Artikel Makna Paling Tepat Bagi Perkataan 0193 سورة آل عمران آية 193 - سَمِعْنَا
رَّبَّنَآ إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَـٰنِ أَنْ ءَامِنُوا۟ بِرَبِّكُمْ فََٔامَنَّاۚ رَبَّنَا فَٱغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّـَٔاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ ٱلْأَبْرَارِ ﴿سورة آل عمران آية ١٩٣﴾.
Makna سَمِعْنَا dalam Surah Āli ‘Imrān Ayat 193: Antara Mendengar dengan Telinga dan Mendengar yang Melahirkan Iman
Perkataan yang menjadi tumpuan perbahasan ialah سَمِعْنَا dalam firman Allah SWT pada Surah Āli ‘Imrān ayat 193:
رَّبَّنَآ إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَـٰنِ أَنْ ءَامِنُوا۟ بِرَبِّكُمْ فََٔامَنَّاۚ ... (Ali Imran:193).
Maksudnya: “Wahai Tuhan kami, sesungguhnya kami telah mendengar seorang penyeru yang menyeru kepada iman, katanya: Berimanlah kamu kepada Tuhan kamu, maka kami pun beriman.”
Persoalan yang perlu diteliti ialah apakah makna yang paling tepat bagi perkataan سَمِعْنَا? Adakah perkataan ini sekadar bermaksud “kami mendengar”, sebagaimana bunyi sesuatu sampai ke telinga? Adakah ia membawa maksud “kami mendengar seruan lalu memahaminya”? Atau adakah maknanya lebih luas sehingga merangkumi penerimaan terhadap seruan yang didengar dan kesediaan untuk beriman kepada Allah SWT?
Untuk menjawab persoalan ini dengan tepat, kita perlu membezakan makna asal perkataan tersebut daripada makna yang difahami melalui keseluruhan ayat. Kita juga perlu mengelakkan dua kesilapan yang berlawanan: mengecilkan makna سَمِعْنَا sehingga seolah-olah hanya merujuk kepada pendengaran fizikal, atau memperluas maknanya sehingga semua unsur iman dan ketaatan dianggap terkandung secara langsung dalam perkataan itu sendiri.
Makna sesuatu perkataan al-Quran perlu difahami berdasarkan bahasa Arab, susunan ayat, perkataan yang mendahului dan mengikutinya, serta tujuan penggunaannya dalam konteks wahyu. Dengan pendekatan ini, makna سَمِعْنَا dapat dihuraikan dengan lebih teliti tanpa mengabaikan makna bahasa dan tanpa memasukkan maksud yang tidak ditunjukkan oleh susunan ayat.
Makna asas سَمِعْنَا ialah “kami telah mendengar”.
Perkataan سَمِعْنَا terbentuk daripada kata kerja Arab سَمِعَ, yang pada asasnya bermaksud mendengar. Apabila kata kerja ini disertai نَا pada penghujungnya, bentuk tersebut menunjukkan pelaku jamak orang pertama, iaitu “kami”. Oleh itu, سَمِعْنَا membawa maksud “kami mendengar” atau, berdasarkan konteks ayat, “sesungguhnya kami telah mendengar”.
Dari sudut tatabahasa, سَمِعْنَا terdiri daripada kata kerja سَمِعَ dan kata ganti nama نَا yang menunjukkan pelaku. Huruf نَا di sini bukan sebahagian daripada akar kata yang membawa makna mendengar, tetapi kata ganti nama yang merujuk kepada pihak yang melakukan perbuatan tersebut. Maka, terjemahan “kami mendengar” tepat dari segi pembentukan perkataan dan makna asasnya.
Walau bagaimanapun, terjemahan yang tepat pada peringkat perkataan belum semestinya menjelaskan keseluruhan maksud perkataan itu dalam ayat. Bahasa manusia menggunakan kata kerja mendengar dalam pelbagai keadaan. Seseorang boleh mendengar bunyi tanpa memahami maksudnya, mendengar percakapan lalu memahaminya, mendengar arahan lalu melaksanakannya, atau mendengar seruan lalu menerimanya dengan penuh keyakinan.
Semua keadaan tersebut berkaitan dengan perbuatan mendengar, tetapi tidak semuanya terkandung secara automatik dalam makna asas kata kerja سَمِعَ. Perbezaan ini penting supaya kita tidak menyamakan makna kamus dengan kesan makna yang lahir daripada konteks.
Sebagai contoh, apabila seseorang berkata bahawa dia mendengar bunyi guruh, maksudnya mungkin sekadar bunyi itu sampai ke pendengarannya. Namun, apabila seseorang berkata bahawa dia mendengar nasihat seorang yang dipercayainya, maksudnya boleh merangkumi perhatian dan pemahaman terhadap nasihat tersebut. Jika selepas itu dia berkata bahawa dia menerima nasihat berkenaan, penerimaan tersebut dinyatakan dengan lebih jelas melalui perkataan yang lain.
Demikian juga dalam ayat Surah Āli ‘Imrān ayat 193. Perkataan سَمِعْنَا menyatakan bahawa golongan yang berdoa itu telah mendengar seruan kepada iman. Kemudian, ayat tersebut menyebut فَآمَنَّا, yang bermaksud “maka kami pun beriman”. Kedua-dua ungkapan ini perlu diperhatikan bersama, tetapi makna kedua-duanya tidak boleh disamakan seolah-olah سَمِعْنَا dengan sendirinya sudah bermaksud فَآمَنَّا.
Perbezaan antara سَمِعْنَا dengan فَآمَنَّا
Susunan ayat ini merupakan petunjuk yang sangat penting untuk menentukan makna yang paling tepat. Allah SWT menyebut:
إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ
Kemudian, selepas ungkapan tersebut, Allah menyebut:
فَآمَنَّا
Bahagian pertama menyatakan bahawa mereka telah mendengar seorang penyeru yang menyeru kepada iman. Bahagian kedua menyatakan tindak balas mereka terhadap seruan tersebut, iaitu mereka beriman. Susunan ini memperlihatkan hubungan yang jelas antara pendengaran terhadap seruan dengan penerimaan iman.
Jika سَمِعْنَا sudah semestinya bermaksud “kami beriman”, penyebutan فَآمَنَّا selepasnya akan kehilangan sebahagian besar peranannya dalam menerangkan tindak balas mereka. Namun, kedua-dua perkataan itu hadir dengan fungsi yang berbeza. سَمِعْنَا menggambarkan peristiwa mendengar seruan, manakala فَآمَنَّا menyatakan jawapan mereka terhadap seruan itu.
Hal ini tidak bererti bahawa pendengaran dalam ayat tersebut berlaku tanpa perhatian, kefahaman atau kesan terhadap hati. Sebaliknya, konteks ayat memperlihatkan pendengaran yang menjadi sebahagian daripada perjalanan menuju iman. Akan tetapi, kita perlu menyatakan dengan cermat bahawa kesan tersebut difahami melalui keseluruhan ungkapan, bukannya dengan menjadikan setiap unsur makna itu sebagai makna leksikal yang wajib terdapat dalam perkataan سَمِعْنَا sahaja.
Perbezaan ini juga menjelaskan mengapa terjemahan “kami telah mendengar” lebih tepat sebagai terjemahan langsung bagi سَمِعْنَا berbanding terjemahan “kami telah menerima” atau “kami telah beriman”. Terjemahan yang kedua dan ketiga mungkin menggambarkan kesan atau tindak balas terhadap sesuatu yang didengar, tetapi tidak lagi mengekalkan makna asas kata kerja tersebut.
Jika kita mahu menghuraikan maknanya secara lebih lengkap berdasarkan konteks ayat, kita boleh mengatakan bahawa mereka mendengar seruan yang mengajak kepada iman, lalu memberikan jawapan dengan beriman. Huraian ini mengekalkan perbezaan antara perbuatan mendengar dengan tindakan beriman, di samping menerangkan hubungan antara kedua-duanya.
Mengapa ayat ini menggunakan سَمِعْنَا dan bukannya sekadar عَلِمْنَا?
Perbandingan dengan perkataan Arab yang lain dapat membantu menjelaskan kekhususan makna سَمِعْنَا. Antara perkataan yang boleh dibandingkan dengannya ialah عَلِمْنَا, yang membawa maksud “kami mengetahui”, serta فَهِمْنَا, yang membawa maksud “kami memahami”.
Ketiga-tiga perkataan ini tidak mempunyai makna yang sama. سَمِعْنَا menumpukan perbuatan mendengar; عَلِمْنَا menumpukan pengetahuan; manakala فَهِمْنَا menumpukan pemahaman. Dalam kehidupan sebenar, ketiga-tiganya boleh berkait rapat, tetapi hubungan tersebut tidak menghapuskan perbezaan makna antara satu sama lain.
Seseorang mungkin mengetahui bahawa sesuatu seruan telah disampaikan kepadanya tanpa pernah mendengar seruan itu secara langsung. Dia mungkin mengetahui melalui laporan orang lain, melalui pembacaan atau melalui bukti yang ditemuinya. Dalam keadaan demikian, pengetahuan wujud, tetapi perbuatan mendengar secara langsung tidak semestinya berlaku.
Seseorang juga mungkin mendengar satu ungkapan tanpa memahami kandungannya. Bunyi yang disebut oleh orang lain sampai ke telinganya, tetapi kerana bahasa yang digunakan tidak difahaminya, dia belum memahami maksud ucapan tersebut. Ini menunjukkan bahawa mendengar dan memahami ialah dua perkara yang berbeza, walaupun dalam keadaan tertentu kedua-duanya berlaku secara berturutan.
Apabila al-Quran menggunakan سَمِعْنَا dalam ayat ini, perhatian diberikan kepada pengalaman mendengar seruan yang mengajak kepada iman. Seruan itu bukan sekadar suatu maklumat umum bahawa iman wujud dalam masyarakat. Ia digambarkan sebagai panggilan yang ditujukan kepada manusia: “Berimanlah kamu kepada Tuhan kamu.”
Penggunaan perkataan سَمِعْنَا menjadikan pengakuan mereka lebih khusus. Mereka bukan sekadar mengatakan bahawa mereka mengetahui kewujudan ajakan kepada iman, tetapi menyatakan bahawa mereka telah mendengar seruan tersebut. Selepas itu, mereka menyebut bahawa mereka beriman.
Namun, kita tidak boleh membuat kesimpulan bahawa perkataan سَمِعْنَا sentiasa lebih tinggi kedudukannya daripada عَلِمْنَا atau bahawa setiap penggunaan سَمِعَ dalam al-Quran semestinya menunjukkan penerimaan terhadap perkara yang didengar. Makna sesuatu perkataan tetap perlu ditentukan berdasarkan konteks penggunaannya. Dalam ayat ini, hubungan antara pendengaran dan iman ditunjukkan oleh keseluruhan susunan ayat.
Apakah yang dimaksudkan dengan mendengar seruan kepada iman?
Perkataan سَمِعْنَا tidak hadir secara bersendirian dalam ayat ini. Selepasnya disebut مُنَادِيًا, iaitu seorang penyeru, dan يُنَادِي لِلْإِيمَانِ, iaitu yang menyeru kepada iman. Oleh itu, perkara yang mereka dengar bukan dinyatakan sebagai bunyi yang tidak diketahui, tetapi sebagai suatu seruan yang mempunyai tujuan tertentu.
Dalam penggunaan bahasa, seseorang yang menyeru bukan sekadar mengeluarkan bunyi. Seruan ialah ucapan atau panggilan yang ditujukan kepada pihak tertentu untuk menarik perhatian mereka kepada sesuatu. Oleh sebab itu, ungkapan مُنَادِيًا يُنَادِي menggambarkan penyeru yang sedang melakukan perbuatan menyeru.
Dalam konteks ayat, seruan tersebut berkaitan dengan iman kepada Allah. Kandungannya diterangkan melalui ungkapan أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ, iaitu “supaya kamu beriman kepada Tuhan kamu” atau, menurut gaya terjemahan yang lebih lancar, “berimanlah kamu kepada Tuhan kamu”.
Maka, سَمِعْنَا di sini merujuk kepada perbuatan mendengar suatu seruan yang kandungannya mengajak manusia beriman kepada Tuhan mereka. Makna ini lebih khusus daripada sekadar “kami mendengar sesuatu”, kerana perkara yang didengar telah dinyatakan oleh ayat.
Walaupun begitu, perkataan سَمِعْنَا tidak dengan sendirinya menerangkan identiti penyeru tersebut. Perkataan itu hanya menyatakan bahawa mereka mendengar. Identiti penyeru difahami melalui tafsiran terhadap keseluruhan ayat dan konteks wahyu. Oleh itu, apabila sesuatu terjemahan memasukkan perkataan “Rasul” dalam kurungan selepas perkataan “penyeru”, tambahan tersebut merupakan penjelasan tafsiran, bukan terjemahan langsung bagi سَمِعْنَا.
Penjelasan itu boleh membantu pembaca memahami siapa yang dimaksudkan dengan penyeru menurut sesuatu tafsiran. Namun, kita perlu membezakan antara perkataan yang benar-benar terdapat dalam teks Arab dengan perkataan tambahan yang dimasukkan untuk menjelaskan maksudnya. Perbezaan ini penting dalam kajian terjemahan al-Quran kerana sesuatu tambahan yang munasabah dari sudut tafsir tidak semestinya merupakan makna langsung bagi setiap perkataan Arab dalam ayat tersebut.
Makna سَمِعْنَا dalam hubungan dengan seruan Rasul
Dalam tafsiran ayat ini, penyeru kepada iman boleh dihuraikan sebagai Rasul yang menyampaikan seruan Allah kepada manusia. Apabila Rasul menyampaikan wahyu, manusia mendengar seruan tersebut melalui penyampaian baginda. Mereka mendengar ajakan untuk beriman kepada Tuhan mereka, kemudian menerima seruan itu dengan beriman.
Berdasarkan huraian ini, سَمِعْنَا menggambarkan hubungan antara manusia dengan seruan kerasulan. Seruan itu disampaikan, didengar dan kemudian dijawab dengan iman. Pendengaran menjadi sebahagian daripada proses manusia menerima penyampaian wahyu, tetapi pendengaran itu sendiri tidak boleh disamakan dengan keseluruhan proses penerimaan iman.
Kita juga tidak patut memahami ungkapan tersebut seolah-olah semua orang yang pernah mendengar dakwah Rasul pasti beriman. Al-Quran sendiri menjelaskan dalam pelbagai ayat bahawa manusia boleh mendengar kebenaran tetapi tetap menolaknya. Oleh itu, pendengaran secara fizikal tidak menjamin penerimaan hati.
Dalam ayat Āli ‘Imrān 193, golongan yang berdoa itu menyatakan bahawa mereka mendengar seruan dan kemudian beriman. Mereka bukan sekadar melaporkan perbuatan mendengar, tetapi mengakui tindak balas mereka terhadap seruan tersebut. Perkataan فَآمَنَّا menjadi bukti jelas bahawa iman ialah hasil tindak balas yang mereka nyatakan secara berasingan.
Maka, jika kita mahu menjelaskan ayat ini dengan bahasa yang mudah, kita boleh mengatakan: “Kami telah mendengar seruan yang mengajak kami beriman kepada Tuhan kami, lalu kami pun beriman.” Ayat ini bukan bermaksud bahawa perkataan سَمِعْنَا sahaja membawa maksud “kami beriman”, tetapi bahawa orang yang mengucapkannya telah mendengar seruan dan seterusnya memberikan jawapan dengan beriman.
Adakah سَمِعْنَا membawa makna mendengar dengan penuh perhatian?
Dalam penggunaan harian, apabila seseorang menyebut bahawa dia telah mendengar sesuatu nasihat, pendengar mungkin memahami bahawa orang tersebut memberikan perhatian kepada nasihat itu. Namun, perhatian yang mendalam tidak semestinya terkandung secara mutlak dalam kata kerja “mendengar” pada setiap keadaan.
Begitu juga dengan perkataan سَمِعْنَا. Makna asasnya ialah “kami mendengar”. Sama ada pendengaran itu dilakukan dengan penuh perhatian, disertai kefahaman, membawa kepada penerimaan atau berakhir dengan penolakan perlu diketahui melalui konteks dan perkataan lain yang menyertainya.
Dalam ayat ini, konteks memberikan petunjuk bahawa pendengaran tersebut bukan suatu peristiwa yang tidak mempunyai kesan. Selepas menyatakan سَمِعْنَا, mereka terus menyebut فَآمَنَّا. Susunan ini menunjukkan bahawa mereka bukan sahaja mendengar seruan, malah menyatakan iman sebagai jawapan terhadapnya.
Oleh itu, jika seseorang menghuraikan سَمِعْنَا dalam ayat ini sebagai “kami mendengar dengan penuh perhatian sehingga kami menyambut seruan itu dengan iman”, huraian tersebut boleh difahami sebagai penerangan terhadap keseluruhan maksud ayat. Namun, jika dikatakan bahawa makna kamus سَمِعْنَا secara langsung ialah “kami mendengar dengan penuh perhatian dan terus beriman”, pernyataan itu terlalu luas kerana ia mencampurkan makna kata kerja dengan makna yang lahir daripada sambungan ayat.
Ketepatan dalam perkara ini bukan sekadar soal istilah. Ia menentukan bagaimana kita memahami bahasa al-Quran. Jika setiap kata kerja diperluas sehingga menelan makna perkataan selepasnya, perbezaan yang sengaja ditunjukkan oleh susunan ayat akan menjadi kabur. Sebaliknya, apabila setiap perkataan diberikan makna yang sewajarnya, hubungan antara pendengaran dan iman dapat dilihat dengan lebih jelas.
Hubungan antara pendengaran dengan penerimaan kebenaran
Walaupun سَمِعْنَا tidak bermaksud “kami beriman” dari sudut makna asas, ayat ini menunjukkan bahawa pendengaran boleh menjadi pintu kepada penerimaan kebenaran. Seruan yang didengar menyampaikan tuntutan iman, dan golongan yang berdoa itu mengakui bahawa mereka telah menyahut tuntutan tersebut.
Hal ini membawa kita kepada satu perbezaan penting dalam memahami kehidupan beragama. Mendengar ajaran agama tidak semestinya bererti seseorang telah menerima ajaran tersebut. Mengetahui sesuatu hukum tidak semestinya bermaksud seseorang telah melaksanakannya. Mendengar nasihat tentang taubat juga tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa seseorang telah bertaubat.
Pendengaran ialah satu perkara, manakala sikap hati dan tindakan selepas pendengaran ialah perkara yang lain. Seseorang boleh mendengar tetapi tidak mengambil peduli, mendengar tetapi menentang, mendengar lalu menangguhkan tindakan, atau mendengar lalu menerima dan melaksanakan apa yang benar.
Ayat ini menggambarkan keadaan golongan yang mendengar seruan kepada iman lalu beriman. Oleh itu, nilai yang jelas dalam ayat tersebut bukanlah semata-mata kebolehan mendengar, tetapi tindak balas mereka terhadap kebenaran yang disampaikan.
Namun, kita harus mengelakkan dakwaan bahawa setiap orang wajib mendengar seruan dalam bentuk yang sama atau bahawa seseorang tidak mungkin mengetahui kebenaran melalui jalan lain. Perbahasan tentang tanggungjawab manusia, sampainya dakwah dan keadaan orang yang belum menerima penjelasan memerlukan dalil dan penelitian yang tersendiri. Perkataan سَمِعْنَا dalam ayat ini tidak boleh dijadikan asas tunggal untuk memutuskan semua persoalan tersebut.
Tumpuan kita di sini ialah makna perkataan itu dalam ayat yang sedang dibahaskan. Mereka mengakui telah mendengar seruan tertentu, kemudian menyatakan bahawa mereka beriman. Inilah hubungan yang paling jelas dan paling selamat untuk dijadikan asas penghuraian.
Mengapa mereka berkata إِنَّنَا سَمِعْنَا?
Sebelum perkataan سَمِعْنَا terdapat ungkapan إِنَّنَا. Huruf إِنَّ berfungsi sebagai penegasan, manakala نَا merujuk kepada “kami”. Oleh itu, ungkapan إِنَّنَا سَمِعْنَا boleh diterjemahkan sebagai “sesungguhnya kami telah mendengar”.
Penegasan ini menjadikan pengakuan mereka lebih jelas. Mereka sedang berdoa kepada Allah dengan menyebut pengalaman menerima seruan kepada iman. Penggunaan إِنَّنَا memberikan nada pengakuan yang bersungguh-sungguh, bukannya sekadar menyampaikan maklumat secara hambar.
Walau bagaimanapun, penegasan إِنَّنَا tidak mengubah makna asas سَمِعْنَا menjadi “kami sangat mendengar” atau “kami mendengar berkali-kali”. Fungsi penegasan datang daripada إِنَّ, bukan daripada perubahan makna kata kerja سَمِعْنَا. Ini satu lagi contoh mengapa kita perlu memerhatikan struktur ayat dan tidak meletakkan semua makna pada satu perkataan sahaja.
Jika terjemahan Melayu menyebut “sesungguhnya kami telah mendengar”, unsur penegasan itu dikekalkan. Jika diterjemahkan “kami benar-benar telah mendengar”, maksud penegasan masih boleh difahami, walaupun gaya bahasanya berbeza. Yang penting ialah terjemahan itu tidak mengubah makna ayat menjadi dakwaan yang tidak terkandung dalam bahasa asal.
Pengakuan ini juga menggunakan kata ganti nama jamak “kami”. Mereka tidak berkata “aku telah mendengar”, tetapi “kami telah mendengar”. Penggunaan bentuk jamak ini menggambarkan suara sekumpulan hamba yang menghadap Allah dalam doa. Namun, kita tidak boleh menetapkan identiti khusus bagi setiap individu yang dimaksudkan hanya berdasarkan kata ganti nama tersebut.
Dalam konteks rangkaian ayat 190 hingga 194, doa itu dikaitkan dengan golongan yang mengingati Allah dan memikirkan kejadian langit serta bumi. Mereka memohon agar dijauhkan daripada azab, mengakui telah menyahut seruan kepada iman, memohon keampunan dan meminta agar diwafatkan bersama orang yang soleh. Dengan itu, pengakuan سَمِعْنَا berada dalam rangka doa yang penuh kesedaran terhadap Allah, tanggungjawab iman dan kehidupan akhirat.
Adakah سَمِعْنَا bermaksud “kami mendengar dengan hati”?
Ungkapan “mendengar dengan hati” kadangkala digunakan dalam bahasa Melayu untuk menggambarkan seseorang yang bukan sahaja mendengar bunyi, tetapi memahami dan mengambil pengajaran daripada apa yang disampaikan. Sebagai ungkapan kiasan, penggunaannya boleh membantu menjelaskan kesan seruan agama terhadap manusia.
Namun, apabila kita membahaskan makna perkataan Arab secara khusus, kita perlu berhati-hati supaya ungkapan kiasan tidak dianggap sebagai terjemahan literal. Perkataan سَمِعْنَا tidak mengandungi perkataan “hati” secara langsung. Oleh itu, terjemahan “kami mendengar dengan hati” menambahkan unsur yang tidak disebut secara nyata dalam perkataan tersebut.
Penambahan itu mungkin sesuai dalam huraian kerohanian apabila maksudnya ialah mereka memberi perhatian dan menyambut seruan iman. Akan tetapi, jika yang diminta ialah makna paling tepat bagi perkataan سَمِعْنَا, terjemahan asas “kami telah mendengar” tetap lebih tepat.
Konteks ayat kemudian menunjukkan bahawa pendengaran tersebut diikuti iman. Maka, kita boleh menjelaskan bahawa mereka mendengar seruan itu dengan penerimaan yang membawa kepada iman. Ini lebih teliti daripada memasukkan perkataan “hati” ke dalam terjemahan langsung, kerana kita mengekalkan makna perkataan asal sambil menerangkan maksud keseluruhan ayat.
Perbezaan antara terjemahan dan huraian perlu sentiasa dijaga. Terjemahan berusaha menyampaikan makna teks dalam bahasa sasaran, sedangkan huraian menerangkan implikasi, konteks dan pengajaran yang dapat difahami daripada teks tersebut. Kedua-duanya saling membantu, tetapi tidak sepatutnya dicampur sehingga pembaca tidak lagi dapat membezakan perkataan asal dengan penjelasan pentafsir.
Mendengar seruan bukan sekadar mendengar bunyi
Dalam ayat ini, objek yang didengar dijelaskan melalui ungkapan مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ. Oleh itu, tidak memadai jika kita memahami سَمِعْنَا sebagai pendengaran terhadap sebarang bunyi yang tidak berkaitan dengan kandungan seruan. Mereka mendengar seorang penyeru yang menyeru kepada iman.
Makna tersebut menghubungkan pendengaran dengan suatu kandungan yang mempunyai tujuan. Seruan kepada iman mengajak manusia mengakui Tuhan mereka, menerima kebenaran yang disampaikan dan membina kehidupan berdasarkan keimanan kepada Allah.
Namun, sekali lagi, makna yang luas ini terbentuk melalui gabungan beberapa perkataan. سَمِعْنَا menyatakan perbuatan mendengar; مُنَادِيًا menyatakan penyeru; يُنَادِي menerangkan perbuatan menyeru; لِلْإِيمَانِ menunjukkan arah atau tujuan seruan; manakala أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ menyampaikan kandungan ajakan tersebut.
Apabila semua unsur ini dibaca bersama, gambaran ayat menjadi jelas: mereka telah mendengar satu seruan yang mengajak kepada iman kepada Tuhan mereka. Selepas itu, mereka mengakui bahawa mereka beriman.
Oleh sebab itu, terjemahan yang paling baik tidak semestinya terjemahan yang memaksa semua unsur makna masuk ke dalam satu perkataan. Sebaliknya, terjemahan yang baik mengekalkan peranan setiap perkataan dan membiarkan susunan ayat menerangkan hubungan antara unsur-unsurnya.
Jika سَمِعْنَا diterjemahkan sebagai “kami telah menyahut seruan iman”, makna umum peristiwa itu mungkin dapat ditangkap, tetapi perbuatan mendengar tidak lagi kelihatan dengan jelas. Jika diterjemahkan “kami telah memahami seruan iman”, unsur mendengar pula telah digantikan dengan unsur memahami. Kedua-dua terjemahan itu boleh digunakan sebagai huraian bebas dalam keadaan tertentu, tetapi bukan pilihan paling tepat jika tumpuannya ialah makna langsung perkataan سَمِعْنَا.
Perbezaan antara mendengar, mematuhi dan beriman
Dalam kehidupan beragama, terdapat beberapa tahap yang perlu dibezakan. Seseorang boleh mendengar suatu arahan tanpa mematuhinya. Dia boleh memahami arahan tersebut tetapi memilih untuk tidak melaksanakannya. Dia juga boleh menerima sesuatu kebenaran dalam hati, kemudian berusaha membuktikan penerimaannya melalui tindakan.
Oleh itu, mendengar tidak sama dengan mematuhi, dan mematuhi tidak semestinya sama dengan beriman dalam semua konteks. Perkataan yang berbeza digunakan untuk menerangkan perbuatan dan keadaan yang berbeza.
Dalam ayat Āli ‘Imrān 193, Allah tidak berhenti pada pengakuan bahawa mereka mendengar. Ayat itu meneruskan pengakuan mereka dengan فَآمَنَّا, iaitu “maka kami pun beriman”. Susunan tersebut memberikan penjelasan bahawa mereka bukan sekadar mendengar seruan lalu membiarkannya berlalu, tetapi menyatakan bahawa mereka telah menyambut seruan tersebut dengan iman.
Walaupun demikian, kita tidak boleh menyimpulkan bahawa perkataan سَمِعْنَا sendiri mengandungi keseluruhan konsep ketaatan. Ayat ini tidak menggunakan perkataan أَطَعْنَا yang bermaksud “kami taat”, dan tidak menggunakan perkataan قَبِلْنَا yang bermaksud “kami menerima”. Sebaliknya, ayat menggunakan سَمِعْنَا dan kemudian فَآمَنَّا.
Perbezaan pilihan kata ini perlu dihormati. Allah menyebut perbuatan mendengar dan pengakuan iman melalui dua ungkapan yang berasingan. Jika kita mahu menjelaskan bahawa mereka menyambut seruan dengan penuh kesediaan, hal itu boleh dihuraikan daripada konteks. Tetapi kita tidak sepatutnya menggantikan makna asas perkataan dengan makna perkataan lain hanya kerana kedua-duanya berkaitan dalam peristiwa yang sama.
Apakah makna yang paling tepat dari sudut bahasa Melayu?
Dari segi terjemahan langsung, “kami telah mendengar” ialah pilihan yang paling tepat bagi سَمِعْنَا dalam ayat ini. Jika keseluruhan rangkaian ayat hendak diterjemahkan secara lancar, ungkapan “sesungguhnya kami telah mendengar seorang penyeru yang menyeru kepada iman” mengekalkan makna asal dengan baik.
Perkataan “telah” sesuai digunakan kerana ayat itu menyampaikan pengakuan terhadap peristiwa mendengar yang sudah berlaku. Bahasa Arab tidak menggunakan penanda masa yang sama seperti bahasa Melayu, maka pemilihan “telah” bergantung pada konteks dan gaya terjemahan. Dalam ayat ini, “kami telah mendengar” menyampaikan pengakuan terhadap pengalaman yang mendahului jawapan mereka, iaitu “maka kami pun beriman”.
Terjemahan “kami mendengar” juga boleh diterima kerana bahasa Melayu tidak semestinya memerlukan perkataan “telah” setiap kali kata kerja Arab diterjemahkan. Walau bagaimanapun, “kami telah mendengar” lebih jelas memperlihatkan bahawa mereka sedang mengingat kembali seruan yang sudah mereka dengar.
Adapun terjemahan “kami menyahut seruan” lebih menekankan tindakan menjawab panggilan, sedangkan makna tersebut lebih dekat dengan keseluruhan hubungan antara سَمِعْنَا dengan فَآمَنَّا daripada makna perkataan سَمِعْنَا sahaja. Terjemahan “kami menerima seruan” pula menumpukan penerimaan, sementara “kami memahami seruan” menumpukan pemahaman. Semua itu boleh menjadi huraian konteks, tetapi bukan terjemahan langsung yang paling tepat bagi perkataan yang sedang dikaji.
Maka, jika tujuan penulisan ialah menghuraikan makna satu perkataan al-Quran secara ilmiah, pilihan yang paling selamat ialah mengekalkan “kami telah mendengar” sebagai makna utama, kemudian menerangkan bahawa dalam ayat ini pendengaran tersebut diikuti oleh pengakuan iman. Dengan cara ini, ketepatan bahasa dan keluasan pemahaman konteks dapat dipelihara serentak.
Adakah “kami mendengar” terlalu sempit untuk menggambarkan maksud ayat?
Ada kemungkinan pembaca menganggap bahawa “kami telah mendengar” terlalu sederhana kerana ayat tersebut menggambarkan satu pengalaman rohani yang penting. Mereka mendengar seruan kepada iman, lalu beriman kepada Tuhan mereka. Bukankah pendengaran seperti ini lebih daripada sekadar mendengar bunyi?
Jawapannya ialah makna ayat memang lebih luas daripada makna satu perkataan yang diasingkan. Namun, hal itu tidak menjadikan terjemahan “kami telah mendengar” terlalu sempit. Sebaliknya, terjemahan itu mengekalkan fungsi perkataan tersebut supaya makna keseluruhan ayat dapat berkembang melalui susunan yang telah ditetapkan.
Bayangkan seseorang menceritakan, “Aku mendengar panggilan, lalu aku datang.” Kata kerja “mendengar” tidak bermaksud “datang”, tetapi kedua-dua perbuatan itu berkait dalam satu peristiwa. Jika kita menggantikan “mendengar” dengan “datang”, hubungan antara sebab dan tindak balas akan hilang. Pembaca tidak lagi mengetahui bahawa kedatangan itu berlaku selepas panggilan didengar.
Begitu juga dalam ayat ini. سَمِعْنَا dan فَآمَنَّا tidak patut disatukan menjadi satu makna sehingga hubungan antara pendengaran dan iman hilang. Perkataan pertama menggambarkan seruan yang didengar; perkataan kedua menyatakan tindak balas iman.
Oleh itu, ketepatan bukan bererti kita mengehadkan pemahaman ayat kepada makna kamus secara kaku. Ketepatan bererti kita meletakkan makna kamus pada tempatnya dan menerangkan keluasan konteks melalui keseluruhan ayat. Terjemahan yang tepat boleh kelihatan ringkas, tetapi huraian ilmiah di sebaliknya boleh menjadi panjang dan mendalam.
Pengajaran daripada penggunaan سَمِعْنَا
Walaupun kajian ini tertumpu pada makna bahasa, perkataan سَمِعْنَا juga mengajak kita meneliti hubungan antara pendengaran dengan sikap manusia terhadap kebenaran. Al-Quran tidak menggambarkan golongan yang berdoa itu sekadar mengetahui bahawa ada seruan kepada iman. Mereka mengakui bahawa mereka telah mendengarnya dan kemudian menyatakan iman mereka.
Pengajaran ini tidak perlu dibina dengan mengubah makna perkataan. Cukup dengan membaca susunan ayat sebagaimana adanya, kita dapat melihat bahawa pendengaran terhadap seruan iman menjadi sebahagian daripada kisah penerimaan mereka. Seruan itu didengar, dan mereka menjawabnya dengan iman.
Dalam kehidupan kita, ramai orang mendengar peringatan tentang tanggungjawab kepada Allah, kepentingan solat, kewajipan berlaku adil, larangan menzalimi orang lain dan keperluan bertaubat. Namun, mendengar peringatan tidak secara automatik menjadikan seseorang telah melaksanakan semua tuntutan tersebut. Setiap perkara perlu dinilai berdasarkan dalil dan keadaan yang berkaitan dengannya.
Ayat ini menunjukkan satu bentuk pengakuan yang jelas: “Kami telah mendengar … maka kami pun beriman.” Ia bukan bukti bahawa semua orang yang mendengar pasti beriman, tetapi gambaran tentang mereka yang menyambut seruan tersebut dengan iman.
Dari sudut pendidikan, hal ini mengingatkan kita supaya tidak menyamakan kehadiran seseorang dalam majlis ilmu dengan penguasaan ilmu, atau menyamakan pendengaran terhadap nasihat dengan perubahan tingkah laku. Pendengaran mungkin menjadi permulaan, tetapi pemahaman, penerimaan dan pelaksanaan perlu diperhatikan secara berasingan.
Walau bagaimanapun, pengajaran ini ialah renungan yang diambil daripada keseluruhan ayat, bukan makna kamus yang tersembunyi dalam سَمِعْنَا. Perbezaan tersebut membolehkan kita mengambil pengajaran rohani tanpa mendakwa bahawa setiap pengajaran itu merupakan terjemahan langsung perkataan Arab.
Mengapa ketelitian terhadap satu perkataan sangat penting?
Dalam kajian al-Quran, satu perkataan mungkin mempunyai hubungan dengan banyak perbahasan bahasa, tafsir, akidah dan pendidikan. Namun, semakin mendalam perbahasan dibuat, semakin besar keperluan untuk membezakan perkara yang benar-benar dinyatakan oleh lafaz dengan perkara yang difahami melalui konteks atau dihuraikan sebagai pengajaran.
Jika kita terlalu mengecilkan makna, kita mungkin gagal memahami peranan perkataan tersebut dalam ayat. Jika kita terlalu meluaskannya, kita mungkin menisbahkan kepada lafaz sesuatu yang sebenarnya datang daripada perkataan lain atau daripada huraian pentafsir.
Bagi سَمِعْنَا, makna asasnya jelas: “kami mendengar”. Konteksnya juga jelas: mereka mendengar seorang penyeru yang menyeru kepada iman. Sambungan ayat menjelaskan tindak balas mereka: “maka kami pun beriman”. Ketiga-tiga unsur ini perlu dikekalkan dalam perbahasan.
Ketelitian seperti ini juga membantu kita menilai terjemahan yang berbeza. Terjemahan “kami telah mendengar” ialah terjemahan langsung. Terjemahan yang memasukkan unsur “menyahut seruan” mungkin bertujuan menjelaskan tindak balas mereka, tetapi perlu dilihat sebagai terjemahan yang lebih bebas jika unsur mendengar tidak lagi dinyatakan. Terjemahan yang menambah perkataan “dengan penuh perhatian” pula menambah penjelasan yang mungkin sesuai dengan konteks, tetapi bukan unsur yang dinyatakan secara tersurat oleh سَمِعْنَا sahaja.
Tidak semua tambahan penjelasan itu salah. Ada tambahan yang berguna untuk menjadikan maksud lebih mudah difahami oleh pembaca. Persoalannya ialah sama ada tambahan itu dikenal pasti sebagai tafsiran atau disampaikan seolah-olah ia merupakan makna langsung bagi perkataan asal. Perbezaan ini perlu dijaga supaya pembaca tidak keliru antara terjemahan dengan penjelasan.
Kesimpulan: makna paling tepat bagi سَمِعْنَا
Setelah meneliti bentuk bahasa, susunan ayat dan hubungannya dengan perkataan yang mengikutinya, makna paling tepat bagi سَمِعْنَا dalam Surah Āli ‘Imrān ayat 193 ialah “kami telah mendengar”.
Makna asas itu tidak perlu digantikan dengan “kami telah memahami”, “kami telah menerima”, “kami telah menyahut” atau “kami telah beriman”. Ungkapan-ungkapan tersebut mungkin menerangkan sebahagian daripada kesan atau tindak balas terhadap seruan yang didengar, tetapi bukan makna langsung yang paling tepat bagi سَمِعْنَا.
Ayat ini menyebut bahawa mereka telah mendengar seruan kepada iman, kemudian menyatakan فَآمَنَّا, iaitu “maka kami pun beriman”. Susunan tersebut menunjukkan hubungan antara pendengaran dengan iman, sambil mengekalkan perbezaan makna antara kedua-duanya. Pendengaran ialah perkara yang dinyatakan terlebih dahulu, manakala iman ialah jawapan yang dinyatakan selepasnya.
Oleh itu, huraian yang paling cermat ialah: سَمِعْنَا bermaksud “kami telah mendengar”; dalam konteks ayat ini, mereka telah mendengar seruan yang mengajak kepada iman kepada Tuhan mereka, lalu mereka menyambut seruan tersebut dengan beriman. Bahagian pertama ialah makna langsung perkataan, manakala bahagian seterusnya menerangkan maksud perkataan itu dalam keseluruhan ayat.
Ketepatan ini membolehkan kita menghargai susunan al-Quran tanpa mencampurkan makna beberapa perkataan menjadi satu. سَمِعْنَا bukan sekadar bunyi yang terpisah daripada konteks, tetapi juga tidak perlu diberikan makna yang sudah terkandung secara jelas dalam فَآمَنَّا. Setiap perkataan menjalankan peranannya, dan apabila semuanya dibaca bersama, maksud ayat menjadi lebih terang.
Rumusan akhir: Terjemahan paling tepat bagi سَمِعْنَا ialah “kami telah mendengar”. Dalam Surah Āli ‘Imrān ayat 193, yang didengar ialah seruan kepada iman, dan selepas mendengarnya mereka menyatakan bahawa mereka beriman. Maka, makna kontekstualnya ialah pendengaran terhadap seruan iman yang diikuti penerimaan iman, tetapi makna langsung perkataan سَمِعْنَا tetap “kami telah mendengar”.
asas
asa
https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/8148115319715426159?hl=en
