Perbahasan Tentang Ayat 7 Dari Surah Al-Mulk ... وَهِىَ تَفُورُ (Al-Mulk:7)
- Perbahasan Tentang Ayat 7 Dari Surah Al-Mulk إِذَآ أُلْقُوا۟ فِيهَا ... (Al-Mulk:7) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 7 Dari Surah Al-Mulk ... سَمِعُوا۟ لَهَا شَهِيقًا ... (Al-Mulk:7) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 7 Dari Surah Al-Mulk ... وَهِىَ تَفُورُ (Al-Mulk:7) / edit
Perbahasan Tentang Ayat 7 Dari Surah Al-Mulk وَهِيَ تَفُورُ (Al-Mulk:7)
Ungkapan وَهِيَ تَفُورُ merupakan ungkapan yang sangat kuat dalam menggambarkan keadaan Jahannam setelah disebut bahawa penghuni neraka mendengar daripadanya شَهِيقًا. Dari sudut bahasa yang dekat, وَهِيَ تَفُورُ boleh diterjemahkan sebagai “sedangkan ia menggelegak”, “dan ia menggelegak”, atau “sedangkan ia sedang bergelora”. Namun setiap pilihan terjemahan tersebut hanya membawa sebahagian daripada keluasan makna lafaz تَفُورُ. Perkataan ini berasal daripada akar ف و ر yang mengandungi makna mendidih, menggelegak, meluap, bergolak dan bergerak dengan kuat akibat keadaan yang sangat panas atau sangat hebat. Apabila lafaz tersebut disandarkan kepada Jahannam, al-Quran memberikan gambaran bahawa neraka bukan suatu tempat yang tenang, diam dan tidak bergerak, tetapi suatu tempat yang berada dalam keadaan bergelora dan menggelegak. Dalam satu ungkapan yang sangat pendek, al-Quran menghidupkan gambaran tentang keadaan Jahannam melalui satu kata kerja yang menunjukkan gerakan dan perubahan yang kuat. Perkataan وَهِيَ pula menghubungkan keadaan tersebut dengan Jahannam yang telah disebut melalui kata ganti nama feminin tunggal, manakala تَفُورُ menjadi inti gambaran keadaan itu. Maka ungkapan ini bukan sekadar memberitahu bahawa neraka “panas”, tetapi menggambarkan suatu keadaan neraka yang menggelegak dan bergelora. Perbezaan ini sangat penting kerana panas hanyalah sifat suhu, sedangkan فَوَرَان membawa gambaran gerakan yang lahir daripada keadaan yang mendidih dan bergelora. Oleh itu, apabila ayat ini dibaca dengan penuh perhatian, kita bukan hanya membayangkan api, tetapi membayangkan suatu Jahannam yang berada dalam keadaan yang dahsyat, aktif dan menggelegak.
Perkataan وَهِيَ terdiri daripada huruf waw dan kata ganti nama هِيَ. Huruf waw pada awal ungkapan berfungsi menghubungkan keadaan yang disebut selepasnya dengan gambaran yang telah datang sebelumnya. Sebelum وَهِيَ تَفُورُ, disebut bahawa mereka mendengar شَهِيقًا daripada Jahannam. Kemudian datang وَهِيَ تَفُورُ, lalu gambaran tidak berhenti pada bunyi yang didengar, bahkan diteruskan kepada keadaan Jahannam itu sendiri. Dengan itu, waw di sini memberikan kesinambungan kepada gambaran. Seolah-olah selepas pembaca dibawa kepada bunyi yang didengar oleh penghuni neraka, perhatian dialihkan kepada keadaan sumber bunyi tersebut: Jahannam itu sendiri berada dalam keadaan تَفُورُ. Hubungan ini menjadikan gambaran semakin lengkap. Ada bunyi yang didengar, dan di sebalik bunyi tersebut terdapat keadaan neraka yang sedang bergelora. Perkataan هِيَ pula ialah dhamir yang merujuk kepada Jahannam. Kata ganti ini penting kerana ia menunjukkan bahawa yang berada dalam keadaan تَفُورُ ialah Jahannam, bukan penghuni neraka. Dalam bahasa Arab, Jahannam ialah kata nama yang diperlakukan sebagai feminin, maka kata ganti yang sesuai ialah هِيَ. Penggunaan kata ganti tersebut juga mengelakkan pengulangan nama Jahannam. Setelah nama itu disebut dalam konteks sebelumnya, al-Quran menggunakan هِيَ untuk meneruskan gambaran dengan ringkas dan padat. Kata ganti ini membawa bersama seluruh makna yang telah dibina sebelum itu. Apabila pembaca membaca هِيَ, dia terus memahami bahawa yang dimaksudkan ialah Jahannam. Dengan demikian, satu kata ganti yang pendek menyimpan rujukan yang besar.
Perkataan تَفُورُ merupakan kata kerja mudhari‘ yang berasal daripada فَارَ يَفُورُ. Akar kata ف و ر mempunyai medan makna yang sangat penting dalam bahasa Arab. Antara makna asasnya ialah mendidih dan menggelegak. Apabila air berada di atas api yang kuat, air itu boleh disebut فَارَتِ الْقِدْرُ, iaitu periuk itu mendidih atau menggelegak. Apabila sesuatu yang panas meluap dengan kuat sehingga menghasilkan gerakan dan perubahan yang jelas, lafaz فَوَرَان digunakan untuk menggambarkan keadaan tersebut. Oleh itu, apabila al-Quran menyatakan تَفُورُ bagi Jahannam, lafaz itu memberikan gambaran gerakan yang berkaitan dengan keadaan yang menggelegak. Ia lebih kuat daripada sekadar “panas”. Sesuatu boleh panas tetapi tidak semestinya menggelegak. Tetapi apabila sesuatu itu تَفُورُ, terdapat keadaan yang aktif, bergelora dan meluap. Inilah antara kekuatan pilihan lafaz al-Quran. Allah tidak hanya menyebut bahawa Jahannam panas, kerana perkataan “panas” tidak cukup untuk menyampaikan gambaran yang dikehendaki. Sebaliknya digunakan تَفُورُ, satu kata kerja yang menjadikan keadaan Jahannam seolah-olah bergerak di hadapan mata pembaca. Kita perlu berhati-hati supaya tidak memindahkan secara mutlak gambaran air mendidih kepada hakikat neraka, kerana neraka ialah perkara ghaib dan tidak boleh diukur sepenuhnya berdasarkan benda dunia. Namun dari sudut bahasa, makna فَوَرَان memberikan kepada kita gambaran tentang sesuatu yang menggelegak dan bergelora dengan kuat.
Penggunaan kata kerja mudhari‘ تَفُورُ juga mempunyai nilai yang sangat besar. Kata kerja mudhari‘ dalam bahasa Arab boleh menunjukkan perbuatan yang sedang berlaku, berterusan atau berulang mengikut konteks. Dalam ayat ini, تَفُورُ memberikan gambaran bahawa keadaan Jahannam itu bukan sekadar satu kejadian yang berlaku sekali kemudian berhenti. Lafaz tersebut menggambarkan keadaan yang sedang berlangsung. Jahannam berada dalam keadaan menggelegak. Oleh itu, terjemahan “ia menggelegak” lebih dekat daripada terjemahan yang terlalu statik seperti “ia panas”. Kata kerja tersebut memberikan gerakan kepada gambaran. Pembaca bukan sekadar mengetahui sifat Jahannam sebagai sesuatu yang panas, tetapi melihatnya dalam keadaan yang sedang berlaku. Inilah perbezaan antara kata nama yang menerangkan sifat dengan kata kerja yang menggambarkan peristiwa. Apabila al-Quran memilih تَفُورُ, perhatian diberikan kepada keadaan Jahannam yang sedang bergelora. Ia memberikan kesan kesinambungan dan ketegangan. Neraka tidak digambarkan sebagai api yang diam, tetapi sebagai suatu realiti azab yang berada dalam keadaan yang menggelegak.
Dalam bahasa Melayu, perkataan “menggelegak” mungkin merupakan pilihan yang paling dekat bagi فَارَ dalam konteks tertentu. Menggelegak biasanya digunakan bagi air atau cecair yang mendidih dengan kuat. Namun apabila digunakan bagi Jahannam, kita memahami bahawa bahasa al-Quran memberikan gambaran yang lebih luas daripada pengalaman dunia. Perkataan “bergolak” pula membawa makna gerakan yang kuat, tetapi tidak semestinya mengandungi unsur mendidih. Perkataan “meluap” pula memberikan unsur keluar atau melebihi batas, tetapi tidak semestinya tepat bagi semua penggunaan فَارَ. Oleh itu, dalam huraian ilmiah, lebih baik lafaz تَفُورُ dikekalkan bersama penjelasan bahawa ia menggambarkan Jahannam yang menggelegak, mendidih dan bergelora dengan kuat. Dengan cara itu, kita tidak bergantung kepada satu perkataan Melayu yang mungkin hanya membawa sebahagian daripada makna Arab. Terjemahan memberi pintu masuk, manakala huraian bahasa memberikan keluasan makna.
Kekuatan lafaz تَفُورُ juga dapat difahami apabila dibandingkan dengan lafaz yang hanya menunjukkan keadaan panas seperti حَرَّتْ atau سَخُنَتْ. Perkataan yang menunjukkan panas hanya memberi maklumat tentang keadaan suhu. Tetapi فَارَ tidak berhenti pada panas. Ia membawa gambaran bahawa keadaan panas itu menghasilkan gerakan yang kuat sehingga sesuatu itu menggelegak. Oleh sebab itu, lafaz ini sangat sesuai untuk menggambarkan kedahsyatan Jahannam. Ia tidak hanya memberi gambaran tentang api sebagai sumber haba, tetapi memberikan gambaran tentang keadaan neraka yang bergelora. Perbezaan ini menjadikan ayat lebih hidup. Allah tidak sekadar memberitahu manusia bahawa Jahannam mempunyai suhu yang sangat tinggi, tetapi menggambarkan keadaan yang jauh lebih kuat daripada sekadar istilah suhu. Ini juga sebabnya perbincangan tentang تَفُورُ tidak wajar dipersempitkan kepada “panas”. “Panas” ialah salah satu unsur yang boleh difahami daripada konteks, tetapi medan makna فَوَرَان lebih luas.
Apabila perkataan تَفُورُ disandarkan kepada Jahannam, kita juga perlu memahami bahawa al-Quran sedang menggunakan bahasa yang boleh difahami manusia untuk menerangkan perkara ghaib. Manusia di dunia mengetahui bagaimana air mendidih. Manusia mengetahui bagaimana sesuatu cecair yang dipanaskan akan menghasilkan gelembung dan gerakan. Maka lafaz فَوَرَان memberikan satu gambaran yang dekat dengan pengalaman manusia. Tetapi ini tidak bermakna kita mengatakan bahawa neraka ialah seperti periuk air yang mendidih. Perbandingan itu hanya pada makna bahasa, bukan pada hakikat keseluruhan. Neraka ialah alam akhirat yang hakikatnya tidak dapat kita capai dengan pengalaman dunia. Kita mengetahui bahawa Jahannam تَفُورُ kerana Allah memberitahukannya, tetapi kita tidak mengetahui secara terperinci bagaimana فَوَرَان Jahannam itu. Ini merupakan disiplin penting dalam memahami nas tentang perkara ghaib.
Perkara ini sangat penting kerana apabila manusia mendengar perkataan تَفُورُ, dia mungkin terus membayangkan air mendidih. Dari sudut bahasa, gambaran itu boleh membantu memahami medan makna. Tetapi kita tidak boleh berkata bahawa neraka mempunyai air yang mendidih dengan cara yang sama seperti air di dunia semata-mata berdasarkan lafaz ini. Nas tidak menyatakan bahawa yang menggelegak itu ialah air. Yang disebut ialah Jahannam itu تَفُورُ. Maka kita hendaklah kekal pada lafaz. Kita mengatakan bahawa Jahannam berada dalam keadaan menggelegak atau bergelora. Apakah hakikat gerakan itu, bagaimana sifatnya, apakah bahan yang terlibat dan bagaimana keadaan tersebut berlaku, semuanya tidak perlu direka tanpa dalil. Ini menjadikan tafsir lebih kuat kerana ia berpijak pada nas.
Perkataan وَهِيَ pula mempunyai fungsi yang lebih daripada sekadar kata ganti. Dengan hadirnya هِيَ, al-Quran membentuk satu jumlah yang menerangkan keadaan Jahannam. Dalam istilah nahu, هِيَ ialah مبتدأ, manakala تَفُورُ ialah jumlah fi‘liyyah yang menjadi خبر. Maka struktur وَهِيَ تَفُورُ memberikan makna “sedangkan ia menggelegak”. Ini merupakan jumlah ismiyyah dari segi permulaannya kerana dimulai dengan kata ganti nama, walaupun khabarnya berbentuk jumlah fi‘liyyah. Struktur seperti ini memberikan gambaran bahawa keadaan تَفُورُ merupakan keadaan yang melekat pada subjek yang disebut, iaitu Jahannam. Kita tidak perlu membuat dakwaan balaghah yang terlalu mutlak bahawa jumlah ismiyyah sentiasa bermakna kekal, kerana konteks menentukan nuansa, tetapi struktur ini memang memberikan satu gambaran yang jelas tentang keadaan Jahannam ketika peristiwa itu berlaku.
Huruf waw pada awal وَهِيَ juga menghubungkan jumlah ini dengan apa yang telah disebut sebelumnya. Ia boleh difahami sebagai waw al-hal dalam konteks ini, iaitu menerangkan keadaan sesuatu ketika peristiwa sebelumnya berlaku. Mereka mendengar bunyi شهيق daripada Jahannam, sedangkan Jahannam itu dalam keadaan تَفُورُ. Maka hubungan antara شَهِيقًا dan تَفُورُ menjadi sangat rapat. Bunyi yang mereka dengar bukan gambaran yang berdiri sendiri. Ayat terus memberikan gambaran keadaan Jahannam yang mengiringi bunyi tersebut. Dalam bahasa yang lebih mudah, seolah-olah al-Quran berkata bahawa mereka mendengar bunyi yang mengerikan daripada Jahannam dalam keadaan Jahannam itu sendiri sedang menggelegak. Dengan itu, pendengaran dan keadaan neraka menjadi satu adegan yang bersambung.
Dari sudut ini, تَفُورُ memberikan penjelasan terhadap suasana yang melahirkan شَهِيقًا tanpa kita perlu mengatakan secara terperinci bahawa bunyi itu keluar kerana sebab fizikal tertentu. Kita hanya tahu bahawa kedua-duanya berlaku dalam gambaran yang sama. Mereka mendengar شهيق daripada Jahannam, dan Jahannam itu تَفُورُ. Al-Quran menyatukan kedua-duanya untuk memberikan gambaran yang semakin dahsyat. Tidak perlu kita menentukan secara saintifik hubungan sebab-akibat antara فَوَرَان dan شهيق. Yang penting ialah kedua-duanya menjadi sebahagian daripada gambaran Jahannam.
Kata kerja تَفُورُ juga menunjukkan bahawa Jahannam digambarkan sebagai sesuatu yang mempunyai gerakan. Ini tidak semestinya bermaksud kita perlu membayangkan gerakan seperti objek dunia yang bergerak dari satu tempat ke tempat lain. فَوَرَان bukan semestinya pergerakan berpindah tempat. Ia ialah keadaan bergelora atau menggelegak. Oleh itu, Jahannam boleh berada di tempatnya tetapi tetap تَفُورُ. Ini penting supaya kita tidak tersalah faham bahawa تَفُورُ bermaksud neraka bergerak secara fizikal dari satu tempat ke tempat lain. Tidak. Yang digambarkan ialah keadaan bergelora dan menggelegak.
Perkataan فَوَرَان juga mempunyai unsur keluasan dan kekuatan yang tidak terdapat pada keadaan yang tenang. Sesuatu yang menggelegak menunjukkan bahawa terdapat tenaga yang besar di dalamnya. Apabila air mendidih, ia tidak berada dalam keadaan tenang. Ia bergerak, menghasilkan gelembung dan bergolak. Sekali lagi, kita menggunakan pengalaman dunia hanya untuk memahami makna bahasa. Hakikat Jahannam tidak boleh disamakan dengan periuk air di dunia. Namun gambaran linguistik ini membantu manusia memahami bahawa al-Quran tidak menggambarkan neraka sebagai tempat yang statik.
Dalam konteks Surah al-Mulk, gambaran وَهِيَ تَفُورُ datang pada penghujung ayat selepas manusia dicampakkan ke dalamnya dan mendengar شهيق daripadanya. Susunan ini sangat kuat. Mula-mula berlaku tindakan terhadap penghuni, kemudian mereka mendengar bunyi, kemudian diberikan gambaran tentang keadaan neraka. Dengan itu, pembaca seolah-olah dibawa semakin dekat kepada suasana Jahannam. Pada awalnya kita mengetahui bahawa ada azab. Kemudian manusia dicampakkan ke dalamnya. Kemudian mereka mendengar bunyi. Kemudian neraka digambarkan sedang menggelegak. Semua ini menjadikan gambaran semakin nyata tanpa memerlukan penjelasan yang terlalu panjang dalam ayat asal.
Namun fokus kita hendaklah tetap pada وَهِيَ تَفُورُ. Ungkapan ini sendiri sudah cukup untuk menunjukkan bahawa Jahannam berada dalam keadaan yang aktif dan menggelegak. Jangan sampai perbahasan terhadapnya berubah menjadi perbahasan panjang tentang semua sifat neraka sehingga lafaz utama hilang daripada perhatian. Setiap pengembangan perlu kembali kepada تَفُورُ. Apakah maknanya? Apakah kekuatan lafaznya? Mengapa Allah memilihnya? Apakah kesan penggunaan kata kerja mudhari‘? Apakah hubungan هِيَ dengan Jahannam? Apakah hubungan waw dengan keadaan sebelumnya? Apakah batas yang perlu dijaga dalam memahami hakikatnya? Semua persoalan ini membawa kita kembali kepada ungkapan yang sama.
Akar ف و ر juga memberikan satu gambaran yang kuat dalam bahasa Arab kerana perkataan tersebut digunakan untuk keadaan yang mendidih. Apabila seseorang melihat periuk yang airnya mula menggelegak, dia melihat perubahan keadaan yang jelas. Air yang sebelumnya tenang menjadi aktif. Gelembung naik. Permukaan bergerak. Haba menghasilkan perubahan. Lafaz فَارَ digunakan untuk menggambarkan keadaan tersebut. Apabila al-Quran menyandarkan تَفُورُ kepada Jahannam, ia menggunakan satu pengalaman yang diketahui manusia untuk memberikan gambaran tentang sesuatu yang jauh lebih besar daripada pengalaman tersebut. Dengan demikian, manusia diberi satu pintu untuk memahami kedahsyatan neraka tanpa mendakwa bahawa pengalaman dunia sama dengan hakikat akhirat.
Di sini terdapat satu kaedah penting dalam memahami sifat-sifat perkara ghaib: persamaan pada nama atau lafaz tidak semestinya membawa persamaan pada hakikat. Kita boleh memahami bahawa sesuatu itu تَفُورُ berdasarkan makna bahasa, tetapi kita tidak mengatakan bahawa فَوَرَان Jahannam sama dengan فَوَرَان air dunia. Sama seperti kita memahami bahawa Jahannam mempunyai api, tetapi kita tidak mengatakan api neraka sama seperti api dapur. Lafaz yang sama memberikan makna asas yang boleh difahami, tetapi hakikat sesuatu itu bergantung kepada realitinya. Dengan prinsip ini, kita boleh mengimani ayat tanpa menyerupakan perkara ghaib dengan perkara dunia.
Perkataan هِيَ juga mengandungi satu penegasan bahawa yang تَفُورُ ialah Jahannam. Dalam bahasa Melayu, kita mungkin menggunakan “ia”, tetapi “ia” kadang-kadang terlalu umum. Dalam konteks ayat, هِيَ mempunyai rujukan yang jelas. Ia kembali kepada Jahannam. Maka kita tidak boleh menukar rujukan itu kepada api secara khusus tanpa dalil. Ada perbezaan antara mengatakan “Jahannam menggelegak” dan “api neraka menggelegak”. Yang pertama lebih dekat dengan lafaz. Kita boleh mengatakan “neraka itu menggelegak” kerana هِيَ merujuk kepada Jahannam. Jika kita mahu menyebut api, kita memerlukan nas lain yang menyokong perincian tersebut. Ketepatan seperti ini penting dalam penulisan tafsir.
Huruf waw dalam وَهِيَ juga menjadikan ungkapan ini berfungsi sebagai keadaan yang mengiringi peristiwa sebelumnya. Dalam bahasa Melayu, “sedangkan ia menggelegak” mungkin lebih tepat daripada sekadar “dan ia menggelegak” kerana waw al-hal memberikan nuansa keadaan yang sedang berlangsung ketika sesuatu peristiwa berlaku. Ini menjadikan gambaran lebih hidup. Mereka mendengar شهيق, sedangkan Jahannam berada dalam keadaan تَفُورُ. Penggunaan “sedangkan” memperlihatkan bahawa تَفُورُ ialah keadaan yang menyelubungi adegan tersebut.
Dari sudut nahu, هِيَ ialah dhamir munfasil yang berada pada kedudukan mubtada, manakala تَفُورُ ialah fi‘l mudhari‘ dan fa‘ilnya dhamir mustatir yang kembali kepada هِيَ. Maka secara struktur, ayat itu bermaksud “ia, ia menggelegak”. Pengulangan rujukan ini bukan pengulangan makna yang sia-sia. هِيَ menentukan subjek, sementara تَفُورُ menyatakan keadaan subjek. Ini ialah struktur yang mudah tetapi kuat. Dalam bahasa Melayu kita mungkin mengatakan “ia sedang menggelegak”. Dalam bahasa Arab al-Quran, bentuk yang digunakan memberikan struktur yang tersusun dan padat.
Kata kerja تَفُورُ pula ialah fi‘l mudhari‘ yang marfu‘ dengan dhammah zahirah pada akhirnya kerana tidak ada عامل yang menasabkan atau menjazmkannya. Tetapi perincian i‘rab ini, walaupun benar, tidak boleh mengalihkan perhatian daripada makna. Yang lebih penting ialah bahawa bentuk mudhari‘ memberikan gambaran keadaan yang sedang berlangsung. Dalam konteks ayat akhirat, ia membawa pembaca kepada suasana yang aktif. Jahannam tidak digambarkan hanya sebagai sesuatu yang telah menggelegak kemudian berhenti, tetapi sebagai sesuatu yang berada dalam keadaan فَوَرَان.
Penggunaan fi‘l mudhari‘ juga selaras dengan sifat gambaran al-Quran yang membawa pembaca seolah-olah melihat peristiwa. Kata kerja mudhari‘ sering memberikan rasa pergerakan yang sedang berlaku. Apabila dibaca تَفُورُ, pembaca tidak sekadar mendapat maklumat “Jahannam mempunyai sifat menggelegak”, tetapi seolah-olah melihat keadaan itu berlaku di hadapannya. Ini menjadikan gambaran lebih kuat. Kita tidak perlu mendakwa bahawa semua penggunaan mudhari‘ dalam bahasa Arab mesti membawa makna berterusan, tetapi dalam konteks ini, makna keadaan yang sedang berlangsung sangat jelas.
Perkataan تَفُورُ juga tidak memerlukan objek. Ia merupakan kata kerja yang boleh digunakan secara lazim untuk keadaan mendidih atau menggelegak. Ini sesuai kerana perhatian bukan kepada sesuatu yang direbus oleh Jahannam, tetapi kepada keadaan Jahannam itu sendiri. Allah tidak menyebut “ia mendidihkan sesuatu”, tetapi “ia menggelegak”. Dengan itu, Jahannam sendiri menjadi pusat gambaran. Ini penting kerana ayat tidak sedang memberitahu kita tentang objek lain, tetapi tentang keadaan neraka.
Apabila manusia membaca وَهِيَ تَفُورُ, dia perlu membayangkan satu tempat yang tidak tenang. Namun “membayangkan” di sini bukan bermaksud mencipta rupa neraka dengan imaginasi secara bebas. Kita hanya memahami gambaran yang diberikan. Jahannam menggelegak. Itu sahaja yang kita tetapkan. Kita tidak perlu mencipta bentuk dinding, warna, ukuran, jenis api, kelajuan gerakan atau keadaan fizikal yang tidak disebut. Semakin banyak manusia menambah perkara tanpa dalil, semakin jauh dia daripada ketepatan nas.
Dalam ilmu tafsir, perkara ini sangat penting kerana ayat-ayat tentang neraka sering menjadi tempat manusia memasukkan cerita-cerita yang tidak mempunyai asas yang kuat. Lafaz تَفُورُ sendiri sudah sangat kuat. Tidak ada keperluan untuk menambah gambaran sensasi yang tidak disebut. Cukuplah kita menjelaskan bahawa فَوَرَان menunjukkan keadaan menggelegak dan bergelora, lalu kita mengambil pengajaran bahawa Jahannam bukan tempat yang tenang tetapi tempat azab yang dahsyat. Ini sudah memadai untuk menggerakkan hati.
Perkataan تَفُورُ juga menunjukkan bahawa kedahsyatan neraka bukan sekadar pada kandungan, tetapi pada keadaannya. Sesuatu tempat boleh mempunyai api tetapi api itu boleh berada dalam keadaan terkawal. Dalam gambaran ini, Jahannam tidak digambarkan sebagai api yang terkawal atau tenang. Ia تَفُورُ. Ini memberikan satu gambaran bahawa keadaan neraka sendiri menambahkan kegentaran penghuni. Mereka bukan hanya berada di tempat yang berbahaya; mereka berada dalam tempat yang digambarkan dengan keadaan bergelora.
Hubungan antara شَهِيقًا dan تَفُورُ sangat menarik. شَهِيقًا memberi gambaran melalui pendengaran, manakala تَفُورُ memberi gambaran melalui gerakan. Dengan satu ungkapan, manusia mendengar; dengan ungkapan yang lain, dia mendapat gambaran tentang keadaan sumber bunyi. Ini menghasilkan gabungan indera dan gerakan. Kita mendengar شهيق, dan kita mengetahui bahawa Jahannam sedang تَفُورُ. Al-Quran tidak perlu menerangkan dengan banyak perkataan bahawa keadaan itu mengerikan. Pemilihan dua lafaz tersebut sudah cukup.
Namun kita perlu berhati-hati supaya tidak mengatakan bahawa شهيق secara pasti terhasil “kerana” فَوَرَان. Ayat meletakkan kedua-duanya dalam satu gambaran, tetapi tidak semestinya menetapkan hubungan sebab-akibat secara saintifik. Kita boleh mengatakan bahawa kedua-duanya menggambarkan suasana Jahannam yang dahsyat. Kita tidak perlu mengatakan bahawa satu menghasilkan satu lagi melainkan ada dalil yang jelas. Ini ialah satu lagi contoh penting tentang disiplin dalam tafsir.
Lafaz وَهِيَ juga mengandungi kesinambungan rujukan. Jahannam disebut sebagai sesuatu yang sudah dikenali dalam konteks. Kemudian kata ganti هِيَ mengambil alih. Dalam bahasa Arab, penggunaan dhamir selepas menyebut marji‘ merupakan perkara biasa. Tetapi dalam konteks al-Quran, ia juga menjaga keindahan susunan. Jika nama Jahannam diulang, ayat mungkin menjadi lebih berat dan kurang ringkas. Dengan هِيَ, pembaca tidak kehilangan rujukan kerana konteks sangat jelas.
Perkara ini menunjukkan bahawa pemahaman satu ayat kadang-kadang bergantung kepada ayat sebelumnya. Kita tidak boleh memotong kata ganti daripada konteks. هِيَ bukan kata ganti yang bebas. Ia mempunyai marji‘. Dalam perbahasan kita, marji‘ tersebut ialah Jahannam. Oleh itu, apabila kita mengatakan “ia menggelegak”, “ia” bukan api secara automatik, bukan penghuni neraka, bukan tempat lain, tetapi Jahannam. Ketepatan rujukan ini merupakan asas kepada tafsir.
Dari sudut terjemahan, “dan ia menggelegak” ialah terjemahan yang paling dekat dengan bentuk literal. Tetapi jika ingin menonjolkan fungsi waw al-hal, “sedangkan ia menggelegak” boleh menjadi lebih kuat. Perkataan “sedang” juga sesuai untuk memberikan gambaran proses yang berlaku. “Sedangkan ia sedang menggelegak” mungkin agak berulang dalam bahasa Melayu, tetapi membantu menjelaskan makna mudhari‘. Dalam penulisan tafsir, lebih baik kita menerangkan bahawa تَفُورُ menunjukkan keadaan menggelegak yang sedang berlaku daripada terikat kepada satu terjemahan sahaja.
Ada juga terjemahan yang menggunakan “bergolak” kerana فَوَرَان memberikan makna gerakan. “Bergolak” sesuai dari segi suasana, tetapi ia mungkin kehilangan unsur mendidih. “Menggelegak” mengekalkan unsur yang lebih dekat dengan akar kata. Oleh itu, huraian yang terbaik ialah menyebut kedua-duanya: Jahannam menggelegak dan bergelora. Tetapi jangan menjadikan kedua-dua perkataan tersebut sebagai dua keadaan yang berasingan. Ia adalah usaha bahasa Melayu untuk membawa keluasan makna فَوَرَان.
Akar ف و ر juga digunakan dalam bahasa Arab untuk keadaan yang meluap atau muncul dengan kuat. Dalam al-Quran, akar yang sama digunakan dalam beberapa konteks untuk menggambarkan keadaan yang mendidih atau meluap. Ini membantu kita memahami bahawa lafaz tersebut mempunyai medan makna yang konsisten. Namun kita tidak perlu membawa terlalu banyak contoh yang tidak berkaitan kerana fokus kita ialah وَهِيَ تَفُورُ. Yang penting ialah memahami bahawa فَوَرَان bukan sekadar panas, tetapi panas yang disertai keadaan menggelegak atau bergelora.
Dalam memahami ayat ini, kita juga boleh melihat perbezaan antara sifat dan peristiwa. Jika al-Quran mengatakan Jahannam “شديدة الحرارة”, ia akan menggambarkan sifat kepanasan. Tetapi تَفُورُ menggambarkan peristiwa atau keadaan yang sedang berlaku. Ini menjadikan gambaran lebih dinamik. Neraka tidak hanya mempunyai sifat panas; ia sedang menggelegak. Bahasa al-Quran mengubah sesuatu yang abstrak menjadi sesuatu yang dapat digambarkan melalui pergerakan.
Pergerakan dalam تَفُورُ juga bukan pergerakan yang tenang. Ia adalah gerakan yang lahir daripada tekanan atau haba. Dalam pengalaman manusia, sesuatu yang mendidih mempunyai tenaga di dalamnya. Oleh itu, perkataan ini membawa kesan kekuatan. Kita boleh mengatakan bahawa lafaz tersebut sesuai dengan suasana azab kerana ia memberikan gambaran tentang ketegangan dan keganasan keadaan. Tetapi sekali lagi, kita tidak boleh mengubah gambaran bahasa menjadi ukuran fizikal yang tidak diberikan.
Ada satu lagi dimensi yang sangat penting, iaitu bahawa kata kerja تَفُورُ memberikan gambaran berterusan. Jika digunakan kata kerja lampau فَارَتْ, ia boleh menggambarkan bahawa sesuatu telah menggelegak. Tetapi تَفُورُ memberikan gambaran bahawa keadaan itu sedang berlangsung. Ini sesuai dengan suasana akhirat yang bukan satu peristiwa singkat. Kita tidak perlu menetapkan tempoh berdasarkan ayat ini, tetapi bentuk kata kerja memang memberikan rasa kesinambungan. Jahannam dalam gambaran ini tidak berada dalam keadaan tenang pada saat itu; ia تَفُورُ.
Penggunaan هِيَ تَفُورُ juga menjadikan Jahannam seolah-olah menjadi subjek yang jelas dalam gambaran. Walaupun تَفُورُ secara nahu mempunyai fa‘il tersembunyi yang kembali kepada هِيَ, pembaca terus melihat Jahannam sebagai pusat tindakan. Ini menambahkan kesan bahawa neraka bukan sekadar tempat yang pasif menerima penghuni. Ia digambarkan dalam keadaan bergelora. Kita tidak perlu membuat kesimpulan bahawa Jahannam mempunyai kehendak seperti manusia hanya kerana kata kerja tersebut. Bahasa Arab boleh menyandarkan perbuatan atau keadaan kepada sesuatu benda tanpa menjadikannya manusia.
Ini penting dalam memahami ungkapan yang menggambarkan benda atau tempat dengan sifat perbuatan. Dalam bahasa Melayu pun kita berkata “laut mengamuk”, “api marak” atau “air menggelegak” tanpa bermaksud laut, api dan air mempunyai akal seperti manusia. Maka apabila Jahannam disebut تَفُورُ, kita memahami gambaran keadaan, bukan memberikan sifat manusia kepada neraka. Bahasa al-Quran menggunakan gaya yang sesuai untuk menggambarkan kedahsyatan.
Dalam konteks akhirat, kita juga tidak perlu takut untuk menerima lafaz secara hakiki pada kadar yang diberitakan. Ada sesetengah orang apabila mendengar sesuatu yang ghaib terus berkata bahawa ia hanya metafora. Ini tidak diperlukan. Al-Quran memberitahu bahawa Jahannam تَفُورُ. Kita mengimani bahawa ia benar-benar berada dalam keadaan yang sesuai dengan lafaz tersebut. Kita tidak perlu mengubahnya menjadi “hati orang kafir bergolak” atau “rasa bersalah manusia menggelegak”. Makna literalnya ialah Jahannam itu تَفُورُ. Kesan rohaninya boleh dibincangkan, tetapi tidak menggantikan makna asal.
Dalam masa yang sama, menerima makna hakiki tidak bermaksud menyerupakan Jahannam dengan periuk di dunia. Ini dua perkara berbeza. Kita boleh mengatakan bahawa air dunia menggelegak dan Jahannam juga disebut تَفُورُ, tetapi tidak mengatakan bahawa kedua-duanya mempunyai hakikat yang sama. Nama dan makna bahasa boleh dikongsi, sedangkan hakikat sesuatu berbeza. Ini merupakan kaedah yang sangat penting dalam memahami nas ghaib.
Ungkapan وَهِيَ تَفُورُ juga memperlihatkan bahawa al-Quran menggunakan kata kerja yang sangat ringkas tetapi kaya. Jika kita hendak menerangkan secara panjang dalam bahasa biasa bahawa neraka berada dalam keadaan panas yang menyebabkan sesuatu di dalamnya bergerak, bergolak dan menggelegak, kita memerlukan banyak perkataan. Tetapi al-Quran memilih satu lafaz تَفُورُ. Inilah salah satu bentuk ijaz yang sangat kuat. Satu kata kerja menggantikan penerangan panjang.
Oleh sebab itu, penterjemah perlu berhati-hati supaya tidak menterjemahkan تَفُورُ dengan satu perkataan yang terlalu lemah. “Ia panas” tidak cukup. “Ia menyala” juga tidak tepat sepenuhnya kerana فَوَرَان bukan sekadar nyalaan. “Ia berapi” juga terlalu umum. “Ia menggelegak” lebih dekat. “Ia bergelora” boleh membantu menjelaskan. “Ia menggelegak dan bergelora” merupakan huraian yang lebih luas. Dalam tafsir, kita boleh menyebut beberapa unsur makna tanpa menganggap semua perkataan Melayu itu sebagai padanan satu lawan satu.
Perkataan “menggelegak” sendiri mempunyai satu kesan yang kuat kerana ia membayangkan keadaan yang tidak stabil. Sesuatu yang menggelegak sentiasa bergerak. Ia tidak diam. Ini sangat sesuai dengan suasana neraka yang digambarkan al-Quran. Kita tidak perlu menambah cerita tentang percikan, gelombang atau bentuk tertentu kerana ayat tidak menyebutnya. Cukuplah gambaran menggelegak.
Apabila kita memikirkan hubungan antara “menggelegak” dan “mendengar شهيق”, kita dapat memahami bagaimana al-Quran membina suasana melalui dua pancaindera. Bunyi memberi kesan kepada pendengaran, manakala تَفُورُ memberikan gambaran visual atau gerakan. Walaupun ayat tidak mengatakan mereka “melihat” فَوَرَان, pembaca dapat membayangkan keadaan Jahannam. Ini menjadikan gambaran lebih hidup. Tetapi sekali lagi, kita tidak boleh mengatakan bahawa penghuni neraka pasti melihat semua bentuk فَوَرَان berdasarkan ayat ini. Yang disebut ialah mereka mendengar شهيق dan Jahannam تَفُورُ.
Perkara ini memperlihatkan keindahan susunan al-Quran. Satu lafaz menerangkan pengalaman manusia, satu lagi menerangkan keadaan Jahannam. Hubungan antara kedua-duanya sangat rapat. Jika kita hanya membaca سَمِعُوا لَهَا شَهِيقًا tanpa وَهِيَ تَفُورُ, kita mendapat gambaran bunyi. Tetapi apabila ditambah وَهِيَ تَفُورُ, sumber bunyi itu mendapat gambaran tambahan. Neraka bukan sekadar tempat yang mengeluarkan bunyi; ia berada dalam keadaan menggelegak. Dengan itu, gambaran menjadi lebih dahsyat.
Namun, ayat ini tidak menyatakan bahawa فَوَرَان itu disebabkan kemarahan Jahannam dalam lafaz yang sedang kita bincangkan. Dalam ayat berikutnya terdapat gambaran lain tentang الغيظ, tetapi kita tidak perlu memasukkannya sebagai makna langsung تَفُورُ. Kita boleh mengatakan bahawa konteks keseluruhan memberikan suasana kemarahan dan kedahsyatan, tetapi تَفُورُ sendiri bermaksud menggelegak atau bergelora. Jangan mencampurkan makna lafaz dengan makna ayat lain sehingga lafaz asal hilang.
Begitu juga, تَفُورُ tidak bermaksud “ia membenci”. Ia tidak bermaksud “ia marah”. Ia bermaksud menggelegak atau bergelora. Jika terdapat unsur kemarahan dalam ayat lain, itu merupakan perbahasan lain. Ketepatan seperti ini amat penting jika kita mahu membina tafsir yang kuat. Setiap lafaz mesti diberikan makna yang sesuai dengan akar kata dan konteksnya.
Perkataan وَهِيَ pula tidak bermaksud “dan api itu”. Ia bermaksud “dan ia”, dengan rujukan kepada Jahannam. Dalam bahasa Melayu, kadang-kadang penterjemah boleh menggunakan “neraka itu” untuk mengelakkan kekaburan. Tetapi secara literal, هِيَ ialah “ia”. Huraian tafsir hendaklah menjelaskan bahawa rujukan tersebut ialah Jahannam. Ini membantu pembaca memahami struktur bahasa Arab.
Dari sudut balaghah, penggunaan dhamir selepas menyebut marji‘ memberikan satu bentuk kepadatan. Pembaca tidak perlu mendengar nama Jahannam berulang kali. Sekali nama disebut, kata ganti sudah cukup untuk meneruskan gambaran. Ini menjadikan ayat terasa bergerak. Ada Jahannam, kemudian هِيَ, kemudian تَفُورُ. Bahasa bergerak dengan cepat daripada nama kepada keadaan.
Dalam konteks pengajaran, kata kerja تَفُورُ juga mengingatkan bahawa azab Allah bukan sesuatu yang boleh dipandang ringan. Manusia sering membayangkan hukuman hanya sebagai keputusan. Tetapi al-Quran menggambarkan keadaan yang menyertai hukuman. Jahannam تَفُورُ. Ia bukan sekadar nama tempat. Ia adalah tempat yang digambarkan dengan keadaan yang menggerunkan. Ini menjadikan ancaman lebih nyata.
Namun, sekali lagi, tujuan gambaran ini bukan untuk memuaskan rasa ingin tahu manusia tentang bentuk neraka. Tujuannya ialah peringatan. Apabila Allah memberitahu bahawa Jahannam تَفُورُ, manusia hendaklah takut kepada kekufuran dan maksiat, memperbaiki iman dan tidak menangguhkan taubat. Ilmu tentang lafaz membawa kepada khashyah apabila hati memahami kebesaran berita tersebut. Jika seseorang hanya menghafal bahawa تَفُورُ bermaksud menggelegak tetapi tidak mengambil apa-apa pengajaran, dia telah mengambil sebahagian daripada ilmu tetapi belum mengambil manfaat sepenuhnya.
Dalam memahami perkataan فَوَرَان, kita juga perlu menyedari bahawa bahasa Arab menggunakan kata kerja tersebut untuk keadaan yang sangat aktif. Apabila seseorang berkata فَارَ الْقِدْرُ, gambaran yang datang ialah periuk yang mendidih. Ini berbeza daripada قَرُبَ الغليان atau lafaz lain yang hanya menunjukkan hampir mendidih. فَارَ menunjukkan keadaan itu telah berlaku. Maka تَفُورُ dalam ayat ini menunjukkan bahawa Jahannam bukan hampir menggelegak; ia berada dalam keadaan menggelegak. Ini menjadikan ancaman lebih nyata.
Bentuk mudhari‘ تَفُورُ juga boleh membawa makna proses yang sedang berlaku. Jika kita terjemahkan “ia menggelegak”, pembaca mungkin memahami keadaan semasa. Ini lebih kuat daripada “ia telah menggelegak” yang boleh memberi gambaran peristiwa selesai. Al-Quran memilih bentuk yang sesuai dengan gambaran keadaan yang sedang berlangsung. Dengan demikian, pembaca seolah-olah tidak hanya diberitahu tentang satu peristiwa yang telah berlalu, tetapi dibawa melihat keadaan Jahannam pada saat itu.
Perkara ini juga memperlihatkan bagaimana al-Quran menggunakan bentuk tatabahasa untuk menyokong gambaran. Bukan sahaja pilihan akar kata penting, bahkan pilihan masa kata kerja juga penting. تَفُورُ ialah mudhari‘, bukan madhi. Ini memberikan rasa hidup. Dalam perbahasan tafsir, kita tidak perlu mengatakan bahawa setiap mudhari‘ bermaksud “sentiasa selama-lamanya”, tetapi kita boleh mengatakan bahawa ia memberikan gambaran keadaan yang sedang berlaku dalam konteks ayat. Ini ialah penjelasan yang lebih tepat.
Ungkapan وَهِيَ تَفُورُ juga menunjukkan bahawa Jahannam mempunyai keadaan yang dapat digambarkan dengan kata kerja yang biasanya digunakan bagi sesuatu yang mendidih. Ini merupakan salah satu cara al-Quran mendekatkan perkara ghaib kepada pemahaman manusia. Manusia tidak dapat melihat Jahannam sekarang, tetapi manusia memahami apa yang dimaksudkan dengan sesuatu yang menggelegak. Dengan bahasa tersebut, Allah memberikan gambaran yang boleh difahami tanpa membuka seluruh hakikat alam ghaib kepada manusia.
Ini juga merupakan contoh bahawa ilmu manusia tidak menjadi ukuran kepada semua hakikat. Jika seseorang berkata, “Saya tidak pernah melihat neraka menggelegak, maka saya tidak boleh percaya,” dia sebenarnya mengukur wahyu dengan pengalaman dirinya. Sedangkan perkara ghaib memang berada di luar pengalaman biasa. Kita percaya kerana Allah memberitahu. Pengalaman manusia mempunyai batas, sedangkan ilmu Allah meliputi segala sesuatu.
Dari sudut akidah, kita menerima bahawa Jahannam ialah realiti yang diciptakan Allah dan bahawa sifat-sifat yang diberitakan tentangnya adalah benar. Kita tidak menjadikannya sekadar simbol psikologi. وَهِيَ تَفُورُ ialah berita tentang Jahannam. Kita mengimani bahawa Jahannam تَفُورُ sebagaimana yang Allah firmankan. Tetapi kita tidak menentukan bagaimana keadaan itu secara terperinci. Ini merupakan keseimbangan antara ithbat dan menyerahkan kaifiat kepada Allah.
Jika seseorang mengubah تَفُورُ menjadi “hati manusia yang dipenuhi rasa takut”, dia telah memindahkan rujukan daripada Jahannam kepada manusia. Ini tidak tepat. Jika seseorang mengatakan bahawa تَفُورُ hanyalah metafora bagi “kemarahan Allah”, dia juga telah mengalihkan lafaz daripada makna asalnya. Yang disebut ialah هِيَ تَفُورُ, dan هِيَ merujuk kepada Jahannam. Maka makna asas ialah Jahannam menggelegak. Pengajaran tambahan boleh disebut, tetapi tidak menggantikan makna tersebut.
Dalam masa yang sama, kita tidak boleh mengatakan bahawa “menggelegak” mesti difahami tepat seperti air di dunia. Itu juga tidak perlu. Makna bahasa difahami, hakikat diserahkan. Ini ialah pendekatan yang menjaga kesucian nas daripada dua jenis penyimpangan: tahrif makna dan tashbih hakikat. Kita tidak mengubah makna تَفُورُ menjadi sesuatu yang lain, dan kita tidak menyerupakan فَوَرَان Jahannam dengan فَوَرَان sesuatu di dunia secara mutlak.
Perkataan وَهِيَ juga memberikan kesinambungan kepada subjek. Apabila seseorang membaca ayat itu, dia tidak perlu bertanya siapa yang تَفُورُ. Dhamir telah menjawabnya. Ini menunjukkan kepadatan bahasa. Jika Jahannam disebut semula, ia akan menjadi pengulangan. Dengan هِيَ, hubungan antara ayat menjadi lebih halus. Ini juga menunjukkan mengapa memahami dhamir dalam al-Quran sangat penting. Kesilapan mengenal pasti marji‘ boleh membawa kepada kesilapan memahami seluruh gambaran.
Jahannam sebagai marji‘ هِيَ juga memberikan satu perkara yang menarik dari sudut tatabahasa: kata nama tempat atau nama khas boleh diperlakukan sebagai feminin dalam bahasa Arab. Ini bukan bermaksud Jahannam mempunyai jantina biologis seperti makhluk manusia, tetapi ia ialah persoalan tatabahasa. Oleh itu, هِيَ digunakan. Jangan membawa makna gender manusia kepada kata ganti ini. Ia hanyalah struktur bahasa.
Kata kerja تَفُورُ pula disesuaikan dengan subjek feminin tunggal هِيَ. Jika subjeknya lelaki tunggal, bentuknya akan berbeza. Penyesuaian ini menunjukkan ketepatan nahu. Al-Quran menggunakan bentuk yang tepat bagi rujukan Jahannam. Dalam satu ayat pendek, tatabahasa dan makna berpadu.
Kita juga boleh melihat bahawa waw pada وَهِيَ tidak memerlukan kita menganggapnya sekadar “dan” dalam semua nuansa. Dalam terjemahan, “sedangkan” sering lebih baik kerana jumlah selepasnya menerangkan keadaan ketika peristiwa sebelumnya berlaku. Ini merupakan contoh bahawa terjemahan literal tidak semestinya menghasilkan terjemahan terbaik. Penterjemah perlu memahami fungsi nahu sebelum memilih perkataan Melayu.
Dalam bahasa Melayu, “sedangkan ia menggelegak” memberikan satu gambaran keadaan yang sedang berlangsung. Mereka mendengar bunyi daripada neraka, sedangkan neraka itu menggelegak. Struktur ini sesuai dengan hubungan antara dua jumlah. Ia juga mengekalkan rasa bahawa فَوَرَان berlaku serentak dengan pengalaman pendengaran mereka.
Perkataan تَفُورُ juga mempunyai kesan bahawa keadaan Jahannam bukan sesuatu yang boleh dianggap terkawal. Menggelegak ialah keadaan yang menunjukkan tenaga dan ketidakstabilan. Dalam konteks azab, gambaran ini menambah rasa takut. Tetapi kita tidak perlu menambah sifat yang tidak disebut seperti “meletup”, “memuntahkan api” atau “menghancurkan segala sesuatu” hanya kerana kita mahu membesarkan gambaran. Ayat sudah cukup kuat dengan تَفُورُ.
Penambahan yang tidak berasas boleh menyebabkan tafsir menjadi cerita. Tafsir yang baik tidak memerlukan cerita tambahan untuk menjadikan ayat menakutkan. Lafaz Allah sendiri sudah mempunyai kekuatan. Perkataan تَفُورُ membawa gambaran yang sangat jelas. Tugas kita ialah menerangkan medan makna, bukan mencipta pemandangan yang tidak diberitakan.
Jika kita melihat perkataan ini dari sudut akar kata, ف و ر ialah akar tiga huruf yang menghasilkan beberapa bentuk berkaitan dengan keadaan menggelegak dan meluap. Dalam bahasa Arab, فَوَّرَ boleh membawa makna menyebabkan sesuatu menggelegak atau memunculkan keadaan yang kuat, sementara فَارَ ialah menjadi menggelegak. Dalam ayat ini digunakan تَفُورُ daripada bentuk فَارَ يَفُورُ. Ini menunjukkan bahawa Jahannam sendiri menjadi subjek yang mengalami keadaan فَوَرَان. Ia bukan disebut sebagai sesuatu yang sedang menyebabkan objek lain mendidih dalam struktur ini. Fokusnya ialah keadaan Jahannam.
Ini memberikan satu lagi perbezaan penting. Jika ayat mengatakan bahawa Jahannam “تُفَوِّرُ” sesuatu, struktur dan maknanya akan berbeza. Tetapi تَفُورُ menunjukkan Jahannam berada dalam keadaan menggelegak. Oleh itu, terjemahan perlu mengekalkan makna intransitif tersebut. “Ia menggelegakkan sesuatu” adalah salah. “Ia menggelegak” adalah lebih tepat.
Dari sudut gambaran, keadaan menggelegak biasanya melibatkan gerakan dari dalam ke luar. Kita tidak perlu mengatakan bahawa ini bermaksud sesuatu di dalam Jahannam sedang naik ke permukaan kerana ayat tidak menyebutnya. Tetapi medan makna فَوَرَان memberikan gambaran tenaga dalaman yang menyebabkan keadaan bergelora. Ini membantu pembaca memahami mengapa lafaz tersebut sangat kuat. Namun semua perincian fizikal tetap berada di luar nas.
Apabila kita menyebut “gerakan dari dalam”, kita perlu berhati-hati supaya tidak menjadikannya tafsiran literal yang pasti tentang struktur Jahannam. Ia hanyalah gambaran bahasa yang biasa dikaitkan dengan mendidih. Hakikat akhirat tidak boleh ditentukan berdasarkan analogi. Ini merupakan sempadan penting dalam penulisan ilmiah.
Kita juga boleh melihat bahawa ayat ini tidak menggunakan kata sifat “فَوَّارَة” atau “فَوْرَان” tetapi kata kerja تَفُورُ. Pilihan kata kerja menjadikan keadaan lebih bergerak. Jika disebut “وهي فائرة”, gambaran mungkin lebih bersifat sifat. Tetapi “تَفُورُ” memberikan peristiwa yang sedang berlaku. Kita tidak perlu membandingkan semua kemungkinan bentuk yang tidak digunakan, tetapi memahami pilihan sebenar sudah cukup untuk melihat kekuatan bahasa.
Dalam konteks keseluruhan ayat, kata kerja تَفُورُ juga berada selepas شَهِيقًا. Ini menghasilkan peralihan daripada bunyi kepada keadaan. Pembaca mula-mula “mendengar”, kemudian “melihat” secara imaginatif keadaan neraka yang menggelegak. Peralihan ini menjadikan gambaran lebih lengkap. Ia menunjukkan bagaimana al-Quran boleh membina suasana melalui beberapa perkataan tanpa huraian panjang.
Walaupun demikian, kita perlu membezakan antara “melihat secara imaginatif” dengan “ayat menyatakan mereka melihat”. Ayat hanya menyebut pendengaran dan keadaan Jahannam. Jangan mengatakan bahawa penghuni neraka dalam ayat ini “melihat Jahannam menggelegak” kerana lafaz tersebut tidak menyatakan penglihatan. Kita boleh mengatakan bahawa pembaca mendapat gambaran visual melalui makna kata kerja تَفُورُ, tetapi itu berbeza daripada mendakwa penghuni melihatnya. Ketelitian seperti ini penting.
Perkataan تَفُورُ juga memberikan satu gambaran tentang keterbukaan keadaan neraka. Sesuatu yang menggelegak biasanya tidak tenang di permukaan. Tetapi kita tidak boleh menggunakan ayat ini untuk menentukan struktur fizikal neraka. Tidak disebut sama ada ia mempunyai permukaan, bekas, ruang atau bentuk tertentu. Oleh itu, tafsir yang benar berhenti pada makna menggelegak dan bergelora.
Ungkapan وَهِيَ تَفُورُ juga tidak boleh dipisahkan daripada sifat ghaib yang menjadi asas keimanan. Kita menerima berita tersebut bukan kerana kita dapat membuktikannya dengan eksperimen dunia, tetapi kerana sumbernya ialah wahyu Allah. Ini tidak bermaksud akal tidak mempunyai fungsi. Akal memahami bahasa dan memahami bahawa perkara ghaib mungkin diketahui melalui wahyu. Tetapi akal tidak mempunyai kuasa untuk mencipta kaifiat perkara yang tidak diberikan oleh wahyu.
Dari sudut pengajaran, تَفُورُ mengajar bahawa ancaman neraka bukan gambaran tempat yang dingin atau pasif. Ia menggambarkan keadaan yang dahsyat. Perkataan ini sahaja sudah cukup untuk menimbulkan rasa takut kepada Allah. Orang yang memahami lafaz ini sepatutnya lebih serius dalam menjaga tauhid dan menjauhi kekufuran. Tetapi peringatan ini hendaklah sentiasa disertai dengan kefahaman bahawa Allah juga membuka pintu taubat. Ayat ancaman bertujuan mencegah manusia daripada menuju kepada keadaan tersebut.
Namun fokus kepada lafaz tidak membenarkan kita meluaskan perbahasan kepada semua persoalan fiqh atau akidah yang tidak berkaitan. Yang kita perlu faham ialah bahawa تَفُورُ ialah satu gambaran tentang Jahannam. Maka apabila seseorang membaca ayat tersebut, dia hendaklah berhenti seketika dan merenungi mengapa Allah memilih kata kerja ini. Mengapa bukan “تحترق”, “تشتعل” atau lafaz lain yang berkaitan dengan api? Kerana setiap lafaz mempunyai nuansa tersendiri. تَفُورُ membawa gambaran mendidih dan menggelegak. Ia menambah unsur gerakan kepada gambaran neraka.
Perkataan تَفُورُ juga tidak sama sepenuhnya dengan تَشْتَعِلُ yang bermaksud menyala atau terbakar. تشتعل lebih dekat kepada nyalaan api, sedangkan تفور membawa keadaan menggelegak. Ini menunjukkan bahawa al-Quran tidak memilih perkataan hanya kerana ia berkaitan dengan api. Ia memilih lafaz yang membentuk gambaran khusus. Dengan itu, kita tidak sepatutnya menggantikan تَفُورُ dengan “menyala” tanpa penjelasan.
Begitu juga تَفُورُ tidak sama dengan تَغْلِي secara mutlak walaupun kedua-duanya boleh berkaitan dengan mendidih. Lafaz غلي lebih umum dalam konteks mendidih, manakala فَوَرَان mempunyai gambaran tertentu tentang mendidih dan meluap. Dalam ayat-ayat al-Quran yang lain, kedua-dua akar boleh muncul dalam gambaran neraka. Ini menunjukkan bahawa bahasa al-Quran sangat teliti dalam memilih lafaz. Kita tidak perlu menyamakan semua perkataan yang hampir makna. Setiap lafaz membawa nuansanya.
Jika seseorang menerjemahkan وَهِيَ تَفُورُ sebagai “dan ia menyala”, dia mungkin menangkap suasana api tetapi kehilangan unsur menggelegak. Jika diterjemahkan “dan ia terbakar”, dia mendapat unsur api tetapi kehilangan gerakan فَوَرَان. Jika diterjemahkan “dan ia mendidih”, dia mendapat unsur panas dan gerakan tetapi mungkin pembaca membayangkan cecair tertentu. Oleh itu, “menggelegak” atau “bergolak” bersama penjelasan tentang makna فَوَرَان lebih baik.
Dalam penulisan tafsir, kita boleh mengatakan bahawa تَفُورُ menggambarkan Jahannam dalam keadaan “menggelegak dengan dahsyat”. Perkataan “dengan dahsyat” bukan terjemahan langsung bagi تَفُورُ tetapi penjelasan konteks. Lafaz itu sendiri sudah membawa gambaran yang kuat, manakala konteks Jahannam menjadikan keadaan tersebut dahsyat. Kita perlu membezakan terjemahan dengan tafsiran supaya pembaca tahu mana lafaz asal dan mana huraian.
Perkataan وَهِيَ juga menunjukkan bahawa keadaan tersebut disandarkan terus kepada Jahannam. Ini memberikan satu gambaran bahawa neraka bukan sekadar bekas yang menyimpan azab. Ia sendiri berada dalam keadaan yang bergelora. Ini menjadikan konsep tempat azab lebih nyata. Tetapi kita tidak perlu mengatakan bahawa Jahannam mempunyai kesedaran seperti manusia. Penyandaran kata kerja kepada sesuatu tempat ialah gaya bahasa yang biasa dan tidak semestinya membawa makna kesedaran.
Perkara ini sama seperti manusia berkata “laut mengamuk” atau “api menelan”. Kita memahami maksudnya tanpa mengatakan laut mempunyai akal. Dalam al-Quran, bahasa tentang neraka boleh menjadi lebih kuat kerana ia adalah perkara ghaib, tetapi kita tetap membaca mengikut kaedah bahasa. وَهِيَ تَفُورُ menunjukkan keadaan Jahannam.
Dalam konteks ini, perkataan “ia” dalam bahasa Melayu mungkin kelihatan kurang kuat. Tetapi itu ialah akibat sifat bahasa. Bahasa Arab mempunyai هِيَ yang terus membawa rujukan kepada Jahannam. Dalam tafsir Melayu, kita boleh menyebut “Jahannam itu menggelegak” untuk menghilangkan kekaburan. Tetapi kita perlu menyedari bahawa pengulangan “Jahannam” ialah penjelasan, bukan lafaz yang diulang dalam ayat asal.
Dari sudut hubungan dengan ayat sebelumnya, penggunaan waw pada وَهِيَ menunjukkan bahawa keadaan تَفُورُ berlaku bersamaan dengan peristiwa yang disebut. Mereka mendengar شهيق daripada Jahannam, sedangkan Jahannam itu menggelegak. Ini menjadikan gambaran seolah-olah berlaku di hadapan pembaca. Tidak ada jurang panjang antara bunyi dan keadaan. Kedua-duanya menjadi satu suasana.
Perkara ini juga menjelaskan mengapa kata kerja تَفُورُ lebih sesuai daripada kata nama فَوَرَان. Jika al-Quran menyebut “وهي فوران”, struktur itu tidak akan memberikan makna yang sama. Kata kerja menjadikan keadaan itu berlaku. Pembaca mendapat gambaran gerakan. Inilah kekuatan kata kerja dalam menggambarkan peristiwa.
Dalam tadabbur, manusia boleh merenungi bahawa kehidupan dunia mempunyai keadaan yang kadang-kadang tenang dan kadang-kadang bergelora. Tetapi keadaan akhirat yang digambarkan di sini bukan tempat manusia mencari ketenangan dunia. Jahannam تَفُورُ. Ini menjadi peringatan supaya manusia tidak memilih jalan yang membawa kepada tempat tersebut. Kita tidak perlu menambah perincian lain. Lafaz ini sendiri sudah cukup.
Satu lagi perkara penting ialah bahawa تَفُورُ tidak menunjukkan sekadar “berbunyi”. Bunyi telah disebut melalui شَهِيقًا. تَفُورُ menunjukkan keadaan. Ini membantu kita membezakan kedua-dua lafaz. شَهِيقًا berkaitan dengan apa yang didengar. تَفُورُ berkaitan dengan keadaan Jahannam. Jika seseorang menyamakan kedua-duanya sebagai “bunyi yang kuat”, dia telah kehilangan perbezaan penting antara dua gambaran.
Begitu juga تَفُورُ tidak bermaksud “mereka mendidih”. Subjeknya ialah هِيَ, iaitu Jahannam. Penghuni neraka ialah mereka yang mendengar. Struktur ini sangat jelas. Kita tidak boleh mengalihkan kata kerja kepada penghuni. Perbezaan ini penting kerana ayat sedang menggambarkan dua pihak: manusia yang mengalami pendengaran dan Jahannam yang berada dalam keadaan menggelegak.
Apabila kita memisahkan struktur tersebut, kita dapat melihat susunan yang sangat indah: سَمِعُوا memberi manusia sebagai subjek; لَهَا menghubungkan pengalaman kepada Jahannam; شَهِيقًا memberi bunyi; وَهِيَ mengembalikan perhatian kepada Jahannam; تَفُورُ memberi keadaan Jahannam. Dalam beberapa perkataan, al-Quran berulang-alik antara manusia dan neraka dengan sangat pantas. Ini menghasilkan gambaran yang dinamik. Mereka mendengar; neraka menggelegak. Pendengar dan sumber bunyi berada dalam satu adegan.
Walaupun demikian, fokus kita tetap pada وَهِيَ تَفُورُ. Struktur ini boleh berdiri sebagai gambaran lengkap tentang keadaan Jahannam. Ia tidak memerlukan kita mengetahui semua bentuk azab lain untuk memahami bahawa keadaan neraka adalah dahsyat. Perkataan تَفُورُ sudah menyampaikan unsur gerakan, panas dan keganasan keadaan.
Dalam penulisan ilmiah, kita juga perlu mengelakkan dakwaan bahawa “فَوَرَان menunjukkan bahawa neraka sentiasa meletup” kerana meletup bukan makna asal فَارَ. Begitu juga “neraka melimpah keluar” tidak semestinya tepat kerana فَوَرَان tidak semestinya bermaksud sesuatu keluar daripada bekas. Makna asasnya ialah mendidih atau menggelegak. Jika terdapat unsur meluap dalam konteks tertentu, ia boleh disebut sebagai nuansa, tetapi jangan menjadikannya makna utama tanpa dalil.
Kita juga tidak boleh mengatakan bahawa تَفُورُ bermaksud “mengeluarkan asap” kerana itu bukan makna lafaz. Jika ada asap dalam nas lain, itu perbahasan lain. Setiap lafaz mempunyai medan makna. Ketelitian seperti ini menjadikan tafsir lebih dipercayai.
Dalam konteks balaghah, pemilihan kata kerja yang berkaitan dengan mendidih menghasilkan satu gambaran yang kuat tanpa perlu menyebut “sangat panas”. Jika Allah hanya menyebut bahawa Jahannam sangat panas, pembaca mungkin memahami tahap haba secara abstrak. Tetapi apabila disebut تَفُورُ, pembaca mendapat gambaran keadaan yang bergerak. Inilah keindahan gambaran al-Quran. Ia tidak hanya memberitahu sifat; ia memperlihatkan keadaan.
Perkataan تَفُورُ juga mempunyai hubungan dengan konsep tenaga dan gerakan dalam pengalaman manusia, tetapi kita tidak perlu menggunakan sains untuk menjelaskan ayat. Bahkan terlalu banyak istilah sains boleh menyebabkan manusia menyangka bahawa hakikat neraka boleh diukur dengan hukum fizik dunia. Tidak. Sains dunia mengkaji alam dunia berdasarkan pemerhatian. Jahannam ialah perkara ghaib yang kita ketahui melalui wahyu. Kita boleh menggunakan ilmu bahasa untuk memahami lafaz, tetapi kita tidak boleh menjadikan eksperimen dunia sebagai ukuran muktamad terhadap hakikat akhirat.
Dalam hal ini, ayat وَهِيَ تَفُورُ menjadi contoh yang sangat baik tentang batas “analisis saintifik” terhadap al-Quran. Kita boleh menerangkan bahawa فَوَرَان dalam dunia ialah keadaan yang berkaitan dengan perubahan tenaga dan mendidih, tetapi tidak boleh mengatakan bahawa ayat ini ialah formula saintifik tentang neraka. Ayat bukan buku fizik. Ia ialah wahyu yang memberitakan perkara ghaib dan memberikan peringatan kepada manusia.
Oleh itu, jika seseorang mahu menggunakan ayat ini dalam tadabbur ilmiah, pendekatan yang lebih selamat ialah mengatakan bahawa lafaz تَفُورُ menggunakan gambaran fenomena yang diketahui manusia, iaitu menggelegak, untuk mendekatkan kefahaman tentang kedahsyatan Jahannam. Jangan mengatakan bahawa saintis akan dapat mengukur “fَوَرَان Jahannam” atau menentukan suhu neraka berdasarkan ayat. Itu melampaui nas.
Perkara yang sama berlaku dalam tafsir yang menggunakan perbandingan dengan gunung berapi. Gunung berapi memang bergelora dan menggelegak dalam sesetengah keadaan, tetapi tidak boleh dikatakan bahawa Jahannam ialah seperti gunung berapi. Perbandingan hanya boleh membantu pembaca memahami bahawa فَوَرَان ialah keadaan aktif dan bergelora. Hakikat neraka jauh lebih besar dan ghaib. Lebih baik menggunakan perbandingan yang sederhana daripada membina teori.
Dalam bahasa Arab, فَوَرَان juga boleh dikaitkan dengan keadaan sesuatu yang meluap kerana tekanan atau panas. Ini menjadikan lafaz sesuai dengan suasana neraka. Namun, apabila kita membaca “وهي تفور”, kita tidak perlu memikirkan hanya tentang api. Yang menjadi subjek ialah Jahannam. Ini memberikan gambaran bahawa keseluruhan tempat tersebut berada dalam keadaan فَوَرَان. Ayat tidak mengehadkan keadaan itu kepada satu unsur tertentu.
Kata ganti هِيَ juga membantu memahami bahawa yang digambarkan ialah keseluruhan Jahannam. Jika kita mengatakan “api itu menggelegak”, kita telah mempersempitkan rujukan daripada Jahannam kepada api. Sedangkan lafaz asal lebih luas. Oleh itu, terjemahan “neraka itu menggelegak” lebih tepat. Ini mungkin kelihatan sederhana, tetapi kesalahan kecil dalam rujukan boleh mengubah keluasan makna ayat.
Dalam tadabbur, keluasan ini penting. Jahannam sebagai keseluruhan tempat azab digambarkan تَفُورُ. Ini memberikan kesan bahawa suasana tempat itu sendiri menakutkan. Penghuni bukan sekadar berada di dalam ruang yang mengandungi satu api. Mereka berada dalam Jahannam yang digambarkan dalam keadaan bergelora. Ini memperkuat gambaran azab tanpa memerlukan kita menambah perincian lain.
Perkataan وَهِيَ juga mengekalkan kesinambungan antara dua gambaran: suara dan gerakan. Jahannam mengeluarkan atau mempunyai شهيق, dan Jahannam تَفُورُ. Ini menjadikan gambaran bersifat berlapis. Satu lapisan didengar, satu lapisan dibayangkan melalui gerakan. Kesemuanya bersatu dalam satu adegan.
Apabila seseorang membaca ayat ini dengan tadabbur, dia boleh berhenti pada lafaz تَفُورُ dan bertanya: apakah perbezaan antara tempat yang panas dan tempat yang menggelegak? Jawapannya, panas hanya menerangkan suhu, manakala menggelegak memberikan gambaran keadaan yang bergerak dan bergelora. Maka Allah memilih lafaz yang lebih kuat. Ini mengajar manusia supaya tidak merendahkan ancaman akhirat kepada satu gambaran yang terlalu sederhana.
Namun jangan pula dikatakan bahawa تَفُورُ menunjukkan suhu tertentu. Tidak ada angka suhu dalam ayat. Kita tidak tahu berapa darjah. Menentukan suhu berdasarkan ayat adalah tidak ilmiah. Lafaz bahasa bukan alat pengukuran kuantitatif. Ia memberikan gambaran kualitatif tentang keadaan. Inilah batas yang perlu dijaga.
Begitu juga kita tidak boleh menentukan kelajuan فَوَرَان. Tidak disebut. Kita tidak boleh menentukan ukuran gelembung atau tekanan. Tidak disebut. Semua itu bukan tugas tafsir lafzi. Tugas kita ialah memahami bahawa Jahannam berada dalam keadaan menggelegak dan bergelora. Ini sudah merupakan makna yang sangat berat.
Jika kita melihat ayat ini dari sudut pendidikan hati, تَفُورُ mengingatkan manusia bahawa akibat kekufuran bukan sesuatu yang ringan. Seseorang mungkin di dunia mempunyai rumah yang tenang, kehidupan yang selesa, makanan yang banyak dan tempat tidur yang nyaman. Tetapi keselesaan dunia tidak menjamin keselamatan akhirat. Al-Quran menggambarkan Jahannam dengan satu lafaz yang menunjukkan keadaan yang bertentangan dengan ketenangan. Ia تَفُورُ. Oleh itu, manusia perlu melihat kehidupan dunia bukan sekadar dari sudut keselesaan sementara, tetapi dari sudut keselamatan akhirat.
Walaupun begitu, jangan menjadikan ayat ini sebagai alasan untuk memandang hina orang lain yang hidup susah atau menganggap kesusahan dunia sebagai tanda seseorang menuju neraka. Itu tidak ada kaitan langsung dengan lafaz تَفُورُ. Ayat ini berbicara tentang Jahannam, bukan tentang ukuran kemewahan dunia. Pengajaran yang benar ialah manusia hendaklah menjaga iman dan amal, bukan menilai kedudukan orang lain berdasarkan keselesaan dunia.
Perkataan تَفُورُ juga boleh menjadi peringatan bahawa sesuatu yang kelihatan tenang pada dunia tidak semestinya menggambarkan hakikat akhirat. Manusia mungkin hidup tanpa rasa takut, tetapi akhirat mempunyai realiti yang tidak dapat dielakkan. Lafaz ini memecahkan ilusi bahawa neraka ialah tempat yang sunyi atau tidak aktif. Ia ialah tempat yang digambarkan dengan فَوَرَان.
Dalam hal ini, al-Quran menggunakan satu kata kerja yang manusia boleh faham tetapi hakikatnya tidak dapat diliputi. Inilah keseimbangan bahasa wahyu. Jika Allah menggunakan istilah yang langsung tidak dapat difahami manusia, manusia tidak akan dapat mengambil pengajaran. Tetapi jika Allah menerangkan perkara ghaib dengan terlalu banyak perincian yang hanya dapat diketahui selepas akhirat, manusia juga tidak akan mampu mencernanya. Maka digunakan lafaz seperti تَفُورُ yang mempunyai makna dalam bahasa manusia, sambil hakikatnya tetap berada di alam ghaib.
Ini juga menjelaskan mengapa tidak perlu mencari makna simbolik yang jauh. Selagi makna bahasa dapat difahami dan tidak bercanggah dengan nas, kita menerima makna tersebut. Jahannam benar-benar disebut تَفُورُ. Kita tidak perlu mengatakan bahawa “menggelegak” itu sebenarnya hanya bermaksud “perasaan manusia terhadap dosa”. Itu akan menghilangkan makna zahir. Dalam masa yang sama, kita tidak perlu menentukan kaifiatnya seperti sesuatu yang kita lihat di dunia. Kedua-dua perkara boleh berjalan bersama: makna ditetapkan, kaifiat diserahkan.
Dalam perbahasan akidah, ini merupakan pendekatan yang sangat penting. Nas tentang perkara ghaib tidak boleh diubah hanya kerana manusia tidak mampu membayangkannya. Ketidakmampuan membayangkan tidak sama dengan kemustahilan. Manusia tidak melihat banyak perkara yang wujud di dunia, apatah lagi perkara akhirat. Oleh itu, وَهِيَ تَفُورُ diterima berdasarkan khabar Allah.
Kita juga boleh melihat bahawa kata kerja تَفُورُ mempunyai satu bentuk yang sesuai dengan feminin tunggal. Jika Jahannam dianggap sebagai marji‘ feminin, bentuk kata kerja mudhari‘nya ialah تَفُورُ. Ini menunjukkan hubungan antara nahu dan makna. Kata ganti هِيَ dan bentuk تَفُورُ saling sesuai. Keserasian ini merupakan salah satu keindahan bahasa Arab al-Quran.
Dalam ayat tersebut, tidak disebut nama Jahannam sekali lagi kerana هِيَ sudah mencukupi. Tetapi dalam terjemahan Melayu, kadang-kadang lebih jelas jika disebut “neraka itu”. Ini bukan perubahan makna, tetapi penjelasan rujukan. Dalam penulisan tafsir, kita boleh menyebut kedua-duanya: “هِيَ merujuk kepada Jahannam, dan تَفُورُ bermaksud ia menggelegak atau bergelora.” Dengan itu, pembaca memahami struktur asal dan makna terjemahan.
Perkataan تَفُورُ juga mempunyai satu unsur bahawa keadaan itu tidak tersembunyi. Sesuatu yang menggelegak menghasilkan gerakan yang dapat dilihat jika manusia berada dalam keadaan melihat. Tetapi ayat tidak mengatakan bahawa penghuni melihatnya. Oleh itu, kita tidak boleh melangkaui teks. Kita boleh mengatakan bahawa al-Quran memberikan gambaran yang boleh divisualkan oleh pembaca, tetapi tidak mendakwa bahawa penglihatan ialah perkara yang disebut dalam lafaz ini.
Dari sudut susunan, وَهِيَ تَفُورُ berada selepas سَمِعُوا لَهَا شَهِيقًا. Ini menjadikan تَفُورُ seperti satu lapisan tambahan kepada gambaran. Pertama, bunyi. Kedua, keadaan sumber bunyi. Dengan itu, pembaca memahami bahawa bunyi itu bukan sesuatu yang terasing. Ia berlaku dalam suasana Jahannam yang menggelegak. Ini merupakan susunan yang sangat padat.
Dalam konteks ini, waw tidak sekadar menyambung dua ayat secara longgar. Ia menjadikan keadaan تَفُورُ berkait rapat dengan gambaran sebelumnya. Dalam terjemahan, “sedangkan ia menggelegak” boleh membawa hubungan itu dengan lebih jelas. Mereka mendengar شهيق, sedangkan Jahannam berada dalam keadaan menggelegak. Ini memberikan suasana serentak. Kita tidak perlu menetapkan bahawa kedua-dua peristiwa berlaku dengan ukuran masa yang sama seperti dunia, tetapi dari sudut penceritaan ia berada dalam satu adegan.
Terdapat juga satu kekuatan apabila al-Quran menggunakan “هِيَ” dan bukan nama Jahannam. Kata ganti tersebut membuatkan pembaca merasakan bahawa Jahannam sudah hadir dalam gambaran dan tidak perlu diperkenalkan semula. Ia seolah-olah sesuatu yang sudah berada di hadapan kesedaran pembaca. Ini menjadikan ayat lebih pantas dan padat.
Perkataan تَفُورُ pula menutup ayat dengan kata kerja. Penutup dengan kata kerja yang kuat memberikan kesan gerakan. Kita tidak perlu membuat teori tentang kesan bunyi huruf, tetapi secara struktur, ayat berakhir dengan perbuatan “menggelegak”. Ini menjadikan gambaran tidak berakhir pada keadaan statik. Pembaca ditinggalkan dengan gambaran Jahannam yang sedang bergelora.
Inilah salah satu sebab lafaz تَفُورُ sangat sesuai sebagai penutup. Jika ayat berakhir dengan kata nama biasa, gambaran mungkin lebih statik. Tetapi kata kerja memberi gerakan. Ia mengekalkan ketegangan. Jahannam masih تَفُورُ. Gambaran itu terasa belum berhenti. Walaupun kita tidak boleh menjadikan ini sebagai hukum balaghah mutlak, dari sudut rasa bahasa ia memang memberikan kesan yang kuat.
Dari sudut pengajaran, manusia hendaklah memahami bahawa neraka bukan perkara yang boleh dijadikan bahan gurauan. Lafaz تَفُورُ sahaja sudah cukup untuk menunjukkan bahawa al-Quran mahu manusia memandang serius ancaman tersebut. Orang yang beriman bukan hanya membaca ayat neraka untuk menakutkan orang lain. Dia membaca untuk menakutkan dirinya daripada jalan yang membawa kepada azab. Dia menjaga tauhid, menjauhi kekufuran, memperbanyak taubat dan memohon perlindungan Allah.
Tetapi sekali lagi, jangan mengatakan bahawa تَفُورُ sendiri bermaksud “Allah marah kepada mereka”. Itu bukan makna langsung lafaz. Allah mungkin menyebut keadaan neraka sebagai sebahagian daripada gambaran hukuman, tetapi lafaz تَفُورُ ialah menggelegak. Tafsir yang kuat ialah tafsir yang tidak mencampurkan semua makna menjadi satu sehingga tidak diketahui lagi apa yang berasal daripada lafaz dan apa yang berasal daripada pengajaran.
Begitu juga jangan mengatakan bahawa Jahannam تَفُورُ kerana “ia mahu memakan manusia” jika ayat ini sendiri tidak menyebut kehendak seperti itu. Kita boleh mengambil gambaran kedahsyatan, tetapi tidak boleh menambah niat atau kehendak yang tidak dinyatakan. Bahasa al-Quran sudah cukup.
Dalam perbahasan ini, terdapat juga satu pengajaran tentang keindahan bahasa Arab. Akar tiga huruf ف و ر menghasilkan lafaz yang ringkas tetapi penuh dengan gambaran. Bahasa Melayu memerlukan beberapa perkataan untuk menjelaskan “berada dalam keadaan mendidih, menggelegak dan bergelora”. Bahasa Arab menggunakan satu kata kerja تَفُورُ. Ini tidak bermakna bahasa Melayu kurang kaya, tetapi menunjukkan bahawa setiap bahasa mempunyai cara sendiri dalam memadatkan makna. Terjemahan tidak boleh dianggap menggantikan keseluruhan keindahan bahasa asal.
Oleh itu, orang yang membaca al-Quran dengan bahasa Arab mendapat manfaat daripada memahami akar kata. Jika dia hanya membaca terjemahan “ia menggelegak”, dia mendapat makna umum. Tetapi apabila dia memahami ف و ر dan kaitannya dengan فَوَرَان, dia mengetahui bahawa lafaz tersebut membawa gambaran yang lebih kuat. Ia bukan sekadar bergerak; ia menggelegak. Ia bukan sekadar panas; ia berada dalam keadaan mendidih atau bergelora.
Walaupun begitu, akar kata tidak boleh dijadikan alasan untuk mengumpulkan semua kemungkinan makna sehingga ayat menjadi terlalu luas. Akar kata memberikan medan makna, tetapi konteks menentukan makna yang sesuai. Dalam ayat ini, konteks Jahannam menjadikan “menggelegak” dan “bergolora” sesuai. Kita tidak perlu membawa makna-makna lain yang tidak berkaitan.
Kata kerja mudhari‘ تَفُورُ juga memberikan satu gambaran bahawa keadaan Jahannam itu sedang berlangsung ketika mereka mendengar شهيق. Ini membuatkan pengalaman mereka lebih berat. Mereka tidak mendengar bunyi daripada neraka yang tenang. Mereka mendengarnya dalam keadaan Jahannam sedang تَفُورُ. Hubungan ini menjadikan suasana lebih menakutkan tanpa perlu menambah kata sifat “menakutkan”.
Inilah kelebihan bahasa al-Quran: ia sering memberikan gambaran dan membiarkan kesannya bekerja dalam jiwa pembaca. Ia tidak perlu mengatakan “ini sangat menakutkan”. Lafaz تَفُورُ sendiri sudah membawa suasana yang berat. Pembaca yang memahami maknanya akan merasakan bahawa keadaan tersebut bukan keadaan biasa.
Dalam konteks pendidikan, ayat ini juga mengajar manusia supaya tidak tertipu dengan keadaan dunia. Dunia boleh menjadi tenang pada satu ketika dan bergelora pada ketika lain. Tetapi apa pun keadaan dunia, manusia perlu memikirkan kesudahan. Jahannam تَفُورُ. Ia bukan tempat yang diingini oleh sesiapa yang mengenal Allah. Oleh itu, orang yang beriman hendaklah sentiasa meminta perlindungan daripada neraka.
Namun, perbahasan tentang doa perlindungan daripada neraka merupakan perbahasan lain. Dalam fokus lafaz ini, yang penting ialah bahawa keadaan Jahannam yang digambarkan oleh تَفُورُ sepatutnya melahirkan rasa takut. Rasa takut itu kemudian membawa kepada tindakan yang benar. Jika rasa takut hanya berhenti pada emosi, manfaatnya terbatas. Jika ia membawa kepada taubat dan ketaatan, maka ia menjadi takut yang terpuji.
Ungkapan وَهِيَ تَفُورُ juga memperlihatkan bahawa al-Quran tidak menggambarkan Jahannam dengan istilah yang samar. Kata kerja yang digunakan sangat konkrit dari sudut bahasa. Manusia tahu apa yang dimaksudkan dengan sesuatu yang menggelegak. Walaupun hakikatnya ghaib, gambaran asasnya dapat difahami. Ini menjadikan berita akhirat lebih dekat kepada kesedaran manusia.
Dalam masa yang sama, manusia perlu menerima bahawa gambaran tersebut tidak boleh diliputi sepenuhnya oleh akal. “Menggelegak” di dunia mempunyai sebab dan keadaan tertentu. Jahannam mempunyai hakikat yang Allah sahaja mengetahui secara sempurna. Oleh itu, kita tidak perlu bertanya soalan yang tidak mempunyai jalan kepada jawapan seperti “apakah bahan yang mendidih dalam Jahannam?” atau “apakah struktur permukaan yang menghasilkan فَوَرَان?” Ayat tidak memberitahu. Soalan itu melampaui tujuan nas.
Jika kita berhenti pada lafaz, kita mendapat ilmu yang jelas. Jahannam itu هِيَ تَفُورُ. Ia menggelegak. Ini ialah berita wahyu. Dari berita tersebut, kita mengambil pengajaran bahawa neraka ialah tempat yang dahsyat. Kita takut kepadanya. Kita memohon perlindungan Allah. Kita memperbaiki iman. Kita tidak menunggu sehingga berita menjadi pengalaman.
Pada tahap ini, kita dapat melihat betapa luasnya makna yang terkandung dalam satu ungkapan. وَهِيَ menunjukkan rujukan kepada Jahannam. تَفُورُ menunjukkan keadaan menggelegak. Waw menghubungkan keadaan tersebut dengan pengalaman mendengar شهيق yang disebut sebelumnya. Kata kerja mudhari‘ memberikan rasa keadaan yang sedang berlangsung. Akar ف و ر membawa medan makna mendidih dan menggelegak. Kesemua unsur ini menghasilkan gambaran yang sangat kuat.
Tidak ada keperluan untuk menambah tajuk-tajuk kecil atau memecahkan perbahasan kepada bahagian-bahagian yang terlalu kecil apabila memahami ungkapan ini. Ia sendiri mempunyai satu pusat makna yang jelas: keadaan Jahannam yang menggelegak. Semua huraian hendaklah kembali kepada pusat itu. Bahasa, nahu, balaghah, akidah dan tadabbur hanyalah jalan untuk memperjelas makna tersebut.
Dalam hal ini, وَهِيَ تَفُورُ merupakan contoh bahawa satu kata kerja boleh membawa lebih banyak gambaran daripada satu ayat panjang yang bersifat penjelasan. “Menggelegak” ialah satu perkataan yang manusia faham melalui pengalaman dunia. Apabila Allah menggunakannya bagi Jahannam, manusia mendapat satu gambaran yang dekat tetapi tetap tidak dapat mengetahui keseluruhan hakikat. Ini ialah keseimbangan yang sangat indah antara bahasa manusia dan alam ghaib.
Akhirnya, makna yang perlu ditanam ialah bahawa Jahannam bukan tempat yang tenang. Al-Quran menggambarkannya sebagai sesuatu yang تَفُورُ. Ia berada dalam keadaan menggelegak dan bergelora. Penghuni yang dicampakkan ke dalamnya mendengar شهيق daripadanya, sedangkan ia berada dalam keadaan tersebut. Ini menjadikan gambaran ayat sangat kuat. Tidak perlu kita menambah perincian yang tidak disebut. Tidak perlu kita menjadikan ayat sebagai teori fizik. Tidak perlu kita mengubah makna literalnya menjadi simbol semata-mata. Kita menerima lafaz sebagaimana ia datang, memahami makna bahasanya, menjaga batas perkara ghaib dan mengambil peringatan daripadanya.
Perkataan وَهِيَ mengikat gambaran kepada Jahannam. Perkataan تَفُورُ menghidupkan Jahannam dengan gambaran gerakan yang menggelegak. Ia menunjukkan bahawa keadaan neraka bukan sekadar panas tetapi bergelora. Ia bukan sekadar suatu nama bagi tempat hukuman, tetapi suatu tempat yang digambarkan dengan keadaan yang sangat dahsyat. Dan apabila manusia masih berada di dunia, berita ini sepatutnya cukup untuk membangkitkan kesedaran bahawa keselamatan akhirat tidak boleh dipandang ringan.
Maka وَهِيَ تَفُورُ bukan sekadar ungkapan “dan ia menggelegak”. Ia ialah gambaran al-Quran tentang Jahannam yang berada dalam keadaan bergelora, menggelegak dan mendidih dengan cara yang sesuai dengan hakikat akhirat yang hanya Allah mengetahui kaifiatnya. Lafaz تَفُورُ membawa gerakan yang kuat, kata ganti هِيَ menetapkan bahawa Jahannam ialah subjek keadaan tersebut, dan waw menghubungkan keadaan itu dengan gambaran sebelumnya sehingga seluruh ayat menjadi satu adegan yang padu. Dengan memahami ketiga-tiga unsur ini, kita dapat melihat bagaimana al-Quran menyampaikan ancaman akhirat dengan lafaz yang sangat sedikit tetapi penuh dengan makna.
Sesungguhnya kekuatan ungkapan ini terletak pada kesederhanaannya. Allah tidak perlu menyebut panjang lebar bahawa neraka sangat panas, sangat bergerak, sangat bergelora dan sangat dahsyat. Satu kata kerja تَفُورُ sudah memberikan gambaran yang luas. Manusia hanya perlu membuka makna lafaz tersebut dan tunduk kepada berita wahyu. Jika hati masih hidup, satu perkataan seperti تَفُورُ sudah cukup untuk mengingatkan bahawa di hadapan manusia terdapat satu negeri akhirat yang bukan tempat untuk dipermainkan.
Selagi manusia masih hidup, dia belum berada dalam keadaan yang digambarkan oleh ayat ini. Dia masih mempunyai peluang untuk mendengar al-Quran, memahami peringatan dan memperbaiki jalan hidup. Tetapi ayat ini mengingatkan bahawa kehidupan dunia akan berakhir dan alam pembalasan akan datang. Pada hari itu, perkara yang dahulu hanya diketahui melalui wahyu akan menjadi realiti. Jahannam yang dahulu disebut dalam ayat akan menjadi tempat yang nyata bagi golongan yang menerima azab. Dan antara gambaran yang diberitakan ialah bahawa Jahannam itu وَهِيَ تَفُورُ.
Oleh itu, apabila lafaz ini dibaca, jangan hanya diterjemahkan “ia menggelegak” lalu diteruskan kepada ayat berikutnya. Berhenti seketika pada perkataan تَفُورُ. Rasakan beratnya pilihan lafaz. Fahami bahawa Allah tidak menyebut sekadar panas. Fahami bahawa Allah menggambarkan keadaan yang bergelora. Fahami bahawa kata kerja mudhari‘ memberikan gambaran keadaan yang sedang berlangsung. Fahami bahawa هِيَ kembali kepada Jahannam. Fahami bahawa waw menghubungkan gambaran ini dengan bunyi yang didengar oleh penghuni neraka. Kemudian lihatlah bagaimana satu ungkapan pendek sudah cukup untuk membina gambaran yang sangat dahsyat.
Dengan demikian, وَهِيَ تَفُورُ ialah ungkapan yang memperlihatkan keluasan bahasa al-Quran, ketepatan pilihan lafaz, kekuatan gambaran akhirat dan kedalaman peringatan kepada manusia. Ia mengajar bahawa Jahannam bukan sekadar nama, bukan sekadar konsep, dan bukan sekadar gambaran abstrak. Ia ialah realiti yang Allah beritakan, dan antara keadaan yang diberitakan tentangnya ialah bahawa ia تَفُورُ. Kita beriman kepada berita tersebut, memahami makna yang mampu kita fahami, tidak mereka-reka kaifiat yang tidak diberitakan, dan mengambil peringatan daripadanya sebelum tiba hari apabila manusia tidak lagi membaca berita tentang Jahannam sebagai peringatan, tetapi berhadapan dengan realiti yang telah diberitakan itu sendiri.
asa
https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/2230439908526320221?hl=en
