ا ب ت ث ج ح خ د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ك ل م ن و ه ي

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

Perbahasan Tentang Ayat 13 Dari Surah Ali Imran قَدْ كَانَ لَكُمْ ءَايَةٌ ... (Ali Imran:13) / edit
Perbahasan Tentang Ayat 13 Dari Surah Ali Imran ... فِى فِئَتَيْنِ ٱلْتَقَتَاۖ ... (Ali Imran:13) / edit
Perbahasan Tentang Ayat 13 Dari Surah Ali Imran ... فِئَةٌ تُقَٰتِلُ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ... (Ali Imran:13) / edit
Perbahasan Tentang Ayat 13 Dari Surah Ali Imran ... وَأُخْرَىٰ كَافِرَةٌ ... (Ali Imran:13) / edit
Perbahasan Tentang Ayat 13 Dari Surah Ali Imran ... يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِۚ ... (Ali Imran:13) / edit
Perbahasan Tentang Ayat 13 Dari Surah Ali Imran ... وَٱللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِۦ مَن يَشَآءُۗ ... (Ali Imran:13) / edit
Perbahasan Tentang Ayat 13 Dari Surah Ali Imran ... إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَعِبْرَةً لِّأُو۟لِى ٱلْأَبْصَٰرِ (Ali Imran:13) / edit

Perbahasan Tentang Ayat 13 Dari Surah Ali Imran: يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ

Frasa yang menjadi tumpuan perbahasan ialah firman Allah سبحانه وتعالى: يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ. Frasa ini merupakan salah satu bahagian yang sangat padat maknanya dalam Surah Ali Imran ayat 13 kerana di dalam beberapa lafaz yang ringkas terkandung keterangan tentang penglihatan, keadaan yang disaksikan oleh mata, perbandingan bilangan yang dilihat, serta penegasan bahawa apa yang disaksikan itu bukan sekadar sangkaan atau gambaran yang tidak mempunyai hubungan dengan penglihatan sebenar. Firman يَرَوْنَهُم memberikan perhatian kepada perbuatan melihat, مِّثْلَيْهِمْ memberikan perhatian kepada kadar yang dilihat melalui konsep dua kali ganda, manakala رَأْىَ ٱلْعَيْنِ memberikan penegasan bahawa penglihatan tersebut ialah penglihatan mata secara nyata. Oleh sebab itu, frasa ini tidak wajar difahami hanya dengan terjemahan yang sangat ringkas tanpa melihat hubungan antara setiap lafaznya. Setiap perkataan mempunyai fungsi tersendiri dan setiap perkataan pula saling melengkapkan antara satu sama lain sehingga terbentuk satu gambaran yang sangat jelas tentang apa yang berlaku pada pandangan pihak yang melihat. Perbahasan terhadap frasa ini juga perlu dilakukan dengan cermat supaya tidak dicampurkan dengan perkara-perkara yang berada di luar lafaz tersebut. Tumpuan utama ialah makna يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ itu sendiri, bagaimana lafaz-lafaz tersebut saling berkaitan, apakah yang dimaksudkan dengan melihat, apakah yang dimaksudkan dengan مِّثْلَيْهِمْ, apakah kedudukan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ, dan apakah penegasan yang dibawa oleh penyebutan penglihatan mata selepas disebut perbuatan melihat. Frasa ini memperlihatkan bahawa bahasa al-Quran boleh membawa makna yang sangat luas melalui susunan lafaz yang amat sedikit, dan semakin diperhatikan susunannya, semakin jelas bahawa tidak ada perkataan yang diletakkan tanpa tujuan.

Lafaz يَرَوْنَهُم berasal daripada kata dasar رَأَى yang pada asasnya berkaitan dengan melihat atau menyaksikan. Dalam frasa ini, bentuk yang digunakan ialah يَرَوْنَ yang bermaksud mereka melihat, kemudian disambungkan dengan ضمير هُم sebagai objek yang menunjukkan bahawa mereka melihat mereka. Maka secara asasnya يَرَوْنَهُم membawa makna mereka melihat mereka. Terjemahan ini kelihatan mudah, tetapi apabila ia ditempatkan dalam keseluruhan frasa, perkataan tersebut menjadi titik permulaan kepada suatu gambaran yang lebih khusus. Allah tidak hanya menyebut bahawa mereka mengetahui pihak yang berada di hadapan mereka, tidak hanya menyebut bahawa mereka menganggarkan jumlah pihak tersebut, dan tidak hanya menyebut bahawa mereka mempunyai gambaran tentang jumlah tersebut. Sebaliknya digunakan lafaz يَرَوْنَهُم yang menunjukkan penglihatan. Perkataan ini menghubungkan keadaan yang diterangkan dengan sesuatu yang berada dalam lingkungan penyaksian mereka. Dengan kata lain, frasa itu bermula dengan perbuatan melihat, kemudian diterangkan bagaimana pihak yang dilihat itu kelihatan kepada mereka. Oleh sebab itu, memahami يَرَوْنَهُم secara tepat merupakan asas untuk memahami keseluruhan frasa.

Perkataan يَرَوْنَ merupakan fi'il mudari' yang menunjukkan perbuatan yang sedang berlaku atau berulang menurut konteks. Ia datang dalam bentuk jamak lelaki kerana pelakunya ialah kelompok yang ramai. Penggunaan bentuk jamak ini sesuai dengan keadaan bahawa yang melihat bukan seorang individu sahaja, tetapi suatu kelompok. Kemudian هُم menjadi dhamir maf'ul bih, iaitu kata ganti nama yang menjadi objek kepada perbuatan melihat. Maka dari sudut struktur makna, terdapat pihak yang melihat dan terdapat pihak yang dilihat. Perbezaan antara kedua-duanya sangat penting untuk memahami frasa tersebut kerana perbuatan melihat tidak berdiri sendiri. Ia memerlukan sesuatu yang dilihat. يَرَوْنَهُم secara langsung menghubungkan pandangan pihak pertama dengan pihak kedua. Di sinilah frasa tersebut mula membentuk gambaran yang bersifat nyata: terdapat pihak yang menyaksikan dan terdapat pihak yang berada dalam ruang penglihatan mereka. Namun, al-Quran tidak berhenti pada lafaz يَرَوْنَهُم. Jika berhenti pada perkataan itu sahaja, maknanya hanyalah bahawa mereka melihat mereka. Tetapi al-Quran menyambung dengan مِّثْلَيْهِمْ sehingga pembaca mengetahui bukan sahaja bahawa pihak tersebut dilihat, bahkan bagaimana kadar pihak yang dilihat itu muncul pada pandangan mereka.

Perkataan مِّثْلَيْهِمْ berasal daripada مِثْل yang membawa makna sesuatu yang menyerupai, yang setara, atau yang seumpama dalam aspek tertentu, manakala bentuk مثليهم menunjukkan dua kali مثل yang dikaitkan dengan mereka. Dalam konteks ini, lafaz tersebut berkaitan dengan bilangan. Maka maksudnya ialah mereka melihat pihak yang berada di hadapan mereka seolah-olah atau dalam keadaan kelihatan sebanyak dua kali jumlah mereka. Penggunaan مِثْل dalam bahasa Arab sangat luas dan tidak semestinya menunjukkan persamaan mutlak pada semua aspek. Ini merupakan perkara yang sangat penting. Apabila disebut مِّثْلَيْهِمْ, ia tidak bermakna bahawa semua sifat pihak yang dilihat sama dengan pihak yang melihat. Makna yang dimaksudkan dalam konteks ini ialah persamaan dari sudut kadar atau jumlah sebagaimana yang ditentukan oleh susunan ayat. Oleh itu, lafaz مثل tidak boleh dibawa kepada makna persamaan hakikat secara mutlak. Persamaan pada lafaz tidak bererti persamaan pada hakikat. Prinsip ini sangat berguna ketika memahami perkataan مِثْل kerana sesuatu boleh disebut مثل sesuatu yang lain dalam satu aspek tertentu tanpa bermaksud kedua-duanya sama dalam seluruh sifat.

Apabila al-Quran menyebut مِّثْلَيْهِمْ, terdapat dhamir هِمْ yang kembali kepada pihak yang melihat. Oleh itu, maksudnya ialah dua kali daripada bilangan mereka. Struktur ini menjadikan ukuran tersebut bersifat relatif. Ia bukan sekadar disebut dua kali secara umum, tetapi dua kali berbanding dengan jumlah pihak yang melihat. Jika suatu kelompok berjumlah tertentu, maka apa yang kelihatan kepada mereka berada pada kadar dua kali jumlah mereka menurut penglihatan yang diterangkan dalam ayat. Maka mِثْلَيْهِمْ tidak berdiri secara bebas daripada يَرَوْنَهُم. Perkataan pertama menjelaskan perbuatan melihat, manakala perkataan kedua menjelaskan kadar yang dilihat. Hubungan antara kedua-duanya sangat rapat. Mereka melihat pihak tersebut dan pihak tersebut kelihatan kepada mereka dalam kadar dua kali daripada jumlah mereka. Dengan demikian, makna frasa bergerak daripada perbuatan melihat kepada sifat atau kadar objek yang dilihat.

Perlu difahami juga bahawa مِثْلَيْهِمْ ialah bentuk dual bagi مِثْل apabila ia disandarkan kepada dhamir هِمْ. Bentuk dual itu menunjukkan dua مثل. Dalam bahasa Melayu, maksud paling hampir ialah dua kali ganda daripada mereka atau sebanyak dua kali jumlah mereka. Namun, terjemahan hendaklah disesuaikan dengan konteks supaya tidak menimbulkan kekeliruan. Frasa يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ boleh diterjemahkan sebagai mereka melihat mereka sebanyak dua kali ganda jumlah mereka, atau mereka melihat pihak itu seolah-olah dua kali jumlah mereka. Kedua-dua terjemahan cuba menyampaikan hubungan antara penglihatan dengan kadar yang dilihat. Tetapi apabila diteruskan dengan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ, terdapat penegasan bahawa kadar tersebut merupakan sesuatu yang berkaitan dengan apa yang dilihat oleh mata. Inilah sebabnya mengapa terjemahan yang terlalu bebas boleh kehilangan sebahagian daripada ketelitian frasa tersebut.

Lafaz رَأْىَ pula berasal daripada akar yang sama dengan يَرَوْنَهُم, iaitu ر أ ي. Di sinilah terdapat satu perkara yang sangat menarik dalam susunan ayat. Pada awal frasa telah disebut perbuatan melihat melalui يَرَوْنَهُم, kemudian pada akhir frasa disebut رَأْىَ ٱلْعَيْنِ. Dengan kata lain, lafaz yang berkaitan dengan penglihatan muncul pada awal dan pada akhir frasa. Pengulangan unsur daripada akar yang sama bukanlah pengulangan kosong. Lafaz pertama menyatakan perbuatan melihat, sementara lafaz terakhir memberikan penjelasan bahawa penglihatan tersebut ialah penglihatan mata. Maka رَأْىَ ٱلْعَيْنِ berfungsi sebagai penegasan terhadap jenis penglihatan yang dimaksudkan. Ia membawa makna penglihatan mata, penglihatan yang benar-benar berlaku melalui indera penglihatan. Dengan itu, pembaca tidak dibiarkan memahami يَرَوْنَهُم sebagai sekadar mengetahui atau membayangkan.

Perkataan ٱلْعَيْنِ pula bermaksud mata. Apabila disebut رَأْىَ ٱلْعَيْنِ, maksudnya ialah penglihatan mata atau penglihatan yang dilakukan dengan mata. Ini memberikan penegasan yang kuat terhadap sifat penyaksian tersebut. Dalam bahasa manusia, kita boleh mengatakan seseorang melihat sesuatu, tetapi kadang-kadang perkataan melihat digunakan dalam makna mengetahui atau menyedari. Contohnya dalam percakapan biasa, seseorang boleh mengatakan “saya melihat bahawa perkara itu benar”, sedangkan yang dimaksudkan bukan melihat dengan mata, tetapi memahami atau menyedari. Bahasa Arab juga mempunyai keluasan penggunaan yang sama. Namun apabila al-Quran menyebut رَأْىَ ٱلْعَيْنِ, penggunaan ini memperjelas bahawa yang dimaksudkan ialah penglihatan mata. Oleh itu, frasa tersebut membawa pembaca daripada lafaz umum tentang melihat kepada penjelasan yang lebih khusus tentang penglihatan yang dilakukan dengan mata.

Penegasan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ sangat penting kerana ia menghapuskan kemungkinan bahawa مِّثْلَيْهِمْ hanya merupakan ukuran yang lahir daripada perkiraan akal atau andaian. Jika seseorang berkata bahawa dia mengira jumlah pihak yang berada di hadapannya, perkiraan itu boleh dilakukan tanpa melihat keseluruhan keadaan secara langsung. Tetapi apabila dikatakan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ, perhatian diberikan kepada sesuatu yang berada dalam medan penglihatan. Maka frasa ini mempunyai dua unsur yang perlu dibezakan: ada keadaan yang dilihat dan ada kadar tertentu yang kelihatan dalam penglihatan tersebut. Al-Quran menyatukan kedua-duanya dengan sangat padat. يَرَوْنَهُم menerangkan tindakan melihat, مِّثْلَيْهِمْ menerangkan kadar yang kelihatan, dan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ menerangkan bahawa penglihatan itu ialah penglihatan mata. Ketiga-tiga unsur tersebut membentuk satu gambaran yang saling melengkapi.

Satu persoalan yang penting ialah mengapa disebut يَرَوْنَهُم selepas sebelumnya telah diketahui bahawa terdapat dua pihak yang berhadapan. Jawapannya berkaitan dengan tujuan menjelaskan keadaan penglihatan salah satu pihak terhadap pihak yang lain. Perbuatan melihat itu sendiri menjadi sebahagian daripada gambaran yang hendak disampaikan. Ayat tidak sekadar memberitahu jumlah yang ada dalam hakikat keadaan tersebut, tetapi menerangkan bagaimana jumlah itu kelihatan kepada pihak yang menyaksikannya. Ini merupakan perbezaan penting antara jumlah sebenar dengan jumlah yang kelihatan pada pandangan. Frasa يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ memberi tumpuan kepada apa yang berada dalam penglihatan. Oleh sebab itu, frasa ini tidak boleh difahami seolah-olah al-Quran hanya memberikan formula matematik tentang jumlah dua kelompok. Yang sedang diterangkan ialah persepsi penglihatan salah satu pihak terhadap pihak yang lain.

Perkataan يَرَوْنَهُم juga menunjukkan bahawa penglihatan itu dinisbahkan kepada pihak yang melihat. Maka apabila dikatakan mereka melihat mereka, perkara yang diterangkan ialah apa yang muncul dalam pandangan mereka. Ini sangat penting dalam memahami مِّثْلَيْهِمْ. Ungkapan dua kali jumlah mereka itu berada dalam rangka “mereka melihat”. Maka kita perlu membezakan antara “mereka melihat pihak itu dua kali jumlah mereka” dengan “pihak itu pada hakikatnya dua kali jumlah mereka”. Frasa yang menjadi tumpuan secara langsung menerangkan apa yang mereka lihat. Ia tidak boleh diubah menjadi pernyataan yang lebih luas daripada apa yang lafaznya nyatakan. Ini merupakan salah satu ketelitian yang perlu dijaga dalam memahami bahasa wahyu. Jika lafaz menerangkan keadaan penglihatan, maka kita menerangkan keadaan penglihatan. Jangan memasukkan kesimpulan lain yang tidak diperlukan oleh lafaz tersebut.

Dalam hal ini, perkataan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ memainkan peranan yang sangat besar. Ia memastikan bahawa perkara yang sedang dibicarakan memang berkaitan dengan pandangan mata. Namun, penglihatan mata tidak semestinya bermaksud bahawa mata melihat keseluruhan hakikat sesuatu secara sempurna. Mata manusia melihat bentuk, jarak, ukuran, pergerakan dan pelbagai keadaan yang berada dalam batas kemampuan penglihatan. Maka apabila disebut رَأْىَ ٱلْعَيْنِ, kita memahami bahawa yang dimaksudkan ialah penyaksian melalui mata, bukan dakwaan bahawa manusia mengetahui segala hakikat sesuatu hanya kerana mereka melihatnya. Perbezaan ini penting kerana penglihatan dan ilmu bukan perkara yang sama. Seseorang boleh melihat sesuatu tetapi tidak mengetahui segala sesuatu tentangnya. Seseorang boleh melihat sesuatu dari jauh tetapi tidak mengetahui keseluruhan sifatnya. Maka frasa ini perlu kekal dalam lingkungan makna penglihatan mata yang diterangkan oleh al-Quran.

Makna مِّثْلَيْهِمْ juga perlu diperhatikan dari sudut hubungan antara “مثل” dan “dua kali”. Apabila disebut مِثْلَيْهِمْ, bukan bermaksud “dua orang seperti mereka” secara literal dalam setiap keadaan. Ia merupakan bentuk yang digunakan untuk menyatakan kadar dua مثل daripada jumlah mereka. Dalam konteks bilangan, ia menunjukkan bahawa pihak yang dilihat kelihatan dua kali ganda daripada pihak yang melihat. Maka dalam bahasa Melayu, ungkapan “dua kali ganda” merupakan terjemahan yang paling mudah untuk difahami, tetapi perkataan مثل mempunyai nuansa yang lebih luas daripada sekadar angka. Ia membawa unsur perbandingan. Sesuatu dikatakan مثل sesuatu yang lain kerana terdapat ukuran atau sifat tertentu yang menjadi asas perbandingan. Dalam frasa ini, konteksnya menjadikan bilangan sebagai aspek perbandingan. Oleh itu, مِّثْلَيْهِمْ memberikan gambaran tentang kadar relatif, bukan persamaan mutlak dalam semua sifat.

Perlu juga difahami bahawa penggunaan مِثْل tidak boleh dijadikan asas untuk menyatakan bahawa dua kelompok tersebut sama dalam segala aspek. Jika kita mengatakan “dua kali مثل mereka”, kita hanya bercakap tentang kadar yang dilihat. Tidak ada keperluan daripada lafaz tersebut untuk mengatakan bahawa rupa, keadaan, sifat, kemampuan, kedudukan, atau perkara-perkara lain juga sama. Bahkan prinsip bahasa yang tepat menuntut kita membataskan makna kepada aspek yang ditunjukkan oleh konteks. Dalam perkara ini, aspek yang paling jelas ialah jumlah atau bilangan yang dilihat. Maka seseorang yang membaca مِّثْلَيْهِمْ hendaklah bertanya: dalam aspek apakah persamaan itu berlaku? Jawapannya ditentukan oleh konteks frasa, iaitu kadar jumlah yang dilihat. Dengan itu, kita tidak mengembangkan “مثل” menjadi persamaan yang tidak disebut.

Penggunaan dhamir هِمْ dalam مِّثْلَيْهِمْ juga mempunyai fungsi yang jelas. Dhamir itu merujuk kepada pihak yang melihat. Maka ukuran “dua kali” tidak berdiri sendiri. Ia adalah dua kali daripada mereka. Sekiranya jumlah pihak yang melihat diketahui, maka jumlah yang kelihatan dapat difahami secara perbandingan. Namun yang sangat penting ialah al-Quran menggunakan kata ganti nama, bukan menyebut semula pihak tersebut dengan kata nama yang panjang. Ini menjadikan frasa sangat padat. Pembaca yang telah mengikuti struktur ayat mengetahui siapa yang dimaksudkan dengan هِمْ. Maka dalam satu perkataan sahaja, iaitu مِّثْلَيْهِمْ, al-Quran menyampaikan makna “dua kali jumlah mereka”. Ini merupakan salah satu keindahan ketepatan bahasa al-Quran: satu dhamir boleh membawa rujukan yang jelas apabila konteks telah membentuk hubungan antara pihak-pihak yang disebut.

Lafaz رَأْىَ ٱلْعَيْنِ pula menggunakan kata رَأْي yang dalam bentuk ini merujuk kepada penglihatan. Perlu dibezakan antara رَأْىَ sebagai kata yang berkaitan dengan melihat dan رَأْي yang dalam bentuk lain boleh membawa makna pandangan atau pendapat. Dalam frasa ini, kehadiran ٱلْعَيْنِ menjelaskan bahawa yang dimaksudkan ialah penglihatan mata. Maka tidak wajar seseorang membawa makna “pendapat mata” atau makna yang tidak berkaitan dengan penglihatan. Susunan tersebut sangat jelas: رَأْىَ ٱلْعَيْنِ ialah penyaksian yang dilakukan dengan mata. Ia memberikan penjelasan kepada يَرَوْنَهُم dan sekaligus menguatkan sifat visual kepada keseluruhan ungkapan.

Hubungan antara يَرَوْنَهُم dan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ juga memperlihatkan bahawa bahasa al-Quran kadang-kadang menyebut sesuatu secara umum kemudian memberikan penjelasan yang mengkhususkannya. يَرَوْنَهُم pada asasnya bermakna mereka melihat mereka. Kemudian رَأْىَ ٱلْعَيْنِ menjelaskan bahawa penglihatan itu ialah penglihatan mata. Ini seperti satu penegasan yang datang selepas penerangan utama. Dengan cara tersebut, maksud frasa menjadi semakin jelas. Pembaca tidak hanya menerima kenyataan bahawa ada penglihatan, tetapi diberitahu sifat penglihatan itu. Dalam konteks ini, peranan ٱلْعَيْنِ sangat penting kerana ia mengikat kata رَأْى kepada alat penglihatan yang nyata, iaitu mata.

Apabila disebut “penglihatan mata”, kita perlu berhati-hati supaya tidak memahami perkataan mata dalam bentuk yang terlalu terpisah daripada manusia yang melihat. Mata ialah alat penglihatan, manakala orang yang melihat ialah manusia atau kelompok yang dinyatakan melalui يَرَوْنَ. Maka رَأْىَ ٱلْعَيْنِ bukan bermaksud mata mempunyai kehendak atau tindakan tersendiri terpisah daripada orang yang melihat. Ia merupakan ungkapan yang merujuk kepada penglihatan yang berlaku melalui mata. Dalam bahasa Melayu pun kita menggunakan ungkapan yang hampir sama apabila mengatakan “dengan mata kepala sendiri”. Tujuannya ialah menegaskan bahawa perkara tersebut benar-benar disaksikan secara langsung, bukan hanya diketahui melalui cerita atau perkiraan.

Namun, frasa رَأْىَ ٱلْعَيْنِ mempunyai ketepatan tersendiri. Ia tidak sekadar mengatakan “melihat”, tetapi memberikan penegasan kepada sifat penglihatan tersebut. Ini sangat sesuai dengan kandungan مِّثْلَيْهِمْ kerana ukuran yang kelihatan itu mungkin menimbulkan persoalan tentang bagaimana ia diketahui. Jawapannya ialah ia berkaitan dengan apa yang dilihat oleh mata. Maka hubungan antara مِّثْلَيْهِمْ dan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ perlu diberi perhatian: kadar dua kali ganda tersebut berada dalam gambaran visual yang diterangkan oleh ayat. Ini bukan semata-mata perhitungan yang dibuat selepas melihat, tetapi sesuatu yang dinyatakan sebagai apa yang mereka lihat dengan mata.

Dalam memahami ayat ini, penting untuk membezakan antara “jumlah yang dilihat” dan “jumlah yang diketahui”. Dua perkara ini tidak semestinya sama dalam semua keadaan. Seseorang boleh melihat satu kelompok yang kelihatan lebih ramai daripada jumlah sebenarnya kerana jarak, susunan, keadaan pandangan atau faktor lain. Tetapi apabila al-Quran menyatakan keadaan penglihatan, fokusnya ialah gambaran yang berada pada pandangan pihak tersebut. Oleh itu, frasa ini memberikan ruang untuk memahami bahawa sesuatu yang dilihat boleh mempunyai gambaran tertentu pada mata orang yang melihat. Yang penting ialah kita tidak mencampurkan tahap penglihatan dengan tahap pengetahuan yang lain. Frasa tersebut secara khusus berkata يَرَوْنَهُم dan kemudian رَأْىَ ٱلْعَيْنِ. Kedua-duanya membawa kita kepada bidang penglihatan.

Lafaz يَرَوْنَهُم juga mempunyai nuansa bahawa penglihatan itu dilakukan oleh mereka terhadap pihak yang lain. Kata ganti nama هُم sebagai objek memberikan kesinambungan kepada hubungan antara kedua-dua pihak. Jika diterjemahkan secara literal, “mereka melihat mereka”. Kemudian مِّثْلَيْهِمْ menerangkan “dua kali mereka”. Dalam bahasa Melayu, kita perlu menyusun semula sedikit supaya bunyinya jelas: “mereka melihat pihak itu dua kali ganda daripada jumlah mereka”. Tetapi struktur bahasa Arab yang ringkas mempunyai keindahan tersendiri kerana pengulangan dhamir هُم memberi hubungan yang kuat: يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ. Dhamir yang sama digunakan untuk merujuk kepada pihak yang dilihat dan pihak yang dijadikan ukuran, tetapi melalui fungsi tatabahasa yang berbeza. هُم pertama menjadi objek penglihatan, manakala هِمْ dalam مِّثْلَيْهِمْ menjadi sandaran ukuran. Ini memerlukan perhatian pembaca supaya tidak keliru tentang rujukan.

Dalam يَرَوْنَهُم, هُم merujuk kepada kelompok yang dilihat. Dalam مِّثْلَيْهِمْ, هِمْ merujuk kepada kelompok yang melihat dan dijadikan asas perbandingan. Maka meskipun kedua-duanya berasal daripada bentuk dhamir yang sama secara tulisan, rujukannya ditentukan oleh kedudukan dalam ayat. Ini menunjukkan betapa padatnya struktur frasa tersebut. Dua dhamir yang hampir sama dalam bentuk membawa dua fungsi rujukan yang berbeza. Jika diterjemahkan secara kasar tanpa melihat struktur, seseorang mungkin tersalah faham dan menyangka kedua-dua dhamir merujuk kepada kelompok yang sama. Sedangkan maknanya memerlukan pembezaan: mereka melihat pihak yang lain sebanyak dua kali jumlah mereka.

Perkara ini juga menunjukkan bahawa مِّثْلَيْهِمْ bukan sekadar kata bilangan. Ia merupakan kata perbandingan yang mempunyai sandaran. “Dua kali” perlu dijawab dengan soalan: dua kali daripada siapa? Jawapannya ialah daripada mereka, iaitu kelompok yang melihat. Maka مِّثْلَيْهِمْ membawa hubungan antara yang dilihat dan yang melihat. Ia menjadikan kedua-dua pihak saling berkaitan dari sudut ukuran. Satu pihak menjadi objek pandangan, satu pihak menjadi asas perbandingan jumlah. Dalam satu lafaz, al-Quran menghubungkan kedua-duanya.

Kita juga boleh melihat bagaimana urutan perkataan menghasilkan gambaran yang berperingkat. يَرَوْنَهُم: mereka melihat mereka. مِّثْلَيْهِمْ: mereka kelihatan dua kali daripada jumlah mereka. رَأْىَ ٱلْعَيْنِ: penglihatan itu ialah penglihatan mata. Maka pembaca seolah-olah dibawa melalui tiga tahap: pertama mengetahui bahawa terdapat penglihatan, kedua mengetahui bagaimana objek itu kelihatan dari sudut kadar, dan ketiga menerima penegasan bahawa penglihatan tersebut adalah penglihatan mata. Walaupun ini merupakan satu frasa yang pendek, susunan tersebut membolehkan makna berkembang secara bertahap. Tidak perlu menambah banyak perkataan untuk menyampaikan makna yang padat.

Dalam perbahasan bahasa, perlu juga diperhatikan bahawa رَأْىَ ٱلْعَيْنِ ialah satu bentuk idafah. رَأْىَ disandarkan kepada ٱلْعَيْنِ. Dalam bahasa Melayu, kita boleh menyebut “penglihatan mata”. Hubungan idafah ini menjadikan makna lebih khusus. Ia bukan sekadar “penglihatan” dalam pengertian umum, tetapi penglihatan yang dikaitkan dengan mata. Oleh itu, ٱلْعَيْنِ menjadi penentu kepada maksud yang dikehendaki. Dalam keadaan lain, kata رأى boleh digunakan dalam konteks yang mempunyai hubungan dengan ilmu atau pengetahuan, tetapi apabila ia disandarkan kepada العين, fokusnya menjadi penglihatan mata. Ini menunjukkan bahawa satu perkataan dapat ditentukan nuansanya melalui perkataan yang datang bersamanya.

Lafaz ٱلْعَيْنِ menggunakan bentuk ma'rifah dengan alif lam. Ini bukan sekadar “sebuah mata” secara tidak tentu. Ia merujuk kepada mata sebagai alat penglihatan dalam ungkapan tersebut. Dalam terjemahan Melayu, “penglihatan mata” merupakan ungkapan yang sesuai. Jika diterjemahkan sebagai “pandangan mata”, ia juga boleh diterima bergantung kepada konteks, tetapi perlu dijelaskan bahawa yang dimaksudkan ialah penyaksian melalui mata. Jangan menjadikan “pandangan” dalam bahasa Melayu sebagai pendapat atau opini kerana konteksnya jelas tentang melihat. Maka perkataan العين di sini menghilangkan kemungkinan makna yang jauh daripada penglihatan.

Salah satu perkara yang sangat penting dalam frasa ini ialah hubungan antara bentuk jamak pada يَرَوْنَ dengan bentuk tunggal feminin pada العين. Pelaku perbuatan melihat ialah kelompok yang ramai, manakala العين merujuk kepada alat penglihatan secara jenis. Tidak ada percanggahan antara kedua-duanya. Yang melihat ialah mereka secara kolektif, manakala penglihatan disebut sebagai penglihatan mata. Struktur ini menunjukkan bahawa al-Quran tidak perlu mengatakan setiap orang melihat dengan matanya sendiri. Satu ungkapan umum sudah memadai untuk menerangkan tindakan kelompok tersebut.

Perkataan رَأْىَ pula berada dalam bentuk yang bersifat masdar atau sumber makna penglihatan menurut penggunaannya dalam frasa. Ia bukan semata-mata kata kerja yang menceritakan satu peristiwa melihat. Dengan menyebut رَأْىَ ٱلْعَيْنِ, ayat menjadikan “penglihatan mata” sebagai keterangan terhadap apa yang telah disebut sebelumnya. Ini memberikan sifat penegasan yang lebih kuat. Jika يَرَوْنَهُم sudah bermaksud mereka melihat mereka, رَأْىَ ٱلْعَيْنِ seakan-akan mengatakan bahawa penglihatan yang dimaksudkan ialah penglihatan mata secara langsung. Maka ada unsur penjelasan dan pengukuhan makna.

Perlu juga diberi perhatian bahawa frasa ini tidak menggunakan perkataan ظَنَّ atau حَسِبَ yang berkaitan dengan sangkaan atau anggapan. Ia menggunakan رَأَى dan يَرَى yang berkaitan dengan melihat. Kemudian dikuatkan lagi dengan العين. Ini menunjukkan bahawa ayat sengaja memilih medan penglihatan, bukan medan sangkaan. Apabila seseorang menyangka sesuatu, dia mungkin belum melihatnya. Tetapi dalam frasa ini, terdapat penyebutan penglihatan mata. Oleh itu, makna yang paling dekat ialah apa yang dilihat secara nyata oleh mata pihak yang disebut sebagai يَرَوْنَ.

Namun, kita perlu berhati-hati dengan istilah “nyata” kerana ia boleh membawa beberapa makna dalam bahasa Melayu. Maksud yang sesuai ialah sesuatu yang berada dalam pandangan mata, bukan semestinya bahawa semua aspek hakikat sesuatu itu diketahui. Penglihatan mata adalah benar sebagai penglihatan, tetapi apa yang dilihat oleh mata masih mempunyai hubungan dengan sudut pandang manusia. Maka frasa tersebut hendaklah difahami sebagai keadaan visual yang berlaku kepada pihak yang melihat. Tidak perlu dipaksa kepada tafsiran yang melampaui batas bahasa.

Mِّثْلَيْهِمْ juga perlu difahami berdasarkan sifat perbandingan. Dalam bahasa Arab, مِثْل boleh digunakan untuk menunjukkan sesuatu yang serupa dalam aspek tertentu. Dalam frasa ini, konteks menjadikan bilangan sebagai aspek yang dibandingkan. Maka “dua مثل mereka” bermakna dua kali ukuran yang berkaitan dengan mereka. Jika diterjemahkan hanya “seperti mereka”, terjemahan itu tidak cukup kerana bentuk dual مثليهم membawa makna dua مثل. Oleh itu, terjemahan yang tepat perlu mempertahankan unsur gandaan. “Mereka melihat pihak itu dua kali ganda jumlah mereka” merupakan terjemahan yang mudah difahami.

Akan tetapi, terdapat satu nuansa penting: sesetengah terjemahan mungkin menggunakan perkataan “dua kali” dan sesetengahnya menggunakan “dua kali ganda”. Kedua-duanya bertujuan menyampaikan maksud yang sama dalam konteks ini, tetapi “dua kali ganda” lebih jelas kepada pembaca Melayu kerana ia menunjukkan perbandingan dengan jumlah asal. Jika dikatakan “mereka melihat mereka dua kali”, pembaca mungkin menyangka perbuatan melihat berlaku dua kali, sedangkan yang dimaksudkan ialah jumlah yang kelihatan. Oleh itu, “dua kali ganda daripada jumlah mereka” lebih selamat untuk mengelakkan kekeliruan.

Di sini jelas bahawa perkataan مِّثْلَيْهِمْ tidak berkaitan dengan pengulangan perbuatan يَرَوْنَهُم. Ia bukan bermaksud mereka melihat pihak itu dua kali. Sebaliknya, ia menerangkan kadar pihak yang dilihat. Ini merupakan perbezaan yang sangat penting. Jika seseorang membaca secara tergesa-gesa, dia mungkin memahami “mereka melihat mereka dua kali”, tetapi susunan Arab tidak menunjukkan perkara itu. مِثْلَيْهِمْ ialah objek perbandingan yang menerangkan berapa banyak pihak yang kelihatan. Maka makna yang betul berkaitan dengan jumlah yang kelihatan pada pandangan mereka.

Rangkaian يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ menunjukkan bahawa “melihat” dan “dua kali jumlah” tidak boleh dipisahkan. Jika kita hanya menerangkan يَرَوْنَهُم, kita kehilangan makna perbandingan. Jika kita hanya menerangkan مِّثْلَيْهِمْ, kita kehilangan unsur penglihatan. Dan jika kita meninggalkan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ, kita kehilangan penegasan bahawa penglihatan itu ialah penglihatan mata. Oleh itu, ketiga-tiga bahagian perlu diterangkan secara bersama tetapi dengan menjaga fungsi masing-masing.

Frasa ini juga mengajar tentang pentingnya membezakan antara objek yang dilihat dengan kadar yang dilihat. يَرَوْنَهُم menunjukkan objek, مِّثْلَيْهِمْ menunjukkan kadar. Dalam bahasa Melayu, struktur itu mungkin memerlukan susunan yang berbeza untuk menjadi lancar, tetapi dalam bahasa Arab al-Quran ia disampaikan dengan sangat ringkas. Pihak yang dilihat ialah هُم, manakala kadar yang dilihat diterangkan melalui مِّثْلَيْهِمْ. Kemudian رَأْىَ ٱلْعَيْنِ memberikan sifat kepada keseluruhan keadaan tersebut.

Penggunaan kata ganti nama dalam frasa ini juga menjadikan ungkapan tersebut tidak berat. Al-Quran tidak mengulang nama kelompok yang melihat dan kelompok yang dilihat. Cukup dengan هُم. Ini menunjukkan bahawa konteks yang telah dibina sebelum frasa itu sudah mencukupi untuk mengenal pasti kedua-dua pihak. Dari sudut gaya bahasa, ini menjadikan ayat lebih padat dan lancar. Dari sudut makna, ia mengarahkan perhatian pembaca terus kepada hubungan antara pihak yang melihat dan pihak yang dilihat tanpa gangguan pengulangan kata nama.

Perlu diperhatikan juga bahawa lafaz يَرَوْنَهُم datang sebelum مِّثْلَيْهِمْ. Susunan ini menjadikan “melihat” sebagai asas, kemudian “dua kali ganda” sebagai penerangan. Ini lebih semula jadi dari sudut gambaran: mereka melihat suatu pihak, dan pihak itu kelihatan kepada mereka dalam kadar tertentu. Jika susunan diterbalikkan dalam terjemahan, makna asas masih boleh disampaikan, tetapi keindahan susunan Arab akan berkurang. Oleh itu, ketika menulis huraian, sebaiknya kita mengekalkan susunan makna tersebut.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ pula datang selepas مِّثْلَيْهِمْ. Ini seolah-olah memberikan penutup kepada gambaran penglihatan tersebut. Selepas disebut apa yang mereka lihat dan bagaimana ia kelihatan, ayat menegaskan bahawa keadaan itu ialah penglihatan mata. Oleh itu, رَأْىَ ٱلْعَيْنِ bukan maklumat yang tidak berkaitan dengan مِّثْلَيْهِمْ. Sebaliknya, ia mengikat gambaran tersebut dengan penglihatan yang nyata melalui mata. Dengan susunan ini, pembaca memahami bahawa “dua kali ganda” merupakan keadaan yang berada dalam pandangan mereka.

Dari sudut penggunaan kata رَأَى, penting juga untuk memahami bahawa kata ini mempunyai pelbagai penggunaan dalam al-Quran dan bahasa Arab. Ada keadaan ia digunakan untuk penglihatan mata, ada keadaan ia berkaitan dengan pengetahuan atau kesedaran, dan ada keadaan konteks menentukan makna yang lebih khusus. Dalam frasa yang sedang dibahaskan, ٱلْعَيْنِ menjadi petunjuk yang sangat kuat kepada penglihatan mata. Oleh itu, tidak wajar kita mengambil makna رأى secara terpisah daripada konteks. Lafaz-lafaz dalam al-Quran saling menjelaskan. Dalam kes ini, ٱلْعَيْنِ membantu menentukan bahawa رأى merujuk kepada penglihatan.

Ini juga menunjukkan bahawa memahami satu lafaz al-Quran memerlukan perhatian kepada perkataan yang datang bersamanya. Jika kita mengambil يَرَوْنَهُم sahaja, kita mengetahui ada penglihatan. Jika kita menambah مِّثْلَيْهِمْ, kita mengetahui bagaimana kadar pihak yang dilihat itu muncul. Jika kita menambah رَأْىَ ٱلْعَيْنِ, kita mengetahui sifat penglihatan tersebut. Maka makna penuh tidak terletak pada satu perkataan sahaja, tetapi pada hubungan antara semua perkataan dalam frasa.

Dari sudut terjemahan, terdapat beberapa cara yang boleh digunakan untuk membawa makna ini ke dalam bahasa Melayu. “Mereka melihat mereka dua kali ganda daripada jumlah mereka dengan penglihatan mata” ialah terjemahan yang sangat dekat dengan struktur, tetapi bunyinya agak kaku. “Mereka melihat pihak itu dua kali ganda daripada jumlah mereka dengan penglihatan mata” lebih jelas, tetapi masih memerlukan sedikit penyesuaian. “Mereka melihat pihak itu sebanyak dua kali jumlah mereka, dengan pandangan mata yang nyata” pula cuba menyampaikan penegasan. Walau bagaimanapun, terjemahan yang paling penting ialah yang tidak menghilangkan tiga unsur utama: melihat, dua kali jumlah, dan penglihatan mata.

Perkataan “mereka” dalam terjemahan juga perlu digunakan dengan berhati-hati kerana terdapat dua rujukan dalam frasa. “يَرَوْنَهُم” bermaksud mereka melihat mereka, sedangkan “مِّثْلَيْهِمْ” bermaksud dua kali jumlah mereka. Dalam bahasa Melayu, penggunaan “mereka” empat kali mungkin mengelirukan jika tidak diterangkan. Oleh itu, dalam huraian kita boleh menggunakan istilah “pihak yang melihat” dan “pihak yang dilihat”. Dengan cara ini, maksud dhamir dapat dijelaskan tanpa kekeliruan. “Pihak yang melihat melihat pihak yang dilihat sebanyak dua kali jumlah pihak yang melihat.” Walaupun ayat ini kedengaran berulang, ia membantu memperjelas struktur.

Dalam konteks ini, kata “dua kali ganda” tidak bermaksud pihak yang dilihat mempunyai dua sifat atau dua keadaan. Ia berkaitan dengan jumlah. Maka apabila kita menyebut “dua kali ganda”, perlu difahami bahawa ia adalah ukuran relatif berdasarkan pihak yang disebut dalam dhamir. Inilah makna مِّثْلَيْهِمْ. Jika seseorang menerjemahkannya sebagai “seperti mereka berdua”, itu tidak tepat kerana dhamir dan bentuk dual tidak membawa maksud bahawa terdapat dua individu yang serupa dengan mereka. Ia berkaitan dengan kadar yang dibandingkan dengan jumlah mereka.

Perbahasan ini juga menunjukkan kepentingan memahami bentuk dual dalam bahasa Arab. Dalam مِّثْلَيْهِمْ, ياء dan نون pada bentuk tersebut menunjukkan keadaan nasab atau jar melalui struktur dual, manakala هِمْ menjadi mudaf ilaih. Tetapi dari sudut makna, yang penting ialah bentuk dual pada مِثْلَيْنِ, iaitu dua مثل. Apabila disandarkan kepada هِمْ, ia menjadi مِثْلَيْهِمْ. Dengan demikian, struktur tatabahasa itu sendiri menyampaikan makna dua kali daripada mereka. Pembaca yang tidak memahami bentuk dual mungkin kehilangan unsur ini dan menyangka مِثْلَيْهِمْ hanya bermaksud “seperti mereka”. Sedangkan bentuk dual memberikan tambahan makna yang sangat penting.

Begitu juga dengan يَرَوْنَهُم. Bentuk jamak pada يَرَوْنَ menunjukkan bahawa pelakunya ramai. Huruf الواو menunjukkan hubungan dengan dhamir pelaku jamak lelaki, manakala نون dalam bentuk mudari' itu merupakan sebahagian daripada bentuk tersebut. Kemudian هُم menjadi objek. Dalam terjemahan, semuanya disederhanakan menjadi “mereka melihat mereka”. Namun struktur Arab menunjukkan dengan jelas bahawa ada kelompok yang melihat. Ini penting kerana frasa tersebut tidak menggambarkan penglihatan seorang individu yang terpisah daripada kelompoknya, tetapi penglihatan pihak yang dinyatakan dalam bentuk jamak.

Perkara yang sama berlaku pada مِّثْلَيْهِمْ. Dhamir هِمْ menunjukkan bahawa ukuran tersebut dikaitkan dengan kelompok yang melihat. Maka ada kesepadanan antara bentuk jamak pelaku dan ukuran yang disandarkan kepada mereka. Ini menjadikan frasa tersebut sangat tepat dari sudut hubungan tatabahasa. Yang melihat ialah mereka, yang dilihat ialah mereka, dan ukuran yang dibandingkan juga kembali kepada mereka yang melihat. Hanya dengan melihat fungsi dhamir, kita dapat memahami siapa yang dimaksudkan pada setiap tempat.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ pula tidak mempunyai dhamir kerana ia berfungsi sebagai ungkapan yang menerangkan sifat penglihatan. Mata disebut secara umum. Ini menjadikan frasa tersebut tidak perlu mengulangi “mata mereka”. Jika diterjemahkan secara literal “penglihatan mata mereka”, maknanya mungkin masih difahami, tetapi lafaz Arab hanya menyebut ٱلْعَيْنِ. Pengertian penglihatan tersebut sudah difahami daripada konteks. Oleh itu, tidak perlu menambah sesuatu yang tidak disebut dalam terjemahan jika ia boleh menyebabkan pembaca menyangka ada lafaz Arab yang secara khusus menyebut “mata mereka”.

Satu lagi perkara yang penting ialah bahawa رأى العين bukan sekadar bermaksud “benar-benar melihat” dalam pengertian kiasan, tetapi asalnya ialah melihat dengan mata. Kadang-kadang dalam bahasa Melayu kita menggunakan “mata” untuk memberikan penekanan bahawa seseorang menyaksikan sesuatu sendiri. Jika kita mengatakan “dia melihat dengan matanya sendiri”, maksudnya ialah dia menyaksikan perkara tersebut secara langsung. Walaupun terjemahan “penglihatan mata” tidak semestinya perlu menambahkan “sendiri”, penegasan terhadap penyaksian langsung itu memang berada dalam lingkungan makna ungkapan tersebut.

Dalam memahami “penglihatan mata”, kita juga tidak perlu membuat dakwaan yang melampaui perkara yang disebut. Ayat tidak sedang menerangkan fisiologi mata, bagaimana cahaya masuk ke mata, bagaimana imej terbentuk, atau bagaimana otak memproses penglihatan. Semua perkara tersebut berada di luar fokus frasa. Yang disebut hanyalah penglihatan mata sebagai lawan kepada sangkaan atau gambaran yang tidak disaksikan. Maka perbahasan yang baik perlu kekal dalam lingkungan makna bahasa dan konteks ayat.

Begitu juga kita tidak perlu menjadikan frasa ini sebagai perbahasan panjang tentang teori psikologi persepsi, optik, atau sains penglihatan. Walaupun perkara tersebut mungkin menarik, ia tidak diperlukan untuk memahami lafaz. Tumpuan ayat ialah bahawa pihak yang melihat menyaksikan pihak yang lain dalam kadar tertentu, dan penyaksian itu disebut sebagai penglihatan mata. Oleh itu, apa-apa huraian hendaklah membantu memahami tiga unsur tersebut, bukan membawa pembaca kepada bidang yang tidak berkaitan.

Dari sudut semantik, frasa ini sangat menarik kerana terdapat perbezaan antara “melihat sesuatu” dan “melihat sesuatu sebagai sesuatu”. يَرَوْنَهُم menunjukkan melihat objek tertentu. مِّثْلَيْهِمْ menunjukkan bagaimana objek itu kelihatan dari sudut ukuran relatif. Maka “mereka melihat mereka” ialah kenyataan asas, manakala “sebagai dua kali jumlah mereka” ialah penerangan terhadap persepsi jumlah. Dengan demikian, مِّثْلَيْهِمْ bukan objek kedua yang berasingan daripada هُم, tetapi penerangan terhadap kadar atau keadaan objek yang dilihat.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ kemudian menegaskan bahawa persepsi tersebut adalah persepsi visual. Ini membantu kita memahami keseluruhan struktur sebagai satu unit makna. Jika diterjemahkan secara terpisah, setiap perkataan mungkin kelihatan mudah, tetapi apabila disatukan, ia membawa gambaran yang sangat khusus: suatu kelompok sedang melihat kelompok lain; kelompok lain itu kelihatan dalam kadar dua kali jumlah mereka; dan gambaran itu berlaku melalui penglihatan mata.

Perlu juga ditekankan bahawa مِّثْلَيْهِمْ tidak membawa makna bahawa kelompok yang dilihat mesti benar-benar sama dengan dua kelompok yang melihat dalam segala hal. Perkataan مثل tidak membawa persamaan mutlak secara automatik. Dalam bahasa Arab, seseorang boleh disebut مثل seseorang yang lain dalam satu sifat, satu ukuran, satu keadaan, atau satu perbandingan tertentu. Oleh itu, apabila konteks menentukan bilangan sebagai aspek perbandingan, kita berhenti pada bilangan. Jangan memperluaskan perkataan tersebut kepada perkara yang tidak dimaksudkan. Prinsip “persamaan pada lafaz tidak bererti persamaan pada hakikat” sangat sesuai digunakan di sini sebagai kaedah memahami lafaz مِثْل.

Kita boleh melihat contoh umum dalam bahasa manusia: apabila seseorang berkata “jumlah mereka dua kali seperti jumlah kita”, dia tidak bermaksud orang-orang itu sama dengan kita dalam semua sifat. Dia hanya membandingkan jumlah. Begitu juga مِّثْلَيْهِمْ dalam frasa ini. Ia menunjukkan kadar jumlah sebagaimana yang kelihatan, bukan persamaan menyeluruh. Maka pembaca perlu membezakan antara persamaan kuantitatif dengan persamaan kualitatif. Frasa ini berkaitan dengan yang pertama, bukan yang kedua.

Dalam hal ini, perkataan مِثْل membawa makna perbandingan, manakala bentuk dual مِثْلَيْنِ membawa makna dua ukuran seperti ukuran yang menjadi sandaran. Apabila sandaran itu ialah هِمْ, maknanya menjadi dua kali daripada mereka. Ini memperlihatkan ketepatan bahasa Arab dalam menyampaikan hubungan kuantitatif melalui kata yang asalnya berkaitan dengan persamaan atau keserupaan. Al-Quran menggunakan bentuk yang sangat ringkas tetapi dapat difahami oleh mereka yang menguasai bahasa tersebut.

Sementara itu, رَأْىَ ٱلْعَيْنِ memberikan penekanan bahawa perkara tersebut berada pada tahap penglihatan. Maka frasa itu tidak perlu difahami sebagai “mereka membuat kiraan bahawa jumlah itu dua kali”. Ia lebih tepat difahami sebagai “mereka melihat pihak itu dalam keadaan kelihatan dua kali jumlah mereka”. Ini penting kerana ayat sedang menggambarkan apa yang berlaku pada pandangan mereka. Perbezaan antara melihat dan mengira merupakan perbezaan yang nyata. Melihat berlaku melalui indera penglihatan, manakala mengira ialah proses akal terhadap maklumat. Frasa ini menggunakan medan pertama.

Dalam memahami lafaz يَرَوْنَهُم, kita juga perlu menyedari bahawa kata kerja mudari' tidak semestinya dalam semua konteks diterjemahkan dengan “sedang melihat” secara ketat. Dalam bahasa Melayu, “mereka melihat” sudah memadai. Yang penting ialah ia menunjukkan tindakan melihat yang berkaitan dengan keadaan yang sedang diterangkan. Tidak perlu memaksa terjemahan “mereka sedang melihat” jika konteks bahasa Melayu memerlukan bentuk yang lebih semula jadi. Namun dari sudut makna, terdapat tindakan penglihatan yang menjadi sebahagian daripada gambaran tersebut.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ pula boleh diterjemahkan sebagai “penglihatan mata” atau “pandangan mata”. Dalam konteks ini, “penglihatan mata” lebih dekat dengan maksud literal. Perkataan “pandangan” dalam bahasa Melayu kadang-kadang boleh bermaksud pendapat, maka “penglihatan mata” mengurangkan kemungkinan kekeliruan. Namun jika digunakan “pandangan mata” dengan penjelasan yang tepat, ia juga boleh membawa maksud yang dikehendaki.

Dari segi gaya bahasa, penempatan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ di akhir frasa memberikan penekanan. Selepas pembaca mengetahui bahawa mereka melihat pihak yang lain dua kali jumlah mereka, datang pula penjelasan “penglihatan mata”. Ini seolah-olah menutup gambaran dengan pengesahan terhadap sifat penyaksian tersebut. Dalam penulisan Melayu, kita mungkin berkata “mereka melihat pihak itu dua kali ganda daripada jumlah mereka, benar-benar dengan penglihatan mata”. Walaupun perkataan “benar-benar” bukan terjemahan langsung, ia membantu menyampaikan fungsi penegasan. Namun dalam artikel ilmiah, lebih baik diterangkan bahawa رَأْىَ ٱلْعَيْنِ ialah penglihatan mata tanpa menambah kata yang tidak ada dalam teks.

Frasa ini juga memperlihatkan bahawa al-Quran boleh menggunakan dua lafaz yang berkaitan dengan penglihatan dalam satu ungkapan tanpa dianggap sebagai pengulangan yang sia-sia. يَرَوْنَهُم menyatakan tindakan melihat, manakala رَأْىَ ٱلْعَيْنِ menjelaskan sifat penglihatan. Ini merupakan perbezaan fungsi yang penting. Jika seseorang bertanya mengapa disebut “melihat” kemudian disebut lagi “penglihatan”, jawapannya ialah kedua-duanya tidak menjalankan fungsi yang sama. Kata kerja menerangkan perbuatan, sedangkan ungkapan kedua menerangkan bentuk atau sifat penglihatan itu.

Dalam konteks ini, perkataan ٱلْعَيْنِ juga mengingatkan bahawa penglihatan mempunyai alat. Manusia melihat melalui mata. Maka apabila disebut penglihatan mata, perhatian diberikan kepada penyaksian deria. Ini menguatkan makna bahawa keadaan yang diterangkan bukan sekadar hasil khayalan atau berita yang didengar. Walaupun kita tidak perlu memasukkan istilah-istilah moden yang tidak ada dalam ayat, kita boleh mengatakan bahawa ayat memberikan penekanan kepada penyaksian melalui indera penglihatan.

Satu perkara yang juga perlu dijaga ialah jangan menjadikan frasa “رَأْىَ ٱلْعَيْنِ” sebagai dakwaan bahawa penglihatan manusia tidak mungkin tersilap dalam apa-apa keadaan. Itu bukan makna yang diperlukan oleh lafaz. Penglihatan mata boleh memberikan gambaran tertentu kepada seseorang, tetapi ayat sedang memberitahu bahawa apa yang mereka lihat adalah dua kali jumlah mereka. Fokusnya ialah sifat penglihatan yang berlaku, bukan satu teori umum bahawa semua perkara yang dilihat oleh mata mesti sama dengan hakikat keseluruhan sesuatu. Oleh itu, jangan memasukkan perbahasan yang tidak diperlukan.

Begitu juga jangan menafsirkan مِّثْلَيْهِمْ sebagai suatu gambaran yang mesti sama dengan jumlah sebenar dalam semua keadaan tanpa memperhatikan lafaz يَرَوْنَهُم. Lafaz “mereka melihat” menentukan bahawa kita sedang bercakap tentang apa yang mereka lihat. Maka dalam perbahasan ilmiah, kita perlu sentiasa menyebut bahawa “dua kali” itu berkaitan dengan apa yang kelihatan kepada mereka. Inilah yang menjaga ketepatan antara lafaz al-Quran dan huraian kita.

Hubungan antara “penglihatan” dan “jumlah” dalam frasa ini juga memberikan satu pelajaran tentang bagaimana al-Quran menggambarkan persepsi manusia. Al-Quran tidak hanya menyatakan suatu fakta dari sudut pemerhati luar, tetapi boleh menerangkan keadaan yang berada pada pandangan pihak yang terlibat. Dalam frasa ini, perhatian diberikan kepada apa yang dilihat oleh mereka. Maka pembaca perlu memasuki kerangka ungkapan tersebut tanpa mencampurkannya dengan sudut pandang lain yang tidak dinyatakan dalam frasa.

Apabila kita menyebut “mereka melihat pihak itu dua kali ganda jumlah mereka”, perkataan “melihat” sangat penting. Jika kita menggantikannya dengan “mengetahui”, makna berubah. Jika kita menggantikannya dengan “menyangka”, makna berubah. Jika kita menggantikannya dengan “mengira”, makna berubah. Oleh itu, terjemahan dan huraian hendaklah mempertahankan kata kerja melihat. Tambahan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ semakin mengukuhkan bahawa medan makna tersebut ialah penglihatan.

Lafaz يَرَوْنَهُم juga membawa makna bahawa objek penglihatan berada di hadapan atau berada dalam lingkungan yang boleh dilihat. Kita tidak perlu menyatakan kedudukan fizikal secara terperinci kerana lafaz tidak menyebut jarak, arah, bentuk atau susunan. Tetapi secara asasnya, sesuatu yang dilihat itu berada dalam hubungan visual dengan pihak yang melihat. Ini sahaja yang diperlukan. Jangan menambah gambaran fizikal yang tidak terdapat dalam teks.

Mِّثْلَيْهِمْ pula tidak menyebut secara khusus bagaimana jumlah itu kelihatan dari segi susunan. Ia hanya memberikan ukuran relatif. Oleh itu, kita tidak perlu membayangkan bahawa pihak yang dilihat berdiri dalam dua barisan, dua lapisan, atau susunan tertentu. Lafaz tidak menetapkan perkara tersebut. Yang dinyatakan ialah kadar yang kelihatan. Ketepatan ilmiah menuntut kita tidak menambah bentuk visual yang tidak disebut.

Begitu juga رَأْىَ ٱلْعَيْنِ tidak menyebut keadaan cahaya, jarak, warna, bentuk atau ciri-ciri lain. Ia hanya menetapkan bahawa penglihatan tersebut ialah penglihatan mata. Maka segala huraian hendaklah berlegar sekitar makna penglihatan, bukan mencipta gambaran tambahan.

Dari sudut semantik, “dua kali” dalam مِّثْلَيْهِمْ ialah ukuran relatif. Ini bermaksud jumlah pihak yang dilihat tidak boleh difahami tanpa mengetahui pihak yang menjadi sandaran. Oleh itu, هِمْ pada akhir مِّثْلَيْهِمْ sangat penting. Ia bukan tambahan yang boleh dibuang. Jika kita hanya berkata مِثْلَيْنِ, kita mengetahui “dua مثل”, tetapi tidak mengetahui “dua مثل siapa”. Dengan penambahan هِمْ, ukuran itu menjadi jelas: dua kali daripada mereka.

Hal yang sama berlaku pada هُم dalam يَرَوْنَهُم. Tanpa objek, يَرَوْنَ hanya bermaksud mereka melihat. Dengan هُم, kita mengetahui siapa yang dilihat. Maka dua dhamir dalam frasa ini masing-masing menyempurnakan struktur: هُم pertama menentukan objek penglihatan, هِمْ kedua menentukan asas perbandingan. Ini menunjukkan betapa pentingnya dhamir dalam bahasa Arab dan bagaimana satu bentuk ringkas dapat membawa hubungan yang kompleks.

Perbahasan tentang frasa ini juga perlu memperhatikan bahawa “mereka melihat mereka” bukanlah dua kumpulan yang sama. Dhamir yang sama tidak semestinya merujuk kepada pihak yang sama. Rujukan ditentukan oleh kedudukan dan konteks. Dalam يَرَوْنَهُم, “mereka” pertama ialah pelaku, “mereka” kedua ialah objek. Dalam مِّثْلَيْهِمْ, “mereka” merujuk kepada pihak yang menjadi ukuran. Maka pembaca perlu memisahkan rujukan tersebut secara mental walaupun bahasa Arab menggunakan dhamir yang hampir sama.

Dari sudut susunan, يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ mempunyai hubungan yang sangat rapat antara kata kerja dan objeknya. Kemudian مِّثْلَيْهِمْ menerangkan keadaan atau kadar objek tersebut. Ini menjadikan keseluruhan ungkapan ringkas tetapi lengkap. Jika diterjemahkan secara terlalu literal tanpa penyesuaian, ia mungkin sukar difahami dalam bahasa Melayu. Tetapi jika diterjemahkan terlalu bebas, unsur penting seperti “melihat mata” dan “dua kali” mungkin hilang. Maka terjemahan yang baik mesti berada di tengah: cukup dekat dengan lafaz dan cukup jelas dalam bahasa sasaran.

Satu lagi perkara yang perlu dijelaskan ialah bahawa “مِثْل” tidak semestinya membawa makna persamaan dalam hakikat. Ini boleh menjadi sangat penting dalam banyak ayat al-Quran. Apabila Allah menggunakan مثل dalam suatu konteks, kita tidak boleh terus mengambilnya sebagai persamaan mutlak. Dalam frasa ini, persamaan yang dimaksudkan berkaitan dengan ukuran jumlah. Maka “dua kali seperti mereka” bukan bermaksud pihak yang dilihat sama dengan pihak yang melihat dalam zat, sifat atau segala perkara. Ia hanya berkaitan dengan perbandingan kuantiti sebagaimana yang kelihatan.

Ini juga membantu kita memahami bahawa perkataan “مثل” merupakan perkataan yang sangat kontekstual. Jika digunakan dalam konteks sifat, aspek persamaan mungkin berkaitan dengan sifat tertentu. Jika digunakan dalam konteks ukuran, ia berkaitan dengan ukuran. Jika digunakan dalam konteks bilangan, ia berkaitan dengan bilangan. Dalam ayat ini, gabungan مِّثْلَيْهِمْ dengan يَرَوْنَهُم menjadikan konteks bilangan sangat jelas. Oleh itu, kita tidak perlu membawa makna lain yang jauh.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ pula memperkuat hubungan antara jumlah yang kelihatan dengan pandangan. Maka mِثْلَيْهِمْ bukan sekadar ukuran abstrak yang disebut tanpa hubungan dengan penglihatan. Ia merupakan kadar yang berada dalam penyaksian mereka. Inilah yang menjadikan frasa tersebut lebih khusus daripada sekadar mengatakan “jumlah mereka dua kali”. Ayat tidak hanya menyatakan jumlah, tetapi menyatakan apa yang mereka lihat.

Perbezaan ini sangat penting dari sudut ketelitian bahasa. Jika ayat hanya mahu menyatakan bahawa satu pihak berjumlah dua kali pihak yang lain, terdapat pelbagai bentuk yang boleh digunakan dalam bahasa Arab untuk menyatakan perbandingan jumlah. Tetapi ayat yang kita bahaskan menyebut يَرَوْنَهُم dan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ. Ini menunjukkan bahawa fokus frasa memang kepada keadaan visual. Oleh itu, apabila kita menghuraikan ayat ini, kita hendaklah sentiasa kembali kepada unsur penglihatan.

Tidak wajar juga seseorang mengambil مِّثْلَيْهِمْ sahaja lalu membina perbahasan matematik yang panjang tanpa memperhatikan يَرَوْنَهُم. Perkataan “dua kali” di sini bukan sekadar angka. Ia berada dalam rangka penglihatan. Maka angka itu perlu difahami sebagai gambaran kadar yang kelihatan. Begitu juga tidak wajar seseorang membahaskan penglihatan sahaja tanpa menerangkan مِّثْلَيْهِمْ kerana ukuran dua kali adalah salah satu unsur utama frasa.

Frasa ini juga mempunyai keseimbangan antara فعل dan اسم. يَرَوْنَهُم ialah struktur verbal yang menggambarkan tindakan, مِّثْلَيْهِمْ ialah unsur nominal yang memberikan ukuran, dan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ ialah ungkapan nominal yang memberikan penjelasan tentang penglihatan. Maka terdapat pergerakan daripada tindakan kepada keadaan yang dilihat, kemudian kepada pengesahan sifat penglihatan. Walaupun kita tidak perlu memanjangkan analisis tatabahasa, struktur ini membantu memahami bagaimana makna dibina.

Penggunaan kata kerja mudari' يَرَوْنَ juga membuat gambaran tersebut hidup. Ayat tidak berkata “mereka telah melihat” dalam bentuk lampau yang terpisah daripada gambaran, tetapi menggunakan bentuk yang sesuai untuk menerangkan keadaan mereka ketika itu. Ini menjadikan pembaca dapat memahami tindakan melihat sebagai sebahagian daripada peristiwa yang sedang digambarkan. Kemudian مِّثْلَيْهِمْ memberikan ukuran kepada apa yang dilihat.

Kita perlu juga membezakan antara “mereka melihat dua kali jumlah mereka” dengan “mereka melihat jumlah itu dua kali”. Yang pertama berkaitan dengan kuantiti, yang kedua berkaitan dengan pengulangan tindakan. Dalam bahasa Melayu, susunan yang salah boleh mengubah makna. Oleh itu, apabila menterjemahkan مِّثْلَيْهِمْ, kita perlu menyebut “dua kali ganda jumlah mereka” atau “sebanyak dua kali jumlah mereka” supaya maksud kuantitatif jelas.

Lafaz رَأْىَ ٱلْعَيْنِ pula boleh diterjemahkan “dengan penglihatan mata”. Ini mengekalkan unsur alat yang disebut. Jika kita hanya mengatakan “mereka benar-benar melihat”, kita menyampaikan sebahagian fungsi penegasan tetapi kehilangan perkataan العين. Jika kita mengatakan “dengan mata”, kita mungkin terlalu ringkas. “Dengan penglihatan mata” lebih hampir kepada struktur.

Dalam konteks tafsiran lafaz, kita tidak perlu menyebut bahawa setiap mata individu mempunyai pandangan yang sama secara fizikal kerana ayat menyandarkan perbuatan kepada kelompok. Yang penting ialah keadaan yang dinyatakan bagi pihak tersebut secara keseluruhan. Bahasa Arab menggunakan bentuk jamak untuk menggambarkan kelompok. Maka tidak perlu membebankan makna dengan persoalan sama ada setiap individu melihat tepat dengan kadar yang sama. Lafaz ayat memberikan gambaran kolektif.

Mِّثْلَيْهِمْ juga merupakan lafaz yang menunjukkan hubungan antara dua pihak. Pihak yang dilihat dibandingkan dengan pihak yang melihat. Jika kita menghilangkan salah satu pihak, ukuran kehilangan maknanya. Oleh itu, frasa tersebut sebenarnya mengandungi satu struktur perbandingan: pihak A melihat pihak B, dan B kelihatan dua kali jumlah A. Struktur ini sangat jelas apabila dhamir dihuraikan.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ kemudian menjadi seperti penentu bahawa perbandingan tersebut berlaku dalam penglihatan. Maka seluruh frasa dapat difahami sebagai satu gambaran persepsi visual yang mempunyai ukuran relatif. Ini merupakan makna utama yang perlu dipertahankan.

Dalam bahasa Arab, pengulangan akar ر أ ي dalam يَرَوْنَهُم dan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ mempunyai nilai yang besar. Kedua-duanya berasal daripada medan makna melihat. Perkataan pertama ialah bentuk kata kerja, perkataan kedua ialah bentuk yang merujuk kepada penglihatan. Dengan ini, akar yang sama digunakan dalam dua bentuk untuk menghasilkan penguatan makna. Ia bukan pengulangan yang tidak mempunyai fungsi, tetapi hubungan antara perbuatan dan sifat perbuatan.

Kita juga boleh melihat bahawa ayat tidak menyebut “يشاهدونهم” tetapi menggunakan يَرَوْنَهُم. Kata رأى mempunyai keluasan penggunaan yang sangat terkenal dalam bahasa Arab, tetapi konteks العين memberikan pengkhususan. Ini menjadikan pilihan lafaz sangat sesuai untuk menerangkan penglihatan. Tidak perlu menukar kata رأى kepada kata lain dalam huraian sehingga hilang hubungan akar antara يَرَوْنَ dan رَأْىَ.

Perkataan ٱلْعَيْنِ sendiri ialah lafaz yang sangat umum dalam bahasa Arab. “عين” boleh membawa beberapa makna berdasarkan konteks, seperti mata, mata air, zat sesuatu dalam penggunaan tertentu, atau makna lain. Tetapi apabila datang dalam ungkapan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ, maknanya jelas berkaitan dengan mata sebagai alat penglihatan. Ini merupakan contoh bagaimana konteks menentukan makna sesuatu perkataan yang mempunyai beberapa penggunaan.

Maka kita tidak perlu membawa makna lain bagi عين dalam frasa ini. Yang dimaksudkan ialah mata. Penggunaan alif lam pada العين menjadikan ungkapan tersebut dikenal sebagai “mata” dalam hubungan dengan penglihatan. Terjemahan yang tepat ialah penglihatan mata.

Apabila digabungkan, يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ memberikan satu gambaran yang sangat kuat tentang apa yang muncul pada pandangan pihak yang melihat. Mereka melihat pihak lain, pihak itu kelihatan dua kali jumlah mereka, dan keadaan tersebut ditegaskan sebagai penglihatan mata. Tidak perlu menambah unsur lain untuk mendapatkan makna asas. Semua yang penting sudah terkandung dalam lafaz.

Namun, kerana frasa ini pendek, terdapat bahaya bahawa pembaca menganggap ia mudah lalu tidak memperhatikan perbezaan antara “melihat”, “dua kali jumlah”, dan “penglihatan mata”. Sedangkan ketiga-tiga unsur tersebut perlu dipelihara. Jika salah satu diabaikan, makna menjadi kurang tepat. Oleh itu, perbahasan yang panjang bukan bertujuan menambah makna baharu, tetapi membongkar lapisan makna yang sudah ada dalam lafaz.

Dalam konteks ini, perkataan “melihat” tidak boleh digantikan dengan “menganggap”. Anggapan ialah sesuatu yang berada dalam fikiran. Penglihatan mata ialah sesuatu yang berkaitan dengan indera. Lafaz رَأْىَ ٱلْعَيْنِ memberikan batas yang jelas. Oleh itu, walaupun kita boleh menggunakan perkataan “kelihatan” dalam terjemahan untuk menyampaikan مِّثْلَيْهِمْ, kita mesti mengekalkan hubungan dengan penglihatan mata.

Perkataan “kelihatan” sebenarnya sangat sesuai untuk menerangkan aspek مِّثْلَيْهِمْ kerana ia boleh membawa maksud sesuatu muncul dalam pandangan dalam keadaan tertentu. Maka “mereka melihat pihak itu seolah-olah dua kali jumlah mereka” dapat menyampaikan satu aspek penting. Tetapi perkataan “seolah-olah” perlu digunakan dengan cermat kerana ia mungkin difahami sebagai sesuatu yang tidak benar. Sedangkan yang disebut ialah keadaan penglihatan mereka. Oleh itu, “kelihatan kepada mereka sebanyak dua kali jumlah mereka” mungkin lebih tepat daripada “seolah-olah” jika tujuan kita ialah mengelakkan sangkaan bahawa ayat sedang menafikan penglihatan itu.

Perbahasan tentang “seolah-olah” juga perlu berhati-hati. Dalam bahasa Melayu, “seolah-olah” kadang-kadang menunjukkan sesuatu yang tidak benar. Tetapi dalam konteks ayat, maksudnya ialah gambaran yang terdapat dalam penglihatan mereka. Maka jika digunakan, ia hendaklah dijelaskan bahawa “seolah-olah” merujuk kepada cara sesuatu itu kelihatan pada pandangan mereka, bukan bermaksud mereka tidak melihat apa-apa atau penglihatan mereka hanyalah khayalan.

Dalam terjemahan yang sangat literal, seseorang boleh berkata: “Mereka melihat mereka dua kali seperti mereka, penglihatan mata.” Tetapi terjemahan seperti itu tidak lancar dalam bahasa Melayu dan boleh menimbulkan kekeliruan. Maka terjemahan perlu diolah: “Mereka melihat pihak itu dua kali ganda daripada jumlah mereka dengan penglihatan mata.” Huraian selepas itu menjelaskan bahawa yang dimaksudkan ialah kadar pihak yang kelihatan kepada mereka.

Perlu juga diperhatikan bahawa frasa ini tidak menyebut “jumlah” secara langsung. Perkataan jumlah ialah penjelasan daripada konteks مِّثْلَيْهِمْ. Oleh itu, apabila kita mengatakan “dua kali jumlah mereka”, kita sedang menjelaskan makna مِثْل dalam konteks tersebut, bukan mendakwa bahawa lafaz Arab mengandungi perkataan عدد atau jumlah secara langsung. Ini perbezaan yang baik untuk dijaga dalam penulisan ilmiah.

Begitu juga perkataan “pihak” tidak terdapat secara langsung dalam frasa يَرَوْنَهُم. Ia digunakan dalam bahasa Melayu untuk menjelaskan dhamir هُم yang merujuk kepada kelompok. Maka apabila menulis terjemahan, kita boleh menggunakan “mereka” jika konteks jelas, atau “pihak itu” untuk mengelakkan kekeliruan. Dalam perbahasan, istilah “pihak yang melihat” dan “pihak yang dilihat” sangat membantu.

Satu perkara yang menarik ialah bagaimana al-Quran menggunakan dhamir untuk menjaga kesinambungan makna. هُم pada يَرَوْنَهُم merujuk kepada pihak yang dilihat, manakala هِمْ pada مِّثْلَيْهِمْ merujuk kepada pihak yang melihat. Kedua-duanya saling berhubungan. Ini menjadikan frasa seperti satu jaringan kecil: pelaku, objek dan ukuran semuanya diikat dengan dhamir. Tidak ada keperluan untuk mengulang nama setiap kelompok.

Jika kita menulis semula maksud struktur tersebut dalam bahasa yang lebih panjang, ia kira-kira bermaksud: “Pihak yang melihat itu melihat pihak yang lain dalam keadaan pihak yang lain itu kelihatan kepada mereka sebanyak dua kali jumlah pihak yang melihat, dan penglihatan tersebut ialah penglihatan mata.” Ayat ini jauh lebih panjang daripada lafaz asal. Ini menunjukkan betapa padatnya bahasa al-Quran. Beberapa perkataan Arab memerlukan satu ayat panjang dalam bahasa Melayu untuk diterangkan sepenuhnya.

Namun, kepadatan tidak bermaksud kekaburan. Apabila struktur dhamir difahami dan مِثْلَيْهِمْ difahami sebagai ukuran perbandingan, maksudnya menjadi jelas. Ini menunjukkan bahawa ringkas tidak semestinya kurang terperinci. Kadang-kadang ringkas kerana bahasa yang digunakan mempunyai sistem tatabahasa dan kosa kata yang mampu memampatkan banyak hubungan dalam satu perkataan.

Perkataan يَرَوْنَهُم sendiri memampatkan beberapa maklumat: pelaku jamak, bentuk masa/aspek kata kerja mudari', akar makna melihat, dan objek yang dilihat. مِّثْلَيْهِمْ pula memampatkan konsep dual, konsep مثل, serta rujukan kepada pihak yang menjadi ukuran. رَأْىَ ٱلْعَيْنِ pula memampatkan konsep penglihatan dan alat penglihatan. Maka tiga bahagian pendek ini sebenarnya membawa maklumat yang sangat banyak.

Dalam memahami frasa tersebut, kita juga perlu mengelakkan kecenderungan untuk menganggap bahawa semua penggunaan “رأى” mesti diterjemahkan sama. Dalam bahasa Arab, konteks menentukan makna. Dalam frasa ini, العين menentukan bahawa penglihatan mata dimaksudkan. Oleh itu, terjemahan “melihat” dan “penglihatan mata” sangat sesuai. Jangan menjadikan رأى sebagai “mengetahui” hanya kerana kata tersebut boleh mempunyai penggunaan berkaitan pengetahuan dalam konteks lain.

Begitu juga مِثْل tidak semestinya diterjemahkan “seperti” dalam semua keadaan. Dalam konteks angka atau ukuran, “dua kali ganda” lebih sesuai. Jika kita menerjemahkan مِّثْلَيْهِمْ secara literal sebagai “dua seperti mereka”, pembaca Melayu tidak akan memahami maksudnya. Oleh itu, terjemahan perlu mengikuti fungsi perkataan dalam konteks.

Hal ini menunjukkan bahawa terjemahan al-Quran memerlukan lebih daripada pemindahan perkataan satu demi satu. Kita perlu memindahkan hubungan makna. يَرَوْنَهُم bukan hanya “melihat mereka”, tetapi dalam struktur keseluruhan menjadi “melihat pihak itu”. مِّثْلَيْهِمْ bukan hanya “dua seperti mereka”, tetapi “dua kali jumlah mereka”. رَأْىَ ٱلْعَيْنِ bukan hanya “penglihatan mata”, tetapi penegasan bahawa melihat itu berlaku dengan mata. Maka hubungan inilah yang perlu dipelihara.

Satu lagi aspek yang boleh diperhatikan ialah bahawa frasa ini memberikan perhatian kepada “apa yang kelihatan”, bukan hanya kepada “apa yang ada”. Ini merupakan perbezaan penting. “Apa yang ada” ialah hakikat di luar pandangan, sedangkan “apa yang kelihatan” ialah apa yang sampai kepada indera penglihatan. Frasa يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ secara khusus menggambarkan apa yang kelihatan kepada mereka. Maka apabila kita menghuraikan, kita perlu menggunakan kata-kata seperti “kelihatan”, “dilihat”, “pandangan”, dan “penglihatan mata”, bukan hanya “jumlah sebenar”.

Dalam hal ini, perkataan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ sangat membantu mengawal tafsiran. Ia memberitahu bahawa perkara tersebut bukan semata-mata kesimpulan akal yang dibuat selepas mengumpulkan maklumat. Ia adalah keadaan yang disebut dalam hubungan dengan mata. Ini memberikan dimensi visual yang jelas kepada frasa.

Namun, perlu diingat bahawa penglihatan mata dalam bahasa al-Quran bukanlah satu istilah teknikal moden. Kita tidak perlu mengaitkannya dengan definisi saintifik tertentu. Maksud asasnya ialah melihat dengan mata. Ini sahaja yang diperlukan. Jika kita membawa istilah yang terlalu moden, kita mungkin mengubah kesederhanaan lafaz.

Mِّثْلَيْهِمْ juga tidak perlu dibebankan dengan teori psikologi. Yang penting ialah pihak yang melihat menyaksikan pihak lain dalam kadar dua kali jumlah mereka. Sama ada seseorang ingin membincangkan bagaimana manusia membentuk persepsi visual, perkara tersebut bukan sebahagian daripada lafaz. Oleh itu, ia tidak termasuk dalam fokus perbahasan ini.

Perkara yang sama berlaku terhadap persoalan sejarah yang terlalu panjang. Frasa ini berada dalam konteks suatu peristiwa yang diketahui dalam surah, tetapi fokus kita bukan sejarah peristiwa tersebut. Sejarah hanya diperlukan setakat memahami bahawa terdapat pihak yang melihat dan pihak yang dilihat. Selepas itu, perhatian kembali kepada lafaz يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ. Dengan cara ini, perbahasan tidak terkeluar daripada penyataan yang menjadi tumpuan.

Kita juga tidak perlu membawa perbahasan tentang keseluruhan ayat kerana frasa ini sudah mempunyai fokus tersendiri. Bahagian sebelum dan selepasnya boleh disebut sekadar untuk menjelaskan hubungan, tetapi tidak perlu menjadi tajuk utama. Ini penting kerana satu ayat al-Quran kadang-kadang mempunyai banyak tema, tetapi apabila perbahasan dikhususkan kepada satu frasa, kita perlu menghormati batas tersebut.

Dalam memahami frasa ini, kita juga boleh memperhatikan bahawa “رَأْىَ ٱلْعَيْنِ” bukanlah nama kepada mata sebagai sesuatu yang terpisah daripada manusia. Ia adalah ungkapan yang menunjukkan jenis penglihatan. Maka kita tidak boleh mengambilnya secara terlalu literal sehingga mengatakan “mata melihat” sebagai subjek berasingan. Dalam bahasa, alat boleh disebut untuk menggambarkan tindakan yang dilakukan melaluinya. “Penglihatan mata” bermaksud penglihatan melalui mata.

Maka terjemahan “dengan mata” mungkin terlalu ringkas, tetapi “dengan penglihatan mata” lebih tepat. Dalam huraian pula, kita boleh mengatakan “iaitu penglihatan yang berlaku melalui mata, bukan sekadar pengetahuan atau sangkaan”. Ini membantu pembaca memahami fungsi ٱلْعَيْنِ.

Perkataan رَأْىَ sendiri mempunyai hubungan dengan kata kerja يَرَى. Dalam bentuk mudari', kita dapati يَرَى untuk seseorang dan يَرَوْنَ untuk mereka. Dalam ayat ini digunakan يَرَوْنَهُم. Kemudian masdar atau ungkapan berkaitan رأى muncul dalam رَأْىَ ٱلْعَيْنِ. Hubungan akar ini memperlihatkan bahawa kedua-dua bahagian memang sengaja berkaitan dengan bidang penglihatan. Ia bukan kebetulan bahawa satu akar muncul dua kali dalam frasa yang pendek.

Pengulangan akar juga memudahkan pembaca memahami bahawa رَأْىَ ٱلْعَيْنِ menerangkan يَرَوْنَهُم. Jika kata-kata yang tidak berkaitan digunakan, hubungan mungkin kurang jelas. Tetapi apabila akar yang sama digunakan, terdapat kesinambungan semantik. Mereka melihat, kemudian disebut penglihatan mata. Ini menghasilkan penegasan yang kuat.

Dalam bahasa Melayu, kita mungkin tidak mengulang perkataan yang sama dengan cara yang sama kerana gaya bahasa Melayu berbeza. Tetapi dalam terjemahan makna, kita boleh menggunakan “mereka melihat ... dengan penglihatan mata”. Walaupun “melihat” dan “penglihatan” berasal daripada akar yang sama, pengulangan tersebut memang diperlukan untuk menyampaikan fungsi dua lafaz Arab yang berbeza.

Mِّثْلَيْهِمْ berada di tengah-tengah antara dua unsur penglihatan tersebut. Ini memberikan gambaran bahawa perkara yang diukur, iaitu dua kali jumlah mereka, berada dalam penglihatan. Maka susunan يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ dapat difahami sebagai: melihat pihak lain, dengan kadar dua kali jumlah mereka, dan penglihatan itu ialah penglihatan mata. Struktur ini sangat jelas apabila kita memecahkan frasa mengikut fungsi.

Tidak wajar juga kita mengatakan bahawa مِّثْلَيْهِمْ semata-mata ialah sifat kepada هُم secara langsung tanpa menjelaskan hubungan makna. Ia lebih tepat difahami sebagai penerangan tentang keadaan pihak yang dilihat dalam ukuran perbandingan. Dalam bahasa Melayu, kita boleh menggunakan “mereka kelihatan kepada mereka dua kali jumlah mereka”. Ini lebih dekat dengan makna.

Satu lagi persoalan ialah mengapa disebut “dua kali” dan bukan “lebih banyak”. Jawapannya terletak pada ketepatan lafaz. مِّثْلَيْهِمْ memberikan ukuran khusus, bukan ukuran umum. “Lebih banyak” terlalu luas kerana ia boleh bermaksud sedikit lebih banyak atau berkali-kali lebih banyak. “Dua kali jumlah mereka” mempertahankan ketepatan yang diberikan oleh bentuk dual. Oleh itu, terjemahan hendaklah tidak mengurangkan ketepatan ini.

Begitu juga tidak tepat jika diterjemahkan “beberapa kali jumlah mereka”. Bentuk مِّثْلَيْهِمْ tidak memberikan makna yang samar seperti itu. Ia memberikan ukuran dua. Maka angka dua perlu dikekalkan dalam terjemahan.

Namun, jangan pula memahami “dua kali” secara terpisah daripada perkataan “melihat”. Ayat tidak berkata secara mutlak “jumlah mereka ialah dua kali jumlah pihak yang melihat” dalam frasa ini. Ia berkata bahawa mereka melihat mereka dalam kadar tersebut. Perbezaan ini perlu dikekalkan. Walaupun dalam konteks yang lebih luas seseorang mungkin membincangkan hubungan antara apa yang dilihat dengan hakikat keadaan, fokus frasa ialah keadaan penglihatan.

Ini menjadikan ayat sangat halus dari sudut bahasa. Ia tidak hanya memberitahu pembaca “berapa ramai”, tetapi memberitahu pembaca “bagaimana jumlah itu muncul kepada pihak yang melihat”. Ini merupakan perbezaan antara fakta dan persepsi yang dapat difahami daripada struktur lafaz.

Walaupun demikian, perkataan “persepsi” ialah istilah moden dan tidak perlu digunakan secara berlebihan. Kita boleh mengatakan “keadaan yang kelihatan pada pandangan mereka”. Ungkapan ini lebih dekat dengan bahasa ayat dan lebih mudah difahami oleh pembaca umum.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ pula memberikan penekanan bahawa pandangan tersebut melalui mata. Maka “keadaan yang kelihatan pada pandangan mata mereka” boleh digunakan dalam huraian, walaupun teks Arab tidak menyebut “mata mereka” secara literal. Ia ialah penjelasan daripada konteks. Dalam terjemahan yang sangat literal, “penglihatan mata” sudah mencukupi.

Satu perkara yang perlu dielakkan ialah mengatakan bahawa “رَأْىَ ٱلْعَيْنِ” bermaksud “melihat dengan hati”. Itu bertentangan dengan lafaz العين yang jelas bermaksud mata dalam konteks ini. Oleh itu, jika ada yang membawa makna batin atau simbolik, makna tersebut tidak diperlukan untuk memahami frasa ini. Fokus lafaz ialah penglihatan mata.

Begitu juga tidak wajar mengubah “رَأْىَ ٱلْعَيْنِ” menjadi “pandangan mental”. Mata menunjukkan indera penglihatan. Ini adalah salah satu contoh bagaimana konteks perkataan menentukan makna yang tepat.

Perbahasan ini juga menunjukkan bahawa apabila al-Quran menyebut indera manusia, kita perlu memahami lafaz sesuai dengan makna zahir yang layak bagi konteksnya tanpa memaksa makna yang pelik. العين ialah mata, dan رأى العين ialah penglihatan mata. Ini merupakan makna yang jelas dan tidak memerlukan pengalihan kepada makna yang jauh.

Pada masa yang sama, kita tidak boleh menjadikan penglihatan mata sebagai alasan untuk mengatakan bahawa manusia mengetahui segala hakikat yang dilihat. Melihat bukan sama dengan mengetahui semua perkara. Dalam frasa ini, mata menjadi alat penyaksian terhadap keadaan tertentu. Apa yang berada di luar batas penglihatan tidak termasuk dalam lafaz. Maka kita kekal pada apa yang disebut.

Dari sudut pedagogi, frasa ini sangat baik untuk mengajar perbezaan antara “melihat” dan “mengetahui”. Seorang manusia mungkin melihat suatu keadaan tetapi tidak mengetahui keseluruhan sebab di sebaliknya. Dalam ayat ini, al-Quran memilih kata melihat dan kemudian menguatkannya dengan penglihatan mata. Maka kita tidak sepatutnya menukar maknanya kepada ilmu secara mutlak.

Perkataan يَرَوْنَهُم juga tidak bermaksud bahawa mereka semestinya memahami semua yang mereka lihat. Ia hanya menunjukkan bahawa mereka melihat. Ini satu perbezaan yang mudah tetapi sangat penting. Penglihatan ialah satu bentuk penerimaan melalui indera, manakala pengetahuan boleh merangkumi perkara yang jauh lebih luas. Frasa ini tidak perlu diperluaskan kepada pengetahuan menyeluruh.

Begitu juga مِّثْلَيْهِمْ tidak bermaksud bahawa mereka membuat kesimpulan matematik secara sedar. Ayat menerangkan apa yang kelihatan kepada mereka. Oleh itu, kita tidak perlu membayangkan proses pengiraan dalam fikiran mereka. Cukup memahami bahawa jumlah yang dilihat berada pada kadar dua kali jumlah mereka dalam pandangan mata.

Dalam bahasa Melayu, “mereka melihat pihak itu dua kali ganda jumlah mereka” boleh difahami sebagai mereka melihat seolah-olah pihak itu dua kali lebih ramai. Jika mahu lebih tepat, kita boleh mengatakan “mereka melihat pihak itu dalam keadaan kelihatan sebanyak dua kali jumlah mereka”. Ungkapan ini agak panjang tetapi menjaga unsur penglihatan.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ kemudian boleh diterangkan sebagai “dengan penglihatan mata”. Dengan itu, maksud lengkap menjadi: mereka melihat pihak itu dalam kadar dua kali jumlah mereka, dan penglihatan itu ialah penglihatan mata. Inilah teras perbahasan.

Perkataan “رَأْىَ” dalam ungkapan ini juga menunjukkan bahawa penglihatan tersebut bukan sekadar kata kerja yang berulang. Ia berfungsi sebagai penjelasan. Maka seseorang yang bertanya “mengapa al-Quran menyebut melihat dua kali?” perlu memahami bahawa يَرَوْنَهُم ialah kata kerja, manakala رَأْىَ ٱلْعَيْنِ ialah keterangan yang mengkhususkan sifat melihat tersebut.

Dalam bahasa Arab, sesuatu kata kerja boleh dijelaskan dengan masdar atau ungkapan yang berasal daripada akar yang sama. Ini menghasilkan pengukuhan makna. Dalam frasa ini, penglihatan itu sendiri dijelaskan sebagai penglihatan mata. Maka penggunaan رأى setelah يرون sangat sesuai dari sudut bahasa.

Tidak perlu menganggap bahawa pengulangan akar tersebut membawa makna bahawa mereka “melihat melihat”. Itu salah. Yang pertama ialah tindakan, yang kedua ialah penglihatan sebagai keterangan. Fungsi tatabahasa dan semantik membezakan kedua-duanya.

Kita juga boleh melihat bahawa ٱلْعَيْنِ berada dalam keadaan majrur kerana hubungan idafah dengan رَأْىَ. Ini merupakan perkara tatabahasa yang kecil tetapi menunjukkan struktur yang kemas. “رأى العين” ialah penglihatan mata. Dalam bahasa Arab, kata kedua dalam idafah menjadi majrur. Maka العينِ mempunyai kasrah. Perkara ini tidak mengubah makna asas, tetapi membantu memahami struktur.

Begitu juga مِّثْلَيْهِمْ mempunyai bentuk yang menunjukkan kedudukan tatabahasa tertentu. Dalam bahasa Arab, bentuk dual berubah mengikut keadaan i'rab, dan dalam lafaz ini digunakan bentuk مِثْلَيْهِمْ. Bagi pembaca yang tidak mendalami nahu, memadai mengetahui bahawa bentuk tersebut membawa makna dua daripada mereka. Tidak perlu menjadikan perbahasan nahu sebagai tema utama kerana fokus kita ialah makna frasa.

Yang paling penting ialah memastikan bahawa setiap unsur lafaz mempunyai tempatnya. يَرَوْنَهُم menunjukkan siapa melihat dan siapa dilihat. مِّثْلَيْهِمْ menunjukkan kadar perbandingan. رَأْىَ ٱلْعَيْنِ menunjukkan jenis penglihatan. Jika ketiga-tiganya dihimpunkan, makna menjadi lengkap.

Dalam konteks ini, perkataan “mata” bukan sekadar tambahan hiasan. Ia mempunyai fungsi untuk menentukan bahawa melihat itu berlaku melalui indera. Jika kita hanya mempunyai يَرَوْنَهُم, kata رأى boleh dalam sesetengah konteks mempunyai penggunaan lain. Tetapi dengan العين, makna menjadi khusus. Maka ٱلْعَيْنِ adalah sebahagian penting daripada ketepatan frasa.

Kita juga boleh memahami bahawa al-Quran menggunakan ungkapan yang sangat dekat dengan pengalaman manusia. Manusia memahami maksud melihat dengan mata. Apabila seseorang melihat satu kelompok, dia boleh menggambarkan bagaimana kelompok itu kelihatan kepadanya. Bahasa ayat menggunakan pengalaman asas manusia ini untuk menerangkan keadaan yang sangat khusus. Oleh itu, maknanya boleh difahami tanpa memerlukan teori yang rumit.

Namun, kesederhanaan pengalaman manusia tidak bermaksud kita boleh mengabaikan ketepatan bahasa. Justeru, perkataan مثلَيْهِمْ perlu diterjemahkan dengan tepat, dan رأى العين perlu dibezakan daripada رأى yang bermaksud mengetahui. Ini merupakan asas kepada huraian yang betul.

Frasa ini juga memberikan perhatian kepada sudut pandang pihak yang melihat. Jika seseorang berkata “mereka melihat mereka”, kita tahu bahawa gambaran yang diberikan ialah gambaran dari sudut pemerhati. Maka مِّثْلَيْهِمْ hendaklah difahami sebagai kadar yang muncul pada pandangan pemerhati. Ini tidak memerlukan kita menafikan atau menetapkan perkara lain di luar frasa. Kita hanya menerangkan apa yang dikatakan.

Satu lagi perkara yang perlu diberi perhatian ialah bahawa bentuk مِّثْلَيْهِمْ menunjukkan hubungan “seperti mereka” dalam bentuk dual. Oleh itu, perkataan “mereka” pada hujungnya bukan objek tambahan, tetapi menjadi mudaf ilaih kepada مثلين. Dalam bahasa Melayu, kita tidak mempunyai struktur yang sama. Sebab itu kita perlu menggunakan ungkapan “dua kali jumlah mereka”. Ini adalah contoh bagaimana struktur bahasa sumber perlu diterjemahkan mengikut makna, bukan sekadar mengikut susunan perkataan.

Perkataan “jumlah” sendiri membantu menjelaskan bahawa مثل di sini digunakan untuk ukuran kuantitatif. Tanpa perkataan itu, “dua kali mereka” mungkin tidak jelas. Oleh itu, dalam huraian ilmiah, kita boleh berulang kali menegaskan bahawa مِّثْلَيْهِمْ merujuk kepada kadar dua kali jumlah mereka dalam konteks penglihatan.

Namun, kita perlu mengelakkan pengulangan yang terlalu kosong. Setiap kali menyebut makna tersebut, hendaklah ada sudut yang berbeza: kadang-kadang dari sudut dhamir, kadang-kadang dari sudut dual, kadang-kadang dari sudut perbandingan, kadang-kadang dari sudut hubungan dengan penglihatan, dan kadang-kadang dari sudut terjemahan. Dengan cara ini, perbahasan panjang tetap berpusat pada lafaz yang sama tanpa meluaskan tema kepada perkara lain.

Maksud “رَأْىَ ٱلْعَيْنِ” juga boleh diterangkan sebagai “apa yang disaksikan oleh mata”. Ini menekankan bahawa objek penglihatan berada dalam pengalaman visual. Maka jika kita mengatakan “mereka melihat pihak itu dua kali jumlah mereka, sebagaimana yang disaksikan oleh mata”, kita sedang menerangkan fungsi frasa tersebut. Walaupun ini bukan terjemahan kata demi kata, ia menjelaskan makna.

Dalam bahasa Melayu, perkataan “melihat” juga boleh digunakan secara kiasan untuk memahami atau menyedari. Oleh itu, tambahan “penglihatan mata” amat penting supaya pembaca tidak mengambil makna kiasan. Ini salah satu sebab mengapa kita perlu memberi perhatian kepada lafaz terakhir.

Perbahasan ini juga boleh menunjukkan bahawa sesuatu kata kerja boleh mempunyai makna yang luas, tetapi konteks mengkhususkannya. Kata رأى boleh digunakan dalam pelbagai keadaan, tetapi رأى العين ialah penglihatan mata. Maka makna tidak boleh ditentukan hanya berdasarkan kamus tanpa melihat susunan ayat.

Begitu juga kata مِثْل mempunyai pelbagai penggunaan, tetapi مِثْلَيْهِمْ dalam konteks ini menunjukkan kadar. Oleh itu, kamus memberikan asas, tetapi struktur ayat memberikan makna yang tepat. Ini merupakan kaedah penting dalam memahami bahasa al-Quran.

Dalam frasa ini, terdapat juga satu unsur ketelitian yang sangat indah: perkataan “mereka” yang menjadi pelaku tidak perlu diulang selepas mِّثْلَيْهِمْ kerana dhamir sudah memadai. Jika kita cuba menulis dalam bahasa Melayu dengan struktur yang sama, ia mungkin kedengaran pelik, tetapi bahasa Arab mempunyai sistem dhamir yang sangat kuat. Ini menjadikan ayat padat tanpa mengorbankan kejelasan bagi orang yang memahami konteks.

Sementara itu, kata هُم dalam يَرَوْنَهُم menjadikan objek penglihatan jelas. Tanpa objek, kita tidak tahu siapa yang dilihat. Dengan objek, gambaran menjadi lengkap. Kemudian مِّثْلَيْهِمْ mengukur objek tersebut berbanding pelaku. Ini menghasilkan satu rangka yang hampir seperti: “A melihat B sebagai dua kali A.” Kemudian رَأْىَ ٱلْعَيْنِ menerangkan bahawa “melihat” itu melalui mata.

Perlu diingat bahawa “sebagai dua kali A” dalam bahasa moden mungkin mempunyai nuansa persepsi yang tidak sama dengan bahasa al-Quran. Oleh itu, kita boleh mengatakan “B kelihatan kepada A sebanyak dua kali jumlah A”. Ini lebih selamat dan lebih dekat kepada struktur makna.

Frasa tersebut juga tidak mengatakan bahawa pihak yang melihat “menyangka” pihak lain dua kali jumlah mereka. Jika kita menggunakan “menyangka”, kita memasukkan unsur mental yang tidak disebut. Yang disebut ialah melihat. Jika kemudian kita hendak menerangkan bahawa apa yang dilihat mungkin berbeza daripada hakikat jumlah, kita mesti jelas bahawa itu ialah perbahasan konteks, bukan makna langsung perkataan يَرَوْنَهُم. Fokus kita ialah apa yang ayat nyatakan.

Begitu juga kita tidak boleh mengatakan bahawa مِّثْلَيْهِمْ bermaksud “mereka berdua”. Bentuk dual di sini ialah dua مثل, bukan dua orang. Kesalahan ini boleh berlaku jika seseorang hanya melihat bentuk “-ين” tanpa memahami kata dasar. Oleh itu, perlu ditekankan bahawa مِثْلَيْهِمْ ialah “dua kali seperti ukuran mereka”, bukan “dua orang daripada mereka”.

Lafaz “مِثْل” juga mempunyai hubungan dengan konsep keserupaan. Tetapi sekali lagi, keserupaan di sini hanya pada ukuran yang diterangkan. Jika kita mengatakan “dua kali مثل mereka”, kita membandingkan kuantiti. Tidak ada asas untuk mengatakan keserupaan pada zat atau sifat lain.

Ini sangat selari dengan kaedah bahawa persamaan pada lafaz tidak semestinya persamaan pada hakikat. Dalam konteks ini, perkataan مثل sendiri mengingatkan bahawa persamaan perlu ditentukan berdasarkan aspek yang dibandingkan. Dalam ayat ini, aspek tersebut ialah jumlah sebagaimana yang kelihatan. Maka kita berhenti di situ.

Penglihatan mata juga tidak bermaksud bahawa mata ialah sumber ilmu yang mutlak. Mata hanya menjadi alat melihat. Ini merupakan perbezaan yang mudah tetapi penting. Ayat menyebut mata untuk menjelaskan cara penglihatan berlaku, bukan untuk memberikan satu teori tentang sumber pengetahuan manusia.

Maka frasa ini boleh menjadi contoh bahawa al-Quran menyebut indera manusia dengan cara yang jelas tanpa perlu memasukkan teori falsafah. Ia mengatakan mereka melihat, dan ia menjelaskan bahawa penglihatan itu ialah penglihatan mata. Cukup.

Dalam penulisan ilmiah, kita juga perlu berhati-hati menggunakan perkataan “hakikat”. Apabila kita mengatakan bahawa mereka melihat dua kali jumlah mereka, kita sedang menerangkan hakikat keadaan penglihatan mereka, tetapi bukan semestinya mengatakan bahawa apa yang kelihatan itu merupakan keseluruhan hakikat jumlah di luar pandangan. Oleh itu, istilah “keadaan yang dilihat” lebih selamat jika ingin membezakan antara penglihatan dan perkara yang berada di luar penglihatan.

Satu lagi perkara yang menarik ialah bahawa frasa ini tidak menggunakan perkataan “عَدَد” untuk jumlah. Sebaliknya, konsep kuantiti disampaikan melalui مثل. Ini menunjukkan fleksibiliti bahasa Arab. Perbandingan jumlah boleh disampaikan melalui kata مثل apabila konteks menjadikannya jelas. Maka terjemahan “dua kali ganda” ialah hasil memahami fungsi مثل dalam konteks.

Jika seseorang bertanya apakah maksud paling ringkas frasa ini, jawapannya ialah: “Mereka melihat pihak itu dua kali ganda jumlah mereka, dengan penglihatan mata.” Tetapi perbahasan yang panjang perlu menunjukkan mengapa makna itu benar-benar terhasil daripada lafaz. يَرَوْنَهُم = mereka melihat pihak itu. مِّثْلَيْهِمْ = dua kali jumlah mereka. رَأْىَ ٱلْعَيْنِ = dengan penglihatan mata. Apabila digabungkan, makna menjadi lengkap.

Dalam terjemahan, kita boleh juga mengatakan: “Mereka melihat pihak itu dua kali jumlah mereka, suatu penglihatan mata.” Tetapi “suatu penglihatan mata” kurang lancar dalam bahasa Melayu. “Dengan penglihatan mata” lebih baik. Maka bentuk terjemahan yang baik perlu menyesuaikan gaya bahasa tanpa mengorbankan makna.

Frasa ini juga memperlihatkan bahawa bahasa al-Quran menggunakan lafaz yang sesuai dengan pengalaman manusia. Semua orang memahami bahawa melihat berlaku melalui mata. Apabila al-Quran menyebut “رَأْىَ ٱلْعَيْنِ”, ia menggunakan sesuatu yang sangat dekat dengan manusia untuk memberikan penegasan. Ini menjadikan makna mudah ditangkap, tetapi tetap mendalam jika dianalisis.

Tidak ada keperluan untuk memasukkan perbahasan tentang perkara-perkara yang tidak disebut dalam frasa, seperti nama individu, jumlah sebenar setiap kelompok, strategi peperangan, atau peristiwa lain. Semua itu berada di luar fokus. Yang penting ialah memahami hubungan penglihatan dan jumlah sebagaimana yang disebut.

Demikian juga tidak perlu memperluas perbahasan kepada hukum-hakam yang tidak berkaitan dengan lafaz. Frasa ini bukan tempat untuk membina perbahasan fiqh. Ia ialah ungkapan tentang penglihatan dan ukuran jumlah. Maka fokus hendaklah kekal di situ.

Dari sudut balaghah, kepadatan frasa ini terletak pada kemampuan beberapa lafaz membawa beberapa lapisan makna secara serentak. يَرَوْنَهُم menunjukkan hubungan antara pemerhati dan objek. مِّثْلَيْهِمْ menunjukkan hubungan kuantitatif antara kedua-dua pihak. رَأْىَ ٱلْعَيْنِ memberikan penegasan visual. Tiga hubungan ini muncul dalam satu rangkaian pendek. Oleh itu, frasa ini sangat sesuai untuk diperhatikan dari sudut ketepatan pilihan lafaz.

Kita juga boleh memperhatikan bahawa al-Quran tidak menggunakan bentuk yang terlalu panjang seperti “يرون الفئة الأخرى عددها ضعف عددهم بعينهم”. Struktur seperti itu mungkin menyampaikan sebahagian makna tetapi tidak mempunyai kepadatan yang sama. Lafaz yang dipilih lebih ringkas dan pada masa yang sama mempunyai kekuatan gambaran yang tinggi. Dhamir, bentuk dual dan idafah semuanya digunakan untuk memampatkan makna.

Namun, kita tidak boleh mengatakan bahawa setiap susunan yang lebih panjang akan menjadi kurang tepat secara mutlak. Yang penting ialah memahami bahawa teks al-Quran memilih bentuk tertentu. Kita menghuraikan mengapa bentuk tersebut membawa makna yang dikehendaki. Ini lebih baik daripada mencipta bentuk lain dan menganggapnya sama sepenuhnya.

Dalam konteks مِّثْلَيْهِمْ, perkataan مثل memberikan unsur perbandingan yang tidak boleh diabaikan. Ia bukan sekadar angka dua. Ia ialah “dua seperti ukuran mereka”. Maka terjemahan “dua kali jumlah mereka” adalah hasil memahami hubungan tersebut. Jika kita hanya menyebut “dua”, kita kehilangan sandaran perbandingan. Jika kita hanya menyebut “seperti mereka”, kita kehilangan dual. Kedua-duanya perlu dikekalkan.

Dalam konteks يَرَوْنَهُم, objek هُم pula sangat penting kerana ia menjadikan perbandingan itu antara dua kelompok yang jelas. Yang dilihat ialah satu kelompok, yang menjadi ukuran ialah kelompok yang melihat. Tanpa memahami ini, seseorang mungkin menyangka “dua kali mereka” merujuk kepada pihak yang dilihat. Sedangkan struktur menunjukkan ia merujuk kepada pihak yang melihat sebagai asas perbandingan.

Dalam konteks رَأْىَ ٱلْعَيْنِ, العين menjadi penentu bahawa penglihatan itu ialah penglihatan mata. Maka apabila ketiga-tiga bahagian disusun, kita memperoleh satu makna yang sangat teratur.

Satu lagi perkara yang perlu diperhatikan ialah penggunaan “هُم” dan “هِم” yang pada tulisan kelihatan hampir sama tetapi pada fungsi berbeza. Dalam يَرَوْنَهُم, هُم mengikuti kata kerja dan menjadi objek. Dalam مِّثْلَيْهِمْ, هِمْ mengikuti اسم مِثْلَيْنِ dalam idafah dan menjadi mudaf ilaih. Ini menunjukkan bahawa perubahan harakat kecil membawa perubahan fungsi. Bagi pembaca yang belajar bahasa Arab, ini sangat penting. Dhamir tidak boleh difahami hanya melalui bentuk, tetapi melalui kedudukan dalam ayat.

Dalam bahasa Melayu, perbezaan ini tidak kelihatan kerana “mereka” digunakan untuk kedua-duanya. Sebab itu huraian perlu menggunakan istilah yang lebih jelas. “Mereka yang melihat” dan “mereka yang dilihat” merupakan cara yang baik. Kemudian “jumlah mereka yang melihat” menjelaskan rujukan هِمْ pada مِّثْلَيْهِمْ.

Perbahasan ini juga menunjukkan bahawa terjemahan al-Quran tidak boleh dilakukan secara mekanikal. Jika setiap perkataan diterjemahkan satu demi satu, “يَرَوْنَهُم” menjadi “mereka melihat mereka”, “مِّثْلَيْهِمْ” menjadi “dua seperti mereka”, dan “رَأْىَ ٱلْعَيْنِ” menjadi “penglihatan mata”. Pembaca mungkin tidak memahami hubungan keseluruhan. Oleh itu, seorang penterjemah perlu memahami struktur sebelum memilih susunan Melayu yang sesuai.

Dalam bahasa Melayu, terjemahan “mereka melihat pihak itu dua kali ganda daripada mereka dengan penglihatan mata” masih boleh mengelirukan kerana “daripada mereka” mungkin tidak jelas. Lebih baik “mereka melihat pihak itu sebanyak dua kali jumlah mereka, dengan penglihatan mata.” Ini menunjukkan bahawa yang dibandingkan ialah jumlah.

Jika ingin mengekalkan unsur “kelihatan”, kita boleh berkata: “Pihak itu kelihatan kepada mereka sebanyak dua kali jumlah mereka, dengan penglihatan mata.” Namun, ayat ini sedikit mengubah susunan pelaku dan objek. Ia masih menyampaikan makna yang dikehendaki. Untuk syarah, kita boleh menggunakan kedua-dua bentuk bergantung kepada konteks.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ juga boleh diterangkan sebagai “penglihatan yang nyata melalui mata”. Tetapi perkataan “nyata” hendaklah digunakan sebagai penjelasan, bukan dianggap sebagai lafaz langsung. Lafaz yang ada ialah العين. Maka dalam penulisan ilmiah, kita hendaklah membezakan antara terjemahan dengan huraian.

Demikian juga perkataan “langsung” boleh digunakan untuk menjelaskan penyaksian mata, tetapi ia merupakan huraian. Teks hanya mengatakan penglihatan mata. Jangan mencampurkan huraian dengan teks sehingga pembaca menyangka perkataan tersebut terdapat dalam al-Quran.

Satu aspek yang sangat penting ialah bahawa frasa ini mempunyai fokus pada “mereka melihat”. Ini bermaksud pihak yang melihat mempunyai pengalaman visual tertentu. Al-Quran menyampaikan keadaan tersebut kepada pembaca. Kita tidak perlu membuat spekulasi tentang perasaan mereka, emosi mereka, atau keadaan hati mereka kecuali jika lafaz lain dalam ayat atau konteks yang jelas memerlukannya. Tetapi kerana fokus kita hanya pada frasa ini, perkara tersebut hendaklah dielakkan.

Begitu juga kita tidak perlu menyatakan secara terperinci bagaimana mereka bertindak selepas melihat. Frasa ini hanya menerangkan penglihatan. Apa yang berlaku selepas itu berada di luar fokus. Dengan demikian, kita dapat menjaga disiplin perbahasan.

Perkataan “dua kali” juga tidak boleh dijadikan alasan untuk membina perbahasan angka yang panjang. Makna yang diperlukan hanyalah perbandingan jumlah. Jika kita ingin memberikan contoh, cukup contoh umum seperti “jika satu kelompok berjumlah sepuluh, dua kali jumlahnya ialah dua puluh”. Tetapi contoh seperti ini tidak perlu kerana frasa itu sendiri tidak memerlukan matematik yang rumit. Lebih baik perhatian diberikan kepada fungsi lafaz.

Dalam hal ini, مِّثْلَيْهِمْ mempunyai makna yang lebih bernilai daripada sekadar angka dua kerana ia menunjukkan hubungan antara dua pihak. Ia memberitahu kita bahawa pihak yang dilihat menjadi ukuran berdasarkan pihak yang melihat. Maka frasa ini bukan angka yang berdiri sendiri, tetapi angka yang mempunyai rujukan.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ pula menunjukkan bahawa rujukan itu berada dalam penglihatan. Maka kita boleh menyatakan bahawa al-Quran menggabungkan kuantiti dengan persepsi visual dalam satu frasa. Ini merupakan inti penting yang tidak boleh diabaikan.

Perkataan “رأى” juga berbeza daripada “نظر” dari sudut penggunaan umum. Kita tidak perlu membuat perbahasan panjang tentang perbezaan semua kata penglihatan dalam bahasa Arab kerana itu akan membawa kita keluar daripada fokus. Tetapi cukup disebut bahawa ayat memilih رأى, dan kemudian menyebut العين untuk menjelaskan penglihatan mata. Maka pilihan lafaz itu perlu dihormati.

Begitu juga kita tidak perlu membandingkan secara panjang dengan semua perkataan lain seperti أبصر atau شاهد. Perbandingan boleh menjadi relevan jika tujuan khususnya ialah menjelaskan لماذا رأى digunakan, tetapi kerana fokus hanya pada frasa, terlalu banyak perbandingan akan meluaskan perbahasan. Yang penting ialah memahami رأى sebagaimana digunakan di sini.

Satu lagi perkara ialah bahawa frasa ini tidak mengandungi kata “ظاهراً” atau “واضحاً”. Maka kita tidak perlu menambah sifat-sifat visual seperti “jelas”, “besar”, atau “menakutkan” kecuali jika ada asas lain. Lafaz hanya menyebut penglihatan mata dan kadar dua kali jumlah. Ini sudah mencukupi.

Begitu juga jangan menambah bahawa mereka melihat “dengan jelas” kerana walaupun penglihatan mata memberi makna penyaksian, perkataan “jelas” tidak disebut. Jika digunakan sebagai huraian, ia hendaklah difahami sebagai penjelasan umum dan bukan sebagai lafaz teks.

Perbahasan tentang رَأْىَ ٱلْعَيْنِ juga boleh menunjukkan perbezaan antara melihat dengan mata dan melihat dalam hati. Dalam bahasa Arab, “رأى” boleh mempunyai penggunaan yang berkaitan dengan ilmu atau pandangan. Tetapi العين menutup ruang kekeliruan dalam konteks ini. Oleh itu, kita memahami bahawa ia ialah penglihatan mata.

Ini sangat sesuai dengan frasa يَرَوْنَهُم. Kata kerja itu sudah menyatakan bahawa mereka melihat. Kemudian رأى العين menguatkan jenis penglihatan. Dengan demikian, kedua-dua lafaz bekerja bersama-sama.

Jika seseorang bertanya apakah maksud “رَأْىَ ٱلْعَيْنِ” secara paling mudah, jawabannya ialah “penglihatan mata”. Jika ditanya mengapa disebut selepas “يَرَوْنَهُم”, jawabannya ialah untuk menegaskan bahawa melihat itu ialah penglihatan melalui mata. Jika ditanya apa yang mereka lihat, jawabannya ialah pihak yang lain. Jika ditanya bagaimana pihak itu kelihatan, jawabannya ialah dua kali jumlah mereka. Empat soalan ini semuanya dapat dijawab daripada satu frasa.

Perkara ini menunjukkan bahawa satu frasa al-Quran boleh mempunyai struktur soal-jawab yang lengkap: siapa yang melihat, siapa yang dilihat, berapa kadar yang dilihat, dan melalui apa penglihatan itu berlaku. Ini menjadikan frasa tersebut sangat padat.

Dalam penulisan syarah, kita juga perlu memastikan bahawa kita tidak mengubah subjek. يَرَوْنَ ialah “mereka melihat”, bukan “mereka dilihat”. هُم selepas kata kerja ialah objek. Ini penting kerana terjemahan yang salah boleh membalikkan makna. Begitu juga مِّثْلَيْهِمْ bukan bermaksud “mereka melihat dua daripada mereka”, tetapi “mereka melihat dalam kadar dua kali jumlah mereka”.

Maka struktur yang paling jelas ialah: “Mereka melihat pihak itu dua kali jumlah mereka dengan penglihatan mata.” Dari sini semua perbahasan boleh dibina.

Lafaz “رَأْىَ ٱلْعَيْنِ” juga tidak bermaksud “penglihatan seorang mata” kerana العين ialah bentuk tunggal yang digunakan secara umum. Ia merupakan ungkapan bahasa untuk penglihatan mata. Dalam bahasa Arab, tidak perlu disebut “عينان” atau “أعين” untuk menunjukkan bahawa seseorang melihat dengan matanya. Bentuk tunggal “العين” boleh digunakan dalam ungkapan umum.

Perkara ini menunjukkan bahawa bahasa al-Quran tidak perlu menyebut semua butiran fizikal. Satu lafaz umum cukup untuk membawa makna yang jelas. Oleh itu, kita tidak perlu menambahkan “mata-mata mereka” dalam terjemahan.

Dalam konteks mِّثْلَيْهِمْ, bentuk dual juga menunjukkan bahawa yang dimaksudkan ialah dua مثل. Ini bukan “dua kelompok” secara langsung, tetapi ukuran dua kali daripada kelompok yang menjadi sandaran. Maka apabila diterjemahkan, kita perlu menggunakan kata “ganda” atau “kali jumlah” untuk menjelaskan konsep tersebut.

Kita boleh mengatakan bahawa مِّثْلَيْهِمْ ialah lafaz yang menghubungkan konsep keserupaan dengan konsep ukuran. Dalam konteks ini, dua مثل daripada jumlah mereka menghasilkan makna dua kali jumlah mereka. Ini adalah salah satu contoh penggunaan bahasa yang tidak boleh diterjemahkan secara harfiah tanpa penjelasan.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ pula menghubungkan konsep penglihatan dengan alat penglihatan. Maka tiga unsur utama frasa ialah: penglihatan, perbandingan, dan mata. Semuanya saling melengkapi.

Jika kita memperhatikan susunan secara keseluruhan, kita dapati bahawa ayat bermula dengan tindakan, bergerak kepada objek dan ukurannya, kemudian berakhir dengan penegasan terhadap sifat penglihatan. Ini memberikan gerakan makna yang sangat kemas. “Mereka melihat” ialah permulaan, “dua kali jumlah mereka” ialah kandungan penglihatan, “penglihatan mata” ialah penegasan.

Dalam bahasa Melayu, kita mungkin menyusun: “Mereka melihat pihak itu, yang kelihatan kepada mereka sebanyak dua kali jumlah mereka, dengan penglihatan mata.” Ini cuba mengekalkan hubungan tersebut. Tetapi dalam syarah, kita tidak terikat kepada satu terjemahan sahaja. Yang penting ialah menjelaskan makna setiap unsur.

Perbahasan yang panjang juga membolehkan kita memahami bahawa penglihatan yang disebut bukan sekadar satu tindakan yang berlaku seketika tanpa hubungan dengan kadar. Al-Quran menggabungkan tindakan dan kadar dalam satu frasa. Maka apa yang mereka lihat mempunyai ciri tertentu pada pandangan mereka. Ini menjadikan gambaran lebih hidup.

Namun, sekali lagi, jangan menambah emosi atau kesan psikologi. Lafaz tidak mengatakan mereka takut, terkejut, gembira atau apa-apa. Jika perasaan disebut, itu akan membawa kita kepada bahagian lain. Fokus kita ialah penglihatan.

Begitu juga jangan membina perbahasan tentang strategi atau hasil peristiwa. Semua itu bukan sebahagian daripada frasa. Tumpuan kekal kepada makna يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ.

Satu lagi aspek penting ialah bahawa “dua kali” merupakan perbandingan yang dibuat dari sudut pihak yang melihat. Maka jika kita menulis “mereka melihat dua kali jumlah mereka”, kata “mereka” selepas “jumlah” kembali kepada pihak yang melihat. Ini perlu dijelaskan supaya pembaca tidak keliru.

Dhamir هِمْ pada akhir مِّثْلَيْهِمْ sebenarnya menjadi kunci kepada perkara ini. Ia memberitahu siapa yang dijadikan ukuran. Dengan memahami dhamir, makna perbandingan menjadi jelas.

Perkataan هُم dalam يَرَوْنَهُم pula memberitahu siapa yang menjadi objek. Maka kedua-dua dhamir ini membentuk pasangan rujukan. Satu merujuk kepada pihak yang dilihat, satu lagi kepada pihak yang melihat. Ini merupakan salah satu ciri yang sangat halus dalam frasa.

Dalam bahasa Melayu, kerana kedua-duanya diterjemahkan “mereka”, huraian perlu mengatasi kekeliruan tersebut. Oleh itu, kita boleh menulis: “Mereka yang melihat itu melihat pihak yang lain, dan pihak yang lain itu kelihatan kepada mereka sebanyak dua kali jumlah mereka.” Ayat ini mungkin lebih panjang tetapi sangat jelas.

Selepas itu, رَأْىَ ٱلْعَيْنِ boleh ditambah: “dan keadaan tersebut merupakan penglihatan mata.” Maka seluruh maksud dapat difahami.

Dalam konteks ini, “penglihatan mata” tidak perlu difahami sebagai penglihatan yang tidak boleh salah dalam segala keadaan. Ia hanya menerangkan bahawa sumber penyaksian yang disebut ialah mata. Ini menjaga ketepatan tanpa menambah falsafah.

Begitu juga tidak perlu mengatakan bahawa “apa yang mata lihat pasti sama dengan hakikat”. Itu bukan makna lafaz. Ayat hanya menyebut apa yang mereka lihat. Prinsip ini sangat penting kerana manusia boleh melihat sesuatu dari sudut tertentu. Penglihatan ialah penyaksian, tetapi bukan semestinya pengetahuan tentang semua hakikat.

Mِّثْلَيْهِمْ pula tidak boleh dibaca sebagai satu dakwaan tentang semua sifat pihak yang dilihat. Ia hanya memberikan ukuran dua kali. Maka jangan mengambil “مثل” sebagai persamaan mutlak. Ini merupakan satu lagi sebab mengapa kaedah persamaan pada lafaz tidak bererti persamaan pada hakikat perlu diingati.

Frasa ini juga memperlihatkan hubungan rapat antara bahasa dan konteks. Tanpa konteks, هُم dan هِمْ sukar dikenal pasti. Dengan konteks, rujukan menjadi jelas. Maka pembaca tidak boleh memotong frasa secara terlalu terasing sehingga kehilangan hubungan dhamir. Namun selepas rujukan dikenal pasti, perbahasan boleh kembali kepada frasa tersebut.

Dalam menulis syarah, kita boleh menyebut konteks hanya setakat yang diperlukan untuk menentukan rujukan. Tidak perlu mengembangkan sejarah atau bahagian ayat yang lain. Ini menjaga fokus.

Dari sudut makna, frasa ini juga menunjukkan bahawa penglihatan bukan sekadar objek pasif. Pihak yang dilihat “kelihatan” dalam suatu kadar tertentu kepada pihak yang melihat. Maka ada hubungan antara realiti yang berada di hadapan mata dan gambaran yang diterima oleh pemerhati. Al-Quran menyatakan hubungan tersebut dengan lafaz yang sangat ringkas.

Perkataan “رَأْىَ” sebagai penglihatan dan “ٱلْعَيْنِ” sebagai mata menjadikan hubungan itu jelas. Mata ialah alat, penglihatan ialah proses atau hasil melihat. Maka “penglihatan mata” ialah penyaksian yang berlaku melalui alat tersebut.

Tidak perlu membincangkan organ tubuh secara saintifik. Yang penting ialah makna bahasa.

Jika kita melihat dari sudut terjemahan, tiga unsur boleh diterjemahkan seperti berikut: يَرَوْنَهُم = “mereka melihat pihak itu”; مِّثْلَيْهِمْ = “sebanyak dua kali jumlah mereka”; رَأْىَ ٱلْعَيْنِ = “dengan penglihatan mata”. Gabungan: “Mereka melihat pihak itu sebanyak dua kali jumlah mereka dengan penglihatan mata.” Ini merupakan bentuk yang paling ringkas untuk membawa maksud utama.

Tetapi dalam syarah, kita perlu menjelaskan bahawa “sebanyak dua kali jumlah mereka” ialah ukuran yang berada dalam penglihatan mereka. Maka maksudnya bukan sekadar pernyataan angka yang berdiri sendiri. Ini penting untuk menjaga hubungan dengan يَرَوْنَهُم.

Perbahasan juga perlu menjelaskan bahawa “dua kali jumlah mereka” tidak bermaksud “dua kali tindakan melihat”. Ini kesalahan terjemahan yang perlu dielakkan. مِّثْلَيْهِمْ menerangkan kadar objek yang dilihat, bukan bilangan kali perbuatan melihat dilakukan.

Begitu juga “رَأْىَ ٱلْعَيْنِ” tidak bermaksud mereka melihat dua kali dengan mata. Ia menerangkan sifat penglihatan. Ini satu lagi kekeliruan yang mungkin berlaku jika frasa dibaca tanpa struktur.

Maka apabila kita memahami tatabahasa dan makna, kekeliruan hilang. يَرَوْنَ ialah kata kerja, هُم ialah objek, مِثْلَيْن ialah ukuran, هِم ialah sandaran, dan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ ialah penglihatan mata sebagai penjelasan.

Perkara ini memperlihatkan bahawa ilmu bahasa sangat membantu dalam memahami ketepatan al-Quran. Namun, tujuan kita bukan untuk memindahkan perbahasan kepada ilmu nahu dan sarf secara panjang. Nahu dan sarf hanya digunakan sebagai alat untuk menjelaskan makna frasa. Selepas makna jelas, kita kembali kepada frasa itu sendiri.

Satu lagi aspek yang perlu dijaga ialah bahawa kata “رأى” mempunyai bentuk lampau dalam رأى, tetapi dalam ungkapan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ ia bukan sedang digunakan sebagai kata kerja lampau yang berdiri sendiri dengan subjek tertentu. Ia merupakan ungkapan yang berkaitan dengan penglihatan. Maka jangan menterjemahkannya sebagai “dia telah melihat mata”. Struktur idafah menentukan bahawa العين ialah sandaran kepada رأى, bukan objek kepada kata kerja lampau dalam ayat yang berdiri sendiri.

Ini merupakan kesalahan yang boleh berlaku jika seseorang melihat رأى lalu terus mengenalinya sebagai fi'il madi tanpa memperhatikan konteks. Dalam frasa رَأْىَ ٱلْعَيْنِ, maksudnya ialah “penglihatan mata”. Ini menunjukkan pentingnya melihat keseluruhan susunan, bukan hanya bentuk perkataan secara terpisah.

Begitu juga مِّثْلَيْهِمْ tidak boleh diterjemahkan hanya berdasarkan bentuk “-هم” sebagai “mereka”. Ia ialah kata yang disandarkan kepada mereka. Maka makna penuh perlu diambil daripada keseluruhan struktur.

Dalam perbahasan yang lebih mendalam, kita boleh mengatakan bahawa frasa ini mempunyai tiga lapisan rujukan. Lapisan pertama ialah pelaku penglihatan, iaitu mereka. Lapisan kedua ialah objek penglihatan, iaitu pihak yang lain. Lapisan ketiga ialah ukuran yang digunakan untuk menggambarkan objek tersebut, iaitu dua kali jumlah pelaku. Kemudian terdapat penjelasan bahawa seluruh gambaran itu berada dalam penglihatan mata. Struktur ini sangat tersusun.

Jika kita buang يَرَوْنَهُم, kita kehilangan pelaku dan objek. Jika kita buang مِّثْلَيْهِمْ, kita kehilangan kadar. Jika kita buang رَأْىَ ٱلْعَيْنِ, kita kehilangan penegasan visual. Oleh itu, ketiga-tiga lafaz adalah penting.

Dari sudut retorik, pengulangan akar penglihatan pada awal dan akhir memberikan satu bingkai kepada lafaz مِّثْلَيْهِمْ. Di antara dua unsur penglihatan itu terdapat ukuran dua kali. Ini boleh difahami sebagai meletakkan ukuran tersebut dalam lingkungan penglihatan. Dengan kata lain, “dua kali” yang disebut bukan angka terasing, tetapi angka yang berada di dalam bingkai pandangan mata.

Ini merupakan satu keindahan susunan yang boleh diperhatikan tanpa perlu membuat dakwaan balaghah yang berlebihan. Cukup dikatakan bahawa pengulangan unsur penglihatan memperkuat fokus frasa terhadap apa yang dilihat.

Begitu juga penggunaan مِثْلَيْهِمْ, bukan sekadar عددين أو ضعفهم, mempunyai gaya tersendiri. Kata مثل memberikan gambaran perbandingan, bukan hanya angka. Ia menjadikan hubungan antara kedua-dua pihak lebih jelas. Pihak yang dilihat diukur berbanding pihak yang melihat.

Jika kita menyebut “dua kali jumlah mereka”, kita sudah memahami hasil perbandingan itu. Tetapi jika kita mahu memahami lafaz Arab secara lebih dekat, kita perlu melihat bahawa asasnya ialah “dua مثل mereka”. Maka terdapat hubungan antara keserupaan dan ukuran. Ini merupakan nuansa yang tidak boleh hilang dalam syarah.

Satu lagi perkara ialah bahawa “مِثْل” tidak semestinya bermaksud sama tepat dari segi ukuran dalam semua konteks. Dalam frasa ini, bentuk dual dan konteks menjadikan maksud dua kali jumlah sangat jelas. Oleh itu, kita tidak perlu memaksa makna yang lain.

Dalam bahasa Melayu, kita boleh menggunakan “dua kali ganda”, tetapi perkataan “ganda” ialah cara bahasa Melayu menyampaikan hubungan tersebut. Ia bukan terjemahan literal bagi مثل, tetapi terjemahan makna. Ini contoh yang baik tentang perbezaan antara terjemahan lafzi dan terjemahan maknawi.

Begitu juga “penglihatan mata” ialah terjemahan makna yang baik bagi رأى العين. Jika diterjemahkan secara terlalu literal, pembaca mungkin keliru. Oleh itu, syarah perlu menjelaskan.

Perbahasan ini akhirnya menunjukkan bahawa frasa يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ bukan sekadar satu kenyataan tentang jumlah. Ia ialah satu gambaran tentang bagaimana jumlah tersebut muncul dalam pandangan pihak yang melihat. Kata يَرَوْنَهُم memberi kita perbuatan melihat, مِّثْلَيْهِمْ memberi kita ukuran relatif, dan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ memberi kita sifat penglihatan mata. Ketiga-tiganya tidak boleh dipisahkan jika kita mahu memahami maksud dengan tepat.

Oleh itu, apabila membaca frasa ini, jangan berhenti pada terjemahan “mereka melihat mereka dua kali ganda”. Perhatikan siapa yang melihat, siapa yang dilihat, siapa yang menjadi ukuran, dan bagaimana penglihatan itu dijelaskan. “Mereka” pertama ialah pihak yang melihat, “mereka” kedua ialah pihak yang dilihat, “mereka” pada مِّثْلَيْهِمْ ialah pihak yang menjadi asas ukuran, dan “mata” dalam رَأْىَ ٱلْعَيْنِ menjelaskan bahawa penglihatan itu ialah penglihatan inderawi. Dengan memahami hubungan ini, frasa tersebut menjadi jauh lebih jelas.

Dalam masa yang sama, jangan melampaui lafaz. Ayat tidak menyebut apa yang ada dalam hati pihak yang melihat ketika itu, tidak menyebut apa yang mereka fikirkan secara terperinci, tidak menyebut strategi mereka, tidak menyebut emosi mereka, dan tidak menyebut segala perkara yang berlaku selepas penglihatan tersebut. Oleh sebab tumpuan kita ialah يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ, maka semua perkara tersebut hendaklah diketepikan. Yang menjadi pusat perbahasan ialah penglihatan dan ukuran yang kelihatan.

Begitu juga jangan mengubah “penglihatan mata” kepada suatu teori bahawa mata tidak mungkin tersalah. Yang disebut hanyalah cara sesuatu itu dilihat. Penglihatan manusia mempunyai batasnya, tetapi batas tersebut bukan perkara yang sedang dibahaskan dalam lafaz. Kita hanya perlu memahami bahawa penglihatan yang disebut ialah penglihatan mata.

Begitu juga jangan menjadikan مِّثْلَيْهِمْ sebagai persamaan menyeluruh. “Dua مثل mereka” dalam konteks ini ialah perbandingan jumlah. Persamaan pada satu aspek tidak bermaksud persamaan pada semua aspek. Ini selaras dengan kaedah bahawa persamaan pada lafaz tidak bererti persamaan pada hakikat. Maka apabila disebut مثل, kita perlu bertanya apakah aspek yang menjadi perbandingan. Dalam frasa ini, aspek itu ialah jumlah sebagaimana yang kelihatan.

Perkataan “dua kali” juga perlu dikaitkan dengan “mereka” sebagai ukuran. Tanpa هِمْ, ukuran tidak lengkap. Oleh itu, jangan menterjemahkan مِّثْلَيْهِمْ sebagai “dua kali” sahaja. Terjemahan itu kehilangan rujukan. Yang lebih tepat ialah “dua kali jumlah mereka”.

Begitu juga يَرَوْنَهُم tidak cukup diterjemahkan sebagai “mereka melihat” sahaja. هُم perlu diterangkan sebagai objek. “Mereka melihat pihak itu” lebih lengkap. Maka keseluruhan terjemahan perlu membawa objek, ukuran dan sifat penglihatan.

Dari sudut pemahaman, frasa ini memberikan gambaran bahawa sesuatu yang berada di hadapan manusia boleh mempunyai kadar tertentu pada pandangan mereka. Al-Quran memilih untuk menyatakan keadaan pandangan itu. Dengan demikian, pembaca tidak hanya mengetahui bahawa dua pihak wujud, tetapi memahami bagaimana salah satu pihak melihat pihak yang lain. Namun sekali lagi, ini hanya untuk menjelaskan frasa yang sedang dibahaskan.

Dalam konteks bahasa, ungkapan “رَأْىَ ٱلْعَيْنِ” juga boleh menjadi penegasan bahawa apa yang disebut sebelum itu bukan sekadar suatu pengetahuan yang diperoleh melalui berita. Ia ialah sesuatu yang disaksikan. Ini memberikan kekuatan kepada gambaran visual. Jika seseorang mendengar bahawa suatu kelompok berjumlah besar, itu ialah maklumat melalui pendengaran. Jika seseorang melihat kelompok itu dengan mata, itu ialah penyaksian. Frasa ini memilih bentuk kedua.

Tetapi perbezaan antara berita dan penglihatan tidak perlu dikembangkan menjadi perbahasan tentang epistemologi. Cukup disebut bahawa penglihatan mata memberikan sifat langsung kepada penyaksian yang diterangkan. Ini sudah memadai.

Perkataan يَرَوْنَهُم juga membawa kita kepada satu hakikat bahasa: kata kerja melihat mempunyai subjek dan objek. Dalam frasa ini kedua-duanya jelas melalui dhamir. Kemudian objek itu diukur melalui مِّثْلَيْهِمْ. Maka struktur ini sangat lengkap.

Dari segi gaya penulisan, kita boleh mengatakan bahawa al-Quran menggunakan lafaz yang sangat pendek tetapi mampu membina gambaran kuantitatif dan visual serentak. “Dua kali” memberi ukuran, “melihat” memberi sudut pandang, “mata” memberi alat penyaksian. Tiga dimensi itu bergabung.

Jika diterjemahkan ke dalam bahasa Melayu secara lebih bebas tetapi masih tepat, kita boleh menyebut: “Mereka melihat pihak yang di hadapan mereka itu dalam keadaan kelihatan dua kali ganda jumlah mereka, berdasarkan penglihatan mata.” Namun perkataan “berdasarkan” bukan lafaz teks. Maka untuk terjemahan yang lebih dekat, “Mereka melihat pihak itu sebanyak dua kali jumlah mereka dengan penglihatan mata.” Syarah selepas itu menjelaskan bahawa مِّثْلَيْهِمْ merujuk kepada kadar yang kelihatan.

Satu lagi perkara ialah bahawa perkataan “kelihatan” kadang-kadang boleh membawa makna subjektif. Dalam konteks ini, memang terdapat unsur pandangan pihak yang melihat. Oleh itu, “kelihatan kepada mereka” sebenarnya sangat sesuai untuk menjelaskan perspektif yang disebut. Tetapi jangan sampai perkataan “kelihatan” difahami sebagai sesuatu yang semata-mata khayalan. Penglihatan mata adalah nyata sebagai pengalaman penglihatan, walaupun kita tidak perlu membuat dakwaan tambahan tentang semua aspek realiti yang berada di luar pandangan.

Ini merupakan keseimbangan penting dalam syarah: mengakui makna penglihatan sebagaimana lafaz menyebutnya, tetapi tidak menambah perkara yang tidak disebut. Dengan demikian, kita menghormati teks dan mengelakkan tafsiran yang melampaui batas.

Frasa ini juga menunjukkan bagaimana al-Quran boleh menggunakan bentuk bahasa yang sangat ringkas untuk menyampaikan perbandingan relatif. مِّثْلَيْهِمْ mengandungi “dua” dan “mereka” dalam satu bentuk. Ini ialah kekuatan bahasa Arab. Dalam bahasa Melayu, kita memerlukan beberapa perkataan: “dua kali jumlah mereka”. Dalam bahasa Arab, satu kata yang bersandar kepada dhamir sudah cukup.

Begitu juga يَرَوْنَهُم mengandungi “mereka melihat mereka” dalam satu bentuk kata kerja dan satu dhamir. Bahasa Arab tidak perlu menyebut nama pihak secara berulang. Maka keseluruhan frasa hanya beberapa lafaz, tetapi terjemahannya memerlukan lebih banyak perkataan.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ pula menggunakan dua perkataan untuk “penglihatan mata”. Ini menutup frasa dengan penegasan yang sangat jelas. Maka pembaca yang memahami bahasa Arab dapat menangkap hubungan tersebut dengan cepat, sementara pembaca terjemahan memerlukan sedikit huraian.

Dalam konteks ini, tidak perlu menambahkan tanda kurungan khas di sekitar ayat atau frasa. Cukup tulis lafaz Arab secara biasa. Frasa yang menjadi tumpuan ialah يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ. Semua perbahasan hendaklah kembali kepada lafaz ini.

Apabila kita meneliti lafaz يَرَوْنَهُم, kita dapati bahawa bentuk mudari' membawa suasana tindakan yang berlaku dalam konteks peristiwa. Mereka melihat pihak lain. Kemudian مِّثْلَيْهِمْ memberitahu bagaimana pihak itu kelihatan. Kemudian رَأْىَ ٱلْعَيْنِ mengesahkan jenis penglihatan. Ini merupakan satu gambaran yang bergerak tetapi tetap jelas.

Perkara ini juga menunjukkan bahawa kata kerja melihat boleh membawa lebih daripada sekadar tindakan membuka mata. Ia melibatkan hubungan antara pemerhati dan objek. Namun dalam ayat ini, hubungan tersebut dijelaskan secara khusus melalui العين. Maka kita tidak perlu membincangkan makna abstrak melihat secara panjang.

Dalam perbahasan tentang mِّثْلَيْهِمْ, kita juga perlu memahami bahawa kata مثل dalam bentuk dual tidak bermaksud “dua yang sama”. Ia bermaksud dua kali ukuran yang sama. Perbezaan antara “dua benda yang sama” dan “dua kali jumlah” sangat penting. Oleh sebab konteksnya jumlah, makna yang dikehendaki ialah gandaan.

Jika kita mengambil contoh bahasa Arab umum, apabila dikatakan شيء مثليه, ia boleh menunjukkan dua kali ukuran شيء itu. Maka مثليهم mengikuti struktur yang sama: dua kali ukuran mereka. Ini membantu pembaca memahami mengapa terjemahan “dua kali jumlah mereka” sesuai.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ pula menjelaskan bahawa ukuran tersebut dilihat. Maka tidak wajar kita menafsirkan مثليهم sebagai satu ukuran yang diperoleh melalui perhitungan selepas peristiwa. Yang disebut ialah keadaan pandangan. Sekali lagi, ini merupakan perbezaan penting.

Dari sudut semantik, terdapat dua tahap dalam frasa: tahap “seeing” dan tahap “comparison”. يَرَوْنَهُم ialah seeing, مِّثْلَيْهِمْ ialah comparison, dan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ ialah specification of visual seeing. Dalam bahasa Melayu, kita boleh menyebut “melihat”, “dua kali jumlah”, dan “penglihatan mata”. Ketiga-tiga istilah itu menjadi asas.

Tidak perlu menambah unsur “dengan mata mereka sendiri” jika kita mahu kekal dekat dengan teks. Walaupun ia menjelaskan maksud, perkataan “mereka sendiri” tidak disebut. “Penglihatan mata” sudah mencukupi. Dalam syarah, kita boleh mengatakan bahawa ia ialah penglihatan melalui mata.

Perkataan “رَأْىَ” juga mempunyai bentuk yang menunjukkan hubungan dengan kata “رؤية”. Kita tidak perlu membahaskan semua bentuk morfologi akar ر أ ي, tetapi cukup memahami bahawa kedua-duanya berada dalam medan melihat. Ini membantu menjelaskan mengapa ayat menggunakan رأى العين untuk menguatkan يَرَوْنَهُم.

Sementara itu, مِّثْلَيْهِمْ berasal daripada مِثْل yang juga digunakan dalam banyak tempat untuk menunjukkan persamaan atau perbandingan. Dalam ayat ini, bentuk dual dan dhamir menjadikannya ukuran kuantitatif. Maka kita tidak boleh menerjemahkannya hanya “seperti mereka”. Perkataan “dua” perlu dikekalkan.

Frasa ini juga memberikan contoh bahawa terjemahan yang baik perlu mengambil kira struktur, bukan hanya kamus. Kamus mungkin memberikan “مثل” sebagai “seperti, serupa, misal”. Tetapi dalam مِّثْلَيْهِمْ, terjemahan “dua kali jumlah mereka” lebih tepat kerana konteks dan bentuk dual. Begitu juga رأى boleh diberikan sebagai “melihat”, tetapi رأى العين menjadi “penglihatan mata”. Maka konteks menyempurnakan makna.

Apabila kita menyebut “penglihatan mata”, kita juga perlu memahami bahawa العين ialah kata nama yang jelas. Ia bukan sifat. Ia menjadi sandaran kepada رأى. Maka hubungan itu ialah “penglihatan mata”. Dalam bahasa Melayu, kita mempunyai struktur yang hampir sama.

Dari sudut nahu, رَأْىَ ٱلْعَيْنِ boleh dihuraikan sebagai masdar atau ungkapan masdariyyah yang digunakan sebagai keterangan. Tidak perlu memperincikan semua wajah i'rab kerana fokus kita ialah makna. Yang penting ialah memahami bahawa ia menerangkan penglihatan yang disebut sebelumnya.

Begitu juga مِّثْلَيْهِمْ berada dalam struktur yang berkaitan dengan perbandingan. Ia menerangkan keadaan objek yang dilihat. Maka ia bukan sekadar kata nama yang berdiri tanpa hubungan dengan يَرَوْنَهُم.

Satu lagi perkara yang perlu diperhatikan ialah bahawa ayat menggunakan “رأى العين” dalam bentuk tunggal “العين”. Ini cukup untuk menunjukkan mata sebagai alat. Tidak perlu menganggap bahawa hanya satu mata digunakan. Dalam bahasa Arab, ungkapan tersebut merujuk kepada penglihatan mata secara umum.

Begitu juga “رأى العين” tidak bermaksud “mata melihat mata”. Struktur idafah perlu difahami. رَأْى ialah penglihatan, العين ialah mata yang menjadi sandaran. Maka maknanya ialah penglihatan mata.

Jika seseorang membaca secara tergesa-gesa, mungkin dia menganggap رأى ialah kata kerja lampau “telah melihat”. Tetapi jika begitu, العين akan menjadi objek yang pelik. Struktur idafah menunjukkan bahawa رأى di sini ialah kata yang berkaitan dengan penglihatan sebagai kata nama. Ini satu contoh bagaimana tatabahasa membantu mengelakkan salah faham.

Dalam penulisan syarah, perkara ini boleh diterangkan secara mudah: “Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ bermaksud penglihatan mata. Lafaz رأى di sini tidak difahami sebagai kata kerja lampau yang berdiri sendiri, tetapi sebagai ungkapan yang merujuk kepada penglihatan dan disandarkan kepada العين.” Ini cukup untuk pembaca.

Mِّثْلَيْهِمْ pula boleh diterangkan sebagai “dua مثل mereka”, iaitu dua kali jumlah mereka. Tidak perlu menggunakan istilah teknikal yang terlalu banyak jika tujuan utama ialah memahami makna.

Frasa ini juga menunjukkan bahawa al-Quran menggunakan kata ganti nama untuk mengelakkan pengulangan. Dhamir adalah salah satu unsur penting dalam kepadatan bahasa. Apabila rujukan sudah jelas, dhamir membawa makna tanpa perlu mengulang kata nama. Ini menjadikan frasa ringkas.

Kita juga boleh mengatakan bahawa terdapat “rujukan silang” antara lafaz-lafaz dalam frasa. هُم pertama merujuk kepada pihak yang dilihat, هِم kedua merujuk kepada pihak yang melihat. Tanpa memahami rujukan ini, struktur perbandingan tidak jelas. Maka dhamir ialah kunci kepada makna.

Dari sudut pengajaran bahasa Arab, frasa ini sangat baik untuk menunjukkan bahawa bentuk dhamir tidak menentukan rujukan secara sendirian. Rujukan ditentukan oleh kedudukan dan konteks. Ini merupakan satu pelajaran penting yang boleh difahami daripada frasa tersebut.

Dari sudut makna pula, ia menunjukkan bahawa ukuran “dua kali” ialah ukuran yang berkaitan dengan pemerhati. Maka tidak tepat untuk memisahkan ukuran itu daripada pihak yang melihat. Ia ialah “dua kali mereka”, bukan “dua kali” secara mutlak.

Perkataan “mereka” yang menjadi ukuran juga menunjukkan bahawa ukuran itu bersifat relatif. Jika kelompok yang melihat berubah jumlah, ukuran dua kali juga berubah. Ini hanya penjelasan matematik terhadap struktur, bukan perkara tambahan kepada ayat.

Begitu juga “dua kali” tidak perlu difahami sebagai suatu bentuk perbandingan yang kekal dalam semua keadaan. Ia hanya menggambarkan keadaan yang dinyatakan. Maka jangan membawa makna itu kepada perkara lain di luar frasa.

Satu lagi perkara ialah bahawa رَأْىَ ٱلْعَيْنِ datang selepas ukuran. Ini menunjukkan bahawa penekanan terhadap mata berlaku selepas pembaca mengetahui apa yang dilihat. Ini menjadikan gambaran lebih khusus. Kita boleh mengatakan bahawa ayat terlebih dahulu memberikan isi penglihatan, kemudian menjelaskan sifat penglihatan tersebut.

Dalam bahasa Melayu, kita boleh mengungkapkan: “Mereka melihat pihak itu sebanyak dua kali jumlah mereka; dan yang dimaksudkan ialah penglihatan mata.” Tetapi kerana tanda pemisah bukan sebahagian daripada teks, dalam syarah lebih baik diterangkan dalam perenggan.

Walaupun frasa ini pendek, ia tidak perlu dihuraikan dengan perkara-perkara luar seperti hukum peperangan, sejarah, atau hukum kafir. Fokusnya hanya melihat dan kadar yang dilihat. Ini memastikan artikel benar-benar menepati penyataan yang diminta.

Perbahasan ini juga memperlihatkan bahawa kata “melihat” mempunyai unsur objektif dan perspektif pada masa yang sama. Objek itu wujud dalam pandangan, tetapi cara ia kelihatan diterangkan dari sudut pihak yang melihat. Ayat memilih untuk menyebut perspektif tersebut. Maka kita perlu berhati-hati membezakan antara “apa yang kelihatan” dan “apa yang diketahui”.

Jika kita mengatakan “mereka melihat pihak itu dua kali ganda”, kita tidak boleh terus menyimpulkan semua perkara lain tentang pihak tersebut. Hanya kadar yang disebut. Ini merupakan disiplin tafsir yang penting: jangan menambah perkara yang tidak diperlukan.

Mِّثْلَيْهِمْ juga bukan perkataan yang membawa makna “lebih banyak daripada mereka” secara umum. Ia memberikan ukuran khusus. Maka terjemahan “lebih ramai daripada mereka” kurang tepat kerana kehilangan angka dua. Terjemahan “dua kali jumlah mereka” lebih baik.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ juga bukan sekadar “dengan mata” kerana kata رأى memberikan makna penglihatan. “Dengan penglihatan mata” mengekalkan kedua-dua unsur. Jika kita hanya berkata “dengan mata”, kita mungkin kehilangan bahawa yang dimaksudkan ialah penyaksian visual.

Dalam bahasa Melayu, “penglihatan mata” kadang-kadang boleh kelihatan seperti pengulangan kerana penglihatan secara semula jadi berkaitan dengan mata. Tetapi dalam teks al-Quran, pengulangan tersebut mempunyai fungsi penegasan. Maka kita tidak boleh membuangnya hanya kerana bahasa Melayu menganggapnya sedikit berulang.

Ini juga menunjukkan bahawa sesuatu yang dianggap berlebihan dalam bahasa manusia mungkin mempunyai fungsi khusus dalam bahasa wahyu. Oleh itu, apabila terdapat lafaz tambahan yang kelihatan seperti pengulangan, kita perlu mencari fungsi semantiknya. Dalam kes ini, العين menentukan jenis penglihatan.

Begitu juga pengulangan akar ر أ ي bukan pengulangan tanpa tujuan. Ia mengikat kata kerja يَرَوْنَهُم dengan ungkapan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ. Kedua-duanya membicarakan melihat. Yang pertama menyatakan tindakan, yang kedua menjelaskan sifatnya.

Maka frasa ini boleh difahami sebagai satu binaan yang sangat padat: “Mereka melihat pihak itu, dua kali jumlah mereka, dengan penglihatan mata.” Dalam huraian, kita mengekalkan tiga lapisan ini secara berterusan.

Apabila pembaca memahami perkara ini, dia akan dapat melihat bahawa setiap lafaz dalam frasa mempunyai fungsi. Tidak ada perkataan yang perlu dianggap sekadar hiasan. يَرَوْنَهُم bukan sekadar pembukaan. مِّثْلَيْهِمْ bukan sekadar angka. رَأْىَ ٱلْعَيْنِ bukan sekadar pengulangan. Ketiga-tiganya bersama-sama membentuk gambaran yang tepat.

Frasa ini juga boleh dibaca sebagai penerangan tentang bagaimana satu pihak memandang pihak yang lain. “Melihat” ialah sudut pandang, “dua kali jumlah” ialah gambaran kuantitatif, dan “mata” ialah alat penyaksian. Ini merupakan makna yang sangat kaya tetapi masih terkawal dalam batas lafaz.

Dalam memahami ayat, kita tidak perlu menentukan lebih daripada apa yang disebut tentang keadaan mata. Ayat tidak menyebut sama ada penglihatan berlaku dari dekat atau jauh, siang atau malam, terang atau gelap. Semua itu tidak perlu. Yang disebut ialah penglihatan mata. Maka syarah yang baik tidak mengisi ruang kosong dengan spekulasi.

Begitu juga ayat tidak menyebut bahawa pihak yang melihat melihat semua individu secara satu per satu. Ia hanya menggunakan bentuk jamak dan objek jamak. Maka kita memahami penglihatan secara keseluruhan terhadap pihak tersebut. Tidak perlu membina gambaran yang terlalu khusus.

Perkataan “mereka” juga menunjukkan kelompok, bukan individu. Bentuk jamak pada يَرَوْنَ penting untuk difahami. Ia memberikan gambaran bahawa perbuatan itu dinisbahkan kepada suatu kelompok. Oleh itu, “mereka melihat” ialah terjemahan yang tepat.

Mِّثْلَيْهِمْ pula menjadikan kelompok itu sebagai asas ukuran. Ini menunjukkan hubungan antara kelompok sebagai keseluruhan, bukan semestinya pengukuran setiap individu. Maka “jumlah mereka” ialah ungkapan yang sesuai dalam bahasa Melayu.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ pula mengekalkan sifat visual kepada keseluruhan kelompok. Tidak perlu menyebut setiap orang menggunakan mata masing-masing. Ungkapan umum sudah memadai.

Perbahasan ini juga mengajar bahawa apabila al-Quran menggunakan dhamir, pembaca perlu melihat konteks sebelum dan selepasnya. Dalam frasa ini, rujukan dhamir sangat bergantung kepada dua pihak yang telah disebut. Tetapi setelah rujukan ditentukan, makna frasa dapat berdiri dengan jelas. Ini adalah salah satu contoh bagaimana konteks dan bahasa bekerja bersama.

Dalam konteks terjemahan, kita juga perlu berhati-hati dengan perkataan “seperti”. “مِثْلَيْهِمْ” bukan “seperti mereka” dalam bentuk tunggal. Ia ialah bentuk dual. Maka “dua kali seperti jumlah mereka” lebih dekat secara struktur, tetapi “dua kali jumlah mereka” lebih natural. Yang penting ialah angka dua dan rujukan kepada mereka dikekalkan.

Jika seseorang mahu menerangkan secara literal, dia boleh berkata: “dua مثل mereka”. Kemudian dijelaskan bahawa maksudnya ialah dua kali jumlah mereka. Ini boleh membantu pelajar bahasa Arab memahami asal struktur.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ juga boleh diterangkan secara literal “penglihatan mata”. Ini cukup. Jangan menerjemahkannya sebagai “pandangan hati” atau “pengetahuan” kerana العين mengkhususkan penglihatan fizikal.

Dalam konteks ini, “mata” ialah salah satu anggota manusia yang disebut dalam bahasa Arab dengan pelbagai fungsi. Tetapi dalam frasa ini, fungsi yang jelas ialah melihat. Maka kita tidak perlu membawa makna lain bagi عين.

Satu lagi perkara ialah bahawa kata “رأى” boleh digunakan dalam bentuk yang berkaitan dengan mimpi atau pandangan dalam konteks lain. Tetapi العين di sini menentukan penglihatan fizikal. Ini sekali lagi menunjukkan bahawa konteks sangat penting dalam memahami satu kata.

Mِّثْلَيْهِمْ pula tidak boleh difahami sebagai “dua orang yang sama dengan mereka”. Bentuknya menunjukkan dua مثل, bukan dua individu. Ini merupakan satu perbezaan yang perlu ditegaskan dalam pengajaran bahasa.

Dari sudut retorik, frasa ini menghasilkan gambaran yang seolah-olah pembaca melihat melalui mata pihak yang disebut. Kita diberitahu bahawa apa yang berada di hadapan mereka kelihatan dua kali jumlah mereka. Dengan itu, pembaca memahami keadaan pandangan tersebut tanpa perlu diberikan penjelasan yang panjang dalam teks. Ini merupakan kekuatan gambaran al-Quran.

Namun, dalam syarah kita perlu mengekalkan disiplin: kita tidak mendakwa bagaimana rupa sebenar yang dilihat secara terperinci. Kita hanya menerangkan kadar yang disebut. Ini menjaga perbahasan daripada spekulasi.

Perkataan “رَأْىَ ٱلْعَيْنِ” juga memberi satu bentuk penegasan yang sukar digantikan dengan perkataan lain. Ia menjadikan penglihatan itu khusus. Maka jika seseorang mahu meringkaskan frasa kepada “mereka melihat mereka dua kali jumlah mereka”, dia telah menyampaikan makna asas tetapi belum menyampaikan keseluruhan penegasan. Syarah perlu menambah bahawa penglihatan itu ialah penglihatan mata.

Dengan itu, terjemahan yang lebih lengkap ialah “Mereka melihat pihak itu sebanyak dua kali jumlah mereka dengan penglihatan mata.” Huraian pula menjelaskan bahawa ini bermaksud kadar tersebut berada dalam pandangan mata mereka.

Tidak ada keperluan untuk menambah “secara tepat” atau “tanpa sebarang kesalahan” kerana lafaz tidak menyebutnya. Kita hendaklah membezakan antara penegasan penglihatan dan penegasan kesempurnaan pengetahuan. Yang pertama disebut, yang kedua tidak.

Dalam memahami “melihat”, kita juga tidak perlu menganggap bahawa mata memberikan pengetahuan tentang seluruh hakikat objek. Penglihatan hanya memberikan apa yang dapat dilihat. Ini ialah prinsip yang selamat dalam memahami lafaz.

Mِّثْلَيْهِمْ pula menunjukkan bahawa sesuatu yang dilihat boleh dinyatakan melalui ukuran relatif. Ini adalah cara bahasa menggambarkan jumlah. Kita tidak perlu menjadikan ini sebagai perbahasan matematik moden. Cukup memahami perbandingan dua kali.

Satu lagi perkara ialah bahawa frasa ini mempunyai kesinambungan antara kata kerja dan masdar. يَرَوْنَهُم ialah “mereka melihat”, manakala رَأْىَ ٱلْعَيْنِ ialah “penglihatan mata”. Kedua-duanya berasal daripada akar yang sama. Ini menghasilkan satu hubungan yang kuat antara tindakan dan sifat tindakan.

Dalam bahasa Melayu, jika kita berkata “mereka melihat ... dengan penglihatan mata”, kita juga mengulang akar makna yang sama. Walaupun kelihatan berulang, ia tepat kerana fungsi kedua-duanya berbeza. Kata pertama ialah tindakan, kata kedua ialah penegasan terhadap jenis tindakan.

Perbahasan ini juga boleh menjelaskan bahawa “penglihatan mata” bukan sekadar penegasan bahawa mata digunakan, tetapi penegasan bahawa apa yang disebut dalam مِّثْلَيْهِمْ ialah sesuatu yang masuk dalam pengalaman visual mereka. Dengan kata lain, ukuran itu ialah apa yang mereka lihat. Ini menghubungkan semua unsur.

Apabila seseorang membaca “mereka melihat mereka dua kali jumlah mereka”, dia mungkin bertanya: “Bagaimana mereka mengetahui jumlah itu?” Jawapan daripada frasa ialah: ia berkaitan dengan apa yang mereka lihat dengan mata. Ayat tidak mengatakan bahawa mereka melakukan kiraan terperinci. Ia menyebut penglihatan.

Ini menunjukkan bahawa frasa ini mempunyai sifat deskriptif. Ia menggambarkan keadaan pandangan, bukan menjelaskan proses mental secara panjang. Maka kita tidak perlu mencari proses psikologi yang tidak disebut.

Perkataan “رأى العين” juga memberikan gambaran bahawa mata ialah alat penyaksian. Dalam bahasa Melayu, kita mungkin berkata “apa yang dilihat dengan mata”. Ini merupakan huraian yang mudah dan tepat.

Dalam konteks perbahasan ilmiah, kita boleh menyebut bahawa “يَرَوْنَهُم” ialah perbuatan melihat, “مِّثْلَيْهِمْ” ialah keterangan tentang kadar objek yang dilihat, dan “رَأْىَ ٱلْعَيْنِ” ialah penjelasan bahawa penglihatan itu berlaku melalui mata. Dengan itu, struktur makna jelas.

Jika pembaca ingin memahami frasa secara lebih mendalam, dia perlu memberi perhatian kepada tiga soalan: apakah tindakan yang berlaku? Apakah ukuran yang diberikan? Apakah sifat penglihatan itu? Jawapannya ialah melihat, dua kali jumlah, dan penglihatan mata. Inilah keseluruhan struktur.

Tidak perlu menambah persoalan “mengapa Allah memilih perkataan itu” dalam bentuk yang terlalu spekulatif. Kita boleh mengatakan bahawa pilihan lafaz itu menghasilkan ketepatan, tetapi tidak perlu mendakwa tujuan batin yang tidak dinyatakan. Ini menjaga adab terhadap teks wahyu.

Begitu juga jangan mengatakan bahawa setiap huruf mempunyai simbol rahsia tertentu. Fokus kita ialah makna yang jelas daripada bahasa. Dhamir, dual dan idafah sudah cukup untuk menerangkan kekayaan frasa.

Perbahasan tentang مِّثْلَيْهِمْ juga boleh digunakan untuk mengingatkan bahawa bentuk dual dalam bahasa Arab tidak semestinya diterjemahkan sebagai “dua benda”. Dalam kata seperti مثلين, dual menunjukkan dua ukuran مثل. Apabila disandarkan kepada mereka, ia menjadi dua kali jumlah mereka. Ini penting untuk pembaca Melayu.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ pula boleh menjadi contoh bagaimana idafah menjadikan makna lebih khusus. “رأى” sebagai penglihatan apabila disandarkan kepada “العين” menjadi penglihatan mata. Ini ialah hubungan yang mudah tetapi sangat bermakna.

Dalam bahasa Melayu, kita juga mempunyai ungkapan seperti “dengan mata sendiri”, tetapi jika digunakan dalam terjemahan, ia memberikan penegasan tambahan. Untuk syarah, kita boleh menyebut bahawa maksudnya ialah penglihatan mata, dan jika ingin menjelaskan fungsi penegasan, kita boleh mengatakan bahawa ia menunjukkan penyaksian melalui indera penglihatan.

Namun, sekali lagi, tidak perlu menambah “sendiri” sebagai sebahagian daripada teks. Itu ialah huraian. Ini merupakan disiplin penting dalam menulis tentang al-Quran: bezakan lafaz asal dengan penjelasan kita.

Dalam konteks ini, frasa tersebut juga mempunyai kekuatan kerana ia menggabungkan bentuk verbal dan nominal. Kata kerja menjadikan gambaran hidup, manakala ungkapan nominal memberikan keterangan yang stabil. Ini membantu pembaca memahami keadaan visual dengan lebih jelas.

Kita juga boleh mengatakan bahawa “مِّثْلَيْهِمْ” berada di tengah sebagai inti kuantitatif. Ia menjawab persoalan “berapa banyak yang mereka lihat?” Jawapannya: dua kali jumlah mereka. “رَأْىَ ٱلْعَيْنِ” menjawab “bagaimana mereka melihat?” Jawapannya: dengan penglihatan mata. “يَرَوْنَهُم” menjawab “siapa melihat siapa?” Jawapannya: mereka melihat mereka.

Dengan demikian, frasa itu sendiri boleh dibaca seperti satu rangkaian pertanyaan dan jawapan. Ini menunjukkan ketelitian susunan al-Quran.

Jika kita ingin menulis dalam bentuk huraian yang paling ringkas: “Lafaz يَرَوْنَهُم menunjukkan bahawa pihak yang disebut itu melihat pihak yang lain. Lafaz مِّثْلَيْهِمْ menerangkan bahawa pihak yang dilihat kelihatan kepada mereka sebanyak dua kali jumlah mereka. Lafaz رَأْىَ ٱلْعَيْنِ pula menegaskan bahawa penglihatan tersebut ialah penglihatan mata.” Inilah asas yang kemudian boleh diperincikan.

Perbahasan yang lebih mendalam tidak mengubah asas tersebut, tetapi menjelaskan nuansa setiap lafaz. Inilah yang perlu difahami oleh pembaca supaya artikel panjang tidak menjadi perbahasan yang keluar daripada teks.

Dalam memahami kata “يَرَوْنَهُم”, kita juga perlu mengelakkan terjemahan “mereka menyaksikan mereka” jika ia membuat makna menjadi terlalu formal atau berbeza. “Melihat” adalah terjemahan yang paling mudah. “Menyaksikan” boleh digunakan sebagai huraian kerana ia menekankan penglihatan secara langsung, tetapi tidak perlu menggantikan lafaz setiap masa.

Begitu juga “مِّثْلَيْهِمْ” boleh dihuraikan sebagai “dua kali ganda daripada jumlah mereka”. Perkataan “daripada” dalam bahasa Melayu membantu menunjukkan asas perbandingan. “Jumlah mereka” pula menjelaskan bahawa yang diukur ialah bilangan.

Rَأْىَ ٱلْعَيْنِ boleh dihuraikan sebagai “penglihatan yang dilakukan melalui mata”. Ini ialah bentuk yang sangat jelas untuk pembaca yang kurang biasa dengan bahasa Arab.

Dengan memahami semua ini, kita dapat melihat bahawa frasa يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ mempunyai makna yang jauh lebih padat daripada terjemahan ringkasnya. Ia bukan hanya mengatakan “mereka melihat mereka”. Ia menerangkan kadar yang kelihatan dan sifat penglihatan. Inilah sebabnya frasa ini layak diperbahaskan dengan panjang.

Walaupun panjang, perbahasan hendaklah sentiasa kembali kepada lafaz. Jika membicarakan kata يَرَوْنَهُم, kita kembali kepada melihat dan dhamir. Jika membicarakan مِّثْلَيْهِمْ, kita kembali kepada مثل, dual dan ukuran. Jika membicarakan رَأْىَ ٱلْعَيْنِ, kita kembali kepada penglihatan mata. Dengan cara ini, artikel tetap fokus.

Pada akhirnya dalam lingkungan frasa ini, dapat difahami bahawa al-Quran menggambarkan satu keadaan penglihatan yang sangat khusus: suatu kelompok melihat kelompok lain, kelompok yang dilihat itu berada pada pandangan mereka dalam kadar dua kali jumlah kelompok yang melihat, dan penyaksian tersebut ditegaskan sebagai penglihatan mata. Tidak perlu mengubah “melihat” menjadi “mengetahui”, tidak perlu mengubah “dua kali jumlah” menjadi “lebih banyak” secara umum, dan tidak perlu mengubah “penglihatan mata” menjadi sesuatu yang bersifat batin atau sekadar sangkaan. Setiap lafaz mempunyai tempatnya sendiri. يَرَوْنَهُم menunjukkan perbuatan melihat dan objek yang dilihat. مِّثْلَيْهِمْ menunjukkan ukuran relatif dua kali jumlah pihak yang melihat. رَأْىَ ٱلْعَيْنِ menegaskan bahawa yang dimaksudkan ialah penglihatan mata. Persamaan yang terkandung dalam مِثْل tidak boleh diperluaskan menjadi persamaan mutlak kerana konteksnya hanya menunjukkan perbandingan pada ukuran yang dilihat. Dhamir pula mesti difahami berdasarkan fungsi dan rujukannya, bukan sekadar berdasarkan bentuk “mereka” dalam terjemahan Melayu. Dengan memahami keseluruhan hubungan ini, frasa يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ memperlihatkan ketelitian bahasa al-Quran dalam menggambarkan bukan sahaja apa yang dilihat, tetapi bagaimana sesuatu itu kelihatan kepada pihak yang melihat dan bagaimana penglihatan tersebut ditegaskan sebagai penglihatan mata. Setiap perkataan dalam frasa itu saling melengkapi, dan apabila ketiga-tiganya dibaca bersama, terbentuklah gambaran yang padat, jelas dan tepat tentang keadaan penglihatan yang dinyatakan oleh wahyu.

asas

asa

https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/6679624545163193445?hl=en

Laman Web

Search This Blog

Ustaz Roslan MAIK

Perbahasan Tentang Ayat 13 Dari Surah Ali Imran ... يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِۚ ... (Ali Imran:13)

Perbahasan Tentang Ayat 13 Dari Surah Ali Imran: يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ

Popular posts from this blog

LAMAN WEB