi tempat kebinasaan.
Ayat ini juga memberikan satu gambaran yang sangat kuat tentang kelemahan manusia di hadapan takdir Allah. Bani Israil pada waktu itu tidak dapat menguasai laut. Mereka tidak dapat menghapuskan tentera Fir‘aun dengan kekuatan mereka. Mereka berada di antara dua keadaan yang sangat besar, tetapi Allah tidak meminta mereka menghasilkan mukjizat dengan tangan mereka sendiri. Allah memberikan jalan melalui perintah-Nya kepada Musa عليه السلام. Ini mengajar bahawa seseorang hamba tidak perlu memiliki kekuatan mutlak untuk menerima pertolongan Allah. Dia hanya perlu melaksanakan apa yang Allah perintahkan sesuai dengan kemampuannya. Musa عليه السلام mengambil sebab yang Allah perintahkan, lalu Allah membuka jalan. Ini juga menjelaskan bahawa tawakal yang benar bukan duduk tanpa usaha. Musa tidak hanya berdiri di tempatnya sambil berkata Allah akan menyelamatkan kami. Baginda melaksanakan perintah Allah. Dalam kehidupan seorang mukmin, dia perlu bergerak dalam lingkungan syariat dan sebab yang dibenarkan, kemudian menyerahkan hasil kepada Allah. فَأَنجَيْنَٰكُمْ mengajar bahawa hasil akhir berada pada Allah.
Dalam hadith yang sahih, Rasulullah صلى الله عليه وسلم mengajar tentang hubungan antara usaha, pertolongan Allah dan tawakal. Baginda bersabda: احْرِصْ عَلَى مَا يَنْفَعُكَ، وَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ، وَلَا تَعْجَزْ. Maksudnya, berusahalah bersungguh-sungguh terhadap apa yang bermanfaat bagimu, mintalah pertolongan Allah dan jangan berasa lemah. Hadith ini sangat sesuai apabila kita merenungi فَأَنجَيْنَٰكُمْ. Ada usaha, ada permintaan pertolongan, dan ada ketetapan Allah. Bani Israil tidak menciptakan keselamatan mereka, tetapi mereka melalui jalan yang Allah buka. Seorang mukmin tidak boleh mengatakan bahawa kerana Allah yang menyelamatkan, maka aku tidak perlu mengambil sebab. Sebaliknya dia juga tidak boleh mengatakan bahawa sebab itulah yang menyelamatkan aku sehingga hatinya bergantung kepada sebab. Rasulullah صلى الله عليه وسلم menggabungkan dua perkara: احْرِصْ عَلَى مَا يَنْفَعُكَ dan اسْتَعِنْ بِاللَّهِ. Berusahalah dan minta pertolongan Allah. Inilah keseimbangan yang tersirat dalam kisah keselamatan Bani Israil.
Lafaz فَأَنجَيْنَٰكُمْ juga mengandungi makna pemeliharaan Allah terhadap hamba-Nya daripada sesuatu yang telah hampir berlaku. Ini berbeza daripada seseorang yang tidak pernah berada dalam bahaya. Orang yang tidak pernah terkena bahaya mungkin tidak menyedari nilai keselamatan sebagaimana orang yang telah berada di ambang kebinasaan. Bani Israil mengalami keadaan yang sangat genting, kemudian mereka diselamatkan. Oleh itu, pengalaman mereka sepatutnya menjadikan mereka lebih mengenali nikmat Allah. Dalam kehidupan kita, kadangkala kita tidak mengetahui berapa banyak perkara yang Allah telah selamatkan kita daripadanya. Mungkin sebuah perjalanan yang kita tangguhkan sebenarnya menjauhkan kita daripada kemalangan. Mungkin suatu urusan yang tidak berlaku sebenarnya mengelakkan kita daripada masalah besar. Mungkin seseorang yang tidak menjadi sebahagian daripada hidup kita sebenarnya merupakan bentuk perlindungan Allah. Mungkin sesuatu yang kita anggap kehilangan sebenarnya merupakan penyelamatan daripada perkara yang lebih buruk. Kita tidak mengetahui semua itu. Tetapi apabila kita memahami فَأَنجَيْنَٰكُمْ, kita belajar bahawa tidak semua bentuk penyelamatan Allah hadir dalam keadaan yang kita kenali sebagai penyelamatan. Kadangkala Allah menyelamatkan kita dengan tidak memberikan apa yang kita mahu.
Konsep ini sangat penting kerana manusia sering mengukur kasih sayang Allah berdasarkan perkara yang dia dapat. Jika dia mendapat pekerjaan, dia berkata Allah memuliakannya. Jika dia mendapat harta, dia berkata Allah menyayanginya. Jika dia mendapat kesihatan, dia berkata Allah memberikan nikmat. Tetapi apabila sesuatu yang dia mahu tidak diberikan, dia menyangka dirinya ditinggalkan. Padahal boleh jadi penolakan itu sendiri ialah penyelamatan. Dalam Surah al-Baqarah, Allah سبحانه وتعالى berfirman: وَعَسَىٰ أَن تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ وَعَسَىٰ أَن تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ. Manusia tidak mengetahui keseluruhan akibat sesuatu perkara, sedangkan Allah mengetahui. Maka apabila kita merenungi فَأَنجَيْنَٰكُمْ, kita tidak hanya belajar meminta Allah menyelamatkan kita daripada bahaya yang kita nampak, tetapi juga meminta Allah menyelamatkan kita daripada bahaya yang kita tidak nampak. Keselamatan yang paling besar kadangkala ialah keselamatan daripada sesuatu yang hati kita sendiri sangat menginginkannya.
Jika dilihat daripada sudut iman, فَأَنجَيْنَٰكُمْ juga menunjukkan bahawa Allah mampu menyelamatkan manusia walaupun seluruh keadaan zahir kelihatan tidak memihak kepadanya. Ini sangat penting bagi orang yang sedang menghadapi ujian. Seseorang mungkin melihat hutang yang banyak, musuh yang kuat, penyakit yang berat, masalah keluarga, tekanan pekerjaan, kegagalan perniagaan atau pelbagai kesulitan lain lalu merasakan bahawa tidak ada jalan keluar. Kita tidak boleh menjanjikan kepada seseorang bentuk penyelesaian tertentu kerana kita tidak mengetahui perkara ghaib. Namun kita boleh mengajarnya kaedah yang al-Quran tunjukkan melalui kisah Musa عليه السلام: jangan menyamakan keterbatasanmu dengan keterbatasan kekuasaan Allah. Bani Israil tidak mempunyai jalan keluar yang mereka nampak, tetapi Allah memiliki jalan yang mereka tidak nampak. فَأَنجَيْنَٰكُمْ ialah satu penyataan yang membina harapan, tetapi harapan itu bukan harapan kosong. Ia berdiri atas keyakinan bahawa Allah memiliki kekuasaan mutlak dan bahawa Dia mampu mengubah keadaan makhluk-Nya.
Dalam masa yang sama, kita perlu berhati-hati supaya tidak menggunakan kisah ini untuk membuat dakwaan bahawa setiap kesulitan duniawi pasti berakhir dengan bentuk keselamatan yang kita inginkan. Allah menyelamatkan Bani Israil daripada Fir‘aun, tetapi dalam kehidupan para nabi dan orang soleh terdapat juga ujian yang berakhir dengan kematian syahid, kesakitan atau kehilangan. Keselamatan dalam perspektif wahyu tidak semestinya bermaksud seseorang terhindar daripada setiap kesakitan dunia. Keselamatan yang paling besar ialah keselamatan agama dan keselamatan daripada azab Allah. Oleh itu, apabila kita mengambil pengajaran daripada فَأَنجَيْنَٰكُمْ, kita tidak boleh mengubahnya menjadi janji bahawa setiap orang yang berdoa akan terlepas daripada semua masalah dunia. Sebaliknya kita memahami bahawa Allah ialah Yang Menyelamatkan dan kita meminta kepada-Nya keselamatan yang terbaik, termasuk keselamatan iman, keselamatan daripada kesesatan, keselamatan daripada syirik, keselamatan daripada maksiat, keselamatan daripada fitnah dan keselamatan daripada azab pada hari akhirat.
Allah سبحانه وتعالى berfirman: وَمَن يَعْتَصِم بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ. Berpegang teguh kepada Allah merupakan jalan hidayah. Dalam konteks فَأَنجَيْنَٰكُمْ, kita dapat memahami bahawa penyelamatan fizikal yang diberikan kepada Bani Israil mempunyai pengajaran yang lebih dalam, iaitu manusia perlu mencari keselamatan yang membawa kepada ketaatan. Tidak berguna seseorang terselamat daripada satu bahaya dunia jika selepas itu dia memilih jalan yang membawa kepada kebinasaan akhirat. Bani Israil sendiri menerima pelbagai nikmat, tetapi sebahagian daripada mereka kemudiannya melakukan pelbagai penyimpangan. Ini menunjukkan bahawa satu bentuk keselamatan tidak secara automatik menjadikan seseorang bersyukur selama-lamanya. Keselamatan perlu dijawab dengan ketaatan. Apabila Allah menyelamatkan seorang hamba daripada bahaya, hamba itu sepatutnya semakin dekat kepada Allah, bukan semakin jauh. Jika seseorang terselamat daripada kemalangan lalu dia kembali kepada kelalaian, dia belum mengambil pengajaran sepenuhnya daripada keselamatan tersebut.
Dalam hal ini, فَأَنجَيْنَٰكُمْ mempunyai hubungan rapat dengan konsep syukur yang disebut berulang kali dalam kisah Bani Israil. Allah memberikan nikmat, kemudian manusia diuji dengan bagaimana dia menggunakan nikmat tersebut. Keselamatan daripada Fir‘aun bukan sekadar berakhirnya penderitaan. Ia membuka satu tahap baru kehidupan mereka. Mereka selepas itu berhadapan dengan pelbagai ujian. Maka seseorang tidak boleh menganggap bahawa apabila Allah menyelamatkannya daripada satu masalah, semua ujian telah berakhir. Kadangkala penyelamatan daripada satu bahaya merupakan permulaan kepada ujian yang lain. Bani Israil diselamatkan daripada Fir‘aun tetapi kemudiannya diuji dengan kekufuran, keluhan, penyembahan anak lembu, penolakan terhadap perintah dan pelbagai sikap lain. Ini mengajar kita bahawa nikmat keselamatan sendiri adalah ujian. Allah سبحانه وتعالى berfirman: وَنَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً. Kami menguji kamu dengan keburukan dan kebaikan sebagai ujian. Keselamatan ialah kebaikan, dan kebaikan juga boleh menjadi ujian.
Oleh itu, apabila kita mengulang lafaz فَأَنجَيْنَٰكُمْ dalam renungan, kita perlu bertanya apakah yang dilakukan oleh orang yang diselamatkan. Apakah selepas keselamatan dia menjadi lebih taat atau lebih lalai? Apakah selepas Allah mengeluarkannya daripada kesempitan dia menggunakan kelapangan itu untuk mendekati Allah atau mengejar dunia? Apakah selepas dia sembuh daripada sakit dia kembali bersyukur atau kembali kepada maksiat? Apakah selepas dia keluar daripada hutang dia membantu orang lain atau kembali membazir? Apakah selepas dia terselamat daripada sesuatu bahaya dia mengambil iktibar atau melupakan Allah? Semua persoalan ini berada di bawah makna yang luas daripada lafaz فَأَنجَيْنَٰكُمْ. Allah mengingatkan mereka tentang penyelamatan supaya penyelamatan itu menghasilkan kesan pada kehidupan mereka. Nikmat yang hanya diingati dengan lidah tetapi tidak melahirkan ketaatan belum mencapai tujuan yang sepatutnya.
Peristiwa penyelamatan Bani Israil juga memperlihatkan bahawa Allah tidak menyelamatkan mereka dengan menghapuskan laut dari kewujudan. Laut tetap ada, tetapi Allah menjadikan mereka mampu melaluinya. Ini memberikan satu pelajaran yang sangat halus: kadangkala Allah tidak menghilangkan masalah, tetapi Allah memberikan jalan untuk seseorang melalui masalah tersebut. Ramai manusia berdoa supaya semua kesukaran hilang, sedangkan mungkin Allah memberikan kekuatan untuk mereka melepasinya. Bani Israil tidak perlu menunggu laut menjadi kering secara keseluruhan dalam bentuk biasa. Allah membuka jalan di tengah-tengahnya. Maka penyelamatan tidak semestinya bermaksud keadaan menjadi sebagaimana yang kita mahu; ia boleh bermaksud Allah memberikan kemampuan, jalan dan pertolongan untuk kita melewati keadaan tersebut. Dalam kehidupan seorang mukmin, Allah mungkin tidak menghilangkan setiap ujian, tetapi Dia boleh memberikan sabar, iman, ilmu, kekuatan dan petunjuk sehingga ujian tersebut tidak menghancurkannya. Ini juga termasuk bentuk نَجَاة yang sangat besar.
Apabila Allah berfirman فَأَنجَيْنَٰكُمْ, Dia juga mengingatkan manusia tentang keterbatasan penilaian berdasarkan angka dan kekuatan zahir. Fir‘aun mempunyai tentera, sedangkan Bani Israil berada dalam keadaan yang lebih lemah. Tetapi jumlah dan kekuatan zahir bukan penentu mutlak. Allah سبحانه وتعالى berfirman dalam kisah Talut: كَم مِّن فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ. Berapa banyak kelompok yang sedikit telah mengalahkan kelompok yang banyak dengan izin Allah. Ini bukan bermaksud jumlah tidak mempunyai nilai sama sekali, tetapi bermaksud jumlah tidak menentukan hasil secara mutlak. Kisah laut menunjukkan perkara yang sama dalam bentuk yang sangat jelas. Bani Israil bukanlah pihak yang mempunyai kuasa ketenteraan untuk menewaskan Fir‘aun. Mereka hanya diselamatkan oleh Allah. Maka فَأَنجَيْنَٰكُمْ menanam dalam hati manusia keyakinan bahawa kekuasaan Allah tidak diukur berdasarkan nisbah kekuatan makhluk.
Dalam konteks dakwah, lafaz ini juga memberi pengajaran kepada seorang pendakwah supaya tidak hanya melihat kekuatan batil pada zahirnya. Ada masa kebatilan kelihatan sangat kuat, tersusun dan berpengaruh. Orang beriman mungkin merasa lemah dan terasing. Tetapi sejarah wahyu menunjukkan bahawa kekuatan manusia tidak boleh menandingi kehendak Allah. Namun perkara ini tidak bermaksud seorang mukmin boleh bertindak melulu. Musa عليه السلام tidak bertindak berdasarkan emosi. Baginda mengikuti wahyu. Inilah titik pentingnya: yakin kepada pertolongan Allah tidak bermaksud mengabaikan petunjuk Allah. Keselamatan Bani Israil berlaku melalui arahan Allah kepada Musa. Oleh itu, sesiapa yang mahu mencari keselamatan hendaklah mencari jalan yang Allah redai, bukan mencipta jalan sendiri kemudian menisbahkannya kepada tawakal. Allah menyelamatkan melalui jalan yang Dia tentukan.
Dari sudut hubungan antara فَأَنجَيْنَٰكُمْ dengan doa, kita belajar bahawa seorang mukmin sentiasa memohon kepada Allah keselamatan. Antara doa yang masyhur ialah: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ. Ya Allah, sesungguhnya aku memohon kepada-Mu keampunan dan keselamatan di dunia dan akhirat. Permintaan العافية merangkumi keselamatan dan kesejahteraan daripada pelbagai perkara yang tidak baik. Ini sesuai dengan makna فَأَنجَيْنَٰكُمْ kerana orang yang mengetahui bahawa Allah ialah Yang Menyelamatkan akan sentiasa memohon keselamatan daripada-Nya. Rasulullah صلى الله عليه وسلم juga mengajar supaya jangan mengharapkan pertemuan dengan musuh, tetapi apabila bertemu, hendaklah bersabar. Ini menunjukkan bahawa syariat menggabungkan permintaan keselamatan dengan keberanian dan kesabaran. Keselamatan bukan bermaksud pengecut, dan keberanian bukan bermaksud mencampakkan diri kepada kebinasaan.
Lafaz فَأَنجَيْنَٰكُمْ juga memberi kesedaran bahawa keselamatan adalah sesuatu yang perlu disandarkan kepada Allah selepas segala sebab diambil. Dalam Surah al-Anbiya, Allah menyebut tentang Nabi Yunus عليه السلام yang berada dalam kegelapan, lalu berdoa: لَّا إِلَٰهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ. Allah kemudian berfirman: فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَكَذَٰلِكَ نُنجِي الْمُؤْمِنِينَ. Kami memperkenankan doanya dan menyelamatkannya daripada kesedihan, dan demikianlah Kami menyelamatkan orang-orang beriman. Ayat ini sangat dekat dari sudut makna dengan فَأَنجَيْنَٰكُمْ. Ia menunjukkan bahawa Allah menyelamatkan hamba-Nya daripada kesusahan dengan cara yang Dia kehendaki. Namun perbezaan keadaan Nabi Yunus dan Bani Israil juga menunjukkan keluasan bentuk penyelamatan Allah. Yunus عليه السلام berada dalam perut ikan, sedangkan Bani Israil berada di hadapan laut. Tempatnya berbeza, bentuk kesusahannya berbeza, tetapi Yang Menyelamatkan tetap Allah.
Kisah Nabi Ibrahim عليه السلام juga menunjukkan bentuk penyelamatan Allah yang lain. Ketika kaumnya mencampakkan baginda ke dalam api, Allah berfirman: قُلْنَا يَا نَارُ كُونِي بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ، وَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَخْسَرِينَ. Mereka mempunyai sebab yang menurut kebiasaan boleh membinasakan manusia, tetapi Allah mengubah keadaan sebab tersebut. Ini serupa dengan Bani Israil yang berhadapan dengan laut. Dalam kedua-dua kisah, kita melihat satu prinsip yang sama: Allah tidak terikat dengan kebiasaan yang manusia kenal. Api biasanya membakar, laut biasanya menjadi penghalang kepada orang yang tidak mempunyai kapal atau jalan tertentu, tetapi apabila Allah menghendaki, Dia menjadikan api tidak membakar Ibrahim dan menjadikan laut sebagai jalan bagi Bani Israil. Oleh itu فَأَنجَيْنَٰكُمْ bukan sekadar kisah tentang satu mukjizat, tetapi salah satu bukti bahawa hukum dan sebab dalam alam ini berada di bawah kekuasaan Allah.
Namun kita juga harus memahami bahawa mukjizat tidak boleh dijadikan alasan untuk menuntut perkara luar biasa tanpa dalil. Musa عليه السلام menerima wahyu dan perintah Allah. Ibrahim عليه السلام menerima pertolongan Allah dalam keadaan yang Allah tentukan. Bani Israil diselamatkan dalam satu peristiwa yang dinyatakan wahyu. Kita sebagai umat Muhammad صلى الله عليه وسلم tidak boleh menuntut Allah supaya mengulangi bentuk mukjizat yang sama untuk memenuhi kehendak peribadi kita. Apa yang kita ambil ialah keyakinan terhadap kekuasaan Allah dan kewajipan bertawakal kepada-Nya. Kita tidak berkata bahawa setiap laut akan terbelah untuk kita. Kita berkata bahawa Allah mampu membuka jalan keselamatan yang Dia kehendaki dan bahawa tiada sesuatu pun di luar kekuasaan-Nya.
Perkataan فَأَنجَيْنَٰكُمْ juga mempunyai nilai yang besar apabila dikaitkan dengan pendidikan hati daripada rasa takut. Bani Israil mempunyai sebab untuk takut, tetapi rasa takut tidak boleh menjadi alasan untuk berputus asa daripada Allah. Allah سبحانه وتعالى berfirman: فَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ. Janganlah kamu berasa lemah dan janganlah kamu bersedih, sedangkan kamu lebih tinggi jika kamu benar-benar beriman. Ini tidak bermaksud orang beriman tidak pernah takut atau sedih. Musa عليه السلام dan kaumnya menghadapi keadaan yang sangat berat. Tetapi iman memberikan satu kerangka untuk menghadapi ketakutan. Mereka tidak menjadikan ketakutan sebagai bukti bahawa Allah telah meninggalkan mereka. Begitu juga seorang mukmin apabila menghadapi ujian. Dia boleh menangis, takut dan merasa sempit, tetapi hatinya tidak boleh memutuskan bahawa Allah tidak mampu menyelamatkannya. فَأَنجَيْنَٰكُمْ menjadi ingatan bahawa Allah pernah menyelamatkan hamba-Nya daripada keadaan yang sangat genting.
Dalam kehidupan keluarga, makna ini juga boleh diterapkan tanpa mengubah konteks ayat. Ibu bapa sering merasa takut terhadap masa depan anak-anak. Mereka melihat dunia yang penuh cabaran dan tidak mengetahui apa yang akan berlaku. Mereka boleh mengambil sebab dengan mendidik, memberi nasihat dan menjaga anak-anak, tetapi pada akhirnya mereka perlu menyerahkan urusan kepada Allah. Begitu juga seseorang yang bertanggungjawab terhadap keluarganya. Dia tidak memiliki kuasa untuk mengawal semua bahaya yang mungkin berlaku. Dia perlu berusaha tetapi juga berdoa: اللهم إني أسألك العفو والعافية. Kesedaran bahawa Allah ialah Yang Menyelamatkan menjadikan hati tidak terlalu bergantung kepada kemampuan diri sendiri. Ini bukan pasif, tetapi tawakal yang aktif: berusaha sebaik mungkin, kemudian menyerahkan hasil kepada Allah.
Dalam bidang ilmu pula, فَأَنجَيْنَٰكُمْ boleh menjadi satu peringatan bahawa keselamatan daripada kesesatan merupakan nikmat yang lebih besar daripada keselamatan daripada kesakitan dunia. Seseorang mungkin sangat sibuk meminta Allah menyelamatkan hartanya, kerjayanya dan tubuhnya, tetapi jarang meminta agar Allah menyelamatkan agamanya. Sedangkan kehilangan agama jauh lebih besar. Rasulullah صلى الله عليه وسلم mengajar doa: يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ. Wahai Yang Membolak-balikkan hati, teguhkanlah hatiku di atas agama-Mu. Ini menunjukkan bahawa hati manusia juga memerlukan penyelamatan. Seseorang boleh selamat daripada penyakit tetapi terjatuh ke dalam kesesatan. Dia boleh selamat daripada kemiskinan tetapi terjatuh ke dalam kesombongan. Dia boleh selamat daripada musuh tetapi kalah kepada hawa nafsunya. Maka فَأَنجَيْنَٰكُمْ mengingatkan kita supaya memohon keselamatan dalam semua dimensi yang penting, terutama keselamatan iman.
Allah سبحانه وتعالى berfirman: رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا. Jangan Engkau palingkan hati kami setelah Engkau memberi petunjuk kepada kami. Doa ini menunjukkan bahawa seseorang yang telah menerima hidayah masih memerlukan pemeliharaan Allah. Begitu juga Bani Israil yang telah diselamatkan secara fizikal masih memerlukan petunjuk. Keselamatan fizikal tidak menjamin keselamatan hati. Ini satu pelajaran yang sangat mendalam. Kita tidak boleh berbangga dengan satu nikmat lalu menyangka kita sudah mencapai keselamatan mutlak. Selagi hidup, manusia masih berada dalam ujian. Dia perlu sentiasa memohon kepada Allah agar diselamatkan daripada fitnah yang nyata dan tersembunyi.
Apabila kita melihat struktur فَأَنجَيْنَٰكُمْ, kita juga dapat melihat bahawa al-Quran menggunakan kata kerja yang menunjukkan tindakan Allah terhadap mereka. Ini bukan sekadar keadaan statik. Allah melakukan apa yang Dia kehendaki terhadap makhluk-Nya. Dia membuka laut, menyelamatkan Bani Israil dan menenggelamkan آل فرعون. Perbuatan Allah sesuai dengan kebesaran-Nya dan tidak menyerupai perbuatan makhluk. Kita menetapkan apa yang Allah tetapkan bagi diri-Nya tanpa menyerupakan-Nya dengan makhluk. Apabila Allah berfirman bahawa Dia menyelamatkan, kita beriman bahawa Allah benar-benar melakukan apa yang Dia kehendaki dengan cara yang sesuai dengan keagungan-Nya. Kita tidak bertanya tentang bagaimana perbuatan Allah itu dengan cara yang membawa kepada takyif. Kita juga tidak menyerupakan perbuatan Allah dengan perbuatan makhluk. Prinsip yang penting ialah persamaan pada lafaz tidak bererti persamaan pada hakikat. Allah menyebut tentang menyelamatkan, manusia juga boleh menyelamatkan seseorang dalam batas kemampuannya, tetapi hakikat perbuatan Allah tidak sama dengan perbuatan makhluk. Allah ialah al-Khaliq, sedangkan manusia ialah makhluk.
Ini membawa kita kepada satu renungan tentang siapa sebenarnya yang memiliki kuasa mutlak. Manusia boleh membantu manusia lain, tetapi bantuan manusia terbatas. Doktor boleh menjadi sebab kesembuhan, guru boleh menjadi sebab seseorang memperoleh ilmu, ibu bapa boleh menjadi sebab keselamatan anak, kerajaan boleh menjadi sebab perlindungan rakyat, dan sahabat boleh menjadi sebab pertolongan, tetapi semua itu berada di bawah kehendak Allah. Sebab itu apabila seseorang menerima pertolongan manusia, dia bersyukur kepada manusia sebagai sebab yang Allah gunakan, tetapi hatinya tetap mengetahui bahawa nikmat tersebut daripada Allah. Nabi صلى الله عليه وسلم bersabda: مَنْ لَا يَشْكُرِ النَّاسَ لَا يَشْكُرِ اللَّهَ. Sesiapa yang tidak berterima kasih kepada manusia, dia tidak bersyukur kepada Allah. Maka mengakui sebab tidak bercanggah dengan tauhid. Yang salah ialah menjadikan sebab sebagai kuasa yang berdiri sendiri dan melupakan Allah.
Dalam konteks Bani Israil, mereka diselamatkan daripada suatu bentuk kezaliman yang sangat dahsyat. Fir‘aun telah membunuh anak lelaki mereka dan membiarkan wanita mereka hidup. Allah menyebut dalam ayat 49: وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ. Mereka telah mengalami penindasan yang panjang. Maka فَأَنجَيْنَٰكُمْ merupakan perubahan besar daripada keadaan tertindas kepada keadaan bebas. Ini menunjukkan bahawa Allah mendengar dan melihat penderitaan hamba-Nya. Allah سبحانه وتعالى berfirman: وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ. Tuhanmu tidak lalai terhadap apa yang kamu kerjakan. Dia mengetahui kezaliman dan mengetahui keadaan orang yang dizalimi. Namun Allah mempunyai hikmah dalam menentukan masa pertolongan. Bani Israil tidak diselamatkan pada saat pertama mereka dizalimi. Mereka melalui suatu tempoh ujian. Tetapi apabila tiba masa yang Allah tentukan, datanglah penyelamatan. Ini mengajar bahawa lambatnya pertolongan bukan bukti Allah tidak mengetahui. Allah mengetahui, tetapi Dia menentukan masa berdasarkan hikmah-Nya.
Perkara ini sangat penting kerana manusia sering mengukur pertolongan Allah berdasarkan segera atau lambat. Jika doa tidak dimakbulkan dengan cepat, dia menyangka Allah tidak mendengar. Jika masalah tidak selesai dalam beberapa hari, dia menyangka tiada pertolongan. Tetapi kisah Bani Israil mengajar bahawa pertolongan mempunyai waktu yang Allah tentukan. Dalam kehidupan Rasulullah صلى الله عليه وسلم sendiri, kaum Muslimin melalui pelbagai ujian sebelum datang kemenangan. Allah berfirman: أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُم مَّثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلِكُم مَّسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُوا حَتَّىٰ يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَىٰ نَصْرُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ. Bahkan para rasul dan orang beriman pernah melalui keadaan yang sangat berat sehingga mereka bertanya bila datang pertolongan Allah. Jawapannya: ketahuilah bahawa pertolongan Allah itu dekat. Maka فَأَنجَيْنَٰكُمْ mengajar kita melihat keselamatan dalam rangkaian masa yang Allah tentukan, bukan semata-mata mengikut kegelisahan manusia.
Dalam kehidupan seorang mukmin, terdapat juga bentuk keselamatan daripada maksiat. Kadangkala Allah menghalang seseorang daripada melakukan dosa melalui suatu peristiwa yang tidak disukainya. Dia mungkin marah kerana peluang melakukan maksiat tertutup, tetapi kemudian dia sedar bahawa penutupan itu menyelamatkannya. Dalam keadaan seperti ini, seseorang perlu mempunyai pandangan yang luas terhadap takdir. Tidak semua pintu yang tertutup merupakan kehilangan. Ada pintu yang ditutup kerana di belakangnya terdapat kebinasaan. Tidak semua jalan yang mudah merupakan kebaikan. Ada jalan yang mudah tetapi membawa kepada dosa. Maka kita berdoa agar Allah memilihkan keselamatan untuk kita walaupun pilihan itu tidak selari dengan keinginan kita. Bani Israil mungkin tidak pernah merancang bahawa keselamatan mereka akan datang melalui laut yang terbelah, tetapi Allah menentukan demikian. Ini menunjukkan bahawa bentuk penyelamatan Allah mungkin berada di luar jangkaan manusia.
Lafaz فَأَنجَيْنَٰكُمْ juga memberi pengajaran bahawa seseorang tidak boleh menyangka bahawa bahaya hanya datang daripada musuh yang jelas. Bani Israil mengetahui Fir‘aun sebagai musuh. Tetapi dalam kehidupan kita, terdapat bahaya yang tidak kelihatan: hawa nafsu, syaitan, syubhat, syahwat, cinta dunia, kesombongan, ujub, riak, hasad dan lalai. Semua ini boleh membinasakan hati tanpa darah mengalir dan tanpa senjata kelihatan. Oleh itu, apabila kita membaca فَأَنجَيْنَٰكُمْ, hendaklah kita memperluas doa kita: Ya Allah, selamatkan aku bukan hanya daripada bahaya yang aku nampak, tetapi daripada bahaya yang tersembunyi daripada pandanganku. Allah سبحانه وتعالى berfirman: وَمِن شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ. Kita memohon perlindungan daripada bisikan yang tidak kelihatan. Surah al-Falaq dan al-Nas sendiri mengajar manusia supaya sentiasa mencari perlindungan Allah.
Keselamatan daripada syaitan mempunyai hubungan yang sangat kuat dengan makna فَأَنجَيْنَٰكُمْ kerana syaitan mahu manusia menuju kebinasaan. Allah berfirman: إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا. Sesungguhnya syaitan ialah musuh bagi kamu, maka jadikanlah dia musuh. Jika manusia benar-benar memahami bahawa keselamatan datang daripada Allah, dia akan banyak memohon perlindungan daripada-Nya. Dia tidak akan merasa dirinya cukup kuat untuk menghadapi semua godaan dengan kemampuan sendiri. Dia akan membaca al-Quran, berzikir, berdoa dan menjauhi pintu-pintu maksiat. Keselamatan bukan hanya sesuatu yang berlaku sekali. Ia memerlukan pemeliharaan yang berterusan.
Dalam Surah al-Mu’minun, Allah mengajar doa: رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَن يَحْضُرُونِ. Ya Tuhanku, aku berlindung kepada-Mu daripada bisikan syaitan dan aku berlindung kepada-Mu daripada kehadiran mereka. Doa seperti ini menunjukkan bahawa orang beriman sentiasa mencari perlindungan Allah. Jika Allah menyelamatkan Bani Israil daripada musuh yang kelihatan, Allah juga mampu menyelamatkan kita daripada musuh yang tidak kelihatan. Tetapi kita perlu mengambil sebab yang Allah tetapkan. Jangan mendekati pintu fitnah kemudian menyangka hati akan selamat dengan sendirinya. Jangan sengaja melihat perkara haram kemudian mengharapkan hati tetap bersih. Jangan mendengar kebatilan tanpa kawalan kemudian menyangka iman tidak akan terjejas. Mengambil sebab ialah sebahagian daripada usaha menuju keselamatan.
Satu lagi perkara penting dalam فَأَنجَيْنَٰكُمْ ialah penggunaan kata ganti nama jamak كُمْ. Allah menyelamatkan mereka sebagai satu kelompok. Ini menunjukkan bahawa nikmat Allah kadangkala diberikan kepada suatu masyarakat secara keseluruhan. Bani Israil bukan diselamatkan seorang demi seorang dengan cara yang terpisah. Mereka bersama-sama melalui jalan yang Allah buka. Dalam kehidupan umat Islam, terdapat juga nikmat keselamatan yang bersifat kolektif. Keamanan sesebuah negara, keselamatan masyarakat, kestabilan keluarga dan terpeliharanya agama merupakan nikmat yang perlu disyukuri secara bersama. Apabila nikmat keselamatan diberikan kepada masyarakat, masyarakat juga mempunyai tanggungjawab untuk tidak menggunakan keselamatan tersebut bagi melakukan kerosakan. Allah سبحانه وتعالى berfirman: وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ. Janganlah kamu mencari kerosakan di bumi. Keselamatan sepatutnya membawa kepada pembaikan, bukan kerosakan.
Jika seseorang telah diselamatkan daripada satu bahaya tetapi kemudian menggunakan kehidupan yang diselamatkan itu untuk menzalimi orang lain, maka dia belum memahami hakikat nikmat. Bani Israil sendiri diberikan pelbagai nikmat, tetapi sebahagian daripada mereka melakukan perkara yang bertentangan dengan perintah Allah. Ini menjadi peringatan bahawa seseorang boleh menerima nikmat Allah tetapi gagal mensyukurinya. Oleh itu, فَأَنجَيْنَٰكُمْ bukan hanya ayat tentang apa yang Allah lakukan kepada mereka, tetapi juga tentang apa yang sepatutnya mereka lakukan selepas menerima nikmat itu. Syukur bukan hanya menyebut الحمد لله. Syukur ialah menggunakan nikmat pada perkara yang Allah redai. Jika Allah menyelamatkan kita daripada penyakit, gunakan kesihatan untuk taat. Jika Allah menyelamatkan kita daripada hutang, jangan kembali kepada pembaziran. Jika Allah menyelamatkan kita daripada perselisihan, jangan sengaja mencari permusuhan. Jika Allah menyelamatkan kita daripada kesesatan, jangan membuka pintu syubhat tanpa keperluan.
Dalam aspek pendidikan anak-anak, kisah فَأَنجَيْنَٰكُمْ boleh digunakan untuk mengajar mereka bahawa keselamatan bukan sesuatu yang patut dianggap biasa. Anak yang bangun pagi dalam keadaan sihat, mempunyai makanan, rumah, ibu bapa, pendidikan dan keamanan mungkin tidak menyedari bahawa semua itu nikmat. Mereka perlu dididik supaya melihat kehidupan sebagai pemberian Allah. Apabila seseorang membesar dalam keadaan terlalu selesa, dia mudah menyangka segala sesuatu memang haknya. Bani Israil diingatkan berulang kali tentang nikmat kerana manusia memang mudah lupa. Maka pendidikan syukur harus bermula dengan mengajar anak melihat siapa yang memberikan nikmat. Bukan sekadar berkata terima kasih kepada manusia, tetapi memahami bahawa di atas segala sebab ada Allah سبحانه وتعالى yang mengatur semuanya.
Peristiwa laut juga menunjukkan bahawa keselamatan Allah tidak semestinya datang melalui jalan yang lembut dari sudut pengalaman manusia. Bani Israil perlu bergerak melalui tempat yang sangat luar biasa. Mereka mungkin berasa takut ketika melihat air berdiri seperti dinding. Tetapi jalan keselamatan itu sendiri mempunyai unsur yang menakutkan. Ini satu perkara yang perlu difahami. Kadangkala jalan menuju keselamatan tidak kelihatan selesa. Seseorang yang mahu bertaubat mungkin perlu meninggalkan kawan lama. Seseorang yang mahu menjaga agama mungkin perlu meninggalkan pekerjaan yang haram. Seseorang yang mahu menyelamatkan keluarganya mungkin perlu membuat keputusan yang berat. Seseorang yang mahu menjaga hati mungkin perlu menjauh daripada suasana yang disukai. Jalan yang selamat tidak semestinya jalan yang paling mudah. Bani Israil berjalan melalui laut yang terbelah; itu bukan gambaran jalan biasa. Namun itulah jalan yang Allah buka.
Di sinilah kita dapat memahami bahawa manusia kadangkala meminta keselamatan tetapi tidak mahu meninggalkan tempat bahaya. Dia berdoa agar Allah menyelamatkannya daripada maksiat tetapi terus berada dalam lingkungan yang mendorong kepada maksiat. Dia meminta Allah menyelamatkannya daripada hutang tetapi terus membazir. Dia meminta Allah menyelamatkannya daripada perselisihan tetapi terus menggunakan lidah untuk menyakiti orang. Dia meminta Allah menyelamatkannya daripada kesesatan tetapi tidak mahu belajar. فَأَنجَيْنَٰكُمْ mengajar bahawa apabila Allah membuka jalan keselamatan, seseorang perlu mengikut jalan tersebut. Bani Israil perlu bergerak. Jika mereka hanya berdiri di tepi laut, mereka tidak akan mencapai seberang. Pertolongan Allah bukan alasan untuk meninggalkan ketaatan.
Dalam Surah al-‘Ankabut, Allah menyebut: وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا. Orang yang bersungguh-sungguh pada jalan Kami, pasti Kami tunjukkan kepada mereka jalan-jalan Kami. Ini menunjukkan bahawa hidayah dan keselamatan mempunyai hubungan dengan usaha manusia yang benar. Allah memberi petunjuk, manusia mengikutinya. Allah membuka jalan, manusia melaluinya. Allah menyelamatkan, manusia menerima keselamatan itu dengan ketaatan. Ini bukan bermaksud manusia mencipta hidayah untuk dirinya, tetapi manusia mempunyai tanggungjawab untuk menyambut petunjuk yang Allah berikan.
Lafaz فَأَنجَيْنَٰكُمْ juga sangat penting dalam memahami hubungan antara nikmat dan peringatan. Allah tidak mengingatkan mereka tentang perkara yang tidak pernah mereka alami. Allah mengingatkan mereka tentang sesuatu yang benar-benar berlaku kepada mereka. Ini menjadikan hujah itu lebih kuat. Mereka tidak boleh mengatakan mereka tidak pernah menerima nikmat. Mereka telah melihat laut terbelah. Mereka telah mengalami keselamatan. Mereka mengetahui siapa yang melakukan penyelamatan. Maka apabila selepas itu mereka berpaling daripada perintah Allah, mereka tidak mempunyai alasan untuk mengatakan bahawa mereka tidak mengenali nikmat Allah. Dalam kehidupan kita, kita juga mempunyai banyak pengalaman yang boleh menjadi bahan syukur. Tetapi manusia sering lupa. Sebab itu mengingati sejarah kehidupan sendiri dengan jujur boleh menjadi satu bentuk tadabbur. Ingatlah saat Allah menyelamatkan kita daripada sesuatu. Ingatlah doa yang pernah kita panjatkan dan bagaimana Allah memberikan jalan. Ingatlah saat kita benar-benar tidak mempunyai jalan tetapi tiba-tiba Allah membuka pintu.
Namun kita tidak boleh menganggap bahawa setiap perkara yang berlaku selepas doa merupakan jawapan yang kita fahami dengan sempurna. Allah mempunyai hikmah yang tidak kita ketahui. Kadangkala kita berdoa untuk satu perkara, tetapi Allah memberikan perkara lain. Kadangkala kita meminta sesuatu yang kita sangka baik tetapi Allah menghalangnya. Kadangkala kita menyangka kelewatan sebagai penolakan sedangkan ia adalah penangguhan yang mengandungi hikmah. Oleh itu, pemahaman فَأَنجَيْنَٰكُمْ mesti disertai dengan pengakuan bahawa Allah lebih mengetahui apa yang kita perlukan. Allah سبحانه وتعالى berfirman: وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ. Allah mengetahui, sedangkan kamu tidak mengetahui. Ini ialah asas ketenangan bagi seorang mukmin. Dia tidak perlu mengetahui semua hikmah sebelum dia taat dan bertawakal.
Perkataan فَأَنجَيْنَٰكُمْ juga memperlihatkan bahawa Allah mengaitkan keselamatan dengan diri pihak yang diselamatkan melalui كُمْ. Mereka adalah penerima langsung nikmat itu. Ini memberikan kesan yang sangat dekat kepada hati. Allah seolah-olah mengingatkan mereka secara langsung: Kami menyelamatkan kamu. Bukan sekadar Kami menyelamatkan satu kaum pada zaman dahulu. Mereka sendiri menerima nikmat tersebut. Ini juga memberi kita cara membaca al-Quran dengan hati. Apabila ayat menceritakan nikmat Allah kepada umat terdahulu, kita perlu mengambil pengajaran yang sesuai untuk diri kita tanpa mengubah maksud ayat. Kita tidak mengatakan bahawa kita ialah Bani Israil. Tetapi kita bertanya: apakah bentuk keselamatan Allah yang pernah aku terima? Apakah aku mengenal Allah sebagai al-Munji, Yang Menyelamatkan? Apakah aku bersyukur?
Dalam al-Quran, keselamatan juga sering dikaitkan dengan iman dan amal soleh. Allah berfirman: فَأَنجَيْنَاهُ وَأَهْلَهُ إِلَّا امْرَأَتَهُ كَانَتْ مِنَ الْغَابِرِينَ dalam kisah Lut عليه السلام, dan banyak lagi ayat yang menyebut penyelamatan para nabi dan orang beriman. Ini menunjukkan bahawa penyelamatan Allah terhadap hamba-Nya berlaku dalam konteks yang mempunyai hubungan dengan iman, wahyu dan hikmah. Tetapi kita tidak boleh memaksakan satu hukum mudah bahawa semua orang yang beriman pasti terlepas daripada semua musibah dunia. Para nabi sendiri diuji. Yang pasti ialah Allah tidak menzalimi orang beriman dan bahawa keselamatan akhirat adalah matlamat tertinggi. Allah berfirman: وَمَن يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ. Ketaatan membawa kepada keselamatan akhirat.
Maka jika seseorang bertanya apakah bentuk keselamatan yang paling besar, jawapannya ialah keselamatan daripada kebinasaan akhirat. Seseorang boleh kehilangan banyak perkara dunia tetapi jika dia mati di atas iman dan mendapat keampunan Allah, itulah kejayaan yang sebenar. Sebaliknya seseorang mungkin mempunyai segala kesenangan dunia tetapi jika dia mati dalam kekufuran, itu ialah kerugian yang besar. Allah سبحانه وتعالى berfirman: فَمَن زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ. Sesiapa yang dijauhkan daripada neraka dan dimasukkan ke dalam syurga, maka sesungguhnya dia telah berjaya. Lafaz زُحْزِحَ menggambarkan dijauhkan daripada neraka, iaitu satu bentuk keselamatan yang sangat besar. Jika kita membaca فَأَنجَيْنَٰكُمْ dengan pandangan akhirat, kita akan sedar bahawa keselamatan daripada Fir‘aun dan laut ialah gambaran duniawi kepada satu hakikat yang lebih besar: manusia memerlukan keselamatan daripada neraka.
Dalam doa yang diajarkan Rasulullah صلى الله عليه وسلم, kita sering meminta keselamatan dunia dan akhirat. Ini menunjukkan keluasan konsep العافية dan النجاة. Seorang mukmin tidak sepatutnya hanya meminta kekayaan, pangkat atau kesenangan. Dia meminta Allah menyelamatkannya daripada perkara yang merosakkan agamanya. Dia meminta hati yang selamat, keluarga yang selamat, rezeki yang halal, ilmu yang bermanfaat dan kesudahan yang baik. Semua itu berada di bawah keluasan makna mencari النجاة. Apabila kita melihat Bani Israil diselamatkan daripada Fir‘aun, kita hendaklah melihat diri kita sebagai manusia yang juga mempunyai Fir‘aun dalam bentuk yang berbeza: nafsu yang memerintah, kesombongan yang menekan, syaitan yang menggoda dan dunia yang menipu. Kita memerlukan Allah untuk menyelamatkan kita daripada semua itu.
Tetapi perbandingan tersebut harus difahami sebagai pengajaran, bukan menyamakan keadaan kita dengan keadaan Bani Israil secara literal. Fir‘aun ialah manusia yang zalim, dan al-Quran menceritakan kisahnya dengan jelas. Kita mengambil pelajaran daripada prinsip yang terkandung dalam peristiwa itu. Kita tidak boleh menggunakan lafaz فَأَنجَيْنَٰكُمْ untuk membina dakwaan sejarah atau hukum yang tidak disebut oleh al-Quran. Fokus kita ialah makna penyelamatan Allah. Ini penting dalam tadabbur kerana tadabbur yang benar tidak bermaksud seseorang memasukkan apa sahaja idea ke dalam ayat. Tadabbur mesti menghormati lafaz, konteks dan maksud wahyu. Apabila kita memperluaskan pengajaran, kita tetap perlu menjaga batas supaya pengajaran tidak berubah menjadi dakwaan bahawa ayat mengatakan sesuatu yang sebenarnya tidak dikatakannya.
Dari sudut bahasa, فَأَنجَيْنَٰكُمْ ialah fi‘il yang menunjukkan perbuatan yang berlaku kepada pihak tertentu. Huruf فَـ menunjukkan hubungan dengan peristiwa sebelumnya. أَنْجَيْنَا ialah bentuk yang menunjukkan Kami telah menyelamatkan. كُمْ pula ialah objek yang merujuk kepada kamu. Keseluruhan lafaz ini sangat ringkas tetapi membawa gambaran lengkap tentang pelaku, perbuatan dan pihak yang menerima kesannya. Dalam bahasa al-Quran, kepadatan seperti ini sangat menakjubkan. Satu lafaz boleh membuka perbahasan yang luas tanpa kehilangan ketepatan. Kita tidak perlu menambah lafaz yang tidak ada untuk memahami makna asasnya. Cukuplah kita memperhatikan apa yang Allah sendiri nyatakan: Kami menyelamatkan kamu. Ini merupakan salah satu keindahan al-Quran bahawa susunan yang ringkas boleh menghasilkan makna yang sangat luas apabila direnungi dalam konteks keseluruhan wahyu.
Perkataan فَأَنجَيْنَٰكُمْ juga mempunyai kekuatan kerana ia datang selepas tindakan yang berkaitan dengan laut. Allah tidak hanya mengatakan bahawa laut terbelah, tetapi Dia menghubungkan terbelahnya laut dengan penyelamatan. Ini mengajar bahawa mukjizat bukan sekadar fenomena luar biasa. Ia mempunyai tujuan. Laut terbelah untuk membuka jalan keselamatan. Mukjizat ialah tanda kekuasaan Allah yang mempunyai hubungan dengan misi rasul dan penyelamatan orang yang Allah kehendaki. Maka apabila kita membaca فَأَنجَيْنَٰكُمْ, kita tidak berhenti pada rasa kagum terhadap laut yang terbelah. Kita melihat tujuan peristiwa itu: Allah menyelamatkan hamba-Nya. Ini juga mengajar kita bahawa tanda-tanda kekuasaan Allah sepatutnya membawa kepada iman dan syukur, bukan sekadar rasa kagum.
Dalam Surah al-Syu‘ara, kisah ini diceritakan dengan lebih terperinci. Allah berfirman bahawa Musa dan orang yang bersamanya dikejar, lalu apabila kedua-dua kelompok melihat antara satu sama lain, أصحاب موسى berkata: إِنَّا لَمُدْرَكُونَ. Musa menjawab: كَلَّا إِنَّ مَعِيَ رَبِّي سَيَهْدِينِ. Kemudian Allah memerintahkan Musa memukul laut dengan tongkatnya. Maka terbelahlah laut. Selepas itu Allah menyebut: وَأَنجَيْنَا مُوسَىٰ وَمَن مَّعَهُ أَجْمَعِينَ، ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ. Ini menjelaskan dengan sangat terang makna فَأَنجَيْنَٰكُمْ. Mereka diselamatkan daripada keadaan yang mereka sangka sebagai kebinasaan. Apa yang menarik ialah sebelum penyelamatan berlaku, terdapat satu kalimah yang sangat kuat daripada Musa: كَلَّا. Jangan sekali-kali. Baginda menolak sangkaan bahawa mereka akan terperangkap kerana baginda yakin Allah akan memberi petunjuk. Ini bukan keberanian kosong. Ia lahir daripada keyakinan kepada wahyu dan pertolongan Allah.
Kita dapat melihat bahawa penyelamatan itu didahului oleh hidayah kepada jalan. Musa berkata سَيَهْدِينِ, Tuhanku akan memberi petunjuk kepadaku. Kemudian Allah membuka laut. Ini memberikan satu urutan yang sangat bermakna: Allah memberikan petunjuk, kemudian Allah membuka jalan, kemudian Allah menyelamatkan. Dalam kehidupan kita, kita sering meminta Allah memberikan hasil tetapi lupa meminta petunjuk tentang jalan. Sedangkan jalan yang benar adalah sangat penting. Kita sepatutnya berdoa agar Allah menunjukkan kepada kita apa yang perlu dilakukan. Setelah itu kita mengambil sebab dan bertawakal. Jika Allah memberikan hasil yang kita harapkan, kita bersyukur. Jika Allah memberikan hasil yang berbeza, kita tetap percaya kepada hikmah-Nya. Semua itu berada dalam lingkungan pengabdian kepada Allah.
Dalam hal ini, فَأَنجَيْنَٰكُمْ juga mengajar bahawa penyelamatan Allah tidak terpisah daripada ilmu Allah terhadap keadaan hamba-Nya. Allah mengetahui keadaan mereka sebelum mereka sampai ke laut. Allah mengetahui mereka sedang dikejar. Allah mengetahui ketakutan mereka. Allah mengetahui keadaan Fir‘aun. Tiada satu pun tersembunyi daripada Allah. Maka apabila Allah menyelamatkan mereka, ia bukan tindakan yang muncul daripada ketidaktahuan atau kejutan. Allah telah mengetahui dan menentukan segala sesuatu. Ini memberi ketenangan kepada mukmin: Allah mengetahui keadaan kita sebelum kita mengucapkannya. Dia mengetahui kesempitan yang kita rasakan. Dia mengetahui bahaya yang kita nampak dan yang kita tidak nampak. Tetapi kita tetap diperintahkan berdoa kerana doa itu sendiri ialah ibadah.
Allah سبحانه وتعالى berfirman: وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ. Berdoalah kepada-Ku, nescaya Aku memperkenankan bagi kamu. Maka apabila kita membaca فَأَنجَيْنَٰكُمْ, kita boleh menjadikannya satu sebab untuk memperbanyakkan doa keselamatan. Ya Allah, sebagaimana Engkau menyelamatkan Musa dan Bani Israil daripada Fir‘aun, selamatkanlah kami daripada apa yang membinasakan agama dan kehidupan kami. Namun kita tidak menetapkan bentuk penyelamatan. Kita menyerahkan bentuknya kepada Allah. Jika Allah menyelamatkan kita dengan menjauhkan bahaya, itu nikmat. Jika Allah menyelamatkan kita dengan memberikan kesabaran untuk menghadapi bahaya, itu juga nikmat. Jika Allah menyelamatkan kita dengan menutup suatu pintu yang kita sukai, itu juga mungkin nikmat. Jika Allah menyelamatkan kita pada akhirat setelah kita melalui ujian dunia, itu ialah keselamatan terbesar.
Dalam hadith, Rasulullah صلى الله عليه وسلم bersabda: عَجَبًا لِأَمْرِ الْمُؤْمِنِ، إِنَّ أَمْرَهُ كُلَّهُ خَيْرٌ. Sungguh mengagumkan keadaan orang beriman, semua urusannya baik baginya. Jika mendapat kesenangan, dia bersyukur dan itu baik baginya. Jika ditimpa kesusahan, dia bersabar dan itu baik baginya. Hadith ini membantu kita memahami keluasan makna keselamatan. Kadangkala kebaikan bukan terletak pada terlepasnya seseorang daripada ujian, tetapi pada cara dia keluar daripada ujian dengan iman yang lebih kuat. Bani Israil diselamatkan daripada laut secara fizikal, tetapi kita tidak boleh menjadikan itu satu-satunya model keselamatan. Seorang mukmin mungkin melalui laut kehidupan yang penuh gelombang dan tidak terlepas daripada semua kesusahan, tetapi dia diselamatkan daripada kehilangan iman. Itulah juga bentuk فَأَنجَيْنَٰكُمْ yang perlu kita cari dalam kehidupan kita.
Akhirnya, apabila kita benar-benar merenungi فَأَنجَيْنَٰكُمْ, kita akan melihat bahawa lafaz ini merupakan lafaz yang mengajar manusia mengenal kedudukan dirinya. Manusia ialah makhluk yang memerlukan diselamatkan. Allah ialah Tuhan yang mampu menyelamatkan. Manusia boleh berusaha, tetapi hasil bukan di tangannya. Manusia boleh melihat laut, tetapi tidak mengetahui bahawa laut itu akan menjadi jalan. Manusia boleh melihat musuh, tetapi tidak mengetahui bahawa musuh itu akan binasa. Manusia boleh melihat keadaan semasa, tetapi tidak mengetahui kesudahan. Allah mengetahui semuanya. Maka hati seorang mukmin hendaklah sentiasa berada antara usaha dan tawakal, antara mengambil sebab dan bergantung kepada Allah, antara takut kepada bahaya dan berharap kepada rahmat Allah. Janganlah seseorang merasa terlalu kuat sehingga tidak meminta pertolongan Allah, dan jangan pula merasa terlalu lemah sehingga meninggalkan usaha yang diperintahkan.
فَأَنجَيْنَٰكُمْ juga mengajar bahawa nikmat keselamatan perlu dikenang. Bani Israil diperintahkan mengingati nikmat Allah kerana manusia mudah lupa. Dalam kehidupan kita, banyak keselamatan yang kita anggap biasa: bangun pada waktu pagi, mampu bernafas, mampu berjalan, mampu melihat, mempunyai keluarga, mempunyai makanan, dapat beribadah, dapat membaca al-Quran, dapat mendengar nasihat, dapat bertaubat dan masih mempunyai masa untuk memperbaiki diri. Semua ini ialah bentuk keselamatan dan nikmat yang tidak semestinya kita sedari. Seseorang mungkin hanya memahami nilai kesihatan setelah sakit, memahami nilai keamanan setelah berlaku peperangan, memahami nilai keluarga setelah kehilangan, memahami nilai iman setelah melihat orang terjatuh ke dalam kesesatan. Orang yang membaca فَأَنجَيْنَٰكُمْ dengan hati yang hidup akan belajar menghargai keselamatan sebelum ia hilang.
Dan lebih jauh daripada itu, seseorang hendaklah memahami bahawa keselamatan yang paling diperlukan ialah ketika semua sebab dunia terputus. Pada saat kematian datang, harta tidak mampu membeli tambahan waktu, manusia tidak mampu menolak ketetapan Allah, dan kekuatan tubuh tidak lagi menjadi milik manusia. Pada ketika itu, yang diperlukan ialah rahmat Allah dan keselamatan daripada azab-Nya. Oleh itu, seluruh kehidupan hendaklah diarahkan kepada mencari keselamatan tersebut. Allah سبحانه وتعالى berfirman: فَمَن زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ. Inilah kemenangan sebenar. Jika seseorang berjaya dalam dunia tetapi gagal di akhirat, kejayaannya tidak dapat menyelamatkannya. Sebaliknya jika seseorang hidup dalam kesederhanaan tetapi Allah menyelamatkannya daripada neraka dan memasukkannya ke dalam syurga, maka itulah kejayaan yang sebenar.
Maka فَأَنجَيْنَٰكُمْ bukan sekadar satu perkataan dalam kisah Bani Israil. Ia merupakan penyataan yang membawa kita melihat satu hakikat besar: keselamatan adalah pemberian Allah. Laut tidak menyelamatkan Bani Israil. Tongkat tidak menyelamatkan Bani Israil dengan kuasanya sendiri. Kekuatan manusia tidak menyelamatkan mereka. Bilangan mereka tidak menyelamatkan mereka. Keadaan alam tidak menjamin keselamatan mereka. Allah سبحانه وتعالى menyelamatkan mereka. Sebab-sebab yang berlaku semuanya berada di bawah perintah dan kekuasaan-Nya. Oleh itu, apabila seseorang menghadapi kesusahan, dia mengambil sebab yang benar, tetapi hatinya berkata kepada Allah: Engkaulah tempat aku meminta pertolongan. Apabila dia menerima keselamatan, dia tidak memuji dirinya sendiri, tetapi dia memuji Allah. Apabila dia melihat jalan tertutup, dia tidak menyangka bahawa kekuasaan Allah juga tertutup. Apabila dia melihat laut, dia mengingati bahawa Allah boleh membuka jalan di tengah laut. Apabila dia melihat musuh, dia mengingati bahawa Allah mampu menukar pihak yang mengejar menjadi pihak yang binasa.
Lebih penting lagi, seseorang yang benar-benar memahami فَأَنجَيْنَٰكُمْ akan menyedari bahawa keselamatan yang paling sempurna bukanlah sekadar hidup lebih lama, memiliki lebih banyak harta atau terlepas daripada masalah. Keselamatan yang paling sempurna ialah apabila Allah menyelamatkan hati daripada kesesatan, menyelamatkan lidah daripada kebatilan, menyelamatkan mata daripada perkara haram, menyelamatkan telinga daripada perkara yang merosakkan, menyelamatkan anggota daripada maksiat, menyelamatkan keluarga daripada kerosakan, menyelamatkan rezeki daripada yang haram, menyelamatkan ilmu daripada kesombongan, menyelamatkan amal daripada riak dan menyelamatkan kesudahan hidup daripada kebinasaan. Seseorang boleh hidup tanpa satu tangan tetapi masih selamat. Dia boleh miskin tetapi masih selamat. Dia boleh kehilangan kedudukan tetapi masih selamat. Tetapi jika dia kehilangan iman, dia berada dalam bahaya yang jauh lebih besar. Oleh sebab itu, doa keselamatan hendaklah melampaui dunia menuju akhirat.
Apabila Allah mengingatkan Bani Israil: فَأَنجَيْنَٰكُمْ, Dia sedang membuka kembali memori satu nikmat yang tidak boleh mereka nafikan. Mereka pernah berada di ambang kebinasaan, lalu Allah memberikan keselamatan. Demikian juga manusia perlu mengingati berapa banyak kali Allah telah menyelamatkannya. Mungkin dia tidak pernah melihat laut terbelah, tetapi dia pernah melihat pintu masalah terbuka. Mungkin dia tidak pernah melihat tentera musuh tenggelam, tetapi dia pernah melihat Allah menjauhkan orang yang mahu menzaliminya. Mungkin dia tidak pernah mengalami mukjizat besar, tetapi dia pernah melalui kesusahan yang tidak disangka-sangka akan berakhir dan Allah telah memberinya jalan. Keselamatan yang kecil pada pandangan manusia tetap nikmat daripada Allah. Dan semakin seseorang mengenali nikmat itu, semakin dia memahami keperluannya kepada Allah.
Oleh itu, lafaz فَأَنجَيْنَٰكُمْ hendaklah hidup dalam hati sebagai pengajaran tentang syukur, tawakal, harapan, ketundukan dan pengenalan terhadap kekuasaan Allah. Ia mengajar bahawa keadaan paling sempit sekalipun tidak membatasi Allah. Ia mengajar bahawa sebab tidak berkuasa secara bebas daripada Allah. Ia mengajar bahawa keselamatan mesti dinisbahkan kepada Allah sebagai Pemberi nikmat. Ia mengajar bahawa nikmat keselamatan perlu dibalas dengan ketaatan. Ia mengajar bahawa pertolongan Allah mempunyai waktu dan cara yang Dia tentukan. Ia mengajar bahawa manusia tidak mengetahui semua bentuk bahaya yang mengelilinginya. Ia mengajar bahawa jalan keluar boleh datang dari arah yang tidak disangka. Ia mengajar bahawa keselamatan dunia bukan matlamat terakhir. Dan akhirnya, ia mengajar bahawa seorang hamba yang benar-benar mengenal Allah akan sentiasa memohon agar Allah menyelamatkannya, bukan sahaja daripada bahaya yang terlihat oleh mata, tetapi daripada segala perkara yang boleh merosakkan agama, hati, amal dan kesudahannya.
Jika direnungi sekali lagi susunan yang sangat ringkas itu, فَأَنجَيْنَٰكُمْ, kita mendapati bahawa ia membawa satu berita yang besar: Kami telah menyelamatkan kamu. Dalam satu lafaz terdapat pelaku yang Maha Berkuasa, terdapat hamba yang lemah, terdapat perbuatan penyelamatan dan terdapat nikmat yang perlu dikenang. Tidak ada lafaz yang sia-sia dalam al-Quran. Pemilihan أَنجَيْنَاكُمْ mengarahkan pandangan kita kepada Allah sebagai Yang menyelamatkan, manakala كُمْ mengingatkan penerima nikmat supaya tidak melupakan apa yang telah berlaku kepada mereka. Sebab itu apabila seseorang membaca lafaz ini dengan hati yang benar-benar merenung, dia tidak sepatutnya hanya membayangkan laut yang terbelah. Dia hendaklah melihat tangan kekuasaan Allah dalam peristiwa tersebut, melihat kelemahan manusia, melihat kebesaran nikmat, melihat kewajipan syukur dan melihat dirinya sendiri sebagai seorang hamba yang sepanjang hidupnya sentiasa memerlukan penyelamatan Allah.
Dan apabila seseorang sampai kepada kesedaran itu, dia akan memahami bahawa kehidupan manusia seluruhnya berada dalam keperluan kepada Allah. Kita masuk ke dalam kehidupan dengan kelemahan, kita membesar dengan kelemahan, kita sakit dengan kelemahan, kita tidur dalam kelemahan, kita bangun dengan nikmat Allah, kita bergerak dengan nikmat Allah dan akhirnya kita kembali kepada Allah. Tidak ada satu detik pun manusia benar-benar berdiri sendiri tanpa keperluan kepada Tuhan-Nya. Bani Israil diperlihatkan hakikat itu melalui laut. Mereka tidak mempunyai jalan, lalu Allah membuka jalan. Mereka berada dalam bahaya, lalu Allah menyelamatkan. Mereka dikejar, lalu Allah memberikan perlindungan. Mereka lemah, lalu Allah menunjukkan kekuasaan-Nya. Maka فَأَنجَيْنَٰكُمْ menjadi satu gambaran yang sangat kuat bahawa keselamatan bukan milik manusia untuk diciptakan sesuka hati, tetapi nikmat yang Allah berikan kepada siapa yang Dia kehendaki menurut hikmah dan kehendak-Nya.
Dengan demikian, semakin lama seseorang merenungi فَأَنجَيْنَٰكُمْ, semakin jelas bahawa lafaz ini bukan sekadar mengajar kita bagaimana Bani Israil diselamatkan daripada Fir‘aun, tetapi mengajar kita bagaimana seorang hamba harus memandang seluruh nikmat keselamatan yang Allah berikan kepadanya. Dia tidak sombong apabila selamat, kerana dia tahu siapa yang menyelamatkan. Dia tidak berputus asa ketika berada dalam bahaya, kerana dia tahu siapa yang mampu menyelamatkan. Dia tidak bergantung mutlak kepada sebab, kerana dia tahu sebab berada di bawah kekuasaan Allah. Dia tidak meninggalkan sebab, kerana dia tahu syariat memerintahkannya mengambil jalan yang benar. Dia tidak menyangka keselamatan dunia ialah segala-galanya, kerana dia mengetahui bahawa keselamatan akhirat ialah kejayaan yang sebenar. Dan dia tidak melupakan nikmat yang telah berlalu, kerana dia tahu bahawa mengingati pertolongan Allah adalah sebahagian daripada syukur.
فَأَنجَيْنَٰكُمْ akhirnya membawa hati kepada satu pengakuan yang sangat sederhana tetapi sangat besar maknanya: Ya Allah, segala keselamatan yang aku terima adalah dengan izin-Mu. Jika Engkau tidak menyelamatkan, aku tidak akan mampu menyelamatkan diriku sendiri. Jika Engkau tidak membuka jalan, aku tidak akan menemui jalan. Jika Engkau tidak memelihara iman, aku tidak mampu menjamin hatiku sendiri. Jika Engkau tidak memberi petunjuk, aku boleh tersesat walaupun aku menyangka diriku mengetahui. Jika Engkau tidak memberi kekuatan, aku boleh tumbang walaupun aku menyangka diriku kuat. Maka sebagaimana Engkau berfirman tentang Bani Israil فَأَنجَيْنَٰكُمْ, kami mengakui bahawa Engkaulah yang memiliki kekuasaan untuk menyelamatkan. Kami mengambil sebab yang Engkau halalkan, kami menjauhi jalan yang Engkau haramkan, kami memohon pertolongan-Mu dan kami menyerahkan kesudahan kepada-Mu. Itulah roh yang sangat besar yang terkandung dalam penyataan فَأَنجَيْنَٰكُمْ.
asas
asa
https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/2978601976050035026?hl=en
