Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Falaq وَمِن شَرِّ ٱلنَّفَّٰثَٰتِ فِى ٱلْعُقَدِ (An-Falaq:4)
وَمِن شَرِّ ٱلنَّفَّـٰثَـٰتِ فِى ٱلْعُقَدِ ﴿سورة الفلق آية ٤﴾.
Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Falaq وَمِن شَرِّ ٱلنَّفَّٰثَٰتِ فِى ٱلْعُقَدِ (Al-Falaq:4)
وَمِن شَرِّ ٱلنَّفَّٰثَٰتِ فِى ٱلْعُقَدِ
Perbahasan tentang ayat ini hendaklah dimulakan dengan perhatian yang sangat teliti terhadap susunan lafaznya, kerana Allah سبحانه وتعالى tidak sekadar menyebut kewujudan sesuatu perbuatan yang membawa mudarat, bahkan Allah mengajar hamba-Nya bagaimana mengenal bentuk kejahatan yang perlu dimohon perlindungan daripada-Nya. Lafaz وَمِن شَرِّ merupakan kesinambungan daripada permohonan perlindungan yang telah disebut sebelumnya, sedangkan lafaz ٱلنَّفَّٰثَٰتِ فِى ٱلْعُقَدِ menjadi penjelasan terhadap salah satu bentuk kejahatan yang secara khusus disebut dalam surah ini. Dengan demikian, ayat ini bukan sekadar ayat yang menyebut tentang sihir secara umum, bahkan ia menyentuh satu bentuk perbuatan yang mempunyai unsur perancangan, ikatan, hembusan dan usaha tersembunyi untuk mendatangkan kemudaratan kepada orang lain. Lafaz النَّفَّاثَاتِ berasal daripada akar kata ن ف ث yang membawa makna meniup atau menghembus dengan hembusan yang ringan, khususnya hembusan yang disertai sedikit ludah atau tiupan daripada mulut. Apabila lafaz ini digabungkan dengan فِي الْعُقَدِ, gambaran yang terhasil ialah perbuatan menghembus pada simpulan-simpulan yang telah diikat, suatu amalan yang diketahui dalam konteks sihir. Oleh sebab itu, ayat ini mempunyai hubungan yang sangat rapat dengan hakikat bahawa kejahatan kadang-kadang tidak datang dalam bentuk yang kasar, terang dan mudah dikenal, tetapi datang melalui perbuatan tersembunyi yang sengaja dirancang, dilakukan secara berulang, dan ditujukan kepada sesuatu yang tidak diketahui oleh mangsa. Allah mengajar manusia supaya tidak menganggap bahawa segala bentuk bahaya mesti kelihatan secara zahir sebelum seseorang memohon perlindungan kepada-Nya. Dalam ayat ini sendiri, perkara yang menjadi perhatian ialah شَرِّ, iaitu kejahatan atau kemudaratan yang boleh terhasil daripada perbuatan tersebut, bukan kerana simpulan itu sendiri mempunyai kekuasaan, bukan kerana hembusan itu memiliki kuasa bebas, dan bukan pula kerana orang yang melakukan perbuatan tersebut memiliki kuasa mutlak terhadap kehidupan orang lain. Segala sesuatu tetap berada di bawah kekuasaan Allah سبحانه وتعالى. Inilah asas tauhid yang sangat penting ketika memahami ayat ini: Allah mengakui adanya perbuatan jahat, mengakui adanya sebab yang digunakan oleh manusia untuk melakukan kejahatan, dan mengajar hamba-Nya memohon perlindungan daripada kesannya, tetapi semua itu tidak pernah mengeluarkan sesuatu pun daripada kekuasaan dan qadar Allah.
Perhatian terhadap lafaz وَمِن شَرِّ juga sangat penting kerana Allah tidak menyuruh hamba-Nya berlindung daripada kewujudan makhluk atau benda secara mutlak, tetapi daripada شر, iaitu sisi keburukan yang terdapat pada sesuatu. Ini menunjukkan bahawa sesuatu perkara boleh mempunyai kewujudan sebagai makhluk Allah, tetapi apabila ia digunakan dalam bentuk yang membawa kejahatan, maka kejahatan tersebut menjadi sesuatu yang manusia diperintahkan supaya berlindung daripada-Nya. Dalam ayat ini, Allah tidak menyebut وَمِنَ النَّفَّاثَاتِ semata-mata, tetapi وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ. Ini memberikan perbezaan yang besar dari segi makna. Yang dimohon perlindungan bukan daripada makhluk manusia itu semata-mata, tetapi daripada شر perbuatan mereka. Manusia sebagai makhluk Allah tetap berada dalam lingkungan penciptaan Allah, tetapi perbuatan sihir, hasad, kezaliman dan usaha mendatangkan mudarat merupakan perkara yang perlu dijauhi. Dengan demikian, ayat ini mengajar suatu prinsip yang luas: seseorang Muslim tidak diperintahkan untuk hidup dalam ketakutan terhadap semua makhluk, tetapi diperintahkan untuk mengenal sumber bahaya dan berlindung kepada Rabb yang menguasai segala sesuatu. Ketakutan kepada makhluk tidak boleh berubah menjadi keyakinan bahawa makhluk mempunyai kuasa mutlak. Bahkan semakin seseorang memahami ayat ini, semakin jelas bahawa perlindungan yang sebenar bukanlah pada benda tertentu, bukan pada simpulan, bukan pada bacaan manusia, bukan pada objek yang dianggap mempunyai tenaga ghaib, tetapi pada Allah سبحانه وتعالى. Sebab yang jahat tetap sebab; makhluk tetap makhluk; dan Allah tetap Rabb al-Falaq yang segala sesuatu berada di bawah kekuasaan-Nya.
Lafaz النَّفَّاثَاتِ pula mengandungi bentuk mubalaghah, iaitu menunjukkan perbuatan menghembus dengan kuat dari segi pengulangan atau sifat perbuatan tersebut. Bentuk ini tidak sekadar memberikan gambaran seseorang yang meniup sekali lalu, tetapi memberikan gambaran perbuatan yang dilakukan dengan cara tertentu dan berulang pada simpulan-simpulan. Dalam konteks ayat ini, perbuatan tersebut bukanlah suatu hembusan biasa yang tidak mempunyai tujuan. Ia merupakan sebahagian daripada amalan yang disengajakan. Oleh itu, perhatian terhadap bentuk kata ini membawa manusia kepada satu hakikat: kejahatan kadang-kadang dilakukan melalui tindakan yang sangat kecil pada zahirnya, tetapi apabila ia disusun dengan niat dan kaedah tertentu, ia menjadi suatu bentuk perbuatan yang dimaksudkan untuk memberi kesan. Hembusan itu sendiri kelihatan lemah jika dilihat dari sudut kekuatan fizikal. Seseorang meniup simpulan tali, dan secara zahirnya tiada sesuatu yang besar berlaku. Namun Allah menyebutnya dalam surah perlindungan kerana yang menjadi persoalan bukan kekuatan fizikal hembusan itu semata-mata, tetapi tujuan, amalan dan unsur sihir yang dikaitkan dengannya. Ini menunjukkan bahawa penilaian terhadap sesuatu bahaya tidak semestinya berdasarkan ukuran zahir semata-mata. Sesuatu yang kecil pada pandangan manusia boleh menjadi sebahagian daripada usaha jahat apabila ia dilakukan dengan tujuan yang tertentu. Pada masa yang sama, ayat ini tidak membenarkan manusia membesar-besarkan perkara tersebut sehingga setiap masalah hidup ditafsirkan sebagai sihir. Al-Quran menetapkan kewujudan sihir dan menyebut bentuk tertentu daripadanya, tetapi manusia tetap diwajibkan berhati-hati daripada dakwaan tanpa bukti. Antara kesalahan besar dalam memahami ayat ini ialah menjadikan ayat perlindungan daripada sihir sebagai alasan untuk menuduh setiap penyakit, kegagalan, perselisihan rumah tangga, kerugian perniagaan atau gangguan kehidupan sebagai akibat sihir. Ayat ini mengajar perlindungan kepada Allah, bukan mengajar manusia menjadi penuduh terhadap orang lain.
Lafaz فِي ٱلْعُقَدِ pula memberikan gambaran yang sangat khusus. العُقَد adalah jamak kepada عقدة, iaitu simpulan. Simpulan terbentuk apabila sesuatu tali atau bahan seumpamanya diikat sehingga bahagian-bahagiannya saling berkaitan dan tidak mudah terlerai. Dalam konteks sihir, simpulan menjadi tempat perbuatan tersebut dilakukan. Gambaran ini sangat sesuai dengan sifat sihir yang tersembunyi. Orang yang melakukan perbuatan itu tidak perlu berdiri di hadapan mangsanya, tidak perlu menyerangnya secara terbuka, dan tidak perlu menggunakan kekuatan fizikal yang besar. Ia boleh dilakukan secara rahsia, melalui objek tertentu, pada tempat tertentu dan dengan cara yang tidak diketahui oleh mangsa. Justeru, penggunaan perkataan العقد di sini menggambarkan satu bentuk kejahatan yang mempunyai unsur tersembunyi, terkawal dan sengaja diusahakan. Simpulan juga mempunyai sifat mengikat. Dari sudut gambaran bahasa, sesuatu yang diikat menjadi lebih sukar untuk dilepaskan. Oleh itu, ayat ini memberikan gambaran yang sesuai dengan maksud amalan sihir: seseorang berusaha melakukan suatu perbuatan yang pada kepercayaan pelakunya bertujuan untuk mengikat atau mempengaruhi keadaan tertentu melalui amalan ghaib yang dilarang. Namun sekali lagi, seorang Muslim tidak boleh menjadikan simpulan itu sendiri sebagai sumber kekuasaan. Simpulan hanyalah objek yang digunakan dalam perbuatan tersebut. Allah سبحانه وتعالى sahaja yang memiliki kekuasaan mutlak terhadap segala makhluk dan segala sebab.
Apabila ayat ini dibaca bersama keseluruhan Surah Al-Falaq, kedudukan ayat keempat menjadi semakin jelas. Surah ini bermula dengan perintah قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلْفَلَقِ, kemudian menyebut مِن شَرِّ مَا خَلَقَ, kemudian menyebut bentuk kejahatan tertentu seperti غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ dan seterusnya وَمِن شَرِّ ٱلنَّفَّٰثَٰتِ فِى ٱلْعُقَدِ. Susunan ini menunjukkan bahawa manusia diajar berlindung kepada Allah daripada kejahatan dalam pelbagai bentuk, termasuk kejahatan yang bersifat tersembunyi dan dilakukan melalui amalan sihir. Ini memberikan satu pendidikan tauhid yang sangat kuat: perlindungan terhadap bahaya yang tidak dapat dilihat oleh mata hendaklah ditujukan kepada Allah yang melihat segala sesuatu. Manusia mempunyai keterbatasan. Dia mungkin mengetahui sebahagian sebab, tetapi tidak mengetahui semua sebab. Dia mungkin melihat sebahagian peristiwa, tetapi tidak mengetahui semua perkara yang berlaku di sebalik tabir. Dia mungkin mengetahui bahawa seseorang melakukan sesuatu, tetapi tidak mengetahui seluruh hakikat perbuatannya. Allah pula mengetahui segala yang tersembunyi dan segala yang nyata. Maka apabila Allah mengajar قُلْ أَعُوذُ, ia merupakan arahan supaya lidah mengucapkan pengakuan pergantungan kepada Allah, hati membenarkan pengakuan tersebut dan kehidupan manusia bergerak berdasarkan keyakinan bahawa keselamatan hakiki berada pada Allah.
Perkara yang perlu diberikan perhatian ialah penggunaan kata شَرِّ yang berbentuk mudaf kepada النَّفَّاثَاتِ. Allah tidak menyebut bahawa النَّفَّاثَاتِ mempunyai kuasa yang berdiri sendiri. Bahkan yang disebut ialah شر mereka. Ini penting untuk memutuskan segala bentuk khurafat yang mungkin muncul dalam fikiran manusia. Seseorang yang membaca ayat ini dengan aqidah yang benar akan berkata bahawa sihir itu wujud, perbuatan tersebut merupakan kejahatan, tetapi ia tidak mempunyai kuasa mutlak. Allah boleh membenarkan sesuatu kesan berlaku sebagai ujian dan Allah juga boleh menghalangnya. Tiada sesuatu pun berlaku di luar ilmu, kehendak dan kekuasaan Allah. Inilah yang membezakan tauhid daripada khurafat. Khurafat menjadikan sebab sebagai sesuatu yang berdiri sendiri. Tauhid mengiktiraf sebab tetapi tidak memutuskan sebab daripada Musabbib al-Asbab. Seseorang Muslim boleh mengambil langkah perlindungan yang disyariatkan, boleh membaca ayat-ayat Al-Quran, boleh berdoa, boleh melakukan ruqyah syar‘iyyah, boleh mengelakkan dirinya daripada perkara yang haram dan boleh mendapatkan rawatan apabila ada gangguan fizikal atau psikologi, tetapi semua usaha tersebut tidak boleh menjadikan hati bergantung kepada makhluk atau objek. Hati tetap bergantung kepada Allah. Itulah roh قُلْ أَعُوذُ.
Perbahasan mengenai النَّفَّاثَاتِ juga membawa kepada persoalan siapa yang dimaksudkan dengan lafaz tersebut. Dari sudut bentuk bahasa, النَّفَّاثَاتِ ialah bentuk jamak muannath salim bagi lafaz yang menunjukkan pelaku perbuatan menghembus. Para ahli tafsir menyebutnya dalam konteks wanita yang melakukan sihir kerana bentuk lafaznya, dan terdapat juga perbahasan bahawa ia boleh merujuk kepada para penyihir secara umum berdasarkan penggunaan bentuk feminin yang tidak semestinya terhad kepada perempuan dalam sesetengah gaya bahasa Arab. Yang paling penting bagi memahami ayat bukanlah menjadikan persoalan jantina sebagai pusat ayat, tetapi memahami bahawa yang dimaksudkan ialah pihak yang melakukan perbuatan menghembus pada simpulan dalam konteks sihir. Sekiranya lafaz itu difahami secara sempit sehingga seseorang menyangka bahawa hanya wanita tertentu sahaja yang menjadi sumber bahaya, maka tujuan ayat menjadi tersasar. Ayat ini menyebut satu bentuk perbuatan, bukan membuka ruang untuk menuduh satu kelompok manusia tanpa bukti. Apa yang ditekankan ialah شر perbuatan tersebut. Bahkan seseorang lelaki juga boleh melakukan sihir, dan seseorang perempuan juga boleh terlibat dalam perbuatan tersebut. Yang menjadi ukuran ialah perbuatan, bukan semata-mata jenis kelamin pelaku.
Dalam konteks ini, perlu dibezakan antara makna lafaz dan aplikasi kepada individu tertentu. Al-Quran menyebut النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ sebagai gambaran terhadap perbuatan yang dikenal dalam konteks sihir. Tetapi ayat tersebut tidak memberikan lesen kepada seseorang untuk berkata bahawa individu tertentu adalah penyihir hanya kerana dia bermusuh dengannya, tidak menyukainya, pernah berselisih dengannya atau berlaku sesuatu yang buruk selepas pertemuan dengannya. Dakwaan seperti itu memerlukan bukti, bukan sangkaan. Surah Al-Falaq mendidik manusia untuk berlindung, bukan untuk membina budaya tuduh-menuduh. Bahkan jika seseorang benar-benar bimbang terkena sihir, jalan yang ditunjukkan oleh wahyu ialah kembali kepada Allah, bukan sibuk mencari siapa yang hendak dipersalahkan. Apabila hati seseorang terlalu sibuk mencari pelaku, dia mungkin kehilangan tujuan utama surah, iaitu أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ. Dia mungkin mula bergantung kepada bomoh, dukun, tangkal, azimat, objek tertentu atau manusia yang mendakwa mempunyai pengetahuan ghaib. Pada ketika itu, bahaya yang lebih besar mungkin bukan lagi sekadar gangguan yang ditakutinya, tetapi kerosakan tauhid akibat pergantungan kepada selain Allah.
Ayat ini juga mempunyai kaitan yang mendalam dengan hakikat bahawa sihir merupakan salah satu bentuk kejahatan yang mempunyai unsur tersembunyi. Manusia secara semula jadi lebih mudah takut terhadap perkara yang dapat dilihat kerana perkara tersebut boleh dikenal melalui pancaindera. Apabila musuh berada di hadapan, seseorang boleh melihatnya. Apabila haiwan liar menyerang, seseorang boleh melarikan diri. Apabila api menyala, seseorang boleh menjauhinya. Tetapi perkara yang tersembunyi menyebabkan manusia lebih mudah cemas kerana dia tidak mengetahui apa yang sedang berlaku. Oleh itu, Allah mengajar manusia supaya berlindung kepada Rabb al-Falaq. Perkataan الفلق sendiri membawa gambaran terbitnya cahaya yang membelah kegelapan. Maka hubungan makna antara رب الفلق dan النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ sangat indah. Allah yang membelah kegelapan dengan cahaya ialah Allah yang menjadi tempat berlindung daripada kejahatan yang dilakukan secara tersembunyi dalam kegelapan. Manusia tidak perlu mengetahui seluruh rahsia untuk berlindung kepada Allah. Allah mengetahui apa yang manusia tidak ketahui. Allah melihat apa yang manusia tidak lihat. Allah mengetahui apa yang berlaku di tempat yang tidak dapat dicapai oleh pandangan manusia. Maka ketenangan orang beriman bukanlah kerana dia mengetahui semua perkara tersembunyi, tetapi kerana dia mengetahui Rabb yang mengetahui semua perkara tersembunyi.
Lafaz فِي ٱلْعُقَدِ juga memberikan gambaran bahawa perbuatan itu bukan dilakukan secara umum tanpa sasaran. Ada sesuatu yang menjadi tempat perbuatan tersebut, iaitu simpulan-simpulan. Dari segi bahasa, العقدة adalah sesuatu yang mengikat. Ikatan boleh menjadi simbol kepada keadaan yang tertahan, terikat dan tidak mudah terlerai. Walaupun seseorang tidak boleh memaksa setiap unsur bahasa menjadi tafsiran simbolik yang melampaui nas, gambaran bahasa ini tetap membantu memahami mengapa simpulan disebut. Perbuatan mengikat sesuatu lalu menghembus padanya menjadi sebahagian daripada amalan sihir yang dikenali. Dengan demikian, ayat ini menyentuh perbuatan yang mempunyai unsur fizikal yang sederhana tetapi tujuan yang dipercayai bersifat ghaib. Di sinilah pentingnya tauhid: seseorang Muslim tidak melihat objek fizikal itu sebagai sumber kuasa ghaib yang berdiri sendiri. Simpulan tidak mencipta kesan dengan sendirinya. Hembusan tidak mempunyai kuasa mutlak. Penyihir tidak memiliki kuasa bebas. Segala sesuatu berada di bawah kehendak Allah.
Hakikat ini selari dengan prinsip bahawa makhluk tidak boleh memberi manfaat atau mudarat secara bebas daripada Allah. Makhluk boleh menjadi sebab, tetapi sebab itu sendiri adalah ciptaan Allah. Air menghilangkan dahaga, tetapi Allah yang menciptakan air dan menjadikan sifat tertentu padanya. Ubat menjadi sebab kepada kesembuhan, tetapi Allah yang memberi kesembuhan. Api membakar, tetapi Allah yang menciptakan hukum sebab-akibat pada alam dan Dia berkuasa menghalang kesan tersebut apabila Dia kehendaki. Demikian juga apabila ayat ini menyebut perbuatan sihir, seseorang tidak boleh memahami bahawa penyihir mempunyai kuasa mutlak. Al-Quran sendiri menyebut dalam kisah sihir bahawa ahli sihir tidak dapat memberi mudarat kepada seseorang kecuali dengan izin Allah. Ini menunjukkan bahawa kekuasaan Allah tetap menjadi asas. Oleh itu, orang beriman tidak menafikan kewujudan sihir, tetapi dia juga tidak membesarkan sihir sehingga seolah-olah ia menjadi kuasa kedua yang menyaingi kekuasaan Allah. Penafian terhadap sihir boleh bercanggah dengan nas, manakala membesarkan sihir sehingga takut kepadanya secara mutlak boleh merosakkan keyakinan kepada Allah. Jalan yang benar ialah menetapkan apa yang ditetapkan wahyu dan menyerahkan segala kesan kepada Allah.
Apabila seseorang membaca وَمِن شَرِّ ٱلنَّفَّٰثَٰتِ فِى ٱلْعُقَدِ, dia sebenarnya sedang diajar untuk memohon perlindungan daripada hasil buruk suatu perbuatan, bukan semata-mata daripada pelakunya. Ini memberikan dimensi penting kepada konsep شر. Sesuatu perbuatan mungkin dilakukan oleh manusia tetapi kesannya melampaui pelaku tersebut. Sihir, misalnya, bertujuan membawa kesan kepada orang lain. Oleh sebab itu, Allah mengajar supaya berlindung daripada شر yang mungkin timbul. Ini juga menunjukkan bahawa seorang Muslim tidak boleh merasa dirinya terlalu kuat sehingga menganggap bahawa tiada kemungkinan dirinya terdedah kepada gangguan. Para nabi sendiri berdoa dan berlindung kepada Allah. Rasulullah صلى الله عليه وسلم sendiri mengajar umatnya berbagai-bagai doa perlindungan. Perlindungan bukan tanda kelemahan. Perlindungan ialah tanda ubudiyyah. Seseorang yang berlindung kepada Allah mengakui bahawa dirinya hamba dan Allah ialah Rabb. Dia tidak menganggap dirinya mampu menguasai segala keadaan. Dia mengakui bahawa terdapat perkara yang berada di luar pengetahuan dan kemampuan dirinya, lalu dia kembali kepada Tuhan yang tidak pernah terbatas ilmu dan kekuasaan-Nya.
Satu perkara yang perlu diperincikan ialah hubungan antara sihir dan ujian. Apabila seseorang membaca ayat ini, dia tidak boleh memahami bahawa setiap gangguan yang berlaku kepada manusia semestinya berpunca daripada sihir. Kehidupan manusia mengandungi pelbagai sebab kesakitan dan kesusahan. Ada penyakit yang berpunca daripada faktor biologi, ada masalah yang berpunca daripada keadaan sosial, ada kesusahan yang berpunca daripada keputusan manusia sendiri, ada konflik yang berpunca daripada komunikasi yang buruk, ada kerugian yang berpunca daripada keadaan ekonomi dan ada musibah yang Allah takdirkan sebagai ujian. Sihir ialah satu bentuk kejahatan yang diakui oleh wahyu, tetapi ia bukan penjelasan tunggal bagi semua masalah kehidupan. Jika seseorang menjadikan sihir sebagai jawapan kepada setiap perkara yang tidak difahaminya, dia sebenarnya telah keluar daripada keseimbangan yang diajar Al-Quran. Surah Al-Falaq bukan surah untuk membina ketakutan tanpa batas, tetapi surah untuk mengembalikan hati kepada Allah ketika berhadapan dengan kejahatan yang diketahui dan yang tidak diketahui.
Dalam konteks ini, lafaz مِنْ juga mempunyai nilai yang perlu diperhatikan. Allah menyebut وَمِن شَرِّ, iaitu berlindung daripada sebahagian atau jenis kejahatan tertentu. Dalam keseluruhan surah, Allah menyebut beberapa bentuk kejahatan. Ini tidak bermaksud bahawa Allah mengajar manusia supaya menghafal senarai ketakutan, tetapi Allah mengajar bahawa dunia ini mempunyai pelbagai bentuk bahaya dan manusia memerlukan perlindungan Rabbani. Perkataan مِنْ menjadi sebahagian daripada susunan yang menunjukkan bahawa apa yang diminta ialah perlindungan daripada شر yang berkaitan dengan النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ. Ini memberikan ketepatan makna: bukan semua perkara yang berkaitan dengan manusia itu jahat, tetapi شر perbuatan tertentu itulah yang menjadi objek permohonan perlindungan. Maka ayat ini tidak mengajar kebencian terhadap manusia, tetapi kewaspadaan terhadap kejahatan.
Bentuk النَّفَّاثَاتِ juga mempunyai kaitan dengan sifat perbuatan yang dilakukan dengan hembusan. Perbezaan antara النفث والنفخ dalam bahasa Arab telah dibahaskan oleh ahli bahasa dan ahli tafsir. Secara umum, النفث merujuk kepada hembusan yang lebih ringan daripada النفخ dan boleh disertai sedikit air liur. Oleh sebab itu, penggunaan النفاثات memberikan gambaran yang lebih khusus daripada sekadar meniup. Ini penting kerana Al-Quran memilih perkataan yang tepat untuk menggambarkan bentuk perbuatan yang dimaksudkan. Seseorang yang membaca ayat ini tidak sepatutnya menggantikannya dengan gambaran umum seperti “orang yang meniup tali” kerana lafaz Al-Quran mempunyai makna yang lebih khusus dalam konteks sihir. Pada masa yang sama, kita tidak boleh menganggap bahawa semua hembusan pada sesuatu simpulan merupakan sihir. Konteks ayatlah yang menentukan maksudnya. Bahasa tidak boleh dipisahkan daripada konteks. Lafaz النَّفَّاثَاتِ di sini berada bersama فِي الْعُقَدِ dan didahului oleh وَمِن شَرِّ, lalu keseluruhan susunan memberikan gambaran tentang amalan sihir yang dilakukan pada simpulan.
Perkara ini menunjukkan keindahan gaya Al-Quran. Al-Quran tidak perlu memberikan huraian panjang dalam ayat ini untuk menggambarkan perbuatan tersebut. Beberapa perkataan sahaja sudah memberikan gambaran yang kuat: وَمِن شَرِّ ٱلنَّفَّٰثَٰتِ فِى ٱلْعُقَدِ. Pendengar Arab yang mengetahui amalan tersebut memahami gambaran yang dimaksudkan. Bagi umat yang datang kemudian, ayat itu tetap membawa makna yang sahih melalui tafsiran bahasa dan riwayat. Keindahan Al-Quran bukan hanya pada panjangnya penjelasan, tetapi pada ketepatan lafaz yang mampu memikul makna yang luas. Dalam konteks tafsir, tugas kita bukan menambah cerita yang tidak bersumberkan wahyu sehingga ayat kelihatan lebih hebat, tetapi menyelami makna lafaz yang telah dipilih oleh Allah dan menghubungkannya dengan prinsip tauhid, ubudiyyah dan perlindungan kepada-Nya.
Satu perkara yang sangat penting ialah membezakan antara menetapkan kewujudan sihir dan mempercayai dakwaan setiap penyihir. Al-Quran menetapkan kewujudan sihir sebagai realiti tertentu. Tetapi manusia tidak diberikan kemampuan untuk mengetahui perkara ghaib sesuka hati. Oleh itu, seseorang yang mendakwa bahawa dia mengetahui siapa yang menyihir seseorang, bagaimana sihir itu dilakukan, bila ia dilakukan dan siapa yang mengarahkan pelakunya, semuanya perlu dinilai dengan sangat berhati-hati. Tidak semua dakwaan manusia mempunyai nilai ilmu. Bahkan dalam perkara ghaib, tuntutan pembuktian menjadi lebih penting. Seorang Muslim tidak boleh mengambil cerita bomoh atau dukun sebagai fakta hanya kerana cerita itu seolah-olah menjelaskan masalah yang sedang berlaku. Perkara ghaib tidak boleh dibina atas sangkaan. Jika ayat ini benar-benar difahami, ia sepatutnya membawa manusia kepada Allah, bukan kepada pemburu cerita ghaib.
Lebih jauh lagi, ayat ini menunjukkan bahawa kejahatan boleh berlaku melalui perbuatan yang sangat terancang. Sihir bukan semestinya dilakukan secara spontan. Ia mempunyai kaedah, bahan, simpulan dan perbuatan tertentu. Hal ini mengingatkan manusia bahawa kejahatan tidak selalu datang secara terbuka. Ada kejahatan yang dirancang dalam diam. Ada manusia yang merancang untuk menjatuhkan orang lain tanpa diketahui. Ada yang menyimpan hasad dan menunggu masa. Ada yang menggunakan kata-kata yang kelihatan lembut tetapi bertujuan merosakkan. Walaupun ayat ini secara khusus berbicara tentang النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ, ia tidak boleh dipaksa menjadi tafsiran kepada setiap jenis kejahatan yang tersembunyi. Namun dari sudut pengajaran umum, manusia dapat memahami bahawa bahaya tidak selalu berbentuk serangan terang-terangan. Sebab itulah perlindungan kepada Allah diperlukan bukan hanya ketika bahaya sudah terlihat, tetapi juga ketika bahaya itu tersembunyi.
Walaupun demikian, fokus ayat tetap perlu dijaga. Ayat ini bukan ayat tentang semua bentuk hasad, bukan ayat tentang semua bentuk fitnah, bukan ayat tentang semua musuh, dan bukan ayat tentang gangguan manusia secara umum. Fokus lafaznya ialah شر النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ. Maka segala perbahasan yang keluar terlalu jauh daripada perbuatan tersebut perlu dikembalikan kepada pusat ayat. Perbahasan tentang tauhid, pergantungan kepada Allah, sifat tersembunyi kejahatan dan bahaya khurafat semuanya relevan kerana ia membantu menjelaskan ayat, tetapi tidak boleh menggantikan ayat dengan tema lain. Keindahan tafsir terletak pada kemampuan untuk memperluas makna tanpa menghilangkan pusat makna. Dalam hal ini, pusat ayat ialah permohonan perlindungan daripada kejahatan yang berkaitan dengan para pelaku النفث pada العقد.
Jika diperhatikan dari sudut aqidah, ayat ini juga menegaskan bahawa kejahatan tidak berdiri sebagai kuasa yang setara dengan Allah. Allah ialah Rabb al-Falaq. Dia pencipta segala sesuatu. Kejahatan yang disebut dalam ayat ini ialah kejahatan makhluk dan perbuatan makhluk. Ia tidak mempunyai kewujudan sebagai tuhan yang berdiri sendiri. Ini sangat penting kerana manusia kadang-kadang apabila menghadapi perkara yang menakutkan, fikirannya cenderung membesarkan objek yang ditakuti. Apabila seseorang terlalu memikirkan sihir, dia mungkin mula menganggap sihir sebagai kuasa besar yang sentiasa mengejarnya. Akhirnya, dia lebih banyak menyebut tentang sihir daripada menyebut Allah. Sedangkan surah bermula dengan قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ. Allah didahulukan. Perlindungan didahulukan. Rabb didahulukan. Kejahatan datang kemudian sebagai objek yang dimohon perlindungan daripadanya. Susunan ini mendidik hati supaya tidak membesarkan musuh melebihi Rabb.
Oleh itu, seseorang yang membaca ayat ini sepatutnya merasakan kekuatan perlindungan Allah sebelum merasakan ketakutan terhadap sihir. Dia mengetahui bahawa ada kejahatan yang tersembunyi, tetapi dia juga mengetahui bahawa Allah tidak tersembunyi daripada-Nya. Dia tidak melihat perbuatan itu sebagai sesuatu yang boleh mengalahkan Allah. Dia tidak menganggap pelaku sihir mempunyai pengetahuan ghaib mutlak. Dia tidak menganggap simpulan sebagai objek yang menentukan nasib manusia. Dia tidak menganggap hembusan sebagai kuasa yang berdiri sendiri. Dia hanya mengetahui bahawa terdapat perbuatan jahat yang perlu dijauhi dan daripadanya dia berlindung kepada Allah.
Dalam memahami ayat ini, kisah Nabi Musa عليه السلام dengan para ahli sihir Firaun juga memberikan gambaran penting tentang hakikat sihir. Para ahli sihir menampilkan sesuatu yang membuat orang melihat tali dan tongkat mereka seolah-olah bergerak. Al-Quran menyebut bahawa apa yang mereka lakukan adalah tipu daya sihir. Namun apabila berhadapan dengan mukjizat yang Allah berikan kepada Musa, segala tipu daya itu menjadi batal. Ini menunjukkan bahawa sihir, walaupun mempunyai kesan tertentu terhadap persepsi manusia atau keadaan yang Allah izinkan, tetap tidak mampu mengalahkan kebenaran dan kekuasaan Allah. Dalam konteks Al-Falaq, seseorang tidak boleh memisahkan ayat daripada prinsip ini: Allah ialah tempat perlindungan daripada segala bentuk kejahatan yang dilakukan melalui sihir.
Namun, penting juga untuk membezakan mukjizat dengan sihir. Mukjizat para nabi merupakan tanda yang Allah berikan kepada rasul-Nya untuk membenarkan kerasulan. Sihir pula merupakan perbuatan yang dilakukan manusia melalui kaedah tertentu dan merupakan perkara yang tercela. Tidak boleh dikatakan bahawa mukjizat dan sihir adalah perkara yang sama hanya kerana kedua-duanya boleh menghasilkan sesuatu yang luar biasa pada pandangan manusia. Mukjizat datang daripada Allah sebagai tanda kerasulan, sedangkan sihir merupakan perbuatan manusia yang mempunyai unsur tipu daya dan perkara ghaib yang diharamkan. Ayat وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ jelas meletakkan amalan tersebut dalam lingkungan شر yang perlu dijauhi.
Kesan psikologi daripada perbuatan sihir juga tidak boleh dinafikan sebagai sebahagian daripada pengalaman manusia, tetapi kita tidak boleh menjadikan setiap gangguan psikologi sebagai bukti sihir. Ketakutan terhadap sihir boleh menyebabkan seseorang menjadi terlalu berjaga-jaga, membaca setiap mimpi sebagai petanda, menganggap setiap sakit sebagai gangguan ghaib dan melihat setiap orang yang tidak disukainya sebagai pelaku. Keadaan seperti itu boleh menyebabkan seseorang terperangkap dalam ketakutan yang berterusan. Sedangkan Al-Quran mengajar أَعُوذُ, iaitu berlindung. Orang yang berlindung kepada Allah sepatutnya memperoleh ketenangan, bukan menjadi semakin terikat dengan ketakutan. Oleh itu, memahami ayat ini dengan benar sepatutnya menghasilkan tawakkal, bukan paranoia; kewaspadaan, bukan khurafat; doa, bukan tuduhan; dan pergantungan kepada Allah, bukan pergantungan kepada manusia yang mendakwa mengetahui perkara ghaib.
Lafaz فِي الْعُقَدِ juga menunjukkan bahawa simpulan itu menjadi tempat perbuatan dilakukan. Dari segi struktur bahasa, فِي ialah huruf jar yang menunjukkan hubungan dengan sesuatu tempat atau lingkungan. Dalam konteks ayat, ia menggambarkan النفث yang dilakukan pada simpulan. Ini menjadikan gambaran ayat lebih hidup. Pendengar seolah-olah dapat membayangkan tangan yang mengikat, simpulan yang terbentuk dan hembusan yang dilakukan pada simpulan itu. Tetapi tujuan gambaran tersebut bukan untuk menimbulkan rasa ingin tahu terhadap teknik sihir. Tujuannya ialah supaya manusia memahami bahawa terdapat perbuatan yang membawa kejahatan dan bahawa dia perlu berlindung daripada kejahatan tersebut. Oleh itu, orang yang membaca ayat ini tidak sepatutnya mencari cara melakukan sihir atau mempelajari tekniknya atas nama ingin memahami ayat. Pengetahuan tentang makna ayat tidak memerlukan seseorang mengamalkan atau bereksperimen dengan perkara haram.
Di sini muncul satu prinsip penting dalam ilmu: mengetahui sesuatu untuk menolaknya tidak sama dengan mempelajari sesuatu untuk melakukannya. Al-Quran menyebut sihir agar manusia mengetahui bahayanya dan menjauhinya. Dalam kisah Harut dan Marut, Allah menyebut manusia mempelajari sesuatu yang membawa mudarat dan mengingatkan bahawa ia merupakan fitnah. Maka ayat Al-Falaq menjadi salah satu bentuk perlindungan daripada kejahatan yang berkaitan dengan sihir. Orang beriman tidak perlu takut untuk mengakui kewujudan perkara yang disebut wahyu, tetapi dia juga tidak perlu tenggelam dalam kajian perkara ghaib sehingga kehidupannya dipenuhi ketakutan.
Perkataan شَرّ juga perlu diperhatikan dari sudut bahawa sesuatu perbuatan boleh mempunyai شر yang berbeza tahapnya. Dalam konteks ayat, yang menjadi perhatian ialah شر yang boleh menimpa manusia melalui perbuatan sihir. Namun kesannya tetap tidak berada di luar kekuasaan Allah. Ini mengingatkan manusia bahawa segala musibah mempunyai batas yang Allah tetapkan. Tidak ada kejahatan yang boleh menembusi benteng kehendak Allah. Jika Allah tidak mengizinkannya, ia tidak akan berlaku. Jika Allah mengizinkan sesuatu ujian berlaku, maka seorang mukmin mengetahui bahawa ujian tersebut tetap berada di bawah ilmu dan hikmah Allah. Ini bukan bermaksud seseorang meredai sihir sebagai perbuatan, tetapi dia menerima bahawa tiada sesuatu pun dapat berlaku di luar qadar Allah.
Dalam hal ini, terdapat perbezaan antara reda terhadap qadar dan reda terhadap maksiat. Seseorang tidak boleh mengatakan bahawa kerana sihir berlaku dengan izin Allah, maka sihir itu menjadi halal atau baik. Tidak demikian. Allah mengizinkan banyak perkara berlaku dalam alam ini dari sudut kauni, tetapi tidak semestinya Dia meredainya dari sudut syarak. Pembunuhan berlaku, tetapi pembunuhan zalim tidak menjadi halal kerana ia berlaku. Pencurian berlaku, tetapi ia tidak menjadi syarie kerana Allah mengizinkan ia berlaku. Sihir mungkin berlaku dalam alam dengan izin kauni Allah, tetapi perbuatan tersebut tetap haram. Ini merupakan perincian penting dalam memahami شر النَّفَّاثَاتِ. Allah mengajar manusia berlindung daripada kejahatan perbuatan tersebut, bukan meredainya.
Ayat ini juga boleh difahami sebagai peringatan bahawa manusia mempunyai kecenderungan untuk mencari perlindungan kepada makhluk apabila berhadapan dengan perkara yang tidak difahami. Pada zaman dahulu, manusia mungkin mencari tukang sihir untuk melawan sihir. Pada zaman moden, bentuk pergantungan mungkin berubah tetapi asasnya sama. Ada orang yang mencari individu yang mendakwa mampu melihat jin, mengetahui pelaku sihir atau mengesan benda ghaib. Ada pula yang menggantung objek tertentu, memakai tangkal atau menggunakan simbol yang dipercayai mempunyai perlindungan ghaib. Semua bentuk pergantungan tersebut perlu dinilai berdasarkan tauhid. Jika hati bergantung kepada selain Allah sebagai sumber perlindungan ghaib, maka ia bercanggah dengan roh قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ. Ayat ini mengarahkan manusia kepada Allah, bukan kepada perantara ghaib yang tidak mempunyai kekuasaan sendiri.
Rasulullah صلى الله عليه وسلم sendiri mengajar umatnya membaca Al-Mu'awwizat sebagai perlindungan. Ini menunjukkan bahawa ayat ini bukan sekadar bahan kajian ilmiah, tetapi doa dan amalan. Surah Al-Falaq dibaca dengan hati yang memahami maknanya. Apabila seseorang membaca ayat ini, dia mengakui bahawa terdapat kejahatan yang tidak mampu ditanganinya dengan kekuatan sendiri dan dia menyerahkan perlindungan kepada Allah. Bacaan tersebut menjadi ibadah apabila dilakukan dengan ikhlas dan mengikuti petunjuk syarak. Namun, bacaan itu juga perlu difahami dengan aqidah yang betul. Bukan huruf-huruf itu mempunyai kuasa bebas daripada Allah. Al-Quran ialah kalam Allah dan bacaan itu merupakan ibadah serta sebab yang disyariatkan, tetapi manfaat dan perlindungan tetap daripada Allah.
Perkara ini sangat penting kerana sebahagian manusia apabila membaca ruqyah boleh terjebak dalam pemahaman bahawa bacaan tertentu mempunyai kuasa automatik seperti jampi yang bekerja sendiri. Sedangkan seorang Muslim membaca Al-Quran sambil bergantung kepada Allah. Dia tidak menyembah bacaan. Dia tidak menyembah lafaz. Dia tidak menganggap suara manusia sebagai kuasa ghaib. Dia berdoa kepada Allah dengan kalam-Nya. Perbezaan ini halus tetapi sangat penting. Dalam ayat وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ, perlindungan diminta daripada Allah, bukan daripada objek yang digunakan oleh penyihir dan bukan daripada manusia yang mendakwa boleh menguasai alam ghaib.
Lebih mendalam lagi, ayat ini mengajar bahawa manusia tidak seharusnya merasa selamat hanya kerana dia tidak nampak bahaya. Sihir merupakan gambaran bahaya yang tidak semestinya dapat dilihat. Maka perlindungan syarie tidak bergantung kepada kemampuan manusia mengesan bahaya terlebih dahulu. Dia boleh membaca Al-Falaq sebagai sebahagian daripada zikir yang disyariatkan walaupun dia tidak tahu apakah ada sihir atau tidak. Ini adalah bentuk tawakkal yang lebih sempurna. Dia tidak menunggu sehingga menjadi mangsa untuk mengingati Allah. Dia sentiasa berlindung kepada Allah kerana Allah memerintahkannya. Perlindungan bukan semata-mata respons kepada masalah, tetapi sebahagian daripada ibadah yang dilakukan dalam keadaan aman.
Apabila seseorang memahami ayat ini dengan cara tersebut, dia akan menyedari bahawa tujuan utama surah bukan membina teori tentang sihir, tetapi membina hubungan hamba dengan Rabb. Lafaz قُلْ merupakan perintah kepada Rasulullah صلى الله عليه وسلم untuk mengucapkannya. Ini menunjukkan bahawa perlindungan ialah suatu perkara yang diajar oleh Allah. Lafaz أَعُوذُ pula menunjukkan permohonan perlindungan. Lafaz بِرَبِّ الْفَلَقِ menunjukkan siapa tempat perlindungan itu, iaitu Rabb al-Falaq. Kemudian barulah disebut berbagai-bagai bentuk kejahatan. Maka struktur surah ini secara keseluruhannya membina satu prinsip: kenali Rabb dahulu, kemudian kenali bahaya. Jangan kenali bahaya sehingga lupa kepada Rabb.
Ini juga menjelaskan mengapa ayat keempat tidak boleh dibaca secara terpisah daripada ayat pertama. Jika seseorang mengambil وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ tanpa menghubungkannya dengan أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ, dia mungkin hanya melihat gambaran sihir. Tetapi apabila kedua-duanya digabungkan, dia melihat perlindungan. Ini ialah perbezaan antara membaca ayat sebagai maklumat dan membaca ayat sebagai hidayah. Maklumat tentang sihir boleh menambah pengetahuan, tetapi hidayah mengajar hati kepada siapa ia mesti bergantung. Surah ini mengubah rasa takut menjadi ubudiyyah. Bahaya disebut supaya hati mengetahui apa yang perlu dijauhi, tetapi Rabb disebut supaya hati mengetahui kepada siapa ia mesti kembali.
Lafaz النَّفَّاثَاتِ juga memberikan gambaran tentang perbuatan yang dilakukan dengan cara berulang. Bentuk mubalaghah menunjukkan sifat perbuatan yang kuat atau banyak. Ini selaras dengan gambaran amalan sihir yang dilakukan pada beberapa simpulan. Dalam riwayat sahih tentang sihir yang menimpa Rasulullah صلى الله عليه وسلم, disebut bahawa seorang lelaki melakukan sihir terhadap baginda dengan menggunakan rambut dan bahagian daripada sisir serta meletakkannya pada suatu bahan tertentu, dan disebut juga bahawa ia berada pada telaga serta mempunyai sebelas simpulan menurut sebahagian riwayat yang berkaitan dengan kisah tersebut. Kisah ini menjadi konteks penting dalam memahami hubungan Al-Falaq dengan perlindungan daripada sihir. Namun, perlu berhati-hati dalam menggunakan kisah tersebut. Ia tidak bermaksud setiap orang yang mengalami masalah harus mencari sebelas simpulan atau objek tertentu. Perincian kisah Rasulullah صلى الله عليه وسلم tidak boleh dijadikan formula untuk semua kes. Yang dapat diambil ialah bahawa sihir merupakan perkara yang benar-benar berlaku dan bahawa Allah mengajarkan perlindungan kepada Rasulullah صلى الله عليه وسلم melalui wahyu dan bacaan yang disyariatkan.
Peristiwa tersebut juga memperlihatkan bahawa terkena sihir tidak bermakna seseorang itu lemah dari sudut iman. Rasulullah صلى الله عليه وسلم ialah manusia pilihan Allah dan rasul-Nya, namun baginda mengalami ujian. Ini memberikan pelajaran penting kepada orang beriman. Jika seseorang mengalami sesuatu gangguan yang tidak diingininya, dia tidak sepatutnya terus menganggap bahawa itu tanda Allah murka kepadanya atau imannya rosak. Para nabi diuji dengan pelbagai bentuk ujian. Yang penting ialah bagaimana seseorang kembali kepada Allah ketika diuji. Surah Al-Falaq mengajar kembali kepada Allah. Maka apabila seseorang menghadapi sesuatu yang dia tidak faham, dia membaca ayat ini dengan penuh keyakinan kepada Allah.
Dalam masa yang sama, kisah tersebut tidak boleh dijadikan alasan untuk mengabaikan sebab-sebab fizikal dan perubatan. Jika seseorang sakit, dia perlu mendapatkan rawatan yang sesuai. Jika seseorang mengalami gangguan tidur, keresahan, perubahan emosi atau gejala fizikal, dia tidak boleh terus memutuskan bahawa semuanya akibat sihir. Islam tidak memerintahkan manusia meninggalkan sebab-sebab yang nyata. Berdoa dan mendapatkan rawatan bukan dua perkara yang bercanggah. Seseorang boleh membaca Al-Falaq sambil mendapatkan pemeriksaan doktor. Dia boleh bertawakkal kepada Allah sambil menggunakan ubat. Bahkan mengambil sebab yang dibenarkan merupakan sebahagian daripada jalan yang diakui syarak. Yang perlu dijaga ialah hati supaya tidak bergantung kepada sebab melebihi Allah.
Ayat ini juga mempunyai dimensi pendidikan moral yang kuat. Seseorang yang melakukan sihir kepada orang lain bukan sahaja melakukan perbuatan haram, tetapi menunjukkan bahawa hatinya telah memilih jalan untuk mendatangkan mudarat secara tersembunyi. Perbuatan tersebut berlawanan dengan sifat seorang mukmin yang diperintahkan menjaga manusia daripada kezaliman. Islam tidak mengajar seseorang membalas kejahatan dengan kejahatan. Jika seseorang disakiti, dia tidak boleh pergi mendapatkan tukang sihir untuk membalas. Dia hendaklah kembali kepada Allah dan menggunakan jalan yang halal. Inilah salah satu hikmah membaca Al-Falaq: ia memberi saluran kepada rasa takut dan rasa terancam supaya diserahkan kepada Allah, bukan diterjemahkan menjadi dendam.
Dalam masyarakat, tuduhan sihir juga boleh menghancurkan hubungan keluarga. Seorang isteri mungkin menuduh keluarga suami. Seorang suami mungkin menuduh keluarga isteri. Anak mungkin menuduh jiran. Saudara mungkin menuduh saudara. Tanpa bukti, tuduhan seperti itu boleh menjadi fitnah. Ayat Al-Falaq tidak boleh dijadikan alat untuk menguatkan tuduhan tersebut. Sebaliknya, ayat ini sepatutnya menjadi jalan untuk seseorang menjaga hatinya daripada fitnah. Dia boleh berlindung kepada Allah daripada شر النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ tanpa menamakan sesiapa. Jika ada bukti terhadap jenayah nyata, perkara itu boleh dibawa melalui saluran yang sah. Tetapi perkara ghaib tidak boleh ditentukan berdasarkan mimpi, rasa hati, firasat atau dakwaan individu yang tidak mempunyai bukti.
Salah satu kesalahan besar ialah menggunakan pengalaman peribadi sebagai bukti mutlak. Seseorang mungkin berkata, “Selepas saya bertemu orang itu, saya sakit, maka orang itu menyihir saya.” Hubungan masa tidak semestinya hubungan sebab. Sakit selepas pertemuan tidak membuktikan bahawa pertemuan itu menjadi sebab. Demikian juga mimpi tertentu tidak menjadi bukti bahawa seseorang telah menyihir. Dalam ilmu, sebab memerlukan bukti yang sesuai. Dalam perkara ghaib, lebih-lebih lagi, manusia perlu berhati-hati. Ayat Al-Falaq tidak mengubah hukum ini. Bahkan ia mengajar manusia supaya berlindung kepada Allah daripada sesuatu yang mungkin berlaku tanpa mengharuskan dia membuat dakwaan terhadap orang tertentu.
Dari sudut bahasa, hubungan antara النَّفَّاثَاتِ dan الْعُقَدِ sangat rapat sehingga keseluruhannya membentuk satu gambaran yang lengkap. النَّفَّاثَاتِ menggambarkan pelaku, فِي menunjukkan hubungan dengan tempat perbuatan, dan الْعُقَدِ menunjukkan simpulan yang menjadi sasaran hembusan. Jika satu bahagian dibuang, gambaran ayat menjadi kurang lengkap. Oleh itu, apabila menghuraikan ayat ini, tidak memadai mengatakan “Allah menyuruh berlindung daripada tukang sihir.” Huraian perlu menjelaskan mengapa lafaz yang digunakan ialah النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ. Ini ialah perincian yang menjadikan tafsir lebih dekat dengan teks. Allah memilih gambaran yang tepat untuk menyampaikan satu bentuk kejahatan.
Dalam bahasa Melayu, terjemahan seperti “daripada kejahatan tukang-tukang sihir yang meniup pada simpulan-simpulan” dapat membantu pembaca memahami maksud umum. Namun terjemahan tidak mampu memindahkan sepenuhnya keindahan bentuk النَّفَّاثَاتِ. Perkataan tersebut mempunyai unsur intensiti dan gambaran perbuatan yang tidak mudah dipindahkan dalam satu perkataan Melayu. Oleh itu, tafsir perlu melengkapkan terjemahan. Bukan dengan menggantikan teks Arab, tetapi dengan menghuraikannya. Pembaca perlu mengetahui bahawa النفث bukan sekadar meniup seperti meniup api atau meniup debu, tetapi merupakan hembusan yang mempunyai ciri tertentu dan dalam konteks ayat ia berkaitan dengan amalan sihir pada simpulan.
Dalam ayat ini juga terdapat pengajaran tentang keterbatasan manusia. Manusia mungkin dapat melihat simpulan, tetapi dia tidak dapat melihat apa yang berlaku pada sisi ghaib. Dia mungkin melihat seorang manusia meniup, tetapi tidak mengetahui apakah kesan yang Allah izinkan. Dia mungkin tidak tahu sama ada sesuatu yang berlaku kepada dirinya mempunyai hubungan dengan sihir atau tidak. Maka dia tidak boleh menggantungkan ketenangan hidupnya kepada pengetahuan sendiri. Dia perlu bergantung kepada Allah. Ini ialah hakikat ubudiyyah. Hamba tidak mengetahui semua perkara, tetapi Rabb mengetahui semua perkara. Hamba lemah, Rabb Maha Kuasa. Hamba terdedah kepada bahaya, Rabb menjadi tempat perlindungan. Hamba berada dalam alam yang penuh sebab, tetapi Rabb menguasai semua sebab.
Semakin seseorang memahami ayat ini, semakin dia menyedari bahawa tauhid bukan sekadar pengakuan bahawa Allah ialah pencipta. Tauhid juga menuntut supaya hati tidak memberikan sifat-sifat ketuhanan kepada makhluk. Jika seseorang percaya bahawa penyihir mengetahui segala perkara ghaib, dia telah memberikan kepada makhluk sesuatu yang bukan miliknya. Jika seseorang percaya bahawa simpulan mempunyai kuasa bebas untuk mengikat nasibnya, dia telah mengangkat benda kepada kedudukan yang tidak layak. Jika seseorang percaya bahawa tangkal tertentu pasti melindunginya tanpa bergantung kepada Allah, dia telah meletakkan pergantungan kepada selain Allah. Sedangkan Al-Falaq mengajar: قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ. Perlindungan diminta kepada Allah.
Begitu juga, tidak boleh seseorang menjadikan jin sebagai sumber perlindungan daripada jin. Ini kerana makhluk tetap makhluk. Jika seseorang pergi kepada individu yang mendakwa mempunyai khadam atau jin pelindung untuk mengatasi sihir, dia perlu memahami bahawa jalan tersebut membuka pintu pergantungan yang berbahaya. Allah tidak mengajar manusia memohon perlindungan daripada kejahatan sihir dengan meminta pertolongan makhluk ghaib yang tidak disyariatkan. Allah mengajar أعوذ برب الفلق. Jalan wahyu ialah kembali kepada Allah. Ini menjadikan surah tersebut bukan hanya perlindungan daripada sihir, tetapi juga perlindungan daripada kerosakan aqidah yang boleh muncul kerana ketakutan terhadap sihir.
Perbahasan ayat ini juga perlu menyentuh hakikat bahawa sihir merupakan sesuatu yang haram dan bukan seni yang boleh dipelajari untuk tujuan hiburan. Dalam kisah para penyihir Firaun, sihir digambarkan sebagai tipu daya yang batil. Dalam ayat Al-Baqarah, sihir dikaitkan dengan perkara yang membawa mudarat. Oleh itu, seorang Muslim tidak boleh menganggap bahawa mempelajari sihir sebagai eksperimen untuk mengetahui hakikatnya merupakan perkara neutral. Pengetahuan yang membawa kepada perbuatan haram perlu dijauhi. Mengetahui secara ilmiah bahawa sihir wujud berbeza daripada mempraktikkannya. Tafsir ayat ini hendaklah membina rasa takut kepada Allah dan menjauhi perbuatan haram, bukan rasa ingin mencuba.
Pada masa yang sama, ayat ini tidak bermaksud bahawa seseorang perlu hidup dalam ketakutan kepada semua orang yang mungkin mengetahui sihir. Seorang Muslim tidak diperintahkan memeriksa setiap orang, mencari simpulan di rumah, mengesyaki jiran atau melihat setiap objek sebagai alat sihir. Perintahnya ialah أَعُوذُ. Ini ialah perlindungan yang tenang. Apabila seseorang membaca Al-Falaq, dia tidak perlu mengetahui siapa musuhnya. Allah mengetahui. Dia tidak perlu mengetahui bagaimana bahaya datang. Allah mengetahui. Dia tidak perlu menguasai alam ghaib. Allah menguasai segala sesuatu. Ini merupakan bentuk tawakkal yang tinggi: menyerahkan sesuatu yang tidak mampu diketahui kepada Allah yang Maha Mengetahui.
Dalam konteks kehidupan seharian, ayat ini boleh menjadi latihan untuk mengurus ketakutan. Apabila seseorang merasakan ada bahaya yang tidak dapat dilihat, dia tidak perlu membiarkan fikirannya berkembang tanpa batas. Dia boleh berhenti, membaca Al-Falaq dan mengingat bahawa Allah ialah Rabb al-Falaq. Ini tidak bermaksud menafikan masalah. Ia bermaksud meletakkan masalah di bawah kekuasaan Allah. Jika terdapat sebab nyata yang perlu diambil, ambillah. Jika terdapat perkara yang tidak diketahui, serahkan kepada Allah. Jika terdapat dakwaan terhadap seseorang, jangan menuduh tanpa bukti. Jika terdapat penyakit, rawat. Jika terdapat konflik, selesaikan dengan cara yang halal. Jika terdapat rasa takut, berdoalah. Semua ini menjadikan ayat sebagai panduan hidup, bukan sekadar teks yang dibaca.
Ayat ini juga menunjukkan bahawa perlindungan Allah meliputi perkara yang diketahui dan tidak diketahui. Kita tidak boleh melihat semua jenis kejahatan. Ada kejahatan yang berlaku dalam hati manusia. Ada yang berlaku melalui perancangan. Ada yang dilakukan melalui kata-kata. Ada yang dilakukan melalui perbuatan tersembunyi. Sihir ialah salah satu bentuk yang disebut secara khusus. Allah tidak perlu memberitahu kita semua bentuk kejahatan yang wujud untuk mengajar kita berlindung kepada-Nya. Bahkan lafaz مِن شَرِّ مَا خَلَقَ dalam ayat sebelumnya sudah mencakupi kejahatan makhluk secara umum, kemudian ayat ini memberikan satu contoh khusus yang sangat penting. Ini memperlihatkan bahawa Al-Quran kadang-kadang menyebut perkara umum kemudian perkara khusus untuk menegaskan kepentingannya.
Hubungan antara ayat kedua dan ayat keempat juga boleh diperhatikan. مِن شَرِّ مَا خَلَقَ ialah bentuk umum, manakala وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ ialah bentuk yang lebih khusus. Sihir termasuk dalam dunia makhluk kerana penyihir dan alatnya adalah makhluk, tetapi ia disebut secara khusus kerana sifat kejahatannya yang tersembunyi dan kerana manusia mungkin tidak menyedarinya. Ini menunjukkan keindahan susunan Al-Quran. Allah mengajar manusia berlindung daripada segala شر yang umum, kemudian mengingatkan beberapa bentuk شر yang secara khusus perlu diberikan perhatian. Dalam ayat ini, sihir menjadi salah satu bentuk kejahatan yang disebut secara khusus.
Namun, seseorang tidak boleh menyangka bahawa kerana sihir disebut secara khusus, maka sihir merupakan kejahatan yang paling besar dalam semua keadaan. Surah ini sendiri menyebut berbagai bentuk kejahatan, dan Surah An-Nas pula menyebut waswas daripada jin dan manusia. Setiap ayat mempunyai konteksnya. Fokus kita di sini ialah ayat keempat Al-Falaq. Maka yang perlu difahami ialah bahawa sihir termasuk dalam kejahatan yang Allah ajarkan kita berlindung daripadanya. Jangan menambah kepada ayat sesuatu yang tidak dikatakannya.
Lafaz الْعُقَدِ yang merupakan jamak juga memberikan gambaran bahawa perbuatan itu boleh melibatkan lebih daripada satu simpulan. Dalam budaya sihir, simpulan digunakan sebagai tempat amalan dilakukan. Tetapi sekali lagi, jumlah simpulan bukan perkara yang perlu dijadikan formula. Yang penting ialah makna yang ditunjukkan oleh lafaz jamak: ia menggambarkan simpulan-simpulan yang menjadi tempat النفث. Perincian bilangan tertentu hanya boleh disebut jika terdapat dalil yang sahih dalam konteks tertentu, bukan dijadikan syarat umum bahawa semua sihir mesti mempunyai bilangan simpulan tertentu. Al-Quran tidak menjadikan jumlah simpulan sebagai pusat ayat. Pusatnya ialah شر النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ.
Di sini juga terdapat pelajaran tentang ketepatan lafaz Al-Quran. Allah tidak menyebut “orang yang menulis sihir”, “orang yang membaca jampi”, atau “orang yang membuat tangkal”, tetapi menyebut النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ. Maka tafsir perlu menghormati bentuk yang dipilih Allah. Jika seseorang memasukkan terlalu banyak perkara sehingga pembaca tidak lagi nampak hubungan antara النفث dan العقد, maka fokus ayat telah hilang. Sebaliknya, apabila seseorang meneliti lafaz satu demi satu, dia akan melihat bagaimana satu ayat pendek mampu membawa gambaran yang sangat luas tentang perbuatan tersembunyi yang bertujuan mendatangkan mudarat.
Satu lagi perkara penting ialah bahawa Allah menyandarkan الشر kepada النَّفَّاثَاتِ, bukan kepada العقد. Ini memutuskan kepercayaan bahawa simpulan itu sendiri mempunyai kuasa. Simpulan hanya tempat perbuatan dilakukan. الشر berkaitan dengan perbuatan pelaku. Ini sangat penting dalam tauhid. Benda-benda tidak mempunyai kuasa ghaib secara bebas. Manusia boleh menggunakan benda sebagai alat, tetapi alat tidak menjadi tuhan. Apabila seorang penyihir mengikat simpulan, yang haram ialah perbuatannya dan tujuan yang berkaitan dengannya. Tidak boleh seseorang kemudian menganggap simpulan itu sendiri mempunyai kekuasaan mutlak. Bahkan jika simpulan itu ditemui, ia hanyalah objek. Ia perlu diuruskan dengan cara yang sesuai, tetapi hati tetap bergantung kepada Allah.
Perkara ini juga menjelaskan mengapa Nabi صلى الله عليه وسلم mengajar umatnya zikir dan doa. Perlindungan tidak diletakkan pada objek. Tidak ada tangkal yang diajarkan sebagai pengganti doa. Tidak ada azimat yang menjadi asas keselamatan. Sebaliknya, terdapat bacaan-bacaan yang diajarkan. Ini menunjukkan bahawa perlindungan syarie bersifat ibadah dan pergantungan kepada Allah. Surah Al-Falaq merupakan salah satu daripada Al-Mu'awwizat yang mempunyai kedudukan besar dalam sunnah. Maka orang beriman membaca ayat ini dengan keyakinan bahawa Allah mendengar doanya dan Allah sahaja yang berkuasa memberi perlindungan.
Apabila membaca ayat ini, seseorang juga perlu mengelakkan dua ekstrem. Ekstrem pertama ialah menafikan sihir secara mutlak walaupun wahyu menyebutnya. Ekstrem kedua ialah membesarkan sihir sehingga segala-galanya dianggap akibat sihir. Kedua-duanya tidak seimbang. Jalan yang ditunjukkan oleh Al-Quran ialah menetapkan apa yang Allah tetapkan dan tidak melampaui apa yang Allah sebutkan. Sihir ada, tetapi Allah lebih besar. Kejahatan ada, tetapi Allah ialah Rabb. Penyihir boleh berusaha, tetapi dia tidak mempunyai kekuasaan mutlak. Simpulan boleh digunakan, tetapi ia bukan tuhan. Hembusan boleh dilakukan, tetapi kesannya tidak keluar daripada qadar Allah.
Dari sudut ubudiyyah, ayat ini mengajar seseorang supaya sentiasa mempunyai hubungan dengan Allah ketika menghadapi bahaya. Ini merupakan salah satu sebab Al-Falaq begitu penting dalam kehidupan seorang Muslim. Ia bukan hanya bacaan ketika takut kepada sihir. Ia membina kesedaran bahawa manusia memerlukan Allah setiap masa. Perlindungan Allah diperlukan ketika tidur, ketika bangun, ketika keluar rumah, ketika masuk rumah, ketika sakit, ketika sihat, ketika menghadapi manusia dan ketika tidak mengetahui apa yang sedang berlaku. Surah ini menjadikan pergantungan kepada Allah sebagai kebiasaan.
Dalam konteks ayat keempat secara khusus, rasa takut terhadap sihir hendaklah diarahkan kepada rasa takut kepada Allah yang lebih agung. Jika seseorang terlalu takut kepada penyihir tetapi tidak takut kepada Allah, susunan aqidahnya telah terbalik. Dia mungkin sanggup pergi kepada tukang sihir kerana takut kepada sihir. Dia mungkin memakai tangkal kerana takut kepada gangguan. Dia mungkin menuduh orang lain kerana takut kepada sesuatu yang tidak diketahui. Semua ini menunjukkan bahawa ketakutannya belum dibimbing oleh tauhid. Ayat ini sepatutnya memindahkan ketakutan itu kepada doa: “Aku berlindung kepada Rabb al-Falaq daripada شر perbuatan tersebut.” Dengan itu, hati tidak lagi menjadi tawanan kepada objek yang ditakuti.
Lebih jauh lagi, ayat ini memberi pelajaran bahawa kekuatan seorang mukmin bukan terletak pada kemampuan mengetahui semua perkara ghaib. Kekuatan itu terletak pada pergantungan kepada Allah yang mengetahui perkara ghaib. Ini sangat penting dalam menghadapi budaya yang dipenuhi dakwaan ghaib. Seseorang mungkin mendakwa mampu melihat jin, membaca aura, mengetahui siapa yang menyihir, melihat benda yang tidak dilihat orang lain dan sebagainya. Seorang Muslim tidak perlu mengikuti semua dakwaan itu. Dia mempunyai wahyu yang cukup untuk membimbingnya. Jika dia menghadapi perkara yang benar-benar mengganggu, dia boleh mengambil jalan syarie yang jelas tanpa perlu memasuki dunia dakwaan ghaib yang tidak berkesudahan.
Dalam memahami ayat ini, seseorang juga perlu mengetahui bahawa sihir boleh menjadi ujian kepada orang yang terkena dan ujian kepada orang yang melakukan. Orang yang terkena diuji dengan kesakitan atau gangguan. Pelaku diuji dengan perbuatan zalim dan haram. Orang sekeliling pula diuji dengan cara mereka bertindak terhadap keadaan tersebut. Ada yang boleh membantu secara syarie, tetapi ada yang mengambil kesempatan dengan menakut-nakutkan mangsa. Ada yang menjual perkhidmatan palsu. Ada yang membuat dakwaan yang tidak boleh dibuktikan. Maka ayat ini mengajar semua pihak supaya kembali kepada Allah dan tidak menjadikan penderitaan seseorang sebagai peluang untuk mengambil keuntungan melalui dakwaan ghaib.
Dari sudut pendidikan masyarakat, ayat ini boleh menjadi asas untuk menolak budaya bomoh yang bercanggah dengan tauhid. Jika seseorang percaya bahawa bomoh mengetahui perkara ghaib atau mempunyai kuasa menyembuhkan melalui jin, dia perlu memahami bahawa kepercayaan tersebut berbahaya. Tidak semua orang yang menggunakan istilah ruqyah atau rawatan Islam semestinya berada di atas jalan yang benar. Ukurannya ialah syarak: bacaan yang difahami, tidak mengandungi syirik, tidak menggunakan jin, tidak mendakwa pengetahuan ghaib, tidak menggunakan tangkal dan tidak melakukan perkara haram. Al-Falaq memberikan salah satu bacaan yang jelas dan sahih. Ia tidak memerlukan ritual pelik, objek rahsia atau bayaran yang mengikat hati kepada perawat.
Perkara ini tidak bermakna semua perawat ruqyah atau semua usaha rawatan perlu ditolak. Yang perlu ditolak ialah perkara yang bercanggah dengan tauhid dan syarak. Ruqyah syar‘iyyah mempunyai tempat dalam Islam. Tetapi ruqyah bukan kerana perawat mempunyai kuasa ghaib. Perawat hanya membaca dan berdoa. Allah yang menyembuhkan. Ini kembali kepada prinsip yang sama dalam ayat: الشر bukanlah kuasa mutlak yang berdiri sendiri. Perlindungan juga bukan kuasa mutlak pada manusia. Allah sahaja yang berkuasa mutlak.
Ayat ini juga boleh dikaitkan dengan sifat Allah sebagai Rabb. Rabb bukan sekadar pencipta, tetapi Tuhan yang memiliki, mengatur dan mentadbir. Apabila manusia berlindung kepada Rabb al-Falaq, dia berlindung kepada Tuhan yang mentadbir perubahan malam kepada siang, yang membelah kegelapan, yang menguasai segala makhluk dan yang mengetahui segala perkara tersembunyi. Oleh itu, apabila dia menghadapi sihir, dia tidak berhadapan dengan sesuatu yang bebas daripada pentadbiran Allah. Perkara tersebut tetap berada di bawah rububiyyah Allah. Ini memberikan kekuatan kepada hati.
Rabb al-Falaq ialah Rabb yang membelah sesuatu yang tertutup dan mengeluarkan cahaya daripada kegelapan. Dalam konteks ayat ini, gambaran tersebut sangat sesuai kerana sihir dilakukan dalam keadaan tersembunyi. Apa yang tersembunyi tidak tersembunyi daripada Allah. Apa yang dilakukan dalam gelap diketahui Allah. Apa yang disembunyikan dalam simpulan diketahui Allah. Apa yang diniatkan oleh pelaku diketahui Allah. Maka seseorang yang berlindung kepada Rabb al-Falaq tidak perlu menjadi pakar dalam semua perkara ghaib. Dia berlindung kepada Zat yang ilmu-Nya meliputi semua itu.
Perkara ini juga menunjukkan bahawa Allah tidak mengajar manusia untuk melawan kejahatan dengan kejahatan. Dia tidak berkata, “Carilah penyihir yang lebih kuat.” Dia tidak berkata, “Balas sihir dengan sihir.” Dia mengajar قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ. Ini ialah prinsip yang sangat besar. Kejahatan tidak diselesaikan dengan menambah kejahatan. Jika seseorang disihir, dia tidak boleh pergi kepada penyihir lain untuk membalas. Dia perlu mencari jalan yang halal. Jika dia membalas dengan sihir, dia telah menjadi sebahagian daripada masalah yang sama. Surah ini mengajar perlindungan, bukan pembalasan melalui sihir.
Seseorang juga perlu memahami bahawa membaca ayat ini bukan bermakna dia perlu mencari simpulan yang mungkin tersembunyi di rumahnya. Jika dia menemui objek yang mencurigakan, dia boleh mengambil langkah yang sesuai tanpa mempercayai objek tersebut mempunyai kuasa. Tetapi mencari-cari setiap tempat kerana takut kepada sihir boleh menjadi waswas. Surah Al-Falaq tidak bertujuan menambah waswas. Ia bertujuan memutuskan waswas dengan pergantungan kepada Allah. Ini merupakan perbezaan besar. Zikir yang benar sepatutnya menenangkan hati dan memperkukuh tawakkal, bukan menyebabkan seseorang semakin takut kepada segala benda.
Dalam hal ini, ayat keempat boleh menjadi benteng terhadap waswas. Jika seseorang membaca ayat ini dengan benar, dia tidak perlu berkata setiap hari, “Mungkin aku disihir, mungkin ada orang buat sesuatu, mungkin ada simpulan, mungkin ada jin.” Sebaliknya dia berkata, “Aku telah berlindung kepada Allah daripada شر النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ.” Setelah itu dia meneruskan kehidupannya dengan tawakkal. Jika terdapat tanda yang nyata dan perlu diambil tindakan, dia mengambil tindakan. Tetapi dia tidak membiarkan imaginasi menguasai hidupnya. Ini ialah keseimbangan antara ikhtiar dan tawakkal.
Perlu juga difahami bahawa perkataan شَرّ tidak semestinya bermaksud bahawa setiap kesan yang manusia rasakan adalah pasti buruk dari semua sudut. Dalam kehidupan seorang mukmin, sesuatu musibah yang menyakitkan boleh menjadi sebab penghapusan dosa, peningkatan darjat dan kembali kepada Allah. Namun dari sudut perbuatan sihir, perbuatan tersebut tetap شر kerana ia adalah usaha jahat yang dilakukan untuk memudaratkan. Hikmah Allah terhadap musibah yang berlaku kepada seseorang tidak menjadikan perbuatan zalim pelaku sebagai baik. Pelaku tetap berdosa, sedangkan orang yang diuji boleh memperoleh pahala jika bersabar.
Di sinilah hubungan antara sihir dan sabar menjadi penting, walaupun fokus ayat tetap pada النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ. Jika seseorang ditimpa sesuatu yang tidak diingininya, dia tidak hanya berlindung kepada Allah, tetapi juga bersabar. Sabar bukan bererti tidak mengambil rawatan atau tidak mencari jalan keluar. Sabar bermaksud menahan diri daripada perkara yang haram dan terus taat kepada Allah dalam keadaan diuji. Orang yang terkena gangguan tidak boleh membalas dengan sihir. Dia tidak boleh menuduh orang tanpa bukti. Dia tidak boleh putus asa daripada rahmat Allah. Dia terus membaca Al-Quran, berdoa dan mengambil sebab yang dibenarkan.
Ayat ini juga memperlihatkan satu hakikat bahawa kejahatan manusia boleh mempunyai bentuk yang sangat tersembunyi. Jika seseorang melakukan kezaliman secara terang-terangan, masyarakat mungkin boleh menahannya. Tetapi apabila kejahatan dilakukan secara rahsia, mangsa mungkin tidak tahu puncanya. Oleh sebab itu, Allah mengajar doa perlindungan. Ini bukan hanya tentang mengetahui musuh, tetapi tentang menyerahkan keselamatan kepada Allah. Orang yang tidak mengetahui siapa musuhnya tetap boleh berlindung kepada Allah. Ini merupakan rahmat yang besar. Allah tidak mensyaratkan manusia mengetahui semua bahaya sebelum berdoa. Dia mengajar doa supaya manusia menyerahkan apa yang tidak diketahui kepada-Nya.
Dari segi susunan surah, ayat ini juga memberikan keseimbangan antara bahaya alam dan bahaya manusia. Ayat sebelumnya menyebut غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ, yang berkaitan dengan kegelapan malam apabila ia datang, manakala ayat ini menyebut perbuatan manusia yang melakukan sihir. Ini menunjukkan bahawa manusia boleh terdedah kepada bahaya daripada keadaan alam dan juga daripada perbuatan makhluk. Tetapi tempat perlindungan tetap sama: Allah. Ini merupakan kesatuan yang sangat kuat dalam surah. Apa pun bentuk bahaya, Rabb al-Falaq tetap menjadi tempat berlindung.
Jika diperhatikan dengan teliti, ayat ini juga mengajar bahawa seseorang tidak boleh merasa dirinya bebas daripada ujian hanya kerana dia beriman. Perlindungan bukan bermaksud seorang mukmin tidak akan pernah diuji. Bahkan para nabi diuji. Maksud perlindungan ialah Allah menjadi tempat bergantung, dan Allah memberikan apa yang Dia kehendaki berdasarkan hikmah-Nya. Kadang-kadang Allah mengangkat musibah. Kadang-kadang Dia membiarkannya berlaku untuk tempoh tertentu. Kadang-kadang Dia memberikan kesembuhan segera, kadang-kadang selepas usaha panjang. Seorang mukmin tidak mengukur rahmat Allah hanya berdasarkan sama ada masalahnya hilang serta-merta. Dia tetap percaya kepada Allah.
Ini juga menjadi jawapan kepada persoalan mengapa seseorang yang rajin membaca Al-Falaq masih boleh menghadapi masalah. Bacaan doa bukan janji bahawa seseorang tidak akan diuji langsung. Para nabi sendiri berdoa dan tetap diuji. Doa ialah ibadah dan sebab. Allah menentukan hasilnya dengan hikmah-Nya. Oleh itu, jangan menjadikan pengalaman seseorang sebagai alasan untuk menafikan nilai doa. Sebaliknya, jangan juga menjadikan doa sebagai alasan untuk meninggalkan ikhtiar. Bacalah Al-Falaq dan ambillah sebab yang sesuai. Itulah keseimbangan.
Perbahasan tentang ayat ini juga perlu memelihara perbezaan antara ilmu ghaib yang diberitahu wahyu dengan dakwaan manusia tentang ghaib. Allah memberitahu kita bahawa sihir wujud. Itu adalah khabar wahyu. Tetapi jika seseorang mendakwa dia tahu bahawa si fulan menyihir seseorang, itu bukan secara automatik menjadi ilmu wahyu. Ia ialah dakwaan manusia yang perlu dinilai. Jangan campurkan kedua-duanya. Ayat Al-Falaq memberikan ilmu yang pasti tentang kewujudan شر tertentu, tetapi tidak memberikan kita kemampuan untuk mengenal setiap pelaku secara ghaib. Ini adalah disiplin penting dalam aqidah dan tafsir.
Perkara yang sama berlaku pada mimpi. Mimpi seseorang tentang individu tertentu tidak menjadi bukti bahawa individu tersebut ialah penyihir. Mimpi boleh mempunyai pelbagai sebab. Ia tidak boleh dijadikan asas untuk menuduh manusia. Jika seseorang bermimpi melihat simpulan atau orang tertentu, dia tidak boleh terus membuat keputusan berdasarkan mimpi itu. Dia boleh membaca Al-Falaq dan berlindung kepada Allah, tetapi tidak boleh menjadikan mimpi sebagai dalil untuk menzalimi orang lain. Ini termasuk dalam menjaga kehormatan manusia dan mengelakkan fitnah.
Demikian juga dengan rasa hati. Rasa tidak sedap terhadap seseorang bukan bukti sihir. Firasa bukan wahyu. Jangan menjadikan firasa sebagai sumber hukum dalam perkara yang boleh merosakkan maruah manusia. Allah telah mengajar manusia supaya menjauhi banyak sangkaan. Maka membaca ayat ini harus menjadikan seseorang lebih berhati-hati terhadap kejahatan, bukan lebih suka menuduh. Perlindungan kepada Allah dan husn al-zann terhadap manusia yang tidak terbukti kesalahannya boleh berjalan bersama.
Ayat ini juga mengajar bahawa perbuatan jahat boleh dilakukan oleh orang yang kelihatan biasa. Sihir bukan semestinya dilakukan oleh orang yang mempunyai rupa tertentu atau tanda tertentu. Oleh sebab itu, jangan membuat stereotaip. Pelaku kejahatan dinilai melalui perbuatan dan bukti, bukan rupa, pakaian, umur atau jantina. Al-Quran tidak mengajar kita mengenal penyihir berdasarkan penampilan. Ia mengajar kita berlindung kepada Allah daripada شر perbuatan tersebut.
Dalam konteks pendidikan anak-anak, ayat ini juga perlu diajarkan dengan keseimbangan. Anak perlu mengetahui bahawa sihir wujud kerana Al-Quran menyebutnya, tetapi dia tidak boleh dibesarkan dalam ketakutan bahawa setiap bayang-bayang atau bunyi malam ialah gangguan sihir. Anak perlu diajar membaca Al-Falaq dengan tenang. Dia perlu tahu bahawa Allah menjaga hamba-Nya. Dengan demikian, surah ini menjadi sumber rasa aman, bukan sumber trauma. Pengajaran Al-Quran mesti melahirkan tauhid dan tawakkal.
Bagi orang dewasa pula, ayat ini boleh menjadi peringatan supaya tidak mencari penyelesaian yang bercanggah dengan syarak ketika berhadapan dengan sihir. Kadang-kadang apabila seseorang berada dalam keadaan terdesak, dia sanggup pergi kepada sesiapa sahaja yang menjanjikan penyelesaian. Pada ketika itu, dia mungkin membuka pintu yang lebih berbahaya. Ayat ini sepatutnya mengembalikan dia kepada Allah. Dia boleh mencari orang yang merawat dengan kaedah syarie, tetapi dia perlu menjaga aqidah. Jangan kerana takut kepada sihir, seseorang jatuh kepada syirik.
Satu lagi perkara yang perlu ditekankan ialah bahawa Al-Quran tidak memberikan manusia formula untuk mengetahui “siapa” penyihir melalui bacaan tertentu. Ada dakwaan bahawa seseorang boleh membaca ayat tertentu lalu melihat wajah pelaku dalam mimpi atau mengetahui nama pelaku. Dakwaan seperti ini tidak boleh dianggap sebagai ajaran Al-Falaq tanpa dalil. Ayat ini hanya mengajar perlindungan. Jangan menambah sesuatu yang tidak diajarkan. Ini penting supaya agama tidak dicampurkan dengan pengalaman peribadi yang kemudian dianggap sebagai syariat.
Dalam konteks ini, kesederhanaan sangat penting. Kita menetapkan sihir kerana Al-Quran dan Sunnah menetapkannya. Kita mengharamkan sihir kerana syarak mengharamkannya. Kita berlindung kepada Allah kerana Allah mengajarkannya. Kita tidak mengembangkan perkara ghaib berdasarkan cerita tanpa dalil. Kita tidak menafikan perkara yang disebut wahyu. Kita juga tidak menambah-nambah perkara yang tidak disebut wahyu. Inilah sikap ilmiah dalam memahami ayat.
Jika diteliti semula, ayat وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ sebenarnya sangat ringkas, tetapi ia mengandungi beberapa lapisan makna yang saling berkait. Ada lapisan bahasa pada النفاثات dan العقد. Ada lapisan aqidah pada أعوذ برب الفلق. Ada lapisan syarak pada pengharaman sihir. Ada lapisan ubudiyyah pada permohonan perlindungan. Ada lapisan akhlak pada larangan menzalimi orang. Ada lapisan sosial pada bahaya tuduhan tanpa bukti. Ada lapisan psikologi pada pengurusan ketakutan. Ada lapisan tawakkal pada pengakuan bahawa Allah sahaja tempat berlindung. Namun semua lapisan ini tetap berpusing pada satu pusat: شر النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ dan perlindungan Allah daripadanya.
Ayat ini juga menunjukkan bahawa manusia perlu mengenal kejahatan tanpa menjadi hamba kepada ketakutan terhadap kejahatan. Ini perbezaan yang sangat penting. Mengetahui bahawa sihir wujud ialah ilmu. Takut sehingga tidak dapat hidup kerana memikirkan sihir ialah keadaan yang boleh merosakkan ketenangan. Seorang mukmin mengetahui bahaya, kemudian dia berlindung. Dia tidak perlu hidup dalam keadaan memeriksa setiap orang. Dia tidak perlu menafsir setiap masalah sebagai sihir. Dia tidak perlu mencari tanda ghaib setiap hari. Dia membaca Al-Falaq, bertawakkal dan meneruskan kehidupan. Jika berlaku sesuatu yang nyata, dia mengambil tindakan yang sesuai.
Dalam hal ini, ayat ini juga mengajar tentang kekuatan hati. Orang yang yakin kepada Allah tidak semestinya tidak pernah takut. Tetapi apabila takut, dia mempunyai tempat untuk kembali. Itulah maksud أعوذ. Perlindungan bukan pengakuan bahawa manusia tidak pernah takut; ia ialah pengakuan bahawa ketakutan itu mempunyai tempat untuk diserahkan. Apabila seseorang menyebut “Aku berlindung kepada Rabb al-Falaq,” dia mengakui kelemahan dirinya dan kekuasaan Allah. Pengakuan kelemahan di hadapan Allah menjadi kekuatan di hadapan makhluk. Dia tidak perlu tunduk kepada penyihir, bomoh atau ancaman ghaib kerana dia mengetahui bahawa Allah lebih besar daripada segala sesuatu.
Perkara ini sangat penting dalam membina aqidah yang benar. Sihir bukan lawan kepada Allah. Penyihir bukan lawan kepada Allah. Jin bukan lawan kepada Allah. Makhluk bukan lawan kepada Allah dalam erti dua kuasa yang seimbang. Semua makhluk berada di bawah kekuasaan Allah. Apabila seseorang menyebut أعوذ برب الفلق, dia kembali kepada Penguasa yang menguasai semua makhluk. Inilah sebabnya mengapa surah ini sangat kuat dari sudut tauhid. Ia mengajar manusia menghadapi sesuatu yang menakutkan dengan menyebut Rabb, bukan dengan membesarkan makhluk.
Jika seseorang bertanya apakah pengajaran paling mendasar daripada lafaz وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ, maka jawapannya ialah bahawa kejahatan yang tersembunyi sekalipun tidak berada di luar penguasaan Allah. Allah mengakui adanya kejahatan tersebut supaya manusia tidak naif terhadap realiti. Tetapi Allah pada masa yang sama mengajar manusia supaya berlindung kepada-Nya supaya manusia tidak menjadi tawanan ketakutan. Inilah keseimbangan yang sempurna antara ilmu dan tawakkal. Tidak menafikan bahaya, tetapi tidak membesarkan bahaya. Tidak menafikan sebab, tetapi tidak menyembah sebab. Tidak menafikan sihir, tetapi tidak memberikan kepada sihir kuasa yang hanya layak bagi Allah.
Lafaz النَّفَّاثَاتِ juga mengingatkan bahawa manusia boleh menggunakan kemampuan yang Allah berikan untuk tujuan yang baik atau jahat. Mulut boleh digunakan untuk membaca Al-Quran atau mengucapkan dusta. Tangan boleh digunakan untuk menolong atau menzalimi. Ilmu boleh digunakan untuk manfaat atau kerosakan. Dalam konteks sihir, kemampuan manusia digunakan dalam perkara yang diharamkan. Oleh itu, ayat ini bukan hanya tentang satu bentuk perbuatan ghaib, tetapi juga tentang tanggungjawab manusia terhadap penggunaan kemampuan yang dimilikinya. Tidak semua perkara yang seseorang mampu lakukan menjadi halal untuk dilakukan. Kemampuan bukan lesen syarak.
Perbuatan meniup pada simpulan mungkin kelihatan kecil jika dinilai hanya melalui ukuran fizikal. Tetapi syarak melihat tujuan dan konteks. Ini mengingatkan bahawa manusia tidak boleh menilai semua perkara hanya berdasarkan rupa luaran. Sesuatu tindakan yang kecil mungkin mempunyai maksud yang besar. Namun kita juga tidak boleh membuat kesimpulan sebaliknya bahawa setiap tindakan kecil yang pelik mesti mempunyai maksud ghaib. Kita kembali kepada bukti. Islam menggabungkan ketelitian dalam menilai dengan keyakinan terhadap wahyu.
Dalam konteks sejarah manusia, sihir sering muncul dalam masyarakat yang mempunyai ketakutan terhadap perkara ghaib. Orang yang tidak mempunyai ilmu boleh dimanipulasi oleh mereka yang mendakwa mempunyai kuasa tertentu. Al-Quran memutuskan manipulasi tersebut dengan mengembalikan hati kepada Allah. Allah tidak mengajar manusia mencari “orang kuat” untuk melawan sihir. Allah mengajar manusia berlindung kepada Rabb. Ini memerdekakan hati daripada ketundukan kepada manusia yang menggunakan ketakutan sebagai alat penguasaan.
Maka ayat ini juga mempunyai dimensi pembebasan tauhid. Seorang manusia yang yakin kepada Allah tidak mudah menjadi hamba kepada bomoh, dukun atau penyihir. Dia tidak akan memberikan wang, kehormatan atau ketaatan kepada seseorang hanya kerana orang tersebut mendakwa mempunyai kuasa ghaib. Dia akan bertanya: apakah dalilnya? Apakah kaedahnya? Apakah ia selari dengan syarak? Adakah terdapat unsur memanggil jin? Adakah terdapat tangkal? Adakah terdapat dakwaan mengetahui ghaib? Jika ada, dia perlu menjauhkan diri. Dia kembali kepada Al-Quran dan Sunnah.
Dalam membaca ayat ini, seseorang juga boleh menghayati bahawa Allah mengetahui niat pelaku. Sihir ialah perbuatan yang tersembunyi, tetapi niat pelaku tidak tersembunyi daripada Allah. Ini mengajar bahawa manusia tidak perlu menjadi hakim kepada perkara yang tidak diketahuinya. Allah ialah hakim yang mengetahui segala sesuatu. Jika seseorang telah dizalimi tetapi tidak mampu mengetahui siapa pelakunya, dia tetap boleh berdoa kepada Allah. Allah tidak memerlukan mangsa mengetahui nama pelaku untuk mengetahui kezaliman. Ini memberikan ketenangan kepada orang yang dizalimi.
Apabila seseorang membaca Al-Falaq, dia juga menyerahkan perkara yang tidak mampu diselesaikannya kepada Allah. Ini bukan bermaksud dia pasif. Dia boleh mengambil langkah yang sah. Tetapi selepas mengambil langkah, hatinya tidak bergantung kepada langkah tersebut. Dia tahu bahawa segala hasil berada pada Allah. Inilah tawakkal. Jika dia menemui sesuatu yang mencurigakan, dia boleh menguruskannya. Jika dia sakit, dia boleh berubat. Jika dia mengalami konflik, dia boleh berbincang. Jika dia dituduh, dia boleh mempertahankan diri. Tetapi dia membaca Al-Falaq kerana dia mengetahui bahawa perlindungan yang paling sempurna berada pada Allah.
Kesimpulannya, وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ merupakan ayat yang sangat padat dalam menggambarkan salah satu bentuk kejahatan tersembunyi yang berkaitan dengan sihir. Lafaz النَّفَّاثَاتِ menggambarkan pihak yang melakukan hembusan tertentu, manakala فِي الْعُقَدِ menggambarkan simpulan yang menjadi tempat perbuatan tersebut dilakukan. Namun pusat ayat bukanlah simpulan, bukan hembusan dan bukan penyihir sebagai kuasa yang berdiri sendiri. Pusat ayat ialah شر perbuatan tersebut dan permohonan perlindungan kepada Allah daripada kejahatannya. Ayat ini mengakui realiti sihir tanpa membesarkannya menjadi kuasa yang menyaingi Allah. Ia mengajar manusia mengenal kejahatan tanpa menjadi hamba kepada ketakutan. Ia mengajar mengambil sebab tanpa bergantung kepada sebab. Ia mengajar berhati-hati tanpa menuduh. Ia mengajar berdoa tanpa meninggalkan ikhtiar. Ia mengajar mengenal bahaya ghaib tanpa mendakwa mengetahui perkara ghaib. Dan yang paling penting, ia mengembalikan hati kepada Rabb al-Falaq, Tuhan yang membelah kegelapan, Tuhan yang menguasai segala makhluk, Tuhan yang mengetahui segala perkara tersembunyi dan nyata, Tuhan yang kepada-Nya sahaja seorang hamba memohon perlindungan.
Apabila ayat ini benar-benar meresap ke dalam hati, seorang mukmin tidak lagi melihat sihir sebagai sesuatu yang perlu memenuhi seluruh fikirannya. Dia mengetahui bahawa sihir ada, tetapi Allah lebih besar. Dia mengetahui bahawa ada orang yang melakukan kejahatan, tetapi Allah mengetahui segala perbuatan mereka. Dia mengetahui bahawa terdapat sebab-sebab tersembunyi, tetapi Allah mengetahui semuanya. Dia mengetahui bahawa ada simpulan yang digunakan dalam amalan sihir, tetapi simpulan itu sendiri tidak mempunyai kuasa ketuhanan. Dia mengetahui bahawa ada hembusan yang dilakukan oleh pelaku, tetapi hembusan itu tidak menentukan nasib manusia secara bebas. Dia mengetahui bahawa kejahatan boleh dirancang secara rahsia, tetapi tidak ada satu rahsia pun yang tersembunyi daripada Allah. Maka dia membaca قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ dengan keyakinan bahawa perlindungan sebenar bukan berada pada pengetahuan manusia tentang segala perkara ghaib, tetapi pada pergantungan kepada Allah yang ilmu-Nya meliputi segala yang ghaib dan nyata.
Dengan demikian, وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ bukanlah ayat yang sepatutnya menjadikan manusia sibuk mencari siapa penyihir, mencari di mana simpulan, mencari tanda-tanda ghaib atau mengaitkan setiap musibah dengan sihir. Ayat ini sepatutnya menjadikan manusia lebih dekat kepada Allah. Setiap kali dia menyebutnya, dia mengingat bahawa terdapat kejahatan yang tidak mampu dilihatnya, tetapi Allah melihatnya. Ada sesuatu yang tidak mampu diketahuinya, tetapi Allah mengetahuinya. Ada perkara yang tidak mampu dilawannya dengan kekuatannya sendiri, tetapi Allah berkuasa atasnya. Ada bahaya yang mungkin datang secara tersembunyi, tetapi perlindungan Allah tidak pernah tersembunyi daripada hamba yang benar-benar kembali kepada-Nya. Inilah kekuatan sebenar ayat ini: bukan membesarkan rasa takut terhadap sihir, tetapi membesarkan keyakinan terhadap Allah; bukan mengajar manusia tunduk kepada pelaku kejahatan, tetapi mengajar manusia berlindung kepada Rabb; bukan menjadikan manusia pemburu perkara ghaib, tetapi menjadikan manusia hamba yang menyerahkan perkara ghaib kepada Allah; dan bukan menjadikan manusia bergantung kepada simpulan, hembusan atau manusia, tetapi mengembalikan seluruh pergantungan kepada Allah سبحانه وتعالى.
assa
https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/8766187957990289248?hl=en
