Perbahasan Tentang Ayat 6 Dari Surah Al-Mulk ... عَذَابُ جَهَنَّمَۖ ... (Al-Mulk:6)
- Perbahasan Tentang Ayat 6 Dari Surah Al-Mulk وَلِلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِرَبِّهِمْ ... (Al-Mulk:6) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 6 Dari Surah Al-Mulk ... عَذَابُ جَهَنَّمَۖ ... (Al-Mulk:6) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 6 Dari Surah Al-Mulk ... وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ (Al-Mulk:6) / edit
Perbahasan Tentang Ayat 6 Dari Surah Al-Mulk: عَذَابُ جَهَنَّمَ
Al-Mulk: 6
Penyataan عَذَابُ جَهَنَّمَ merupakan suatu penyataan yang pendek dari sudut bilangan lafaz, tetapi sangat luas dan berat dari sudut makna kerana ia menggabungkan dua perkataan yang masing-masing mempunyai kandungan yang besar dalam aqidah, bahasa dan peringatan al-Quran, iaitu عَذَابُ dan جَهَنَّمَ. Perkataan عذاب membawa makna seksaan, pembalasan yang menyakitkan dan penderitaan yang dikenakan sebagai akibat sesuatu kesalahan, manakala جهنم merupakan nama yang digunakan untuk neraka yang disediakan sebagai tempat azab bagi golongan yang kufur dan mereka yang menjadi ahli neraka menurut ketetapan Allah. Apabila kedua-dua lafaz ini digabungkan menjadi عَذَابُ جَهَنَّمَ, gambaran yang muncul bukan sekadar tentang kesakitan, tetapi tentang kesakitan yang mempunyai tempat, hakikat, sebab, keadilan dan kesudahan. Ia bukan penderitaan yang berlaku tanpa tujuan, bukan bencana yang terjadi secara kebetulan, dan bukan sesuatu yang berada di luar pengetahuan Allah. Ia merupakan azab yang berkaitan dengan Jahannam, iaitu tempat pembalasan yang Allah sediakan bagi orang yang layak menerimanya. Oleh itu, penyataan ini membawa manusia daripada sekadar mengetahui bahawa ada hukuman kepada kesedaran bahawa wujud suatu pembalasan akhirat yang nyata, berat dan tidak boleh dipandang ringan.
Perkataan عَذَابُ berasal daripada akar kata ع ذ ب yang dalam penggunaan bahasa Arab berkaitan dengan makna menyeksa, menyakitkan atau mengenakan sesuatu bentuk penderitaan. Dalam penggunaan syarak, عذاب merujuk kepada seksaan yang dikenakan sebagai akibat dosa, kekufuran atau kesalahan yang Allah kehendaki untuk dibalas. Apabila perkataan ini digunakan dalam al-Quran, maknanya tidak boleh dipisahkan daripada keadilan Allah, kerana Allah tidak mengazab tanpa sebab. Azab mempunyai hubungan dengan perbuatan manusia, keadaan hati manusia, penolakan terhadap kebenaran dan dosa yang dilakukan. Oleh itu, apabila manusia mendengar lafaz عَذَابُ, dia perlu memahami bahawa al-Quran sedang memperkenalkan suatu hakikat pembalasan yang serius. Dunia bukan satu-satunya tempat manusia menerima akibat perbuatannya. Ada pembalasan yang lebih besar dan lebih sempurna di akhirat. Dunia mempunyai hukuman dan kesakitan yang terbatas, tetapi azab akhirat mempunyai hakikat yang jauh lebih berat kerana ia berada dalam alam pembalasan yang Allah tetapkan selepas berakhirnya kehidupan dunia.
Perkataan جَهَنَّمَ pula merupakan nama bagi neraka. Lafaz ini tidak boleh dianggap sekadar simbol yang digunakan untuk menggambarkan penderitaan moral. Dalam aqidah Islam, Jahannam ialah hakikat yang benar-benar wujud. Ia bukan cerita kiasan, bukan gambaran psikologi, bukan sekadar keadaan batin manusia dan bukan sekadar simbol kepada kesedihan. Allah memberitahu tentang Jahannam melalui wahyu supaya manusia beriman kepada kewujudannya dan takut terhadapnya. Sebagaimana manusia wajib beriman kepada syurga sebagai tempat kenikmatan yang Allah sediakan, manusia juga wajib beriman kepada neraka sebagai tempat azab. Kedua-duanya termasuk perkara ghaib yang diketahui melalui wahyu. Akal boleh memahami bahawa pembalasan merupakan sesuatu yang munasabah berdasarkan keadilan, tetapi perincian tentang Jahannam hanya dapat diketahui melalui apa yang Allah dan Rasul-Nya khabarkan.
Gabungan عَذَابُ جَهَنَّمَ menjadikan perhatian tertumpu kepada hakikat bahawa Jahannam bukan sekadar suatu tempat, tetapi tempat yang berkaitan secara langsung dengan azab. Manusia mungkin dapat membayangkan pelbagai bentuk penderitaan di dunia, tetapi semua gambaran dunia mempunyai batas. Sakit badan mempunyai batas, ketakutan mempunyai batas, kehilangan mempunyai batas, kebakaran dunia mempunyai batas dan penderitaan jiwa di dunia juga mempunyai batas. Adapun عَذَابُ جَهَنَّمَ ialah sesuatu yang berada di luar pengalaman biasa manusia kerana ia termasuk perkara akhirat. Oleh itu, seseorang tidak boleh mendakwa bahawa gambaran neraka dalam wahyu hanyalah sesuatu yang manusia boleh ukur sepenuhnya berdasarkan pengalaman dunia. Apa yang Allah khabarkan wajib diterima dengan iman, sementara hakikat sepenuhnya hanya Allah mengetahuinya.
Lafaz عَذَابُ datang dalam bentuk mudaf, manakala جَهَنَّمَ menjadi mudaf ilayh. Hubungan idafah ini menghasilkan hubungan makna yang kuat antara azab dan Jahannam. Ia bukan sekadar menyebut azab secara umum, tetapi azab yang dinisbahkan kepada Jahannam. Penyandaran ini memberikan kekhususan. Banyak bentuk penderitaan berlaku di dunia, tetapi عَذَابُ جَهَنَّمَ merujuk kepada azab yang mempunyai kaitan dengan neraka akhirat. Dengan demikian, manusia tidak sepatutnya menyamakan semua kesakitan dunia dengan azab Jahannam. Kesakitan dunia boleh menjadi ujian, penghapus dosa, peringatan, pendidikan jiwa atau sebab manusia kembali kepada Allah. Tetapi azab Jahannam ialah pembalasan yang mempunyai kedudukan khusus dalam kehidupan akhirat.
Perkataan عذاب juga mempunyai makna yang berkaitan dengan pembalasan, bukan sekadar kesakitan. Ini merupakan perbezaan yang penting. Tidak setiap kesakitan merupakan azab. Seorang mukmin boleh mengalami penyakit yang menyakitkan tetapi penyakit itu bukan semestinya azab. Seorang mukmin boleh kehilangan harta dan mengalami kesedihan, tetapi kehilangan itu bukan semestinya tanda Allah mengazabnya. Bahkan ujian yang menyakitkan boleh menjadi sebab dosa diampunkan dan darjat ditinggikan. Sebaliknya, azab Jahannam ialah pembalasan yang Allah tetapkan terhadap orang yang layak menerima hukuman. Oleh itu, seseorang tidak boleh mudah menuduh setiap musibah sebagai azab Allah. Kita tidak mengetahui perkara ghaib secara terperinci kecuali melalui wahyu.
Hakikat ini mengajar manusia supaya tidak mempunyai pemahaman yang cetek tentang penderitaan. Dalam kehidupan dunia, penderitaan mempunyai pelbagai kemungkinan. Ia boleh menjadi ujian bagi orang beriman, peringatan bagi orang yang lalai, akibat daripada perbuatan manusia, atau perkara yang Allah jadikan sebagai sebahagian daripada perjalanan hidup. Tetapi Jahannam tidak berada dalam kategori penderitaan dunia yang sementara. Ia ialah tempat pembalasan akhirat. Oleh itu, apabila al-Quran menyebut عَذَابُ جَهَنَّمَ, hati seorang mukmin sepatutnya bergetar kerana lafaz tersebut mengingatkan tentang kesudahan yang lebih besar daripada semua kesakitan dunia.
Manusia secara semula jadi takut kepada kesakitan. Dia takut kepada api, penyakit, kemiskinan, kehilangan, peperangan dan kematian. Tetapi rasa takut terhadap perkara dunia kadangkala lebih kuat daripada rasa takut kepada akhirat kerana perkara dunia dapat dilihat dan dirasakan. Neraka pula ghaib. Di sinilah iman mempunyai peranan yang besar. Iman menjadikan perkara ghaib lebih kuat dalam hati daripada perkara dunia yang berada di hadapan mata. Seorang mukmin mempercayai Jahannam walaupun belum melihatnya, kerana dia mempercayai berita Allah. Dia mengetahui bahawa penglihatan manusia terbatas, sedangkan ilmu Allah sempurna. Apa yang belum dilihat bukan bererti tidak wujud.
Kelemahan manusia ialah dia sering menilai realiti berdasarkan pengalaman pancaindera semata-mata. Jika sesuatu tidak dapat disentuh, dilihat atau diukur dengan alat tertentu, dia mudah meragukannya. Tetapi kehidupan manusia sendiri menunjukkan bahawa tidak semua hakikat diketahui melalui pancaindera. Manusia mempunyai akal, kesedaran, pengetahuan tentang masa lalu dan banyak perkara yang diterima melalui berita yang dipercayai. Maka apabila Allah memberitahu tentang Jahannam melalui wahyu yang benar, seorang mukmin menerimanya sebagai hakikat. Dia tidak menunggu untuk melihat Jahannam terlebih dahulu kerana apabila dia melihatnya dengan mata, masa untuk beramal sudah berakhir.
Di sinilah terkandung hikmah besar mengapa Allah memberitahu manusia tentang عَذَابُ جَهَنَّمَ sebelum manusia sampai kepadanya. Berita tentang azab merupakan peringatan yang memberi peluang kepada manusia untuk berubah. Jika seseorang hanya mengetahui hukuman selepas dia dihukum, maka pengetahuan itu tidak lagi menjadi peluang untuk memperbaiki diri. Tetapi Allah memberikan peringatan ketika manusia masih hidup. Dia diberi masa untuk bertaubat, memperbaiki iman, meninggalkan dosa, menunaikan kewajipan dan kembali kepada Allah. Maka ancaman neraka dalam al-Quran sebenarnya mempunyai unsur rahmat kerana ia memperingatkan manusia sebelum terlambat.
Dalam konteks ini, takut kepada عَذَابُ جَهَنَّمَ bukan ketakutan yang sia-sia. Ia merupakan salah satu unsur yang membentuk ubudiyyah. Seorang hamba beribadah kepada Allah kerana cinta, berharap kepada rahmat-Nya dan takut kepada azab-Nya. Ketiga-tiga unsur ini saling melengkapi. Cinta mendorong manusia mendekat, harapan mendorong manusia terus berjalan dan takut menghalangnya daripada berpaling. Jika seseorang hanya mempunyai rasa takut tanpa harapan, dia boleh jatuh kepada putus asa. Jika hanya mempunyai harapan tanpa takut, dia boleh menjadi lalai dan meremehkan dosa. Jika hanya mempunyai cinta tanpa ketundukan dan rasa takut, dia mungkin mendakwa cinta tetapi tidak bersungguh-sungguh mentaati Allah. Penyataan عَذَابُ جَهَنَّمَ membangkitkan unsur takut supaya hati tidak menjadi lalai.
Perkataan جَهَنَّمَ sendiri mempunyai kedudukan yang sangat kuat dalam al-Quran. Ia bukan sekadar nama tempat, tetapi nama yang menimbulkan gambaran tentang hukuman yang dahsyat. Allah menggunakan nama-nama dan gambaran yang berbeza tentang neraka dalam wahyu bagi menunjukkan pelbagai sifatnya. Ada lafaz Jahannam, النار dan nama-nama lain yang menunjukkan sifat atau keadaan neraka. Namun apabila penyataan yang sedang dibahaskan ialah عَذَابُ جَهَنَّمَ, tumpuan kita ialah hubungan antara azab dan Jahannam. Ini bermakna perhatian tidak perlu dialihkan kepada perbahasan setiap nama neraka secara panjang, kerana lafaz ini sendiri sudah cukup untuk membawa manusia kepada hakikat pembalasan.
Jahannam bukan tempat yang Allah ciptakan untuk berlaku zalim terhadap manusia. Ini perkara yang sangat penting dalam memahami konsep azab. Allah Maha Adil. Tidak ada seorang pun yang dizalimi oleh Allah. Azab mempunyai sebab dan berlaku berdasarkan keadilan serta hikmah Allah. Manusia melakukan pilihan, menolak kebenaran, mengingkari Allah atau melakukan dosa dengan kehendak yang Allah berikan kepadanya, kemudian dia menerima pembalasan yang sesuai dengan keadaan tersebut. Allah mengetahui semua keadaan manusia dengan sempurna. Dia mengetahui apa yang manusia lakukan secara terang dan tersembunyi, mengetahui apa yang terdapat dalam hati dan mengetahui segala sebab yang membawa seseorang kepada sesuatu perbuatan. Oleh itu, penghakiman Allah tidak mempunyai kesilapan seperti penghakiman manusia.
Penghakiman manusia boleh salah kerana hakim mungkin tidak mengetahui semua fakta. Saksi boleh terlupa. Bukti boleh disembunyikan. Manusia boleh berdusta. Maklumat boleh tidak lengkap. Tetapi Allah tidak mempunyai kekurangan tersebut. Ilmu Allah meliputi segala sesuatu. Apabila Allah menjatuhkan hukuman, hukuman itu berdasarkan ilmu yang sempurna. Maka عَذَابُ جَهَنَّمَ tidak boleh dilihat sebagai hukuman yang dilakukan tanpa pengetahuan. Ia ialah hukuman daripada Rabb yang Maha Mengetahui segala sesuatu.
Keadilan Allah juga bermakna manusia tidak boleh menganggap dosa dan kufur sebagai perkara kecil. Jika seseorang merasakan bahawa tidak ada perbezaan antara iman dan kufur, ketaatan dan maksiat, keadilan dan kezaliman, maka dia sebenarnya telah merosakkan konsep pembalasan. Jika tidak ada pembalasan, maka orang yang zalim dan orang yang dizalimi akan berakhir dengan kedudukan yang sama. Orang yang menghabiskan hidupnya dalam ketaatan dan orang yang menghabiskan hidupnya dalam kejahatan tidak akan mempunyai perbezaan kesudahan. Akal yang sihat mengetahui bahawa perkara seperti ini tidak selari dengan kesempurnaan keadilan. Wahyu kemudian menjelaskan bahawa Allah menyediakan pembalasan.
Jahannam menjadi sebahagian daripada kesempurnaan sistem pembalasan tersebut. Syurga menunjukkan rahmat dan ganjaran Allah, manakala neraka menunjukkan keadilan dan hukuman Allah. Kedua-duanya memperlihatkan kesempurnaan pemerintahan Allah. Seorang raja dunia mungkin tidak mampu menghukum semua orang yang melakukan kezaliman kerana kekurangan pengetahuan dan kekuasaan. Ada penjenayah yang terlepas daripada undang-undang manusia. Ada kezaliman yang tidak diketahui. Ada orang yang mati sebelum menerima hukuman. Tetapi tiada satu pun perkara tersembunyi daripada Allah. Jika hukuman dunia tidak sempat berlaku, hukuman akhirat tetap berada dalam ilmu dan kekuasaan Allah.
Maka iman kepada عَذَابُ جَهَنَّمَ memberikan jawapan terhadap persoalan tentang keadilan akhirat. Berapa ramai orang zalim yang mati tanpa menerima hukuman? Berapa ramai manusia yang menipu orang lain tetapi tidak pernah diketahui? Berapa ramai manusia yang melakukan kerosakan tetapi hidup dalam kemewahan? Berapa ramai orang yang dizalimi tetapi tidak memperoleh keadilan di dunia? Kehidupan dunia tidak memberikan semua jawapan tersebut. Akhirat memberikan tempat bagi pembalasan yang sempurna. Jahannam ialah salah satu hakikat yang berkaitan dengan pembalasan itu.
Namun manusia tidak boleh menggunakan konsep Jahannam untuk menilai semua orang secara sembarangan. Kita beriman kepada neraka berdasarkan wahyu, tetapi penentuan nasib individu tertentu mempunyai perincian yang Allah sahaja mengetahui dengan sempurna. Kita boleh mengatakan bahawa kufur membawa kepada neraka berdasarkan nas, tetapi kita perlu berhati-hati ketika menghukum individu tertentu. Ada perkara yang berkaitan dengan ilmu, sampainya dakwah, keadaan seseorang, hujah yang ditegakkan dan pelbagai perincian yang tidak boleh diputuskan hanya berdasarkan sangkaan. Ini menunjukkan bahawa aqidah tentang Jahannam perlu disertai dengan ilmu dan keadilan, bukan emosi.
Lafaz عذاب juga menunjukkan bahawa hukuman akhirat mempunyai unsur kesakitan yang sebenar. Ia bukan sekadar kehilangan peluang untuk mendapat syurga. Jahannam mempunyai azab. Dengan demikian, orang beriman tidak sepatutnya memandang neraka hanya sebagai lambang penyesalan. Ia merupakan tempat hukuman yang sebenar. Perincian tentang bentuk azab hendaklah diterima berdasarkan nas yang sahih, tetapi seseorang tidak boleh menjadikan perkara ghaib sebagai bahan khayalan. Apa yang Allah khabarkan kita terima, dan apa yang tidak dijelaskan secara pasti tidak boleh direka-reka.
Sikap ini penting kerana manusia kadangkala cenderung kepada dua ekstrem. Ada yang menolak hakikat azab kerana tidak mahu menerimanya, manakala ada yang terlalu bebas menggambarkan perkara ghaib berdasarkan cerita yang tidak sahih. Kedua-duanya salah. Yang benar ialah beriman dengan apa yang Allah dan Rasul-Nya khabarkan dan berhenti pada batas ilmu yang sahih. Jika wahyu menyebut azab, kita beriman. Jika wahyu menyebut sifat tertentu tentang neraka, kita beriman. Jika sesuatu cerita tidak mempunyai sandaran yang kukuh, kita tidak menjadikannya sebagai aqidah.
Dalam penyataan عَذَابُ جَهَنَّمَ, terdapat juga suatu peringatan bahawa azab akhirat bukan sesuatu yang manusia boleh lari daripadanya dengan kekayaan. Di dunia, manusia boleh menggunakan wang untuk mendapatkan rawatan, perlindungan, rumah, makanan dan keselamatan. Tetapi kekayaan tidak mempunyai kuasa untuk membeli keselamatan akhirat. Manusia boleh membayar peguam untuk membela dirinya di mahkamah dunia, tetapi tidak ada manusia yang boleh menghapuskan hukum Allah dengan wang. Manusia boleh membina tempat perlindungan daripada api dunia, tetapi tidak ada tempat perlindungan material yang boleh menyelamatkan orang daripada azab jika Allah menetapkan hukuman kepadanya.
Kedudukan ini menjadikan iman kepada Jahannam suatu pembebasan daripada kesombongan dunia. Orang kaya menyedari bahawa hartanya tidak akan menyelamatkannya jika dia menggunakannya untuk maksiat. Orang berkuasa menyedari bahawa kuasanya akan berakhir. Orang berilmu menyedari bahawa ilmu tanpa iman tidak semestinya menyelamatkan. Orang yang mempunyai pengikut menyedari bahawa semua pengikut akan meninggalkannya apabila dia mati. Semua manusia akhirnya berdiri sendiri di hadapan Allah. Dalam keadaan itu, yang bernilai ialah iman dan amal yang diterima.
Jahannam juga mengajar manusia bahawa dunia bukan ukuran terakhir bagi keberuntungan. Ada orang yang menderita di dunia tetapi selamat di akhirat. Ada orang yang menikmati dunia tetapi rugi di akhirat. Maka seseorang tidak boleh mengatakan bahawa orang yang kaya pasti disayangi Allah atau orang yang miskin pasti dimurkai Allah. Dunia merupakan tempat ujian. Ukuran akhir ialah kesudahan di hadapan Allah. Ini menjadikan manusia lebih sabar dan tidak terlalu tertipu dengan kemewahan.
Begitu juga, seseorang tidak boleh merasakan bahawa apabila dia mendapat kesusahan di dunia, itu bermakna Allah pasti akan mengazabnya di akhirat. Kesusahan dunia dan azab Jahannam bukan perkara yang sama. Seorang nabi boleh mengalami penderitaan yang berat, tetapi para nabi ialah manusia yang paling mulia. Para sahabat mengalami kesusahan, tetapi kesusahan itu tidak menjadikan mereka orang yang dimurkai Allah. Bahkan ujian boleh menjadi sebab peningkatan darjat. Oleh itu, عَذَابُ جَهَنَّمَ mempunyai makna khusus yang tidak boleh dicampurkan dengan semua bentuk penderitaan dunia.
Dalam hal ini, rasa takut terhadap Jahannam sepatutnya mendorong manusia supaya tidak mencari dosa. Dosa kadangkala bermula dengan sesuatu yang kecil dalam pandangan manusia. Seseorang memandang ringan satu dosa kerana menganggap ia tidak mempunyai akibat besar. Tetapi apabila hati membiasakan diri meremehkan dosa, dosa menjadi mudah. Kemudian dosa berkembang menjadi kebiasaan. Akhirnya hati tidak lagi merasa bersalah. Ancaman Jahannam mengajar manusia supaya tidak memandang ringan maksiat. Bukan kerana setiap dosa pasti membawa kepada kekal di neraka, tetapi kerana dosa adalah perkara yang dibenci Allah dan boleh menjadi sebab azab jika tidak diampunkan.
Seorang mukmin juga perlu memahami perbezaan antara dosa dan kekufuran. Dosa besar tidak semestinya mengeluarkan seseorang daripada Islam. Seorang Muslim yang melakukan dosa besar berada di bawah kehendak Allah. Jika Allah menghendaki, Allah mengampuninya; jika Allah menghendaki, Allah mengazabnya menurut keadilan-Nya, tetapi orang yang mati atas tauhid tidak disamakan dengan orang yang mati dalam kekufuran dari segi kesudahan yang kekal. Perincian ini penting supaya ancaman Jahannam difahami dengan tepat. Islam tidak mengajar manusia mengkafirkan setiap pelaku dosa.
Namun pada masa yang sama, jangan pula seseorang menggunakan rahmat Allah untuk meremehkan dosa. Ada orang yang berkata bahawa Allah Maha Pengampun lalu dia sengaja terus melakukan dosa. Ini bukan sikap yang benar. Orang yang benar-benar berharap kepada rahmat Allah akan berusaha mentaati-Nya. Dia tidak menjadikan sifat pengampun Allah sebagai lesen untuk bermaksiat. Harapan yang benar disertai usaha. Takut yang benar disertai taubat. Cinta yang benar disertai ketaatan.
Ancaman عَذَابُ جَهَنَّمَ juga membentuk disiplin jiwa. Manusia mempunyai keinginan yang kuat. Dia suka perkara yang menyeronokkan, harta, kedudukan, makanan, pujian dan kepuasan. Tidak semua yang diingini manusia dibenarkan. Syariat mengajar manusia mengawal keinginan. Rasa takut kepada Jahannam membantu seseorang berkata tidak kepada perkara yang haram walaupun nafsunya mahu. Dia meninggalkan riba walaupun menguntungkan. Dia meninggalkan zina walaupun menggiurkan. Dia meninggalkan penipuan walaupun memberikan keuntungan. Dia menjaga lidah walaupun marah. Dia menahan diri kerana mengetahui bahawa di sebalik pilihan itu ada pembalasan.
Dengan demikian, iman kepada Jahannam mempunyai kesan sosial. Jika masyarakat benar-benar percaya bahawa Allah akan menghisab manusia, manusia akan lebih berhati-hati terhadap hak orang lain. Pedagang takut menipu. Majikan takut menzalimi pekerja. Pemimpin takut menggunakan kuasa untuk kepentingan diri. Orang kaya takut memakan harta anak yatim. Orang yang mempunyai ilmu takut menyembunyikan kebenaran atau memutarbelitkan agama. Kesedaran terhadap akhirat menjadi pengawal moral yang sangat kuat.
Tetapi apabila manusia hanya percaya kepada hukuman dunia, dia akan mencari cara untuk mengelak daripada ditangkap. Jika undang-undang tidak melihat, dia merasakan dia selamat. Iman kepada Jahannam mengubah keadaan itu kerana Allah melihat perkara yang tidak dilihat manusia. Dia tidak memerlukan kamera untuk mengetahui perbuatan manusia. Dia tidak memerlukan saksi manusia. Ilmu-Nya meliputi segala sesuatu. Maka hati seorang mukmin mempunyai pengawasan yang lebih dalam daripada pengawasan manusia.
Lafaz جَهَنَّمَ juga mengingatkan bahawa tempat pembalasan itu bukan sesuatu yang boleh dianggap sebagai mitos masyarakat. Al-Quran menyebutnya sebagai suatu hakikat yang perlu dipercayai. Rasulullah صلى الله عليه وسلم juga menjelaskan tentang neraka dalam hadis-hadis yang sahih. Maka iman kepada neraka termasuk dalam iman kepada perkara ghaib. Seseorang yang menolak neraka kerana ia tidak sesuai dengan akal atau kerana dia tidak dapat melihatnya telah menolak berita wahyu. Adapun seorang mukmin menerima bahawa akalnya mempunyai batas dan bahawa ilmu Allah meliputi perkara yang tidak diketahui manusia.
Dalam masa yang sama, manusia tidak boleh membina gambaran neraka semata-mata berdasarkan imaginasi. Apa yang kita ketahui ialah apa yang Allah dan Rasul-Nya khabarkan. Hakikat neraka lebih besar daripada apa yang boleh dibayangkan oleh manusia. Apabila nas menyebut api, manusia memahami makna api secara umum, tetapi api Jahannam tidak boleh disamakan sepenuhnya dengan api dunia. Apabila nas menyebut azab, manusia memahami makna azab, tetapi hakikatnya berada dalam alam akhirat. Oleh itu, iman tidak bergantung kepada kemampuan manusia menggambarkan seluruh hakikat tersebut.
Perkara ini juga menunjukkan keterbatasan bahasa manusia apabila berbicara tentang perkara ghaib. Wahyu menggunakan bahasa yang dapat difahami manusia supaya manusia memperoleh petunjuk. Tetapi hakikat perkara ghaib tidak semestinya sama dengan apa yang manusia alami di dunia. Syurga mempunyai buah-buahan, sungai dan kenikmatan, tetapi hakikat syurga jauh lebih tinggi daripada apa yang manusia kenal. Demikian juga Jahannam mempunyai azab, tetapi hakikat azab akhirat berada di luar pengalaman dunia. Kita beriman kepada makna yang Allah khabarkan tanpa menganggap kita telah mengetahui keseluruhan hakikatnya.
Rasa takut kepada Jahannam juga boleh membersihkan hati daripada rasa selamat palsu. Ada manusia yang merasa dirinya pasti selamat kerana dia mempunyai keluarga yang baik, keturunan yang baik, ilmu yang banyak atau amal yang banyak. Tetapi keselamatan tidak berdasarkan keturunan. Anak seorang nabi tidak mendapat keselamatan hanya kerana hubungan darah. Orang yang mempunyai ilmu juga boleh binasa jika ilmunya tidak membawa kepada iman dan amal. Orang yang banyak amal perlu takut amalnya tidak diterima. Maka iman kepada neraka mengajar manusia supaya tidak sombong terhadap amal sendiri.
Seorang mukmin beramal tetapi tetap takut. Dia solat tetapi masih meminta agar Allah menerima solatnya. Dia bersedekah tetapi takut riya. Dia membaca al-Quran tetapi takut hatinya tidak menghayati. Dia berdakwah tetapi takut niatnya bercampur dengan mencari nama. Dia menuntut ilmu tetapi takut ilmu menjadi hujah terhadap dirinya. Ketakutan terhadap Jahannam menjadikan seseorang lebih berhati-hati terhadap penyakit hati yang tersembunyi.
Namun rasa takut itu mesti membawa kepada tindakan, bukan sekadar ketakutan emosi. Ada orang mendengar ceramah tentang neraka, menangis seketika, kemudian kembali melakukan perkara yang sama tanpa perubahan. Ketakutan yang bermanfaat ialah ketakutan yang mendorong taubat dan perubahan. Jika seseorang benar-benar takut kepada Jahannam, dia akan mencari jalan keselamatan. Dia akan memperbaiki tauhid, menjaga solat, meninggalkan dosa, menunaikan hak manusia, memohon keampunan dan memperbanyakkan amal soleh.
Dalam hubungan dengan hak manusia, ancaman Jahannam mempunyai kesan yang sangat besar. Dosa yang berkaitan dengan manusia tidak cukup hanya dengan memohon keampunan kepada Allah jika hak itu boleh dikembalikan. Harta yang diambil perlu dipulangkan. Maruah yang dihancurkan perlu diperbaiki sedaya mungkin. Hutang perlu dilunaskan. Kezaliman perlu dihentikan. Fitnah perlu dibetulkan. Ini kerana iman kepada azab akhirat menjadikan seseorang sedar bahawa manusia tidak boleh melarikan diri daripada pertanggungjawaban dengan hanya menutup kesalahan daripada masyarakat.
Jahannam juga menjadi peringatan kepada orang yang suka menzalimi orang lain kerana merasakan dirinya kuat. Kekuatan dunia tidak kekal. Orang yang hari ini mempunyai kuasa mungkin esok menjadi lemah. Orang yang hari ini mampu menekan orang lain akan mati. Tetapi hak orang yang dizalimi tidak hilang begitu sahaja. Allah Maha Mengetahui. Kezaliman yang tidak dibalas di dunia tidak bermakna ia dilupakan. Konsep Jahannam menguatkan keyakinan bahawa keadilan Allah akan berlaku.
Pada masa yang sama, seorang mukmin tidak boleh menggunakan ancaman neraka untuk membenarkan dirinya membalas dendam tanpa batas. Dia menyerahkan pembalasan kepada Allah dan mengikuti syariat dalam urusan dunia. Iman kepada Jahannam bukan alasan untuk melakukan kezaliman atas nama membela agama. Bahkan takut kepada Allah sepatutnya menjadikan seseorang lebih adil. Dia tidak menuduh tanpa bukti, tidak menghukum tanpa hak dan tidak melampaui batas.
Perkataan عذاب juga membawa kita kepada persoalan bahawa Allah mempunyai hak untuk menghukum. Dalam pemikiran moden, ada kecenderungan untuk melihat hukuman sebagai sesuatu yang sentiasa negatif dan tidak diperlukan. Tetapi jika hukuman dihapuskan daripada konsep moral, kezaliman tidak lagi mempunyai jawapan. Hukuman yang adil mempunyai fungsi menjaga kebenaran, menegakkan keadilan dan memberikan akibat kepada pelanggaran. Jika Allah Maha Adil, maka hukuman terhadap kekufuran dan kejahatan merupakan sebahagian daripada keadilan-Nya. Yang menjadi masalah bukan kewujudan hukuman, tetapi hukuman yang zalim. Sedangkan Allah tidak zalim.
Maka عَذَابُ جَهَنَّمَ juga menunjukkan kesempurnaan sifat Allah dari sudut keadilan. Allah Maha Pengampun dan Maha Penyayang, tetapi Allah juga Maha Adil. Jika hanya rahmat disebut tanpa keadilan, manusia mungkin menyangka semua perbuatan akan dibiarkan. Jika hanya azab disebut tanpa rahmat, manusia mungkin berputus asa. Al-Quran mendidik manusia dengan kedua-duanya. Rahmat Allah membuka pintu kembali, manakala ancaman Jahannam menghalang manusia daripada terus melampaui batas.
Keadaan ini membentuk keseimbangan dalam jiwa. Seorang mukmin tidak hidup dalam rasa aman yang palsu dan tidak hidup dalam keputusasaan. Dia takut kepada Jahannam tetapi berharap kepada rahmat Allah. Dia mengakui dosa tetapi tidak berputus asa. Dia berusaha melakukan amal tetapi tidak merasa dirinya pasti selamat kerana amalnya. Dia memohon kepada Allah agar menerima amalnya dan mengampuni kekurangannya. Inilah keseimbangan yang sepatutnya lahir daripada iman kepada azab.
Apabila manusia memahami hakikat Jahannam, dia juga akan memahami nilai masa. Dunia menjadi sangat pendek apabila dibandingkan dengan akhirat. Setiap hari yang berlalu tidak akan kembali. Jika masa digunakan untuk dosa, manusia kehilangan peluang. Jika masa digunakan untuk taubat dan amal, dia mengumpulkan bekalan. Ancaman Jahannam menjadikan manusia lebih serius terhadap kehidupannya. Dia tidak mahu menghabiskan umur dengan perkara yang sia-sia sehingga tiba kematian dalam keadaan tidak bersedia.
Namun Islam tidak bermaksud manusia tidak boleh menikmati dunia. Allah menciptakan perkara yang halal untuk manusia. Makanan halal boleh dinikmati, keluarga boleh dicintai, pekerjaan boleh dilakukan, rumah boleh dibina dan rezeki boleh dicari. Yang penting ialah dunia tidak menjadi tuhan dalam hati. Manusia menikmati dunia sebagai hamba Allah, bukan sebagai orang yang melupakan Allah. Ketakutan kepada Jahannam tidak bermaksud meninggalkan segala nikmat dunia, tetapi menggunakan nikmat dalam batas yang Allah redai.
Jahannam juga mengingatkan bahawa hawa nafsu mempunyai akibat. Banyak dosa kelihatan manis pada permulaannya tetapi pahit pada akhirnya. Maksiat memberikan keseronokan sementara tetapi boleh meninggalkan kerosakan panjang. Syaitan menghiasi dosa supaya manusia melihatnya ringan. Rasa takut kepada Jahannam membuka pandangan terhadap kesudahan. Ia membuatkan seseorang bertanya bukan hanya "apa yang aku dapat sekarang?" tetapi "ke mana perbuatan ini membawa aku?" Soalan kedua jauh lebih penting bagi orang beriman.
Dalam hal ini, iman kepada Jahannam membantu manusia mengalahkan dorongan jangka pendek. Nafsu mahu segera menikmati sesuatu, tetapi iman melihat masa depan. Marah mahu segera membalas, tetapi iman mengingatkan pembalasan Allah. Harta mahu segera dikumpulkan, tetapi iman mengingatkan soal halal dan haram. Lidah mahu segera berkata sesuatu, tetapi iman mengingatkan bahawa setiap perkataan dicatat. Inilah fungsi aqidah dalam kehidupan. Aqidah bukan sekadar perbahasan teori, tetapi kuasa yang membentuk keputusan.
Penyataan عَذَابُ جَهَنَّمَ juga mempunyai hubungan dengan nilai ilmu. Ilmu tentang neraka bukan sekadar untuk menakutkan orang lain. Ia untuk menyelamatkan diri. Seorang guru yang menjelaskan neraka mesti terlebih dahulu takut kepada Allah. Seorang penulis yang menulis tentang azab mesti takut bahawa tulisannya sendiri menjadi hujah terhadap dirinya jika dia tidak mengamalkan apa yang disampaikan. Seorang pendakwah tidak boleh hanya pandai menyebut ancaman tetapi lupa memperbaiki hati sendiri. Ancaman Jahannam mesti terlebih dahulu menyentuh pembawa ilmu.
Begitu juga pembaca tidak sepatutnya membaca perbahasan tentang Jahannam untuk menilai orang lain. Tujuan utama wahyu ialah membimbing diri. Apabila seseorang membaca tentang orang kafir dan neraka, dia tidak sepatutnya terus memikirkan siapa yang boleh dilabel kafir. Dia perlu memikirkan bagaimana menyelamatkan iman dirinya dan bagaimana menyampaikan kebenaran dengan hikmah. Hidayah berada dalam tangan Allah. Manusia hanya berusaha menyampaikan.
Kewujudan Jahannam juga menjelaskan bahawa kehidupan manusia mempunyai kesudahan yang serius. Jika dunia ialah keseluruhan kehidupan, maka banyak perkara tidak mempunyai jawapan. Orang baik boleh mati dalam penderitaan, orang jahat boleh mati dalam kemewahan. Tetapi jika ada akhirat, segala sesuatu mendapat konteks. Kebaikan mempunyai nilai yang tidak hilang, dan kejahatan mempunyai akibat yang tidak terlepas. Jahannam merupakan salah satu daripada bukti bahawa kehidupan manusia tidak berhenti pada kematian.
Kematian sendiri bukan pintu kepada ketiadaan. Ia ialah perpindahan daripada dunia kepada alam yang lain. Selepas itu datang kebangkitan, perhitungan dan pembalasan. Jahannam berada dalam rangkaian kehidupan akhirat tersebut. Maka orang yang beriman kepada Jahannam tidak melihat kematian sebagai penghujung mutlak. Dia melihatnya sebagai permulaan kepada kehidupan yang lebih panjang. Oleh itu, dia mempersiapkan diri sebelum kematian datang.
Kebanyakan manusia mengetahui bahawa mereka akan mati tetapi hidup seolah-olah kematian tidak akan datang. Ini menunjukkan bahawa pengetahuan intelektual belum tentu menjadi keyakinan yang hidup. Iman kepada Jahannam sepatutnya menjadikan kesedaran akhirat lebih kuat. Jika seseorang benar-benar yakin bahawa azab Jahannam wujud, dia tidak akan mudah mempertaruhkan akhirat demi keseronokan beberapa minit. Dia akan menilai dosa dengan pandangan yang lebih panjang.
Namun manusia sering tertipu oleh jarak masa. Jahannam terasa jauh, sedangkan keseronokan terasa dekat. Nafsu berkata, "Nikmati dahulu, taubat kemudian." Tetapi tidak ada jaminan bahawa seseorang akan hidup sehingga esok. Kematian boleh datang tanpa amaran. Maka penangguhan taubat merupakan salah satu bentuk penipuan terhadap diri sendiri. Seseorang tidak mengetahui bila masa terakhirnya. Oleh itu, ancaman Jahannam sepatutnya menjadikan taubat segera sebagai kebiasaan.
Taubat yang benar bukan sekadar menangis. Ia mempunyai makna kembali kepada Allah, menyesal atas dosa, meninggalkan dosa dan berazam tidak mengulanginya, serta menyelesaikan hak manusia jika berkaitan. Jika seseorang terus merancang untuk melakukan dosa sambil berkata dia akan bertaubat kemudian, itu menunjukkan dia belum memahami keseriusan akhirat. Orang yang takut Jahannam tidak bermain-main dengan taubat.
Dalam hal ini, عَذَابُ جَهَنَّمَ juga menanam rasa tanggungjawab terhadap pilihan. Manusia tidak boleh berkata bahawa dia tidak mempunyai pilihan langsung. Dia diberi kehendak dan kemampuan dalam lingkungan yang Allah tentukan. Dia memilih untuk solat atau meninggalkan solat, berkata benar atau berdusta, menjaga amanah atau mengkhianatinya, mentaati atau melakukan maksiat. Pilihan tersebut mempunyai akibat. Allah mengetahui segala sesuatu sebelum ia berlaku, tetapi ilmu Allah tidak bermakna manusia dipaksa melakukan dosa. Allah Maha Mengetahui, sedangkan manusia tetap bertanggungjawab atas pilihan yang dilakukan.
Perbahasan tentang takdir perlu diletakkan dengan tepat. Orang yang takut kepada Jahannam tidak boleh menggunakan takdir sebagai alasan untuk bermaksiat. Dia tidak boleh berkata, "Jika Allah telah menetapkan aku berdosa, aku tidak boleh berbuat apa-apa." Sebaliknya, dia diperintahkan berusaha memilih ketaatan. Jika dia berdosa, dia bertaubat. Dia tidak mengetahui takdir ghaib sebelum perbuatan berlaku. Maka alasan takdir tidak boleh dijadikan pembenaran untuk maksiat.
Jahannam juga memberi nilai kepada konsep pengorbanan. Kadangkala taat kepada Allah memerlukan seseorang meninggalkan sesuatu yang dia suka. Dia mungkin perlu menolak keuntungan haram, menahan nafsu, meninggalkan pergaulan buruk atau menanggung ejekan manusia kerana memilih agama. Jika dia hanya melihat kesakitan sementara, pengorbanan itu terasa berat. Tetapi jika dia melihat kesudahan akhirat, dia akan menyedari bahawa meninggalkan dosa jauh lebih murah daripada menanggung azab Jahannam. Ini bukan bermaksud manusia membeli syurga dengan amal, kerana keselamatan tetap dengan rahmat Allah, tetapi amal menjadi sebab yang Allah jadikan untuk memperoleh rahmat tersebut.
Rasa takut kepada neraka juga boleh menjadi pelindung daripada riya. Seseorang mungkin melakukan amal kerana mahu dipuji. Tetapi apabila dia mengingat akhirat, dia sedar bahawa pujian manusia tidak berguna jika amal tidak ikhlas. Dia mula memperhatikan niat. Dia bertanya kepada dirinya sendiri: untuk siapa aku solat? Untuk siapa aku menuntut ilmu? Untuk siapa aku menulis? Untuk siapa aku berdakwah? Untuk siapa aku bersedekah? Ancaman Jahannam membantu manusia memahami bahawa amal yang rosak niatnya tidak memberikan keselamatan yang diharapkan.
Dalam kehidupan ilmu, perkara ini sangat penting. Seseorang boleh memiliki banyak buku, banyak tulisan, banyak pengikut dan banyak ceramah, tetapi jika ilmu itu tidak membawa kepada takut kepada Allah, ia boleh menjadi beban. Ilmu yang benar sepatutnya menambahkan rasa takut dan tawaduk. Apabila seseorang mengetahui tentang Jahannam, dia sedar bahawa ilmu bukan permainan. Setiap perkataan tentang agama mempunyai amanah. Dia tidak boleh mengeluarkan hukum sesuka hati atau menyebarkan hadis yang tidak disemak. Dia takut bahawa kesalahan ilmu akan menjadi pertanggungjawaban di hadapan Allah.
Ancaman Jahannam juga mendidik manusia supaya berhati-hati dalam bercakap tentang Allah. Mengatakan sesuatu sebagai halal atau haram tanpa ilmu merupakan perkara serius. Menafsirkan ayat al-Quran berdasarkan hawa nafsu juga serius. Menyandarkan hadis palsu kepada Rasulullah صلى الله عليه وسلم juga serius. Semua ini berkaitan dengan amanah ilmu. Orang yang takut Jahannam tidak akan mudah bercakap tentang agama tanpa ilmu kerana dia mengetahui bahawa Allah akan menghisab lidahnya.
Begitu juga dalam hubungan sesama manusia. Fitnah, tuduhan palsu, mengumpat, mencaci dan menghina boleh dianggap ringan oleh lidah tetapi berat pada timbangan. Orang yang takut Jahannam akan menjaga percakapannya. Dia tidak bermaksud menjadi manusia yang tidak boleh menegur kesalahan. Tetapi teguran dibuat dengan ilmu dan adab. Dia tidak menjadikan agama sebagai alasan untuk memuaskan kemarahan atau permusuhan peribadi.
Jahannam juga mendidik manusia supaya tidak tertipu dengan dosa yang dilakukan secara sembunyi. Manusia mungkin menyembunyikan maksiat daripada keluarga, guru, masyarakat dan sahabat. Tetapi Allah mengetahui. Ketiadaan manusia yang melihat bukan ketiadaan Allah. Ini menjadikan muraqabah sangat penting. Seorang mukmin bertanya kepada dirinya: jika manusia tidak tahu, adakah Allah tidak tahu? Jika manusia tidak melihat, adakah Allah tidak melihat? Jika manusia tidak mendengar, adakah Allah tidak mendengar? Kesedaran seperti ini menjadi penghalang kepada dosa tersembunyi.
Pada masa yang sama, jangan seseorang berasa bahawa kerana Allah mengetahui dosanya, maka tiada gunanya bertaubat. Pengetahuan Allah bukan bermakna pintu taubat tertutup. Bahkan Allah mengetahui dosa hamba sebelum hamba itu bertaubat dan tetap membuka pintu kembali. Seorang hamba yang berdosa hendaklah segera kembali. Takut kepada Jahannam sepatutnya membawa kepada harapan terhadap keampunan, bukan putus asa.
Salah satu penyakit hati yang berbahaya ialah merasa terlalu baik sehingga tidak takut kepada hukuman Allah. Ada orang melihat dirinya rajin beribadah lalu merasakan orang lain lebih buruk. Dia mula menghina orang yang berdosa. Dia lupa bahawa dia sendiri hidup dengan rahmat Allah. Sikap seperti ini boleh merosakkan amal. Orang yang benar-benar takut kepada Jahannam biasanya lebih sibuk memperbaiki diri daripada menghina orang lain. Dia mengetahui bahawa hati manusia berubah dan bahawa kesudahan seseorang belum diketahui sebelum kematiannya.
Namun takut kepada Jahannam tidak menghalang seseorang daripada berharap bahawa orang lain akan mendapat hidayah. Bahkan seorang mukmin sepatutnya mahu manusia diselamatkan. Dia tidak bergembira melihat orang lain menuju kebinasaan. Dia berusaha memberi nasihat dan doa. Jika ada orang melakukan kekufuran, dia menjelaskan kebenaran dengan hikmah. Jika ada orang berdosa, dia mengingatkan dengan kasih sayang dan ketegasan. Dia tidak menganggap neraka sebagai bahan untuk memuaskan ego.
Perkataan جهنم juga menunjukkan bahawa akhirat mempunyai realiti tempat yang tidak boleh dinafikan. Sebahagian manusia cuba mengubah makna neraka menjadi sekadar keadaan mental. Tetapi ini tidak sesuai dengan berita wahyu yang menggambarkan neraka sebagai tempat pembalasan yang sebenar. Kita tidak perlu mengembangkan perincian yang tidak disebut dalam penyataan ini, tetapi asasnya jelas: Jahannam ialah hakikat, dan azabnya ialah hakikat. Mengubahnya menjadi simbol semata-mata akan melemahkan tujuan ancaman al-Quran.
Namun memahami hakikat Jahannam tidak bermaksud manusia perlu membayangkan perkara ghaib secara terperinci berdasarkan imaginasi. Iman yang benar berada antara penolakan dan khayalan. Kita menetapkan apa yang ditetapkan oleh wahyu dan berhenti pada batasnya. Kita beriman bahawa azab itu benar-benar ada, bahawa Jahannam benar-benar ada dan bahawa Allah Maha Adil dalam memberikan pembalasan. Adapun hakikat yang lebih terperinci, kita merujuk kepada nas yang sahih.
Penyataan عَذَابُ جَهَنَّمَ juga menunjukkan bahawa kehidupan akhirat mempunyai tahap keseriusan yang dunia tidak mampu tandingi. Dunia mempunyai kesakitan yang manusia cuba elakkan, tetapi manusia kadangkala sanggup menanggung kesakitan demi mendapatkan manfaat. Seorang pesakit sanggup menjalani rawatan kerana mahu sembuh. Seorang pelajar sanggup belajar kerana mahu berjaya. Seorang pekerja sanggup penat kerana mahu mendapat rezeki. Jika manusia sanggup menanggung kesakitan sementara demi manfaat dunia, maka lebih utama dia sanggup menahan keinginan haram demi keselamatan akhirat.
Di sinilah sabar menjadi sangat penting. Sabar bukan sekadar menanggung musibah. Sabar juga menahan diri daripada maksiat dan terus melakukan ketaatan. Banyak dosa boleh dielakkan jika seseorang sanggup menahan dirinya beberapa minit. Marah boleh berlalu. Nafsu boleh reda. Keinginan boleh berubah. Tetapi jika seseorang menurutinya, akibatnya mungkin panjang. Rasa takut kepada Jahannam membantu manusia bersabar ketika hawa nafsu mendesak.
Begitu juga ketika ketaatan terasa berat. Solat memerlukan disiplin. Bangun untuk ibadah memerlukan pengorbanan. Menuntut ilmu memerlukan masa. Menjaga halal dan haram memerlukan pengawalan diri. Tetapi seorang mukmin mengingat bahawa kesukaran ketaatan sangat kecil berbanding risiko akhirat. Dia tidak menganggap perintah Allah sebagai beban yang sia-sia. Dia melihatnya sebagai jalan keselamatan.
Dalam hal ini, عَذَابُ جَهَنَّمَ juga mengajar manusia tentang nilai sebenar dosa. Dosa tidak boleh dinilai hanya berdasarkan ukuran keseronokan atau kerugian dunia. Dosa mempunyai hubungan dengan hak Allah. Apabila manusia berdosa, dia bukan hanya melakukan sesuatu yang melanggar norma masyarakat. Dia melanggar perintah Rabbnya. Jika hati memahami perkara ini, dosa akan terasa lebih berat. Seorang mukmin mungkin jatuh dalam dosa kerana kelemahan, tetapi dia tidak merasa bangga dengannya. Dia menyesal dan kembali.
Sebaliknya, apabila hati tidak lagi takut kepada akhirat, dosa boleh menjadi hiburan. Manusia boleh membanggakan maksiat, menceritakannya kepada orang lain dan menganggapnya tanda keberanian. Ini menunjukkan hati telah kehilangan sensitiviti terhadap ancaman Allah. Oleh itu, menghidupkan iman kepada Jahannam ialah salah satu cara membersihkan hati daripada keberanian melakukan dosa.
Jahannam juga mengajar manusia bahawa kehidupan mempunyai sempadan moral yang Allah tetapkan. Tidak semua yang manusia mampu lakukan boleh dilakukan. Tidak semua yang manusia suka menjadi halal. Tidak semua yang menguntungkan boleh diambil. Tidak semua yang popular benar. Tidak semua yang masyarakat terima diredai Allah. Batas halal dan haram datang daripada Rabb. Orang yang takut Jahannam menghormati batas tersebut walaupun masyarakat mengejeknya.
Seseorang mungkin kehilangan keuntungan kerana menolak penipuan. Dia mungkin dianggap bodoh kerana tidak mengambil kesempatan. Dia mungkin kehilangan peluang kerana menjaga syariat. Tetapi dia memilih keredaan Allah. Dunia melihat kehilangan, tetapi iman melihat keselamatan. Ini merupakan perubahan ukuran yang sangat besar. Ancaman Jahannam membantu manusia menilai keuntungan dan kerugian dengan neraca akhirat.
Dalam konteks keluarga, iman kepada Jahannam juga memberi kesan. Ibu bapa bukan sahaja perlu menyediakan makanan dan pendidikan dunia, tetapi perlu mendidik anak tentang Allah dan akhirat. Anak perlu mengetahui bahawa kehidupan mempunyai pertanggungjawaban. Namun pendidikan tentang neraka tidak boleh menjadi hanya ancaman tanpa kasih sayang. Anak perlu mengenal Allah sebagai Rabb yang Maha Pengasih, kemudian memahami bahawa Rabb yang penyayang juga memberi amaran supaya manusia tidak memilih jalan kebinasaan. Pendidikan yang seimbang membina rasa takut dan cinta.
Guru juga mempunyai tanggungjawab yang sama. Mengajar tentang Jahannam bukan untuk menakutkan manusia sehingga mereka membenci agama. Tujuannya ialah membangkitkan kesedaran. Jika penyampaian hanya menggunakan ancaman tanpa rahmat, manusia mungkin berputus asa. Jika hanya menggunakan janji tanpa ancaman, manusia mungkin lalai. Maka penyataan عَذَابُ جَهَنَّمَ perlu diletakkan dalam keseluruhan pendidikan iman yang mengajar manusia mengenal Allah, mencintai-Nya, takut kepada-Nya dan berharap kepada-Nya.
Seorang pendakwah yang memahami hakikat Jahannam juga tidak akan mempermudah agama semata-mata untuk mendapatkan pengikut. Dia tidak akan menghalalkan apa yang Allah haramkan kerana takut kehilangan populariti. Dia tidak akan mengubah prinsip tauhid kerana mahu disukai. Dia menyampaikan kebenaran dengan hikmah tetapi tidak menjual kebenaran. Dia takut kepada Jahannam lebih daripada takut kepada kehilangan pujian manusia.
Begitu juga seorang penulis agama perlu berhati-hati. Tulisan boleh tersebar jauh. Kesalahan yang ditulis boleh dibaca oleh ribuan manusia. Jika seseorang menulis sesuatu yang tidak benar tentang agama, dia mungkin meninggalkan kesan yang berpanjangan. Iman kepada Jahannam menjadikan seseorang lebih berhati-hati dalam menukil ayat, hadis dan pandangan ulama. Dia menyemak sebelum menyebarkan. Dia membezakan antara pendapat dan nas. Dia tidak menjadikan agama sebagai medan untuk menunjukkan kepandaian.
Jahannam juga mempunyai fungsi dalam pembentukan masyarakat yang aman. Apabila manusia percaya kepada pembalasan Allah, mereka mempunyai alasan untuk berlaku jujur walaupun tiada pengawasan. Pedagang tidak menipu kerana takut kepada Allah. Orang yang memegang amanah tidak mengkhianati kerana takut kepada Allah. Hakim tidak menerima rasuah kerana takut kepada Allah. Pemimpin tidak menzalimi kerana takut kepada Allah. Masyarakat yang mempunyai iman kepada akhirat mempunyai satu lapisan kawalan moral yang lebih dalam daripada sekadar undang-undang.
Namun undang-undang tetap diperlukan. Islam tidak mengatakan bahawa rasa takut kepada Jahannam menggantikan semua sistem keadilan dunia. Sebaliknya, syariat menetapkan hukum dan masyarakat perlu menegakkannya dengan adil. Iman dan undang-undang saling melengkapi. Iman menjaga hati, manakala hukum menjaga masyarakat. Jika hati rosak, undang-undang perlu bekerja lebih keras. Jika hati baik, manusia lebih mudah mematuhi hukum walaupun tiada pengawasan.
Penyataan عَذَابُ جَهَنَّمَ juga mengajar bahawa Allah tidak mengancam manusia tanpa memberikan jalan keselamatan. Allah mengutus rasul, menurunkan kitab, memberi akal, memberi fitrah dan membuka pintu taubat. Maka ancaman Jahannam datang bersama petunjuk. Manusia tidak dibiarkan tanpa panduan. Inilah yang menunjukkan kesempurnaan rahmat Allah. Peringatan tentang neraka ialah sebahagian daripada jalan yang Allah gunakan untuk menyelamatkan manusia daripada neraka.
Seseorang yang membaca penyataan ini sepatutnya tidak bertanya hanya, "Betapa dahsyatnya neraka?" Dia juga perlu bertanya, "Apakah jalan yang menyelamatkan aku daripadanya?" Jawapannya kembali kepada iman yang benar, tauhid, taat kepada Allah dan Rasul-Nya, menjauhi kufur, bertaubat daripada dosa dan berusaha melakukan amal soleh. Keselamatan bukan kerana seseorang merasa baik, tetapi kerana rahmat Allah yang diperoleh melalui iman dan ketaatan.
Dalam hal ini, rasa takut kepada Jahannam harus membawa kepada doa. Manusia lemah. Dia boleh mengetahui hukum tetapi masih tergelincir. Dia boleh berniat meninggalkan dosa tetapi kembali terjatuh. Oleh itu, dia memerlukan pertolongan Allah. Doa seorang mukmin bukan sekadar meminta dunia. Dia meminta keselamatan daripada neraka, memohon keampunan dan meminta keteguhan iman. Dia mengetahui bahawa keselamatan akhirat lebih besar daripada semua kejayaan dunia.
Doa juga menunjukkan bahawa manusia tidak bergantung kepada amalnya sendiri. Amal penting, tetapi amal tidak menjadikan manusia memiliki hak mutlak terhadap Allah. Allah yang memberi taufiq untuk beramal, Allah yang menerima amal, Allah yang mengampuni kekurangan dan Allah yang memasukkan hamba ke dalam rahmat-Nya. Maka seorang mukmin beramal sambil berharap kepada Allah dan takut kepada azab-Nya.
Ancaman Jahannam juga menanam sifat zuhud terhadap perkara haram. Zuhud bukan bermaksud membenci semua perkara dunia. Zuhud ialah hati tidak menjadikan dunia sebagai tujuan mutlak. Apabila pilihan antara keuntungan haram dan keselamatan akhirat muncul, dia memilih akhirat. Dia rela kehilangan sesuatu yang sementara demi menyelamatkan sesuatu yang kekal. Inilah salah satu buah iman kepada neraka.
Dalam kehidupan seharian, banyak keputusan kecil sebenarnya berkaitan dengan akhirat. Apa yang dilihat, apa yang didengar, apa yang dikatakan, apa yang dibaca, siapa yang ditemui, bagaimana wang diperoleh, bagaimana wang dibelanjakan, bagaimana masa digunakan dan bagaimana manusia memperlakukan orang lain semuanya akan mempunyai nilai di sisi Allah. Ancaman Jahannam menjadikan seseorang lebih teliti terhadap perkara yang sebelum ini dianggap kecil.
Tetapi teliti tidak bermaksud hidup dalam waswas yang berlebihan. Islam tidak mengajar manusia hidup dalam ketakutan sehingga tidak mampu berfungsi. Ketakutan yang syarie mempunyai tujuan: mendorong kepada ketaatan dan menjauhkan dosa. Jika seseorang takut sehingga berputus asa daripada rahmat Allah, itu bukan keadaan yang seimbang. Dia perlu mengingat sifat rahmat Allah. Sebaliknya, jika dia terlalu yakin sehingga merasa tidak mungkin dihukum, dia perlu mengingat Jahannam. Hati berjalan antara takut dan harap.
Jahannam juga mengingatkan manusia tentang keseriusan kufur. Kufur bukan sekadar tidak menyertai satu kelompok agama. Ia adalah penolakan terhadap kebenaran yang Allah turunkan. Sebab itu ancaman neraka sangat berat bagi orang yang mati dalam kekufuran. Seorang mukmin tidak boleh menganggap aqidah sebagai perkara sampingan. Tauhid ialah asas keselamatan. Iman kepada Allah, malaikat, kitab, rasul, hari akhirat dan qadar termasuk asas yang mesti dijaga.
Namun dalam perbahasan ini, tumpuan utama tetap kepada عَذَابُ جَهَنَّمَ. Lafaz tersebut menunjukkan akibat yang berkaitan dengan penolakan terhadap Rabb. Ia membuat manusia memahami bahawa kekufuran mempunyai kesudahan, dan kesudahan itu bukan kosong. Ada pembalasan. Ini menjadikan persoalan iman bukan sesuatu yang boleh ditangguhkan tanpa kesan.
Jika manusia mengetahui bahawa setiap pilihan mempunyai akibat akhirat, dia akan lebih serius dalam memilih. Dunia sering mengajar manusia membuat keputusan berdasarkan keuntungan segera. Wahyu mengajar manusia melihat akibat terakhir. Pilihan yang membawa keseronokan sekarang mungkin membawa penyesalan kemudian. Pilihan yang membawa kesusahan sekarang mungkin membawa keselamatan kemudian. Jahannam menjadi salah satu ukuran yang membantu manusia melihat realiti tersebut.
Oleh sebab itu, seorang mukmin perlu melatih dirinya untuk bertanya sebelum melakukan sesuatu: apakah Allah redha dengan perbuatan ini? Adakah perbuatan ini mendekatkan aku kepada keselamatan atau membawa aku kepada bahaya? Adakah aku sanggup mempertanggungjawabkan perbuatan ini di hadapan Allah? Jika soalan-soalan ini hidup dalam hati, banyak dosa boleh dielakkan. Hati menjadi lebih berhati-hati.
Penyataan عَذَابُ جَهَنَّمَ juga mengingatkan bahawa manusia tidak sepatutnya mempermainkan agama. Ada orang menjadikan hukum agama sebagai bahan gurauan, mempermainkan perkara haram dan halal, mengejek orang yang taat atau menjadikan ayat al-Quran sebagai bahan hiburan. Seorang mukmin perlu menjaga adab terhadap wahyu. Dia mengetahui bahawa agama bukan permainan. Di belakang perintah dan larangan terdapat Rabb yang akan menghisab hamba.
Begitu juga manusia tidak boleh mempersendakan ancaman neraka. Ada orang berkata bahawa neraka tidak menakutkannya atau menjadikan perkara akhirat sebagai bahan ketawa. Sikap seperti ini menunjukkan penyakit hati yang serius. Seorang mukmin mungkin lemah dan berdosa, tetapi hatinya tetap mengagungkan Allah dan takut kepada pembalasan-Nya. Jika dia mendengar tentang neraka, dia memohon perlindungan Allah, bukan mempermainkannya.
Dalam masa yang sama, seseorang tidak boleh mendakwa bahawa dirinya mengetahui dengan pasti siapa yang akan masuk Jahannam selain orang yang telah ditentukan oleh nas yang jelas. Nas memberi gambaran umum dan beberapa penetapan khusus, tetapi nasib individu yang tidak dinyatakan secara khusus tidak boleh diputuskan berdasarkan emosi. Allah ialah Hakim yang paling adil. Tugas manusia ialah beriman, mengambil peringatan dan menyeru kepada kebaikan.
Jahannam juga mengajar manusia bahawa tidak semua penderitaan mempunyai nilai yang sama. Penderitaan dunia boleh berakhir. Sakit boleh sembuh, miskin boleh menjadi kaya, sedih boleh hilang, kehilangan boleh diganti. Tetapi ancaman azab akhirat perlu dilihat sebagai perkara yang jauh lebih serius. Oleh itu, seorang mukmin sanggup menanggung penderitaan dunia jika perlu untuk mempertahankan iman. Dia tidak menjual aqidah demi keselamatan sementara.
Sejarah orang-orang beriman memperlihatkan bahawa ada manusia yang sanggup kehilangan harta, kedudukan dan bahkan nyawa kerana tidak mahu meninggalkan iman. Mereka melihat akhirat lebih besar daripada dunia. Rasa takut kepada neraka dan harapan kepada syurga menjadikan dunia tidak mampu membeli mereka. Inilah kekuatan iman. Orang yang benar-benar yakin kepada akhirat tidak mudah dibeli dengan keuntungan dunia.
Tetapi iman kepada Jahannam bukan bermaksud seseorang perlu mencari penderitaan. Islam tidak mengajar manusia menyakiti diri. Dia menjaga keselamatan, mencari rawatan dan menggunakan nikmat Allah. Jika ada kesusahan yang tidak dapat dielakkan, dia bersabar. Jika ada jalan yang halal untuk mengelakkan kesusahan, dia mengambilnya. Yang penting ialah dia tidak memilih maksiat hanya kerana maksiat itu memberikan keselesaan sementara.
Dalam konteks ini, rasa takut kepada Jahannam juga mendidik manusia supaya menjaga batas ketika mencari rezeki. Harta yang haram mungkin memberikan keselesaan rumah, makanan dan pakaian, tetapi keselesaan itu tidak berbaloi jika menjadi sebab azab. Orang beriman memilih rezeki halal walaupun sedikit. Dia lebih rela hidup sederhana daripada hidup mewah dengan harta yang haram. Ini bukan bermaksud kemiskinan sentiasa lebih baik, tetapi halal dan haram lebih penting daripada jumlah.
Begitu juga dalam urusan jawatan dan kuasa. Jawatan boleh menjadi amanah atau menjadi jalan kebinasaan. Orang yang takut Jahannam tidak mengejar kuasa hanya untuk memuaskan ego. Jika dia diberikan tanggungjawab, dia berusaha berlaku adil. Dia mengetahui bahawa setiap keputusan akan dipertanggungjawabkan. Kuasa dunia akan berakhir, tetapi pembalasan Allah tidak berakhir dengan kematian.
Dalam hubungan dengan keluarga, seorang suami takut menzalimi isteri kerana Allah akan menghisab. Seorang isteri takut menzalimi suami kerana Allah akan menghisab. Ibu bapa takut mengabaikan anak. Anak takut menderhaka kepada ibu bapa. Saudara takut memutuskan silaturahim tanpa sebab syarie. Semua ini merupakan kesan praktikal iman kepada akhirat. Jahannam bukan sekadar topik ceramah; ia menjadi pengawal dalam hubungan manusia.
Dalam hubungan dengan jiran, peniaga, pekerja, guru, murid dan masyarakat, kesedaran yang sama berlaku. Jika seseorang mengetahui bahawa Allah melihat semua perbuatan dan bahawa azab Jahannam benar, dia tidak akan mudah menzalimi orang yang lemah. Dia mungkin mampu melarikan diri daripada manusia, tetapi tidak daripada Allah. Inilah kekuatan iman yang tidak boleh digantikan oleh pengawasan manusia semata-mata.
Perkataan عذاب juga memberi isyarat bahawa sesuatu kesalahan mempunyai akibat yang nyata. Dunia moden kadangkala menjadikan dosa sebagai perkara biasa apabila ramai orang melakukannya. Jika semua orang melakukan sesuatu, manusia menganggapnya normal. Tetapi jumlah pelaku tidak mengubah hukum Allah. Jika sesuatu haram, ia tetap haram walaupun ramai melakukannya. Jika sesuatu dosa membawa kepada Jahannam, popularitinya tidak menghapuskan akibat. Seorang mukmin tidak mengukur kebenaran berdasarkan jumlah pengikut.
Jahannam juga mengajar bahawa majoriti manusia bukan ukuran mutlak kebenaran. Kebenaran datang daripada Allah. Manusia boleh bersetuju untuk menolak agama, tetapi persetujuan itu tidak mengubah hakikat. Manusia boleh mengejek iman, tetapi ejekan itu tidak menghapuskan akhirat. Manusia boleh menafikan neraka, tetapi penafian itu tidak menghapuskan Jahannam. Hakikat tidak bergantung kepada pengakuan manusia.
Dalam hal ini, penyataan عَذَابُ جَهَنَّمَ mempunyai kekuatan untuk membentuk keberanian seorang mukmin. Dia tidak takut kepada manusia sehingga sanggup melakukan perkara yang Allah murkai. Dia takut kepada Allah lebih daripada takut kepada celaan manusia. Jika dia perlu berkata benar, dia berkata dengan hikmah. Jika dia perlu menolak perkara haram, dia menolak. Jika dia perlu meninggalkan pergaulan buruk, dia meninggalkan. Dia mengetahui bahawa manusia tidak mampu menyelamatkannya daripada azab Allah.
Namun keberanian ini tidak bermakna kasar. Seorang mukmin boleh tegas tanpa zalim. Dia boleh mempertahankan aqidah tanpa menghina. Dia boleh menolak kebatilan tanpa mencaci. Dia boleh menyampaikan ancaman Jahannam dengan penuh hikmah. Bahkan semakin dia takut kepada Allah, semakin dia menjaga batas adab.
Akhirnya, apabila seseorang merenungkan عَذَابُ جَهَنَّمَ, dia akan memahami bahawa manusia sedang berada dalam perjalanan yang tidak dapat dihentikan. Masa berjalan. Umur berkurang. Setiap hari membawa manusia lebih dekat kepada kematian. Selepas kematian datang kehidupan akhirat. Di sana, manusia tidak lagi mempunyai peluang seperti dunia. Tidak ada lagi masa untuk memperbaiki amal setelah pembalasan bermula. Maka kesempatan yang ada sekarang adalah sangat bernilai.
Oleh itu, penyataan عَذَابُ جَهَنَّمَ hendaklah menjadikan hati lebih hidup. Apabila mendengar azan, seseorang teringat bahawa dia mempunyai Rabb. Apabila hendak melakukan dosa, dia teringat bahawa ada pembalasan. Apabila mendapat nikmat, dia bersyukur. Apabila diuji, dia bersabar. Apabila berdosa, dia bertaubat. Apabila melihat orang lain berdosa, dia menasihati dengan hikmah. Apabila memperoleh ilmu, dia mengamalkannya. Apabila mendapat harta, dia menggunakannya pada jalan yang halal. Semua ini ialah kesan iman kepada akhirat.
Jika seseorang membaca lafaz ini berulang kali tetapi tidak berubah sedikit pun, maka dia perlu bertanya tentang keadaan hatinya. Al-Quran bukan sekadar untuk dibaca dengan lidah. Ia untuk menghidupkan hati. Ancaman Jahannam sepatutnya memecahkan kesombongan, menghapuskan rasa aman palsu dan mendorong kepada taubat. Orang yang takut kepada neraka bukan orang yang lemah. Dia ialah orang yang melihat realiti yang lebih besar daripada dunia.
Pada akhirnya, عَذَابُ جَهَنَّمَ mengingatkan manusia bahawa Allah mempunyai pembalasan yang benar, bahawa neraka ialah hakikat yang benar dan bahawa manusia perlu mengambil serius hubungan antara iman dan kesudahan akhirat. Azab bukan permainan, Jahannam bukan simbol kosong dan akhirat bukan khayalan. Semua itu merupakan perkara ghaib yang diberitakan oleh wahyu. Orang beriman menerimanya dengan tasdiq dan menjadikannya sebab untuk memperbaiki kehidupan.
Perkataan عذاب mengingatkan bahawa kejahatan mempunyai akibat. Perkataan جهنم mengingatkan bahawa terdapat tempat pembalasan yang Allah sediakan. Gabungan عَذَابُ جَهَنَّمَ mengingatkan bahawa ancaman itu bukan sekadar kehilangan kenikmatan, tetapi adanya penderitaan yang sebenar bagi mereka yang layak menerima azab. Maka manusia tidak boleh mengambil ringan soal kufur, dosa, kezaliman dan maksiat. Dia perlu segera kembali kepada Allah.
Namun sebesar mana pun rasa takut terhadap Jahannam, seorang mukmin tidak boleh lupa bahawa Allah membuka pintu taubat. Selagi seseorang hidup, dia masih boleh kembali. Selagi nyawa belum sampai ke penghujung, dia masih boleh memperbaiki diri. Orang yang pernah melakukan dosa besar boleh bertaubat. Orang yang pernah lalai boleh kembali. Orang yang pernah jauh boleh mendekat. Orang yang pernah rosak boleh memperbaiki diri. Ancaman Jahannam bukan bertujuan menutup pintu taubat, tetapi menghalang manusia daripada terus berjalan menuju kebinasaan.
Dengan demikian, takut kepada عَذَابُ جَهَنَّمَ sepatutnya menjadi tenaga untuk kembali kepada Allah, bukan sebab untuk berputus asa daripada-Nya. Orang yang benar-benar takut akan mencari perlindungan. Dia akan berkata dalam hatinya bahawa dunia tidak berbaloi jika dibeli dengan kerugian akhirat. Dia akan sanggup meninggalkan sesuatu yang haram walaupun hatinya menginginkannya. Dia akan sanggup menahan kesakitan ketaatan walaupun nafsunya tidak menyukainya. Dia akan sanggup kehilangan pujian manusia demi mendapatkan keredaan Allah.
Inilah hakikat yang perlu hidup dalam jiwa apabila disebut عَذَابُ جَهَنَّمَ. Ia bukan sekadar dua perkataan yang dibaca dalam mushaf. Ia ialah peringatan bahawa di sebalik kehidupan dunia terdapat pembalasan yang tidak boleh dielakkan. Ia ialah peringatan bahawa manusia bukan makhluk yang dibiarkan tanpa pertanggungjawaban. Ia ialah peringatan bahawa Allah Maha Mengetahui setiap perbuatan, setiap perkataan dan setiap keadaan hati. Ia ialah peringatan bahawa dunia mempunyai penghujung dan akhirat mempunyai pembalasan. Ia ialah peringatan bahawa manusia perlu memilih jalan sebelum pilihan itu berakhir.
Jika manusia memahami hakikat ini, maka dia akan melihat dosa dengan pandangan yang berbeza. Dosa yang dahulu kelihatan kecil akan menjadi sesuatu yang dia takutkan. Dia tidak bermaksud bahawa semua dosa membawa kepada kekufuran atau bahawa setiap dosa menyebabkan kekal di neraka. Tetapi dia mengetahui bahawa dosa bukan perkara ringan. Dia mengetahui bahawa hati yang terus menerus melakukan dosa boleh menjadi keras. Dia mengetahui bahawa kematian boleh datang ketika seseorang sedang melakukan maksiat. Maka dia tidak mahu bermain-main dengan dosa.
Dia juga akan melihat taubat dengan pandangan yang berbeza. Taubat bukan sekadar perkataan yang diulang. Taubat ialah keselamatan daripada jalan yang membawa kepada azab. Setiap kali seseorang meninggalkan dosa kerana Allah, dia sedang menyelamatkan dirinya. Setiap kali dia memperbaiki hubungan dengan manusia, dia sedang membersihkan tanggungjawabnya. Setiap kali dia memohon ampun, dia sedang kembali kepada Rabbnya. Semua ini merupakan tanda bahawa ancaman Jahannam telah memberi kesan kepada hati.
Demikian juga dia akan melihat amal soleh dengan pandangan yang berbeza. Solat bukan sekadar rutin. Sedekah bukan sekadar mengeluarkan wang. Puasa bukan sekadar menahan lapar. Membaca al-Quran bukan sekadar membaca huruf. Menuntut ilmu bukan sekadar mengumpulkan maklumat. Semua itu adalah jalan penghambaan. Ia menjadi bekalan untuk kehidupan yang kekal. Maka seorang mukmin berusaha memperbaiki amalnya, menjaga keikhlasan dan memohon agar Allah menerimanya.
Akhirnya, penyataan عَذَابُ جَهَنَّمَ merupakan suatu peringatan yang sepatutnya menjadikan manusia lebih serius terhadap keselamatan akhirat daripada keselamatan dunia. Manusia sanggup membayar insurans untuk kereta, membeli ubat untuk penyakit, memasang pagar untuk keselamatan rumah dan menyimpan wang untuk masa depan. Semua itu menunjukkan bahawa manusia memahami keperluan membuat persediaan. Maka lebih utama dia membuat persediaan untuk akhirat kerana akhirat lebih panjang dan lebih penting daripada dunia. Persediaan itu bukan dengan wang atau harta, tetapi dengan iman, taqwa, taubat dan amal yang diredai Allah.
Apabila hati benar-benar memahami عَذَابُ جَهَنَّمَ, manusia akan sedar bahawa tiada kejayaan dunia yang berbaloi jika akhirnya dia kehilangan akhirat. Tiada harta yang berbaloi jika diperoleh dengan haram. Tiada kedudukan yang berbaloi jika menyebabkan kezaliman. Tiada pujian yang berbaloi jika amal menjadi riya. Tiada keseronokan yang berbaloi jika ia menjadi sebab kemurkaan Allah. Sebaliknya, setiap pengorbanan kerana Allah mempunyai nilai yang jauh lebih besar daripada apa yang hilang di dunia.
Maka hendaklah seorang hamba sentiasa meminta perlindungan daripada عَذَابُ جَهَنَّمَ, bukan sekadar dengan lidah tetapi dengan kehidupan. Dia memohon perlindungan daripada neraka sambil meninggalkan perkara yang membawa kepadanya. Dia memohon keselamatan daripada azab sambil menjaga tauhid. Dia memohon rahmat Allah sambil mentaati perintah-Nya. Dia takut kepada Jahannam sambil berharap kepada syurga. Dia menangis kerana dosa tetapi tidak berputus asa daripada rahmat Allah. Dia berusaha memperbaiki dirinya sebelum datang masa ketika usaha tidak lagi berguna.
Sesungguhnya nilai sebenar peringatan tentang عَذَابُ جَهَنَّمَ ialah ia membangunkan manusia sebelum terlambat. Ia memberitahu manusia bahawa dosa mempunyai kesudahan, bahawa kekufuran mempunyai pembalasan, bahawa kezaliman tidak akan hilang tanpa hisab dan bahawa Allah tidak meninggalkan kehidupan manusia tanpa pengadilan. Ia memecahkan sangkaan bahawa dunia ialah segala-galanya. Ia memindahkan pandangan manusia daripada sementara kepada kekal, daripada keseronokan segera kepada kesudahan, daripada hawa nafsu kepada ketaatan dan daripada kelalaian kepada muraqabah.
Oleh itu, setiap kali seorang mukmin mendengar lafaz عَذَابُ جَهَنَّمَ, hendaklah dia tidak sekadar membayangkan api dan kesakitan. Hendaklah dia melihat lebih jauh kepada makna pertanggungjawaban. Hendaklah dia bertanya apakah yang sedang dia bina untuk akhirat. Hendaklah dia bertanya apakah dosa yang masih dia simpan. Hendaklah dia bertanya apakah hak manusia yang belum diselesaikan. Hendaklah dia bertanya apakah kewajipan yang masih dia abaikan. Hendaklah dia bertanya apakah hubungan dirinya dengan Allah semakin kuat atau semakin lemah. Soalan-soalan ini menjadikan ancaman itu berfungsi sebagai tarbiah.
Jika hati telah memahami ancaman tersebut, maka kehidupan akan berubah. Lidah lebih berhati-hati. Mata lebih dijaga. Tangan lebih dijaga. Kaki lebih dijaga. Harta lebih dijaga. Masa lebih dihargai. Hubungan dengan manusia lebih diperbaiki. Dosa lebih cepat ditaubati. Amal lebih diikhlaskan. Ilmu lebih disemak. Dakwah lebih berhikmah. Semua ini bukan kerana manusia takut kepada manusia, tetapi kerana dia takut kepada Rabb yang mengetahui perkara zahir dan batin.
Dengan demikian, عَذَابُ جَهَنَّمَ menjadi salah satu peringatan yang paling kuat untuk membentuk manusia yang sedar akhirat. Ia menolak kelalaian, melawan kesombongan, mengawal hawa nafsu, menghidupkan taubat, memperkukuh ikhlas dan mengingatkan tentang keadilan Allah. Ia mengajar bahawa manusia tidak boleh hidup tanpa tujuan, tidak boleh berbuat sesuka hati dan tidak boleh menganggap bahawa kematian akan menghapuskan segala pertanggungjawaban.
Akhirnya, hakikat عَذَابُ جَهَنَّمَ ialah hakikat yang perlu diterima dengan iman dan direnungkan dengan hati yang takut kepada Allah. Jahannam bukan tempat yang boleh dipandang ringan, dan azabnya bukan perkara yang boleh dianggap sebagai simbol kosong. Ia merupakan hakikat akhirat yang diberitakan oleh Allah. Tetapi berita itu diberikan ketika manusia masih mempunyai peluang untuk memilih. Maka orang yang paling bijak bukan orang yang hanya pandai membincangkan neraka, tetapi orang yang mengambil peringatan sehingga dia menjauhkan dirinya daripada jalan yang membawa kepada neraka.
Orang yang membaca عَذَابُ جَهَنَّمَ hendaklah melihat dirinya sendiri sebelum melihat orang lain. Hendaklah dia memeriksa tauhidnya, ibadahnya, akhlaknya, hartanya, lidahnya, keluarganya, amanahnya dan dosa-dosanya. Hendaklah dia tidak merasa aman daripada pembalasan Allah. Tetapi hendaklah dia juga tidak berputus asa daripada rahmat-Nya. Dia berjalan kepada Allah dengan takut dan harap. Dia takut kepada azab Jahannam dan berharap kepada rahmat Rabbnya. Dia beramal tetapi tidak sombong dengan amal. Dia berdosa tetapi segera bertaubat. Dia lemah tetapi meminta kekuatan daripada Allah.
Inilah pengajaran paling dalam daripada penyataan عَذَابُ جَهَنَّمَ: manusia sedang menuju suatu kehidupan yang tidak mempunyai jalan kembali kepada dunia. Apa yang sedang dilakukan hari ini akan mempunyai kesan. Masa tidak boleh diundur. Kematian tidak boleh ditolak apabila tiba ketetapannya. Setelah dunia berakhir, manusia memasuki alam pembalasan. Pada ketika itu, kekayaan tidak lagi dapat membeli masa, kedudukan tidak lagi dapat menambah umur dan penyesalan tidak lagi dapat mengembalikan peluang. Maka peluang keselamatan berada pada kehidupan sekarang. Selagi pintu taubat terbuka, hendaklah manusia kembali kepada Allah.
Jangan seseorang menganggap ancaman Jahannam terlalu jauh sehingga tidak perlu difikirkan. Kematian boleh menjadikan akhirat lebih dekat daripada apa yang manusia sangka. Jangan seseorang berkata dia masih muda. Umur bukan jaminan. Jangan seseorang berkata dia akan bertaubat kemudian. Masa depan bukan miliknya. Jangan seseorang berkata dia akan berubah apabila tua. Dia tidak tahu sama ada dia akan sampai kepada usia tersebut. Jangan seseorang berkata dosanya kecil. Dia tidak tahu bagaimana dosa itu mempengaruhi hatinya dan bagaimana dia akan mati. Yang paling selamat ialah segera kembali kepada Allah.
Dan jangan pula seseorang berkata bahawa dirinya terlalu banyak dosa sehingga tidak layak mendapat rahmat Allah. Itu juga salah. Selagi Allah memberikan kehidupan, manusia boleh bertaubat. Pintu rahmat Allah tidak tertutup kerana banyaknya dosa seseorang jika dia benar-benar kembali dengan taubat yang ikhlas. Ketakutan terhadap Jahannam harus membawa manusia kepada pintu rahmat, bukan kepada putus asa. Dia perlu takut kepada azab tetapi lebih mengetahui bahawa Allah mempunyai rahmat yang luas.
Dengan itu, penyataan عَذَابُ جَهَنَّمَ mengandungi dua dimensi yang sangat kuat dalam pendidikan jiwa: ia menakutkan manusia daripada akibat kekufuran dan dosa, dan pada masa yang sama ia mengajak manusia mencari keselamatan sebelum tiba masa pembalasan. Ancaman bukan tujuan terakhir; keselamatan ialah tujuan. Rasa takut bukan penghujung perjalanan; ia ialah pendorong menuju taubat dan ketaatan. Jahannam disebut supaya manusia menjauhinya, bukan supaya manusia sekadar mengetahui namanya.
Maka seorang hamba yang benar-benar memahami lafaz ini akan menjadikan akhirat sebagai neraca hidup. Apabila dunia memanggilnya kepada dosa, dia mengingati Jahannam. Apabila hawa nafsu mengajaknya melampaui batas, dia mengingati pembalasan. Apabila manusia mengajaknya melakukan perkara haram, dia mengingati Allah. Apabila keuntungan haram datang kepadanya, dia mengingati bahawa harta itu tidak akan menyelamatkannya daripada azab. Apabila dia diuji dalam ketaatan, dia mengingati bahawa kesusahan sementara lebih ringan daripada azab akhirat.
Dengan demikian, عَذَابُ جَهَنَّمَ bukan sekadar penyataan tentang sesuatu yang menakutkan, tetapi suatu asas pendidikan yang mengajar manusia melihat akibat. Ia memindahkan perhatian daripada permulaan dosa kepada kesudahannya, daripada keseronokan sementara kepada pembalasan kekal, daripada apa yang dikehendaki nafsu kepada apa yang diredai Allah. Ia menjadikan manusia bertanya bukan hanya "apa yang aku mahu?" tetapi "apa yang Allah mahu daripadaku?" Pertanyaan kedua itulah yang membentuk ubudiyyah.
Akhir sekali, hendaklah seorang mukmin sentiasa mengingati bahawa keselamatan daripada عَذَابُ جَهَنَّمَ ialah nikmat yang jauh lebih besar daripada semua nikmat dunia. Jika seluruh dunia diberikan kepada seseorang tetapi dia kehilangan keselamatan akhirat, dia tetap rugi. Jika dunia tidak banyak diberikan kepadanya tetapi Allah menyelamatkannya daripada neraka dan memasukkannya ke dalam rahmat-Nya, maka dia telah memperoleh kejayaan yang sebenar. Oleh itu, jangan manusia mengukur kejayaan dengan ukuran dunia semata-mata. Ukuran terakhir ialah keselamatan di akhirat.
Penyataan عَذَابُ جَهَنَّمَ akhirnya berdiri sebagai satu peringatan yang berat tetapi penuh hikmah. Ia memberitahu manusia bahawa Allah tidak membiarkan kekufuran dan kezaliman tanpa pembalasan, bahawa akhirat bukan kehidupan tanpa hukum, bahawa neraka ialah hakikat yang benar, bahawa azab ialah pembalasan yang benar dan bahawa manusia mempunyai tanggungjawab terhadap pilihannya. Pada masa yang sama, penyataan itu menjadi rahmat kerana manusia diperingatkan sebelum terlambat. Orang yang mengambil peringatan akan memperbaiki diri. Orang yang sombong akan terus berpaling. Tetapi hakikatnya tetap sama: Jahannam ialah hakikat, azabnya ialah hakikat dan manusia wajib berlindung kepada Allah daripadanya.
Maka hendaklah hati seorang hamba apabila membaca عَذَابُ جَهَنَّمَ berkata dalam diam bahawa dia tidak mahu menukar keselamatan akhirat dengan keseronokan dunia yang singkat. Dia tidak mahu menukar tauhid dengan keuntungan. Dia tidak mahu menukar kejujuran dengan harta haram. Dia tidak mahu menukar ketaatan dengan pujian manusia. Dia tidak mahu menukar taubat dengan penangguhan. Dia tidak mahu menukar keredaan Allah dengan hawa nafsu. Dia mahu kembali kepada Allah sebelum ajal tiba. Dia mahu mati dalam keadaan beriman. Dia mahu Allah mengampuni dosa-dosanya. Dia mahu diselamatkan daripada azab Jahannam.
Dan kerana manusia tidak mengetahui kesudahan dirinya, maka dia tidak boleh bergantung kepada amalnya sendiri. Dia perlu sentiasa memohon pertolongan Allah, meminta keteguhan iman dan meminta perlindungan daripada neraka. Dia perlu berusaha bersungguh-sungguh tetapi tetap merendah diri. Dia perlu memperbanyakkan amal tetapi tetap takut amalnya tidak diterima. Dia perlu menjauhi dosa tetapi tidak menghina orang yang berdosa. Dia perlu berdakwah tetapi tidak merasa dirinya telah selamat. Dia perlu membaca tentang Jahannam supaya hatinya hidup, bukan supaya lidahnya menjadi keras terhadap manusia.
Sesungguhnya apabila makna عَذَابُ جَهَنَّمَ benar-benar masuk ke dalam hati, manusia akan memahami bahawa kehidupan ini bukan tempat untuk bermain-main. Dunia ialah tempat pilihan, sedangkan akhirat ialah tempat pembalasan. Di dunia manusia boleh berubah, bertaubat dan memperbaiki diri. Di akhirat, manusia menerima hasil daripada apa yang telah dipilihnya. Oleh itu, selagi nafas masih ada, selagi mata masih terbuka, selagi akal masih berfungsi dan selagi pintu taubat belum tertutup, hendaklah manusia menggunakan peluang tersebut untuk kembali kepada Allah.
Itulah hakikat yang paling besar yang dapat direnungkan daripada penyataan عَذَابُ جَهَنَّمَ: azab Jahannam bukan sekadar sesuatu yang perlu diketahui, tetapi sesuatu yang perlu dijauhi; Jahannam bukan sekadar sesuatu yang perlu ditakuti, tetapi sesuatu yang menjadi sebab manusia memperbaiki iman dan amal; dan ancaman Allah bukan sekadar untuk menimbulkan ketakutan, tetapi untuk menyelamatkan manusia daripada kebinasaan sebelum datang hari ketika segala pilihan telah berakhir. Orang yang benar-benar mengambil peringatan akan menjadikan rasa takut itu sebagai jalan menuju taubat, taubat sebagai jalan menuju ketaatan, ketaatan sebagai jalan menuju rahmat Allah, dan rahmat Allah sebagai jalan keselamatan daripada عَذَابُ جَهَنَّمَ.
asa
https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/6516818148768380829?hl=en
