Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-An'am ... إِلَّا كَانُوا۟ عَنْهَا مُعْرِضِينَ (Al-An'am:4)

MOHD ROSLAN ABDUL GHANI -
ا   ب   ت   ث   ج   ح   خ   د   ذ   ر   ز   س   ش   ص   ض   ط   ظ   ع   غ   ف   ق   ك   ل   م   ن   و   ه   ي
A   B   C   D   E   F   G   H   I   J   K   L   M   N   O   P   Q   R   S   T   U   V   W   X   Y   Z

وَمَا تَأْتِيهِم مِّنْ ءَايَةٍ مِّنْ ءَايَـٰتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كَانُوا۟ عَنْهَا مُعْرِضِينَ ﴿سورة الأنعام آية ٤﴾.

Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-An'am إِلَّا كَانُوا۟ عَنْهَا مُعْرِضِينَ

Penyataan إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ merupakan penutup yang sangat kuat bagi gambaran sikap manusia terhadap ayat-ayat Rabb mereka. Setelah disebut bahawa tidak datang kepada mereka sesuatu pun daripada tanda-tanda Rabb mereka melainkan mereka berpaling daripadanya, Allah memilih susunan yang tidak sekadar mengatakan إِلَّا أَعْرَضُوا عَنْهَا, tetapi menggunakan كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ. Perbezaan ini sangat penting kerana lafaz tersebut bukan hanya menggambarkan satu tindakan berpaling yang berlaku sekali, tetapi memberikan gambaran tentang suatu keadaan yang berulang dan menjadi sikap yang berterusan. Di sinilah kedalaman penyataan ini. Masalah mereka bukan bahawa pada suatu ketika mereka tersilap memberikan respons terhadap satu ayat, kemudian kembali menerima ayat yang lain. Sebaliknya, setiap kali ayat daripada Rabb mereka datang, keadaan mereka ialah إِعْرَاض, iaitu berpaling, tidak memberikan perhatian yang sewajarnya, tidak menghadapkan diri kepada ayat tersebut dan tidak mahu mengambil petunjuk daripadanya. Perkataan إِلَّا memberikan pengecualian yang sangat kuat: tidak datang kepada mereka sesuatu daripada ayat-ayat Rabb mereka melainkan keadaan mereka berakhir kepada الإعراض. Kemudian كَانُوا memberikan gambaran keberlangsungan keadaan itu, manakala عَنْهَا menunjukkan arah berpaling, iaitu berpaling daripada ayat tersebut, bukan sekadar berpaling secara umum. Seterusnya مُعْرِضِينَ dalam bentuk اسم الفاعل menggambarkan mereka sebagai pihak yang berada dalam keadaan berpaling. Maka seluruh susunan إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ memperlihatkan satu pola yang berulang: ayat datang, tetapi mereka tidak menghadapkan diri kepadanya; tanda sampai, tetapi mereka menjauh daripadanya; hujah hadir, tetapi mereka memilih الإعراض. Ini menjadikan ayat tersebut bukan sekadar berita tentang satu tindakan manusia, tetapi pendedahan tentang penyakit sikap yang menyebabkan manusia tidak mengambil manfaat daripada ayat Allah walaupun ayat itu telah datang kepada mereka.

Perkataan إِلَّا merupakan unsur yang sangat penting kerana ia menghubungkan bahagian ini dengan penafian yang datang sebelumnya. Apabila Allah menyatakan وَمَا تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ مِنْ آيَاتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ, susunan tersebut menghasilkan gambaran bahawa setiap kali ayat datang, keadaan yang menyertainya ialah mereka berpaling. Dari sudut bahasa, إِلَّا datang sebagai أداة استثناء, alat pengecualian, tetapi dalam susunan penafian seperti ini, keseluruhan ayat memberikan makna yang sangat hampir dengan pengertian umum yang menyeluruh: tidak datang kepada mereka sesuatu pun daripada ayat-ayat Rabb mereka melainkan mereka berada dalam keadaan berpaling daripadanya. Ini bermakna perhatian bukan kepada satu ayat tertentu sahaja. Bukan satu ayat yang mereka abaikan, sementara ayat lain mereka terima. Struktur tersebut menggambarkan corak yang berulang. Oleh sebab itu, إِلَّا di sini tidak boleh dibaca secara terpisah daripada وَمَا تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ. Penafian pada awal ayat membina jangkaan bahawa setiap ayat yang datang akan mempunyai respons tertentu, kemudian إِلَّا memperkenalkan respons itu. Seolah-olah al-Quran sedang menyatakan bahawa apabila ayat datang kepada mereka, respons yang menjadi kebiasaan mereka ialah الإعراض. Ini menjadikan إِلَّا sangat kuat dari sudut pembinaan makna kerana ia menghubungkan kedatangan hujah dengan reaksi manusia. Ayat Allah berada di satu sisi, manusia berada di sisi yang lain, dan yang berlaku antara kedua-duanya ialah berpaling. Maka perkataan ini menjadi pintu masuk kepada persoalan yang sangat besar: bagaimana mungkin sesuatu yang datang daripada Rabb mereka tidak membawa mereka kepada Rabb? Jawapannya bukan kerana ayat tersebut tidak mempunyai petunjuk, tetapi kerana mereka mengambil sikap إعراض terhadapnya. Maka al-Quran sedang mengalihkan perhatian daripada kelemahan tanda kepada kelemahan respons manusia.

Lafaz كَانُوا pula memberikan kedalaman yang tidak terdapat dalam sekadar أَعْرَضُوا. Kata kerja كَانَ ialah فعل ناقص yang dalam susunan ini membantu menggambarkan keadaan yang berlangsung. Ia membawa makna “mereka berada” atau “mereka sentiasa berada dalam keadaan”, menurut konteks. Apabila ia bergabung dengan اسم الفاعل مُعْرِضِينَ, susunannya menjadi gambaran keadaan yang berterusan atau berulang. Ini sangat berbeza daripada jika ayat hanya menyebut أَعْرَضُوا. Lafaz أَعْرَضُوا boleh menggambarkan tindakan: mereka berpaling. Tetapi كَانُوا مُعْرِضِينَ menggambarkan keadaan: mereka berada sebagai orang-orang yang berpaling, atau mereka sentiasa mengambil sikap berpaling. Perbezaan ini sangat penting kerana al-Quran tidak semata-mata menceritakan satu peristiwa psikologi yang berlalu, tetapi menggambarkan pola sikap. Mereka bukan sekadar pernah berpaling; الإعراض menjadi cara mereka berhadapan dengan ayat-ayat Allah. Setiap kali ayat datang, mereka berada dalam keadaan tersebut. Maka “كانوا” menghubungkan tindakan dengan kebiasaan. Sesuatu perbuatan yang diulang berkali-kali boleh berubah menjadi sifat pada pelaku. Pada awalnya seseorang mungkin hanya melakukan satu tindakan, tetapi apabila tindakan itu diulang dan dipilih secara konsisten, ia menjadi ciri yang menggambarkan dirinya. Di sini, al-Quran menggunakan struktur كَانُوا مُعْرِضِينَ untuk menunjukkan bahawa الإعراض bukan sekadar kejadian yang terputus daripada keadaan mereka, tetapi menjadi sikap yang mengiringi hubungan mereka dengan ayat Rabb.

Penggunaan كَانُوا juga tidak boleh difahami bahawa mereka hanya berada dalam keadaan berpaling pada masa lampau dan kemudian keadaan itu terputus. Dalam bahasa al-Quran, كان bersama اسم الفاعل boleh menunjukkan استمرار keadaan menurut konteks, dan konteks ayat sangat jelas membicarakan pola yang berulang setiap kali ayat datang. Maka maksudnya lebih dekat kepada gambaran “mereka sentiasa berada dalam keadaan berpaling daripadanya” daripada sekadar “mereka dahulu pernah berpaling”. Ini sangat penting untuk memahami celaan yang terkandung dalam ayat. Yang dicela bukan satu reaksi manusia yang boleh berlaku kerana kelemahan sementara, seperti seseorang yang belum memahami lalu berhenti seketika untuk berfikir. Yang menjadi masalah ialah menjadikan الإعراض sebagai sikap terhadap ayat. Orang yang belum memahami masih boleh mendengar. Orang yang mempunyai persoalan masih boleh bertanya. Orang yang memerlukan penjelasan masih boleh mendekati ayat. Tetapi orang yang معرض ialah orang yang memilih untuk berpaling, tidak menghadapkan dirinya kepada petunjuk, dan tidak mahu memberi perhatian yang sepatutnya. Maka كَانُوا مُعْرِضِينَ membawa kita kepada perbezaan antara kelemahan memahami dengan sikap berpaling. Kedua-duanya tidak boleh disamakan. Ketidakfahaman boleh menjadi keadaan sementara yang membawa seseorang kepada pencarian. الإعراض pula ialah arah yang menjauhkan seseorang daripada pencarian itu.

Perkataan مُعْرِضِينَ berasal daripada akar ع ر ض, yang dalam bahasa Arab mempunyai medan makna yang luas. Lafaz أَعْرَضَ membawa makna berpaling, berpaling daripada sesuatu, menjauhkan diri, tidak memberikan perhatian, atau tidak menghiraukan sesuatu. Apabila digunakan dengan عَنْ, ia memberikan arah yang jelas: berpaling daripada sesuatu. Oleh sebab itu, عَنْهَا dalam ayat ini sangat penting. Allah tidak sekadar menyebut كَانُوا مُعْرِضِينَ, tetapi كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ. Mereka berpaling daripadanya. Dhamir هَا kembali kepada آيَة atau ayat-ayat yang disebut sebelumnya menurut konteks. Maka objek الإعراض adalah ayat Allah. Ini menjadikan makna jauh lebih khusus. Mereka bukan sekadar berpaling daripada dunia, berpaling daripada manusia, atau berpaling daripada sesuatu urusan biasa. Mereka berpaling daripada ayat Rabb mereka. Arah berpaling itulah yang menjadikan perbuatan tersebut berat. Jika seseorang berpaling daripada sesuatu yang tidak benar atau tidak penting, berpaling tidak semestinya tercela. Tetapi apabila yang dihadapinya ialah ayat daripada Rabb, maka berpaling daripadanya merupakan penolakan terhadap petunjuk yang telah sampai. Oleh sebab itu, حرف الجر عَنْ mempunyai nilai yang besar dalam ayat ini. Ia menunjukkan bahawa terdapat sesuatu di hadapan mereka yang sepatutnya dihadapi, tetapi mereka memilih untuk berpaling daripadanya.

Dhamir هَا dalam عَنْهَا juga mempunyai kekuatan tersendiri. Secara zahir, dhamir tersebut merujuk kepada sesuatu yang disebut sebelumnya, iaitu آيَة atau ayat tersebut. Maka apabila dikatakan عَنْهَا, tidak ada kekaburan tentang arah berpaling: mereka berpaling daripada ayat yang datang kepada mereka. Ini menutup ruang untuk mengatakan bahawa mereka hanya tidak menerima satu penafsiran manusia terhadap ayat. Yang disebut ialah ayat itu sendiri sebagai tanda daripada Rabb mereka. Dalam konteks wahyu, jika ayat yang datang itu benar-benar ayat Allah, maka berpaling daripadanya adalah perkara yang serius. Dalam konteks tanda, mereka tidak mahu mengambil pelajaran daripada tanda tersebut. Dhamir هَا menjadikan hubungan antara tanda dan الإعراض sangat rapat. Ayat datang, kemudian mereka berpaling daripadanya. Seolah-olah ayat itu berada di hadapan mereka sebagai sesuatu yang menuntut perhatian, tetapi mereka tidak mahu menghadapinya. Ini merupakan gambaran yang sangat hidup. Bukan ayat yang hilang; manusia yang berpaling. Bukan tanda yang tidak hadir; manusia yang menjauh. Bukan Rabb yang tidak memberikan hujah; manusia yang tidak mahu menerima.

Lafaz مُعْرِضِينَ pula ialah اسم الفاعل daripada أَعْرَضَ. Penggunaan اسم الفاعل mempunyai kesan yang sangat besar kerana ia menggambarkan pelaku melalui sifat perbuatannya. Jika dikatakan أَعْرَضُوا, fokus utama berada pada perbuatan yang mereka lakukan. Jika dikatakan كَانُوا مُعْرِضِينَ, fokus bergeser kepada keadaan mereka sebagai pihak yang berpaling. Ini menggambarkan identiti sikap, bukan hanya satu perbuatan. Mereka menjadi orang yang berpaling. Perbuatan itu tidak lagi kelihatan sebagai kejadian yang terpisah, tetapi sebagai keadaan yang mereka duduki. Dalam bahasa Melayu, perbezaannya dapat didekati dengan ungkapan “mereka berpaling” berbanding “mereka berada dalam keadaan berpaling” atau “mereka menjadi orang-orang yang berpaling”. Terjemahan tidak akan mampu memindahkan keseluruhan kekuatan bentuk Arab, tetapi huraian boleh menjelaskan nuansanya. Nama pelaku yang berasal daripada kata kerja menunjukkan bahawa perbuatan tersebut mempunyai hubungan yang kuat dengan pelakunya. Mereka dikenali melalui sikap mereka terhadap ayat. Mereka bukan sekadar menerima ayat lalu tersilap dalam satu perkara. Mereka mengambil posisi menjauh daripadanya.

Kata مُعْرِضِينَ juga datang dalam bentuk jamak lelaki kerana subjek كَانُوا ialah dhamir jamak yang merujuk kepada pihak yang sedang dibicarakan. Bentuk jamak ini menunjukkan bahawa sikap الإعراض tersebut bukan digambarkan sebagai tindakan individu terpencil sahaja. Ia menjadi keadaan kelompok yang dibicarakan dalam konteks ayat. Namun penggunaan jamak tidak bermaksud setiap individu dalam semua keadaan mesti mempunyai tahap الإعراض yang sama. Al-Quran menggunakan bentuk umum berdasarkan golongan yang dibicarakan, sedangkan perincian individu mempunyai tempatnya sendiri. Yang jelas ialah kelompok tersebut dicirikan dengan sikap berpaling daripada ayat. Ini juga menunjukkan bahawa sikap terhadap wahyu boleh menjadi budaya atau pola kolektif. Apabila sesuatu masyarakat terbiasa menolak ayat, generasi seterusnya boleh mewarisi sikap yang sama bukan kerana warisan itu mempunyai kuasa mutlak, tetapi kerana manusia belajar daripada persekitaran dan mengulangi sikap yang diterima dalam masyarakat. Namun ayat ini tetap meletakkan tanggungjawab pada manusia sebagai pelaku. Mereka sendiri yang مُعْرِضِينَ. Mereka tidak boleh memindahkan tanggungjawab sepenuhnya kepada masyarakat, adat atau orang lain.

Sangat penting untuk memahami bahawa الإعراض tidak semestinya bermaksud seseorang tidak pernah mendengar. Bahkan dalam konteks ayat ini, ayat telah datang kepada mereka. Maka mereka telah berada dalam lingkungan kedatangan tanda. الإعراض berlaku selepas atau ketika berhadapan dengan sesuatu yang sepatutnya diperhatikan. Inilah yang menjadikan perkataan tersebut lebih kuat daripada sekadar “tidak mengetahui”. Seseorang yang tidak mengetahui belum tentu مُعْرِض. Dia mungkin belum menerima maklumat. Dia mungkin belum mendengar. Dia mungkin belum memahami. Tetapi apabila sesuatu telah datang dan seseorang memilih untuk berpaling, maka keadaan itu menjadi الإعراض. Oleh sebab itu, tidak wajar menggunakan ayat ini untuk menyamakan semua bentuk ketidaktahuan dengan berpaling. Al-Quran sangat teliti dalam memilih lafaz. مُعْرِض ialah pihak yang mengambil sikap berpaling terhadap sesuatu yang ada di hadapannya. Dalam konteks ayat, yang ada di hadapannya ialah ayat-ayat Rabbnya.

Perbezaan antara الإعراض dan التكذيب juga perlu diperhatikan walaupun fokus utama tetap pada lafaz مُعْرِضِينَ. التكذيب ialah mendustakan atau menolak kebenaran sesuatu sebagai dusta, manakala الإعراض ialah berpaling dan tidak mahu menghadapkan diri kepada sesuatu. Kedua-duanya boleh berkait, tetapi tidak semestinya sinonim mutlak. Seseorang boleh berpaling kerana tidak mahu mendengar sebelum sampai kepada bentuk pendustaan yang dinyatakan secara jelas. Dalam ayat ini, Allah memilih الإعراض, dan pilihan lafaz ini mempunyai makna. Ia menunjukkan satu sikap menjauhkan diri daripada ayat. Fokus bukan semata-mata pada ucapan “ayat itu dusta”, tetapi pada tindakan berpaling daripada ayat. Seseorang mungkin menutup telinga, mengalihkan perhatian, enggan mempertimbangkan, menolak untuk mendengar, atau sengaja meninggalkan petunjuk. Semua ini berada dalam lingkungan makna الإعراض menurut keadaan. Maka jangan menyempitkan مُعْرِضِينَ kepada satu bentuk penolakan verbal sahaja. Seseorang boleh menunjukkan الإعراض melalui sikap dan perbuatan tanpa mengucapkan secara terang bahawa ayat itu dusta.

Begitu juga الإعراض berbeza daripada النسيان. Lupa boleh berlaku tanpa pilihan dan tanpa kehendak. Seseorang boleh terlupa sesuatu yang sebenarnya dia terima. Tetapi الإعراض mempunyai unsur berpaling. Ia menunjukkan arah. Ada sesuatu yang sepatutnya diperhatikan, tetapi seseorang mengalihkan dirinya daripadanya. Oleh itu, tidak setiap kelalaian spontan mesti dihukum sebagai الإعراض yang dimaksudkan ayat. Yang dibicarakan ialah pola sikap terhadap ayat Rabb. Perincian ini penting supaya ayat tidak digunakan secara melampau. Al-Quran mencela orang yang berpaling dengan sengaja daripada petunjuk, bukan sekadar setiap manusia yang mengalami kelemahan manusiawi.

Begitu juga الإعراض tidak sama dengan عدم الفهم. Seseorang mungkin mendengar satu ayat tetapi belum memahami makna mendalamnya. Jika dia terus bertanya, belajar dan mencari penjelasan, dia tidak boleh disamakan dengan orang yang مُعْرِض. Bahkan pencarian ilmu selepas belum faham boleh menjadi tanda bahawa dia tidak berpaling. Masalah bermula apabila seseorang menggunakan ketidakfahaman sebagai alasan untuk tidak mahu mendengar, tidak mahu meneliti dan tidak mahu mencari kebenaran. Oleh sebab itu, lafaz عَنْهَا sangat penting. Ada objek yang seseorang berpaling daripadanya. Ia bukan sekadar “tidak tahu”, tetapi “menjauh daripada sesuatu”.

Kedalaman lain terletak pada hubungan antara كَانُوا dan مُعْرِضِينَ. Jika اسم الفاعل مُعْرِضِينَ berdiri sendiri, ia boleh menggambarkan sifat atau keadaan. Apabila didahului كانوا, keadaan tersebut ditempatkan dalam bentuk استمرار بحسب السياق. Dalam konteks ini, pengulangan kedatangan ayat dan pengulangan الإعراض menjadi sangat jelas. Setiap kali satu ayat datang, mereka kembali kepada keadaan yang sama. Ini menghasilkan satu pola yang sangat kuat: آية datang, إعراض berlaku; آية datang, إعراض berlaku. Bukan kerana ayat berubah, tetapi kerana sikap mereka tetap sama. Ini juga menunjukkan bahawa banyaknya hujah tidak semestinya menghasilkan perubahan pada hati jika seseorang telah membina kebiasaan untuk berpaling. Setiap ayat baharu boleh menjadi peluang baharu untuk hidayah, tetapi orang yang مُعْرِض menjadikan setiap peluang itu satu lagi kesempatan untuk berpaling.

Di sinilah konsep “kebiasaan hati” boleh difahami tanpa keluar daripada lafaz. Perbuatan yang berulang boleh menguatkan satu keadaan dalaman. Seseorang yang setiap kali mendengar peringatan terus mengalih perhatian akan membentuk kebiasaan الإعراض. Pada mulanya mungkin dia sekadar tidak mahu terganggu. Kemudian dia menjadi tidak selesa dengan nasihat. Selepas itu dia menganggap nasihat sebagai beban. Akhirnya, dia terbiasa menjauh daripada apa-apa yang mengingatkannya kepada Allah. Ayat ini menggambarkan hasil pola tersebut melalui كَانُوا مُعْرِضِينَ. Namun perlu diingat bahawa ini bukan alasan bahawa seseorang sudah tertutup secara mutlak sehingga tidak boleh berubah. Al-Quran menyebut keadaan mereka yang sedang dibicarakan, bukan menutup pintu taubat bagi manusia secara mutlak. Selagi seseorang hidup dan kembali kepada Allah, peluang taubat tetap merupakan perkara yang ditetapkan oleh nas-nas lain. Tetapi ayat ini memberi amaran tentang bahaya membiarkan الإعراض menjadi kebiasaan.

Lafaz إِلَّا juga menjadikan hubungan antara kedatangan ayat dan الإعراض sangat rapat sehingga seolah-olah tidak ada satu ayat yang sampai tanpa mereka menunjukkan sikap yang sama. Ini memperlihatkan bahawa masalah mereka bersifat responsif. Mereka tidak sekadar berada dalam keadaan tidak berpengetahuan. Mereka berhadapan dengan sesuatu yang datang daripada Rabb mereka, tetapi responsnya ialah berpaling. Oleh itu, ayat ini menyentuh persoalan adab manusia terhadap hujah. Apabila kebenaran datang, manusia tidak sepatutnya terus menutup diri. Dia boleh meneliti, bertanya, menguji kefahaman dan mencari penjelasan, tetapi tidak wajar mengambil sikap berpaling sebagai prinsip. Sikap yang benar terhadap wahyu ialah الإقبال, menghadapkan diri, bukan الإعراض.

Perkataan عَنْ dalam عَنْهَا membawa makna menjauh daripada sesuatu. Dalam bahasa Arab, terdapat perbezaan antara preposisi yang digunakan dengan kata kerja tertentu, dan penggunaan عَنْ bersama أَعْرَضَ memang selaras dengan makna berpaling daripada sesuatu. Jika seseorang menghadap sesuatu, arah perhatiannya menuju kepadanya. Jika seseorang mengعرض عنه, dia memalingkan dirinya daripadanya. Maka ayat ini membentuk gambaran arah yang sangat jelas. Ayat berada di hadapan manusia, tetapi manusia mengalihkan dirinya ke arah lain. Inilah hakikat الإعراض: bukan sekadar tidak bergerak menuju petunjuk, tetapi berpaling daripada petunjuk. Perbezaan ini penting kerana seseorang yang tidak pernah mencari sesuatu mungkin sekadar tidak mencarinya, sedangkan orang yang مُعْرِض telah mengambil arah yang berlawanan.

Dari sudut hubungan dengan hati, الإعراض boleh berlaku melalui pendengaran, perhatian dan kehendak. Seseorang mungkin mendengar suara ayat tetapi hatinya tidak mahu memberi ruang. Seseorang mungkin membaca tulisan tetapi fikirannya sengaja dialihkan kepada perkara lain. Seseorang mungkin memahami hujah tetapi enggan membiarkan hujah itu memberi kesan kepada keputusan hidupnya. Semua ini mempunyai tahap dan perincian yang berbeza, tetapi semuanya menunjukkan bahawa penerimaan terhadap ayat bukan sekadar proses fizikal. Ayat perlu dihadapi dengan hati yang mahu mencari kebenaran. Sebab itu al-Quran berkali-kali mengaitkan pendengaran dengan hati. Yang menjadi masalah bukan semata-mata telinga yang tidak mendengar, tetapi hati yang tidak mahu menerima.

Namun, sekali lagi, lafaz مُعْرِضِينَ tidak sepatutnya diperluaskan sehingga setiap orang yang melakukan dosa dianggap secara automatik sebagai مُعْرِض daripada ayat. Seorang mukmin boleh berdosa kerana kelemahan, tetapi dia masih mengakui kebenaran ayat dan mungkin menyesal apabila diingatkan. Dosa dan الإعراض daripada ayat ialah dua perkara yang mempunyai hubungan tetapi tidak sama. Seseorang boleh melakukan dosa sambil mengetahui bahawa perbuatannya salah dan membenci perbuatannya sendiri. Itu tidak sama dengan orang yang menjadikan berpaling daripada ayat sebagai sikap. Ketelitian ini penting kerana ayat membicarakan satu keadaan khusus: mereka yang setiap kali ayat datang, mereka berpaling daripadanya. Fokusnya ialah sikap terhadap ayat, bukan sekadar kewujudan dosa.

Begitu juga seseorang yang sedang berjuang melawan hawa nafsu tidak boleh terus dilabel sebagai مُعْرِض hanya kerana dia belum mampu melaksanakan semua tuntutan yang diketahui. Jika dia mengakui kebenaran, mahu bertaubat dan mahu memperbaiki diri, keadaan tersebut mempunyai perincian lain. الإعراض ialah apabila seseorang mengalihkan dirinya daripada petunjuk dan tidak mahu menghadapinya. Perbezaan antara kelemahan dan penolakan perlu dijaga supaya ayat tidak disalahgunakan untuk menghakimi orang secara tergesa-gesa. Al-Quran mendidik manusia untuk takut kepada الإعراض, tetapi juga untuk memahami makna lafaz dengan tepat.

Dalam konteks ilmu, الإعراض boleh berlaku apabila seseorang tidak mahu mendengar dalil hanya kerana dalil itu bertentangan dengan kebiasaan dirinya. Dia mungkin bukan tidak mampu memahami, tetapi tidak mahu membuka ruang. Ini merupakan satu bentuk yang sangat berbahaya kerana masalahnya bukan kekurangan kemampuan, tetapi keputusan untuk tidak menghadap. Ayat datang, tetapi dia memilih untuk berpaling. Pengetahuan boleh menjadi bertambah tetapi hidayah tidak bertambah jika hati sentiasa menolak apa yang tidak sesuai dengan hawa nafsu. Oleh itu, frasa ini mempunyai nilai besar dalam mendidik sikap terhadap ilmu: jangan mendekati ayat dengan tujuan mencari apa yang sesuai dengan kehendak diri sahaja. Datanglah kepada ayat untuk mengetahui apa yang Allah kehendaki.

Ini juga menjelaskan mengapa الإعراض lebih halus daripada pendustaan dalam sesetengah keadaan. Pendustaan ialah penolakan yang jelas terhadap kebenaran, sedangkan الإعراض boleh bermula dengan tidak mahu mendengar. Seseorang mungkin belum mengucapkan sesuatu yang jelas, tetapi dia sudah menutup pintu penerimaan. Dia mengelak daripada mendengar, mengelak daripada membaca, mengelak daripada memikirkan, mengelak daripada bertanya kepada orang yang berilmu, atau mengalihkan perbualan setiap kali ayat menyentuh sesuatu yang tidak disenanginya. Semua ini boleh menjadi bentuk الإعراض menurut kadar dan konteksnya. Sebab itu ayat ini sangat mendalam. Ia tidak hanya memberi amaran terhadap penolakan secara terang-terangan, tetapi terhadap sikap berpaling.

Penggunaan مُعْرِضِينَ sebagai اسم الفاعل juga memberikan satu gambaran seolah-olah mereka mempunyai kedudukan tetap sebagai pihak yang berpaling. Dalam ilmu bahasa, اسم الفاعل boleh menunjukkan sifat yang berlaku atau keadaan yang sedang dinisbahkan kepada pelaku. Apabila digabungkan dengan كان, kesan kesinambungan menjadi lebih kuat. Ini bukan semata-mata perbuatan sesaat. Ia ialah keadaan yang berulang. Jika seseorang terus-menerus berpaling daripada ayat, lama-kelamaan الإعراض menjadi sifat yang menggambarkan dirinya. Ini sama seperti seseorang yang terus-menerus melakukan satu perbuatan sehingga perbuatan itu menjadi kebiasaan. Namun, sekali lagi, selagi manusia hidup, perubahan tetap boleh berlaku melalui taubat dan hidayah. Al-Quran menyebut sifat sesuatu golongan dalam konteks tertentu, bukan memberikan lesen kepada manusia untuk berputus asa daripada rahmat Allah.

Satu lagi dimensi penting ialah bahawa ayat tersebut menggunakan “عَنْهَا”, bukan “مِنْهَا”. Ini memperlihatkan arah menjauh. Jika makna yang dikehendaki ialah mereka mengambil sesuatu daripada ayat, susunan akan berbeza. Tetapi yang digunakan ialah عَنْ, yang membawa makna berpaling daripada. Ini menguatkan gambaran bahawa ayat itu berada sebagai sesuatu yang sepatutnya menjadi tumpuan, tetapi mereka mengalihkan diri. Maka fokus ayat bukan pada kekurangan ayat, tetapi pada sikap manusia terhadap ayat. Ayat tetap berada pada tempatnya sebagai ayat Rabb. Yang berubah ialah manusia yang memilih untuk berpaling.

Hubungan antara “كَانُوا” dan “عَنْهَا” juga menarik dari sudut makna. Mereka berada dalam keadaan berpaling “daripadanya”. Ini menunjukkan bahawa keadaan mereka tidak neutral. Mereka tidak sekadar tidak bergerak. Mereka bergerak menjauh daripada sesuatu. Dalam kehidupan rohani, ini merupakan perbezaan yang besar. Ada orang yang belum sampai kepada satu kebaikan kerana dia belum mengetahui jalannya. Ada orang yang mengetahui jalan tetapi tidak berjalan. Dan ada orang yang mengetahui jalan lalu sengaja berpaling ke arah lain. Ayat ini membicarakan bentuk yang ketiga dalam konteks orang yang menjadi مُعْرِضِينَ daripada ayat Rabb mereka. Ini bukan sekadar tidak sampai; ia ialah menjauh.

Dalam hubungan manusia dengan al-Quran, الإعراض boleh berlaku apabila seseorang hanya mahu membaca apa yang menyenangkan dirinya dan mengelakkan ayat yang menegur dirinya. Jika ayat berbicara tentang rahmat, dia mahu mendengar; apabila ayat berbicara tentang kewajipan, dia berpaling. Jika ayat menyebut kelebihan, dia menerima; apabila ayat menyebut larangan, dia mencari alasan. Sikap seperti ini boleh menjadi satu bentuk الإعراض terhadap sebahagian petunjuk kerana seseorang tidak mahu menerima al-Quran sebagai keseluruhan petunjuk daripada Rabb. Namun, sekali lagi, penentuan terhadap individu memerlukan perincian. Yang perlu diambil daripada ayat ialah amaran agar hati tidak membina sikap sedemikian. Ayat Allah mesti dihadapi dengan tunduk, bukan dipilih hanya berdasarkan kesesuaian dengan hawa nafsu.

Penggunaan “آيَاتِ رَبِّهِمْ” sebelum “مُعْرِضِينَ” menjadikan pertentangan makna sangat kuat. Di satu sisi terdapat Rabb yang mendatangkan ayat. Di sisi lain terdapat manusia yang berpaling. Rabb mendekatkan hujah melalui ayat, manusia menjauhkan diri melalui الإعراض. Rabb memberi petunjuk, manusia mengalihkan perhatian. Rabb menegakkan hujah, manusia tidak mahu menghadapinya. Ini bukan pertentangan kuasa antara dua pihak yang setara. Allah tetap Rabb, manusia tetap hamba. الإعراض manusia tidak mengurangkan kerajaan Allah sedikit pun. Ia hanya merugikan manusia sendiri. Ayat Rabb tetap ayat Rabb walaupun manusia berpaling. Hujah tetap hujah. Yang kehilangan manfaat ialah manusia.

Ini merupakan satu hakikat penting yang terkandung secara tidak langsung dalam lafaz tersebut: berpaling daripada ayat Allah tidak memberi mudarat kepada Allah. Allah tidak memerlukan manusia untuk mengesahkan kebenaran-Nya. Jika manusia menolak, Allah tetap Rabb. Jika manusia berpaling, ayat tetap benar. Jika manusia tidak mahu mendengar, wahyu tidak menjadi kurang benar. Oleh itu, kerugian الإعراض kembali kepada manusia. Ini menjelaskan mengapa al-Quran memberi amaran terhadap الإعراض dengan sangat keras. Allah tidak mendapat keuntungan daripada penerimaan manusia dan tidak mengalami kerugian kerana penolakan manusia. Manusia sendiri yang memerlukan petunjuk.

Perkataan “كانوا” juga memberikan gambaran bahawa mereka mempunyai peluang berulang. Jika hanya satu ayat datang sekali, seseorang mungkin menyangka bahawa responsnya berlaku dalam satu keadaan khusus. Tetapi apabila al-Quran menggambarkan bahawa mereka “setiap kali” ayat datang berada dalam keadaan مُعْرِضِينَ, maka terlihatlah bahawa peluang telah datang berkali-kali. Setiap ayat merupakan peluang untuk berhenti dan berfikir. Namun mereka menjadikan pengulangan ayat sebagai pengulangan الإعراض. Ini menunjukkan bahawa masalah yang berterusan boleh menjadi lebih berat daripada satu kesilapan yang segera diperbetulkan. Seseorang yang tersalah kemudian kembali kepada kebenaran tidak sama dengan seseorang yang terus-menerus berpaling apabila kebenaran datang.

Walaupun demikian, jangan difahami bahawa setiap kali seseorang lalai, dia telah mencapai keadaan yang sama dengan golongan yang disebut. Al-Quran menggunakan istilah dengan ketepatan. مُعْرِضِينَ dalam konteks ini ialah keadaan yang berulang terhadap ayat Rabb. Orang beriman sendiri boleh mengalami lalai, tetapi apabila diingatkan dia kembali. Orang yang مُعْرِض menjadikan berpaling sebagai respons. Perbezaan ini penting dalam memahami pendidikan al-Quran. Tujuannya bukan untuk membuat manusia melabel orang lain, tetapi untuk memeriksa hati sendiri: apabila ayat Allah datang, adakah hati menghadap atau berpaling? Apabila nas mengingatkan, adakah seseorang mahu belajar atau terus mencari alasan? Apabila kebenaran tidak sesuai dengan keinginan, adakah dia tunduk atau mengelak? Soalan-soalan ini lahir secara langsung daripada makna الإعراض.

Dalam konteks pembelajaran tafsir, seseorang juga boleh mengalami الإعراض dalam bentuk yang halus. Dia mungkin sangat berminat terhadap perkara yang memperkukuh pendapatnya, tetapi tidak mahu meneliti ayat yang mencabar pendapatnya. Dia mungkin membaca ayat untuk membuktikan dirinya benar, bukan untuk mengetahui apa yang Allah kehendaki. Ini boleh menjadi jalan kepada الإعراض jika seseorang sengaja mengalihkan diri daripada makna yang tidak disukainya. Oleh itu, tadabbur yang benar memerlukan kesiapan untuk tunduk kepada kebenaran walaupun kebenaran itu menuntut perubahan terhadap diri. Ayat bukan datang untuk mengesahkan manusia; manusia datang kepada ayat untuk dibimbing.

Satu lagi aspek ialah bahawa “مُعْرِضِينَ” mempunyai hubungan dengan perhatian. Dalam penggunaan Arab, الإعراض bukan semata-mata gerakan tubuh. Ia boleh berlaku pada hati dan perhatian. Seseorang boleh duduk di hadapan sesuatu tetapi secara maknawi berpaling daripadanya. Dia mendengar bunyi tetapi tidak mahu memberikan perhatian. Dia melihat teks tetapi tidak mahu merenung. Maka ukuran الإعراض bukan semata-mata kedudukan fizikal. Ini penting kerana seseorang boleh berada di masjid, memegang al-Quran, menghadiri pengajian, tetapi hatinya masih boleh berpaling daripada petunjuk jika dia tidak mahu menerima apa yang Allah tunjukkan. Sebaliknya, seseorang yang sedang berusaha memahami dan bertanya bukan مُعْرِض walaupun dia belum sampai kepada semua jawapan.

Frasa ini juga memberi asas untuk memahami bahawa “mendengar” sahaja tidak sama dengan “menerima”. Ayat datang, tetapi mereka berpaling. Ini menunjukkan bahawa kedatangan wahyu secara fizikal tidak menjamin penerimaan rohani. Manusia perlu memberi respons. Dalam al-Quran, pendengaran sering dikaitkan dengan penerimaan hati. Orang yang hanya mendengar dengan telinga tetapi tidak mahu mengambil petunjuk boleh dikatakan tidak mengambil manfaat daripada pendengaran tersebut. Maka الإعراض boleh berlaku walaupun seseorang mempunyai akses yang sempurna kepada ayat.

Dalam kehidupan manusia, akses kepada ilmu boleh menjadi sangat luas, tetapi keluasan akses tidak menjamin keluasan penerimaan. Seseorang boleh mempunyai banyak kitab, banyak guru, banyak rakaman, banyak terjemahan, banyak syarahan, tetapi jika hati sentiasa mencari jalan untuk berpaling daripada apa yang tidak disukainya, maka banyaknya sumber tidak akan menyelesaikan masalah. Ini selaras dengan gambaran ayat: ayat datang, tetapi mereka tetap مُعْرِضِينَ. Masalah bukan ketiadaan ayat, tetapi sikap terhadap ayat.

Perkataan “إِلَّا” juga memberi satu kesan bahawa respons mereka seolah-olah tidak terpisah daripada kedatangan ayat. Setiap ayat datang membawa peluang untuk tunduk, tetapi mereka menjadikannya peluang untuk berpaling. Ini memperlihatkan bagaimana pilihan manusia boleh membentuk keadaan hati. Satu penolakan mungkin terasa ringan. Penolakan kedua mungkin lebih mudah. Penolakan yang berulang boleh membentuk kebiasaan. Akhirnya seseorang tidak lagi berasa terganggu apabila berpaling daripada kebenaran. Hati menjadi terbiasa dengan الإعراض. Inilah bahaya yang sangat besar. Dosa bukan sahaja pada tindakan tertentu, tetapi pada pembentukan sikap yang membuat seseorang tidak lagi mahu menerima peringatan.

Namun, terdapat juga sisi yang sangat penting dari segi harapan: jika الإعراض ialah keadaan yang dibentuk oleh pengulangan, maka menghadapkan diri kepada ayat juga boleh menjadi kebiasaan yang membentuk hati kepada الإقبال. Seseorang yang setiap kali mendengar ayat berusaha berhenti, membaca, memahami, bertanya dan mengamalkannya sedang membina kebiasaan yang bertentangan dengan الإعراض. Tetapi ayat yang sedang dibincangkan menumpukan kepada golongan yang memilih arah sebaliknya. Oleh itu, perbahasan tentang مُعْرِضِينَ bukan sekadar mengetahui istilah, tetapi memahami bagaimana satu sikap boleh menjadi keadaan yang berulang.

Perbezaan antara الإعراض dan الترك juga menarik. ترك bermaksud meninggalkan, tetapi أَعْرَضَ عَنْهُ mempunyai gambaran berpaling daripadanya. ترك boleh berlaku kerana seseorang meninggalkan sesuatu untuk perkara lain, manakala الإعراض mempunyai unsur menghadapkan diri ke arah lain dan tidak memberikan perhatian kepada yang ditinggalkan. Dalam ayat ini, makna berpaling sangat sesuai kerana mereka bukan sekadar tidak melakukan sesuatu terhadap ayat, tetapi mengambil sikap menjauh daripada ayat. Mereka tidak memberikan perhatian yang sepatutnya. Oleh itu, menterjemahkan مُعْرِضِينَ hanya sebagai “tidak menerima” mungkin belum cukup kuat. “Berpaling” lebih dekat kepada imej asal, manakala “tidak menghiraukan” boleh menjelaskan salah satu dimensinya.

Begitu juga, الإعراض tidak semestinya sama dengan الهجر, walaupun kedua-duanya boleh membawa makna meninggalkan. هجر boleh membawa makna meninggalkan atau menjauh, sedangkan أَعْرَضَ عَنْهُ menekankan tindakan memalingkan diri daripada sesuatu. Dalam konteks ayat ini, pilihan lafaz أَعْرَضَ sesuai dengan gambaran bahawa ayat berada di hadapan mereka tetapi mereka memalingkan diri. Ini menambahkan unsur visual pada bahasa al-Quran: sesuatu datang, tetapi mereka tidak menghadapnya.

Kata “مُعْرِضِينَ” juga membawa bentuk aktif, bukan pasif. Mereka bukan “dipalingkan” dalam lafaz ini. Mereka ialah pihak yang berpaling. Ini penting dari sudut tanggungjawab. Ayat tidak menyebut أنهم أُعْرِضَ عنهم, sebaliknya mereka sendiri مُعْرِضِينَ. Mereka melakukan الإعراض. Ini menunjukkan bahawa sikap tersebut dinisbahkan kepada mereka. Allah mendatangkan ayat, mereka berpaling. Maka tidak wajar seseorang menggunakan qadar sebagai alasan untuk menghapuskan tanggungjawab terhadap pilihan berpaling. Allah mengetahui segala sesuatu, tetapi al-Quran tetap menisbahkan perbuatan kepada manusia sebagai pelaku.

Dalam masa yang sama, menisbahkan الإعراض kepada manusia tidak bermaksud manusia mempunyai kuasa bebas daripada Allah. Manusia ialah makhluk dan perbuatannya berlaku dalam kerajaan Allah. Tetapi dari sudut tanggungjawab, manusia benar-benar memilih dan bertindak. Inilah keseimbangan yang perlu dijaga. “كانوا معرضين” menetapkan realiti perbuatan manusia. Mereka berpaling. Ia bukan sekadar keadaan yang berlaku tanpa hubungan dengan pilihan mereka. Jika seseorang mahu memperluaskan perbahasan kepada qadar, nas-nas lain menjelaskan bahawa kehendak manusia berada di bawah kehendak Allah, tetapi manusia tetap mempunyai kehendak dan perbuatan yang dinisbahkan kepadanya. Dalam ayat ini, cukup untuk melihat bahawa al-Quran menisbahkan الإعراض kepada “mereka”.

Satu lagi aspek ialah bahawa الإعراض bukan sekadar masalah intelektual, tetapi masalah kehendak. Seseorang mungkin memiliki kecerdasan tinggi tetapi tetap berpaling. Seseorang mungkin memahami hujah tetapi tidak mahu tunduk. Oleh itu, penolakan terhadap ayat tidak boleh sentiasa dijelaskan sebagai “dia tidak faham”. Kadangkala seseorang tidak mahu memahami kerana memahami akan menuntut perubahan terhadap kehidupannya. Maka dia memilih الإعراض kerana الإعراض membolehkan dia terus berada dalam keadaan yang selesa. Ini merupakan salah satu bahaya terbesar apabila berhadapan dengan wahyu: bukan tidak mempunyai kemampuan untuk memahami, tetapi tidak mahu menerima tuntutan daripada apa yang difahami.

Ayat ini juga membetulkan satu anggapan bahawa manusia akan menerima kebenaran hanya kerana kebenaran telah diterangkan. Penjelasan penting, tetapi manusia mempunyai kecenderungan, hawa nafsu dan pilihan. Ayat Allah boleh datang dengan jelas, tetapi seseorang boleh berpaling. Oleh itu, usaha menyampaikan ilmu mesti disertai doa agar Allah memberi taufiq. Namun dari sudut tanggungjawab, manusia tetap wajib menghadap petunjuk apabila ia sampai. Dia tidak boleh sengaja memilih الإعراض kemudian mendakwa bahawa kebenaran tidak pernah datang kepadanya.

Dalam konteks dakwah, frasa ini juga mengajar bahawa penolakan seseorang tidak semestinya menunjukkan kelemahan hujah yang disampaikan. Kadangkala manusia menolak kerana mereka tidak mahu menghadap. Namun ini bukan alasan untuk menyampaikan ilmu dengan kasar atau menganggap semua yang belum menerima sebagai مُعْرِض. Tugas menyampaikan ialah menyampaikan dengan ilmu dan hikmah. Penilaian hati manusia secara mutlak bukan hak manusia. Ayat ini menjadi cermin untuk diri sendiri terlebih dahulu. Apabila ayat Allah datang kepada kita, apakah kita menghadap atau berpaling?

Perkataan “عَنْهَا” mengajar bahawa الإعراض mempunyai objek. Ini sangat penting dalam kehidupan beragama. Seseorang boleh sangat aktif dalam perkara agama tetapi tetap berpaling daripada sebahagian ayat Allah yang tidak disukainya. Dia mungkin rajin melakukan perkara yang selari dengan keinginannya, tetapi apabila datang ayat yang menegur kelemahannya, dia mengalihkan diri. Oleh itu, ukuran penerimaan bukan sekadar banyaknya aktiviti agama, tetapi kesediaan untuk tunduk kepada ayat Rabb secara keseluruhan. Tidak bermaksud manusia mesti sempurna dalam satu masa, tetapi dia mesti mempunyai sikap menerima kebenaran dan berusaha memperbaiki kelemahan.

Jika seseorang benar-benar berhadapan dengan ayat Allah dan mendapati dirinya berat untuk mengamalkannya, respons yang benar bukan الإعراض tetapi meminta pertolongan Allah. Berat bukan sama dengan berpaling. Takut bukan sama dengan menolak. Belum mampu bukan sama dengan mendustakan. Yang dicela dalam ayat ialah keadaan mereka yang menjadikan berpaling sebagai sikap. Ini merupakan perincian yang sangat penting kerana al-Quran tidak menuntut manusia menjadi makhluk tanpa kelemahan. Al-Quran menuntut manusia supaya tidak menjadikan kelemahan sebagai alasan untuk meninggalkan kebenaran.

Lafaz “كَانُوا مُعْرِضِينَ” juga menggambarkan satu bentuk hubungan negatif yang berterusan dengan ayat. Mereka tidak hanya menolak satu perintah, tetapi berpaling daripada ayat sebagai sumber petunjuk. Oleh itu, الإعراض boleh menjadi lebih luas daripada satu dosa. Ia boleh menjadi sikap terhadap keseluruhan proses menerima petunjuk. Seseorang yang mempunyai sikap demikian akan sentiasa mencari jalan untuk tidak terikat dengan ayat. Jika satu dalil datang, dia mencari dalil lain untuk mengelak. Jika penjelasan diberikan, dia mengubah persoalan. Jika ayat jelas, dia menukar ukuran. Akhirnya, tidak ada lagi masalah pada ayat menurut dirinya; masalah sentiasa diletakkan pada ayat. Inilah keadaan yang berbahaya kerana manusia menjadikan dirinya hakim mutlak.

Sebaliknya, orang yang menghadapkan diri kepada ayat tidak semestinya mengetahui semua jawapan. Dia boleh berkata bahawa dia belum faham. Dia boleh meminta penjelasan. Dia boleh mengakui bahawa ada perkara yang belum diketahui. Tetapi dia tidak berpaling. Perbezaan antara “belum faham” dan “tidak mahu menghadap” merupakan perbezaan yang sangat penting dalam konteks مُعْرِضِينَ. Al-Quran mencela yang kedua. Yang pertama boleh menjadi jalan kepada ilmu jika seseorang terus mencari.

Dalam aspek bahasa, اسم الفاعل مُعْرِضِينَ juga tidak semestinya menunjukkan bahawa mereka sedang berpaling pada satu detik tertentu sahaja. Bersama كانوا, ia menggambarkan keadaan yang berlaku menurut konteks. Maka terjemahan “mereka sentiasa berpaling daripadanya” dapat membantu menjelaskan makna, walaupun “sentiasa” ialah unsur penjelasan yang lahir daripada konteks dan bukan satu lafaz khusus yang berdiri sendiri. Terjemahan literal “mereka adalah orang-orang yang berpaling daripadanya” mungkin lebih dekat kepada struktur Arab tetapi kurang lancar dalam Bahasa Melayu. Huraian perlu menggabungkan kedua-duanya supaya pembaca memahami kekuatan asal tanpa mengorbankan kefahaman bahasa Melayu.

Satu lagi perkara ialah hubungan antara “كانوا” dengan waktu. Dalam bahasa Arab, كان tidak semestinya hanya bermakna “telah” dalam semua keadaan. Dalam susunan كان + اسم الفاعل, ia boleh menunjukkan keadaan yang berterusan pada masa yang dimaksudkan. Oleh itu, tidak tepat menterjemahkan ayat secara terlalu sempit seolah-olah الإعراض hanya berlaku pada masa lalu dan tidak lagi mempunyai hubungan dengan sifat mereka dalam konteks tersebut. Ayat menggambarkan keadaan mereka ketika berhadapan dengan ayat-ayat Rabb. Yang penting bukan sekadar kronologi, tetapi sifat berulang.

Apabila diperhatikan bersama perkataan إِلَّا, kesan tersebut menjadi lebih kuat. Tidak datang satu ayat pun melainkan mereka berada dalam keadaan berpaling. Ini menunjukkan bahawa الإعراض menjadi respons yang hampir tetap. Dalam istilah yang mudah, mereka mempunyai “pola respons” yang sama. Tetapi dalam gaya al-Quran, ia dinyatakan dengan bahasa yang jauh lebih padat dan kuat: إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ. Tidak perlu menyebut “setiap kali” kerana struktur keseluruhan sudah memberikan kesan tersebut. Tidak perlu menyebut “mereka sengaja tidak mahu menerima” kerana lafaz الإعراض sendiri mengandungi arah berpaling dan konteks menjelaskan bahawa ia terhadap ayat Rabb.

Ini juga menunjukkan bahawa al-Quran tidak membesar-besarkan dengan perkataan yang tidak diperlukan. Setiap lafaz cukup untuk membawa makna yang dikehendaki. Jika hanya “أعرضوا” digunakan, tindakan lebih jelas. Tetapi dengan “كانوا معرضين”, keadaan berterusan lebih jelas. Jika hanya “معرضين” digunakan tanpa عَنْهَا, objek berpaling kurang jelas. Dengan “عنها”, arah berpaling tepat. Jika hanya “معرضين” digunakan tanpa konteks kedatangan ayat, hubungan antara hujah dan respons kurang kuat. Dengan keseluruhan ayat, hubungan itu menjadi jelas. Inilah keindahan susunan al-Quran.

Perkataan “عَنْهَا” juga mempunyai satu dimensi bahawa mereka sebenarnya berhadapan dengan sesuatu yang mempunyai potensi untuk membawa manfaat. Manusia tidak biasanya dikatakan “berpaling daripada” sesuatu yang langsung tidak mempunyai hubungan dengannya. Penggunaan عَنْ menunjukkan bahawa terdapat objek perhatian yang ditinggalkan. Ayat Allah mempunyai hubungan dengan mereka kerana ia datang daripada Rabb mereka. Maka الإعراض ialah memutuskan diri daripada manfaat petunjuk tersebut. Allah tidak memerlukan mereka, tetapi mereka memerlukan ayat Allah. Apabila mereka berpaling, mereka tidak merugikan ayat; mereka merugikan diri sendiri.

Sifat ini juga berkait dengan konsep قسوة القلب, kerasnya hati, tetapi tidak perlu menjadikan istilah tersebut sebagai tajuk lain. Yang penting ialah bahawa الإعراض yang berulang boleh menyebabkan hati semakin sukar menerima peringatan. Setiap kali seseorang menolak kebenaran yang sudah jelas baginya, dia menguatkan kecenderungan untuk menolak pada masa berikutnya. Sebaliknya, setiap kali dia tunduk kepada kebenaran walaupun berat, dia melatih dirinya untuk menerima. Maka ayat ini mempunyai dimensi pembentukan jiwa yang sangat dalam. Ia menunjukkan bahawa sikap terhadap ayat bukan perkara kecil. Pengulangan respons boleh membentuk keadaan hati.

Namun, perlu dibezakan antara menerima ayat dan mengamalkan dengan sempurna. Seseorang boleh menerima kebenaran sesuatu ayat tetapi masih gagal mengamalkannya kerana kelemahan. Dia perlu bertaubat dan memperbaiki diri. Tetapi jika seseorang berpaling daripada ayat kerana tidak mahu mengakui tuntutannya, maka itu lebih dekat dengan الإعراض. Perbezaan ini menjaga keseimbangan antara ketegasan nas dan rahmat dalam menilai manusia. Jangan menjadikan setiap kelemahan sebagai kufur, dan jangan pula meremehkan الإعراض yang sebenar.

Dalam konteks hubungan dengan Rabb, الإعراض juga menunjukkan satu pembalikan arah. Allah mendatangkan ayat kepada mereka, sedangkan mereka sepatutnya menghadapkan diri kepada Allah. Tetapi mereka berpaling daripada ayat. Dengan kata lain, arah yang sepatutnya ialah dari manusia menuju kepada Rabb melalui penerimaan ayat, tetapi mereka memilih arah yang bertentangan. Oleh sebab itu, “مُعْرِضِينَ” boleh dilihat sebagai lawan maknawi kepada “مقبلين” atau orang yang menghadap dan menerima. Al-Quran memilih istilah yang menunjukkan penolakan arah, bukan sekadar ketiadaan tindakan.

Satu lagi perkara yang perlu ditekankan ialah bahawa الإعراض boleh berlaku secara fizikal, verbal, intelektual dan rohani. Secara fizikal, seseorang boleh meninggalkan majlis apabila ayat dibacakan. Secara verbal, dia boleh mengalihkan perbualan dan tidak mahu membincangkan ayat. Secara intelektual, dia boleh menolak untuk meneliti hujah. Secara rohani, dia boleh mengetahui ayat tetapi tidak mahu tunduk. Tidak semua bentuk ini mempunyai hukum yang sama pada setiap individu, tetapi semuanya membantu memahami keluasan makna berpaling. Yang menjadi pusat ialah keputusan untuk tidak menghadapkan diri kepada petunjuk yang datang.

Ayat ini juga boleh difahami sebagai satu peringatan bahawa manusia tidak boleh menganggap bahawa peluang menerima petunjuk akan sentiasa datang dalam bentuk yang sama. Ayat datang, tetapi masa manusia terhad. Jika seseorang terus berpaling, dia tidak boleh menganggap bahawa setiap peluang akan kekal terbuka dalam bentuk yang sama. Dalam kehidupan, manusia boleh berubah, keadaan boleh berubah, dan kematian boleh datang. Oleh itu, الإعراض bukan sekadar masalah epistemologi; ia boleh menjadi masalah keselamatan akhirat kerana seseorang mungkin terus berpaling sehingga peluang hidup berakhir. Walaupun perkara akhirat perlu dibuktikan dengan nas lain, ayat ini sendiri memberi asas bahawa sikap berpaling daripada ayat Rabb merupakan sikap yang tercela.

Dalam konteks pengajaran, ayat ini juga menunjukkan bahawa seorang manusia perlu membezakan antara kritikan terhadap kefahaman manusia dan الإعراض daripada ayat Allah. Jika seseorang menolak satu tafsiran manusia kerana terdapat kelemahan dalil, itu bukan semestinya الإعراض daripada ayat. Bahkan meneliti dalil adalah sebahagian daripada ilmu. Tetapi jika seseorang menolak ayat Allah sendiri kerana tidak sesuai dengan kehendaknya, itu merupakan perkara yang jauh lebih berat. Oleh itu, perlu ada disiplin apabila menggunakan lafaz ini. Jangan menjadikan “ayat Allah” sebagai label kepada setiap pendapat manusia sehingga orang yang mengkritik pendapat tersebut dianggap berpaling daripada Allah. Yang menjadi fokus ayat ialah ayat-ayat Rabb, bukan semua pendapat manusia tentang ayat.

Ini sangat penting dalam perbahasan tafsir. Manusia boleh berbeza dalam memahami sesuatu ayat pada perkara yang memang mempunyai ruang ijtihad atau perbezaan tafsiran. Perbezaan tafsir tidak semestinya bermaksud salah seorang sedang “berpaling daripada ayat Allah”. Yang lebih jelas sebagai الإعراض ialah apabila seseorang sengaja tidak mahu menerima kebenaran setelah jelas kepadanya. Maka lafaz ini perlu dipelihara daripada penggunaan yang terlalu longgar sehingga setiap perbezaan ilmu dianggap sebagai الإعراض.

Dari sudut akidah, penyataan ini juga mengandungi penegasan bahawa Allah tidak perlu memaksa manusia menerima ayat-Nya untuk menjadikan ayat itu benar. Ayat ialah ayat kerana ia daripada Rabb. Penerimaan manusia tidak menambah kebenaran kepadanya, dan penolakan manusia tidak mengurangkan kebenarannya. Ini merupakan satu prinsip yang sangat penting. Kebenaran tidak bergantung kepada jumlah manusia yang menerimanya. Jika seluruh manusia berpaling daripada sesuatu ayat, ayat itu tidak berubah menjadi batil. Sebaliknya, jika seluruh manusia menerima sesuatu yang batil, penerimaan mereka tidak menjadikannya benar. Yang menentukan kebenaran ialah Allah dan apa yang Dia tetapkan sebagai benar.

Oleh itu, الإعراض bukan sekadar penolakan terhadap maklumat; ia ialah penolakan terhadap sumber petunjuk. Mereka berpaling daripada ayat Rabb mereka. Jika seseorang melihat ayat sebagai hanya teks, dia mungkin merasa bebas untuk menerima atau menolak berdasarkan selera. Tetapi jika dia melihatnya sebagai ayat Rabb, dia menyedari bahawa dirinya berada dalam kedudukan hamba. Ini tidak menghapuskan fungsi akal, tetapi meletakkan akal pada tempatnya. Akal digunakan untuk memahami apa yang datang daripada Rabb, bukan untuk menjadikan diri sebagai Rabb yang menentukan kebenaran menurut hawa nafsu.

Perkataan “كانوا” juga menunjukkan bahawa sikap itu telah menjadi keadaan yang diketahui. Ia bukan sekadar kejadian tersembunyi dalam hati yang tidak mempunyai manifestasi. Mereka dikenali melalui respons mereka terhadap ayat. Setiap kali ayat datang, mereka berpaling. Maka pola tersebut menjadi tanda terhadap keadaan mereka sendiri. Ayat Allah datang sebagai tanda, tetapi sikap mereka terhadap ayat juga menjadi tanda yang menunjukkan apa yang ada dalam hati mereka. Ini sangat mendalam: ayat Allah menguji manusia. Tanda bukan hanya menunjukkan kebenaran di luar manusia, tetapi juga mendedahkan apa yang ada dalam diri manusia. Orang yang mencari kebenaran akan mendekat. Orang yang sombong akan berpaling. Dengan demikian, ayat menjadi cermin kepada hati.

Apabila seseorang berhadapan dengan nas yang tidak sesuai dengan keinginannya, reaksinya boleh mendedahkan kedudukan dirinya. Jika dia berkata, “Aku belum faham, aku akan mencari penjelasan,” itu menunjukkan الإقبال. Jika dia berkata, “Aku tidak peduli, aku tidak mahu mendengar,” itu menunjukkan الإعراض. Jika dia berkata, “Aku tahu ayat itu, tetapi aku tidak mahu tunduk kerana aku lebih suka kehendakku,” maka masalahnya menjadi lebih berat. Semua ini menjadikan frasa مُعْرِضِينَ sangat relevan untuk pembinaan jiwa. Ia bukan sekadar istilah sejarah. Ia merupakan keadaan yang perlu ditakuti oleh setiap manusia.

Namun, manusia juga perlu mengetahui bahawa rasa berat ketika menerima teguran tidak semestinya sama dengan الإعراض. Hati manusia boleh terasa sakit apabila dosa didedahkan. Tetapi jika rasa sakit itu mendorongnya kepada taubat, dia tidak berpaling daripada ayat; dia sedang berjuang untuk tunduk. Yang menjadi bahaya ialah apabila rasa sakit itu menyebabkan seseorang membenci peringatan dan menjauh daripada ayat. Oleh itu, ukuran utama bukan sekadar perasaan awal, tetapi arah akhir: adakah dia menghadap atau berpaling?

Frasa إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ juga menunjukkan bahawa ayat Allah tidak sekadar datang sekali. Bentuk kata kerja تَأْتِيهِمْ bersama كانوا معرضين memberikan gambaran hubungan yang berulang. Setiap kedatangan ayat ialah satu peluang. Tetapi mereka mempunyai respons yang sama. Ini menunjukkan betapa kuatnya kebiasaan yang telah terbentuk dalam diri mereka. Apabila seseorang berkali-kali berpaling, berpaling menjadi lebih mudah. Sebaliknya, apabila seseorang berkali-kali memaksa dirinya untuk tunduk kepada kebenaran, menerima nasihat menjadi lebih mudah. Maka hati perlu dijaga sejak awal. Jangan membiasakan diri mengatakan “nanti” kepada ayat Allah, kerana “nanti” yang berulang boleh menjadi الإعراض yang menetap.

Penggunaan bentuk jamak مُعْرِضِينَ juga memberikan gambaran bahawa الإعراض boleh menjadi fenomena masyarakat. Apabila satu kelompok terbiasa memperlekehkan ayat, generasi baharu boleh belajar untuk memperlekehkannya. Apabila sesuatu masyarakat menjadikan hawa nafsu sebagai ukuran, ayat yang bertentangan dengan kebiasaan akan dianggap asing. Maka الإعراض boleh menjadi budaya. Tetapi walaupun masyarakat mempengaruhi manusia, al-Quran tetap meletakkan tindakan pada manusia. Mereka ialah مُعْرِضِينَ. Setiap individu tetap bertanggungjawab terhadap responsnya. Dia tidak boleh berkata bahawa semua orang di sekelilingnya berpaling, maka dia juga terpaksa berpaling. Tanda Allah datang kepada individu, dan individu perlu menghadapinya.

Satu lagi perkara yang perlu diperhatikan ialah bahawa ayat tidak mengatakan “كانوا عنه جاهلين” atau “كانوا عنه غافلين” tetapi “مُعْرِضِينَ”. Ini menunjukkan bahawa fokus bukan pada kekurangan ilmu semata-mata. Jahil ialah tidak mengetahui. Ghaflah ialah lalai. Tetapi الإعراض ialah berpaling. Dengan memilih lafaz ini, al-Quran memberi perhatian kepada sikap aktif. Mereka tidak sekadar tidak tahu; mereka tidak mahu menghadapkan diri. Mereka tidak sekadar lupa; mereka mengambil arah menjauh. Mereka tidak sekadar tidak memahami; mereka berpaling daripada ayat. Ini menjadikan celaannya lebih khusus dan tepat.

Begitu juga, ayat tidak mengatakan “كانوا عنها كارهين” walaupun membenci boleh menjadi salah satu sebab berpaling. الإعراض lebih luas. Seseorang boleh berpaling kerana sombong, kerana takut kehilangan kepentingan, kerana mengikuti hawa nafsu, kerana malas, kerana terikat dengan tradisi, kerana tidak mahu berubah, atau kerana sebab lain. Al-Quran tidak menetapkan satu sebab psikologi tertentu dalam lafaz ini. Maka kita tidak boleh membuat dakwaan tentang motif batin setiap individu tanpa dalil. Yang boleh dikatakan berdasarkan ayat ialah keadaan mereka: mereka berpaling daripada ayat. Sebab-sebab terperinci perlu dibuktikan melalui nas lain atau konteks yang sah.

Ini penting untuk menjaga ketepatan tafsir. Kita tidak boleh berkata secara mutlak bahawa setiap orang yang berpaling pasti berpaling kerana satu sebab tertentu. Ayat menetapkan perbuatan dan keadaan, bukan semestinya semua sebab batin. Oleh itu, perbahasan yang tepat perlu kekal pada apa yang ditunjukkan oleh lafaz: إعراض daripada آيات ربهم. Ini sudah cukup besar tanpa menambah dakwaan yang tidak diperlukan.

Dari sudut susunan, “عَنْهَا” diletakkan sebelum “مُعْرِضِينَ”, sedangkan secara makna biasa kita mungkin menyebut “كانوا معرضين عنها”. Susunan عَنْهَا مُعْرِضِينَ memberikan perhatian kepada objek yang menjadi tempat berpaling. Ayat datang sebagai fokus, kemudian disebut bahawa mereka berpaling daripadanya. Ini menjadikan ayat yang menjadi objek الإعراض lebih menonjol. Seolah-olah perhatian pembaca diarahkan dahulu kepada “daripadanya” sebelum diberitahu sifat mereka sebagai orang yang berpaling. Susunan ini mempunyai nilai penekanan yang halus: yang menjadi masalah ialah sikap mereka terhadap ayat tersebut. Ayat itu ialah objek yang sengaja dijauhkan.

Penggunaan dhamir هَا juga menjadikan hubungan antara bahagian-bahagian ayat sangat rapat. آيَةٍ disebut sebelumnya, kemudian هَا merujuk kepadanya. Ini mengikat bahagian akhir dengan bahagian awal. Tidak ada perubahan topik. Ayat masih bercakap tentang tanda yang datang daripada Rabb. Akhirnya, fokus ialah bagaimana manusia berhadapan dengan tanda tersebut. Ini penting kerana kita tidak sepatutnya memisahkan “مُعْرِضِينَ” daripada “آيَة”. Pengertian الإعراض di sini ditentukan oleh objeknya. Mereka bukan sekadar orang yang berpaling secara umum; mereka ialah orang yang berpaling daripada ayat Rabb.

Jika objeknya ialah sesuatu yang biasa, الإعراض mungkin sekadar pilihan peribadi. Tetapi objeknya ialah ayat Rabb. Maka nilai moral dan akidahnya berubah. Allah mendatangkan petunjuk, manusia berpaling. Inilah sebab mengapa ayat ini menjadi amaran yang sangat keras. Manusia boleh memilih untuk tidak memberi perhatian kepada banyak perkara dalam kehidupan, tetapi dia tidak boleh menjadikan berpaling daripada ayat Allah sebagai prinsip hidup tanpa akibat.

Dari sudut pendidikan hati, seseorang perlu belajar bahawa setiap kali mendengar ayat yang menegur, dia jangan segera mencari jalan untuk mengelak. Berhenti dan tanyakan apa yang Allah kehendaki. Jika belum faham, cari penjelasan. Jika terasa berat, mohon kekuatan. Jika tersalah, bertaubat. Jika ada syubhat, cari jawapan dengan ilmu. Semua ini ialah lawan kepada الإعراض. الإعراض ialah menutup pintu sebelum memahami. الإقبال ialah membuka pintu untuk memahami walaupun mungkin perlu masa.

Perbezaan ini sangat penting kerana manusia kadangkala menggunakan alasan “aku belum yakin” untuk mengelak daripada mencari. Jika benar belum yakin, langkah yang sesuai ialah mencari ilmu dan meneliti hujah. Tetapi jika “belum yakin” menjadi alasan untuk tidak mahu membaca, tidak mahu mendengar dan tidak mahu meneliti, maka ia boleh menjadi jalan kepada الإعراض. Ayat ini tidak memaksa kita mengatakan setiap orang yang belum yakin ialah مُعْرِض. Sebaliknya, ia mengajar bahawa sikap seseorang terhadap proses mencari kebenaran perlu diperhatikan.

Kata “مُعْرِضِينَ” juga mengandungi unsur bahawa mereka tidak memberikan nilai yang sepatutnya kepada ayat. Apabila seseorang berpaling daripada sesuatu, dia secara praktikal mengatakan bahawa perkara itu tidak mahu dijadikannya sebagai tumpuan. Dalam konteks ayat Allah, ini menunjukkan rendahnya penghargaan terhadap petunjuk. Rabb memberikan ayat, tetapi mereka tidak mengangkatnya sebagai sesuatu yang patut diperhatikan. Ini merupakan bentuk kerugian yang besar kerana ayat tersebut datang daripada pihak yang paling mengetahui apa yang diperlukan manusia.

Di sini hubungan dengan rububiyyah sekali lagi menjadi jelas. Rabb ialah yang mengetahui dan mentadbir. Jika Rabb memberikan ayat, maka manusia tidak sepatutnya memperlakukannya sebagai sesuatu yang tidak penting. Bayangkan seseorang menerima petunjuk daripada pihak yang paling mengetahui keadaannya, tetapi dia sengaja berpaling. Itulah gambaran yang sangat kuat dalam ayat ini. Manusia tidak mengetahui seluruh hakikat dirinya, masa depannya, akibat setiap perbuatan dan hakikat alam. Allah mengetahui. Maka petunjuk daripada Allah mempunyai kedudukan yang sangat tinggi.

Namun, jangan pula difahami bahawa manusia tidak boleh berfikir. Bahkan apabila Allah menyebut ayat, konsep “ayat” sendiri mengandungi unsur renungan. Tanda mengajak manusia melihat hubungan antara perkara yang dilihat dengan sumber yang ditunjukkannya. Akal berfungsi untuk memahami tanda. Tetapi akal tidak menjadi pengganti Rabb. Maka yang dicela ialah الإعراض, bukan penggunaan akal. Bahkan penggunaan akal yang benar membawa manusia kepada tidak berpaling daripada ayat.

Satu lagi kedalaman ialah bahawa الإعراض boleh berlaku selepas seseorang mengetahui bahawa sesuatu itu benar tetapi dia tidak mahu menjadikan kebenaran itu mengikat dirinya. Ini merupakan bentuk yang sangat berat kerana ilmu sudah ada tetapi kehendak tidak mahu tunduk. Namun ayat ini tidak secara eksplisit membezakan tahap-tahap tersebut. Oleh itu, perbahasan perlu kekal berhati-hati. Yang pasti, mereka ialah مُعْرِضِينَ daripada ayat Rabb. Bagaimana setiap individu sampai kepada keadaan tersebut memerlukan perincian lain.

Dalam konteks hubungan dengan dosa, الإعراض boleh menyebabkan dosa menjadi berulang. Apabila seseorang diingatkan lalu berpaling, dia tidak menggunakan peringatan untuk membetulkan diri. Akhirnya dosa menjadi kebiasaan. Tetapi sekali lagi, tidak semua dosa ialah الإعراض. Yang menjadikan الإعراض berbahaya ialah apabila ayat datang sebagai peringatan tetapi seseorang sengaja memalingkan diri daripadanya. Maka peringatan tidak lagi berfungsi kerana pintu penerimaan telah ditutup oleh sikap sendiri.

Ayat ini juga menunjukkan bahawa penolakan terhadap petunjuk boleh menjadi bentuk yang sangat halus. Tidak semestinya seseorang berkata “aku menolak al-Quran”. Dia boleh sekadar tidak mahu mengambil masa untuk memahami. Dia boleh terus mengalih perhatian. Dia boleh mengatakan bahawa semua perkara itu tidak penting. Dia boleh membiarkan ayat lalu tanpa memberi ruang kepada hati. Jika dilakukan berulang kali, ini merupakan gambaran yang semakin dekat dengan الإعراض. Oleh itu, bahaya bukan hanya pada ucapan kufur yang terang, tetapi pada pembentukan hati yang tidak lagi mahu menghadap peringatan.

Dalam masa yang sama, seseorang tidak boleh hidup dalam ketakutan sehingga setiap kali dia gagal memahami satu ayat, dia menganggap dirinya مُعْرِض. Itu bukan tujuan ayat. Tujuan ayat ialah membina kesedaran dan ketundukan. Jika seseorang tidak faham, dia bertanya. Jika tersilap, dia membetulkan. Jika terlupa, dia mengingat. Jika lalai, dia kembali. Lawan kepada الإعراض bukanlah kesempurnaan manusia, tetapi kesediaan untuk kembali menghadap ayat apabila diingatkan.

Perkataan “كانوا” juga memberikan satu isyarat bahawa الإعراض boleh menjadi keadaan yang dikenali melalui pengulangan. Maka seseorang perlu berhati-hati dengan perkara yang dilakukan berulang kali. Satu kali menangguhkan membaca al-Quran mungkin kelemahan. Tetapi apabila seseorang setiap kali ayat datang memilih perkara lain dan sengaja mengelak, dia perlu takut bahawa dirinya sedang membentuk pola الإعراض. Satu sikap kecil yang diulang boleh menjadi sifat besar. Al-Quran menggunakan bahasa yang menunjukkan keadaan tersebut supaya manusia tidak memandang ringan proses pembentukan hati.

Satu lagi aspek ialah hubungan antara ayat yang datang dan masa. Ayat datang kepada mereka pada masa yang Allah tentukan. Mereka tidak boleh menentukan bahawa petunjuk hanya diterima apabila mereka bersedia menurut ukuran sendiri. Dalam banyak keadaan, kebenaran datang ketika seseorang sedang selesa dengan kehidupannya dan memaksanya menilai semula dirinya. Jika dia menunggu sehingga semua kehendaknya dipenuhi sebelum menerima petunjuk, dia mungkin terus menunggu. Sebab itu الإعراض boleh menjadi cara manusia mempertahankan dirinya daripada perubahan yang dituntut oleh wahyu.

Tetapi ayat Allah tidak datang untuk menghancurkan manusia tanpa hikmah. Ia datang sebagai petunjuk. Oleh itu, apabila seseorang berpaling, dia sebenarnya menolak jalan yang disediakan untuk membimbingnya. Ini menjadikan الإعراض sebagai kerugian bagi manusia sendiri. Allah tidak menjadi lebih mulia kerana manusia menerima dan tidak menjadi kurang mulia kerana manusia menolak. Yang berubah ialah keadaan manusia. Ayat tetap daripada Rabb.

Dalam memahami “مُعْرِضِينَ”, perlu juga diingat bahawa Allah tidak menyebut “مُعْرِضِينَ عَنْ رَبِّهِمْ” tetapi “عَنْهَا”, iaitu daripada ayat. Ini sangat tepat. Secara tidak langsung, ayat tersebut menunjukkan bahawa berpaling daripada ayat membawa seseorang menjauh daripada petunjuk Rabb, tetapi lafaz yang langsung menyatakan objek ialah ayat. Kita tidak boleh menambah kepada lafaz sesuatu yang tidak disebut. Yang disebut ialah mereka berpaling daripada ayat. Kesannya terhadap hubungan dengan Rabb dapat dihuraikan berdasarkan fungsi ayat sebagai petunjuk, tetapi objek nahu yang jelas ialah هَا yang merujuk kepada ayat.

Ini penting kerana dalam tafsir, kita perlu membezakan antara makna langsung lafaz dengan implikasi makna. Makna langsung ialah الإعراض daripada ayat. Implikasi ialah mereka tidak mengambil manfaat daripada petunjuk Rabb. Kedua-duanya berkait, tetapi tidak sama dari sudut tahap bahasa. Dengan menjaga perbezaan ini, huraian menjadi lebih tepat dan tidak melampaui nas.

Dari sudut retorik, penutup ayat dengan مُعْرِضِينَ meninggalkan kesan yang sangat kuat. Ayat bermula dengan kedatangan ayat Rabb dan berakhir dengan manusia berpaling. Dua arah berlawanan bertemu dalam satu ayat: تَأْتِيهِمْ dan مُعْرِضِينَ. Yang pertama menggambarkan ayat datang kepada mereka; yang kedua menggambarkan mereka menjauh daripada ayat. Seolah-olah ada pertemuan yang sepatutnya membawa kepada penerimaan, tetapi manusia memutuskan pertemuan itu dengan berpaling. Ini merupakan gambaran retorik yang sangat tajam. Allah membuka jalan kepada mereka melalui ayat, tetapi mereka memilih untuk tidak menghadap.

Perhatikan juga bahawa kata kerja pertama ialah تَأْتِيهِمْ, sedangkan kata terakhir ialah مُعْرِضِينَ. Secara gambaran, satu arah ialah datang kepada, satu lagi ialah berpaling daripada. Ini menjadikan ayat seolah-olah menggambarkan dua gerakan: ayat bergerak menuju kepada mereka sebagai hujah, mereka bergerak menjauh daripada ayat sebagai respons. Walaupun kita tidak boleh memaksa bahasa ini menjadi gambaran fizikal, dari sudut balaghah ia memberi kesan yang sangat kuat. Allah mendatangkan tanda, tetapi manusia tidak mahu menghadapnya.

Kekuatan ini juga menjelaskan mengapa perkataan عَنْهَا tidak boleh dibuang dalam huraian. Jika hanya disebut “mereka berpaling”, gambaran arah hilang. Tetapi “mereka berpaling daripadanya” menunjukkan bahawa terdapat sesuatu yang mereka tinggalkan. Yang ditinggalkan ialah ayat Rabb. Ini menjadikan objek penolakan jelas. Bukan semua berpaling itu tercela, tetapi berpaling daripada ayat Allah setelah ayat datang ialah perkara yang sangat berat.

Dari sudut makna keseluruhan, “إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ” boleh diterangkan sebagai “melainkan mereka tetap berpaling daripadanya”, “melainkan mereka sentiasa berada dalam keadaan berpaling daripadanya”, atau “melainkan mereka mengambil sikap berpaling daripadanya”. Setiap terjemahan membawa sedikit nuansa yang berbeza. “Tetap berpaling” menekankan pengulangan. “Sentiasa berada dalam keadaan berpaling” mengekalkan unsur كان + اسم الفاعل. “Mengambil sikap berpaling” menekankan pilihan. Yang paling dekat dengan keseluruhan struktur ialah gabungan makna-makna tersebut: mereka berada dalam keadaan berpaling yang berulang daripada ayat tersebut.

Namun, “sentiasa” perlu digunakan dengan berhati-hati sebagai huraian. Ia bukan satu-satunya terjemahan untuk كان. Yang menjadikan makna keberlangsungan kuat ialah keseluruhan konteks: مَا تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ ... إِلَّا كَانُوا ... مُعْرِضِينَ. Maka kontekslah yang memberikan gambaran bahawa setiap kedatangan ayat disambut dengan الإعراض. Ini menunjukkan betapa pentingnya membaca ayat sebagai satu struktur, bukan memecahkan setiap perkataan secara terasing.

Apabila seseorang benar-benar memahami struktur ini, dia akan melihat bahawa ayat tersebut bukan hanya berbicara tentang “orang kafir yang dahulu”. Ia juga menjadi cermin untuk manusia secara umum tentang bahaya membina sikap terhadap wahyu. Setiap manusia boleh diuji dengan ayat yang dia sukai dan ayat yang tidak disukainya. Jika dia hanya menerima yang sesuai dengan dirinya, dia perlu takut bahawa dirinya sedang menghampiri الإعراض. Tetapi kita tidak boleh mengatakan bahawa setiap manusia yang melakukan demikian pasti mempunyai hukum yang sama dengan golongan yang disebut. Yang perlu diambil ialah prinsip pendidikan: jangan berpaling daripada ayat Allah kerana ia tidak sesuai dengan hawa nafsu.

Dalam keadaan tertentu, manusia mungkin menghadapi ayat yang memerlukan penjelasan kerana bahasa Arabnya mendalam, konteksnya luas, atau terdapat perbahasan ilmiah. Sikap yang benar ialah mencari ilmu. Tidak memahami bukan الإعراض. Bahkan usaha memahami merupakan lawan kepada الإعراض. Yang menjadi masalah ialah apabila seseorang tidak mahu memahami dan sengaja berpaling. Maka ayat ini juga mengajar tentang kesabaran dalam menuntut ilmu. Jangan cepat mengatakan “aku tidak faham, maka ayat ini tidak boleh diterima.” Sebaliknya, katakan “aku belum faham, maka aku perlu belajar.” Ini merupakan perbezaan besar antara pencari kebenaran dan orang yang berpaling.

Kata “مُعْرِضِينَ” juga tidak semestinya menggambarkan bahawa mereka tidak pernah mengetahui apa-apa tentang ayat tersebut. Seseorang boleh mengetahui sesuatu tetapi tetap berpaling. Bahkan الإعراض boleh menjadi lebih jelas apabila pengetahuan sudah ada. Namun ayat tidak memberikan semua perincian psikologi tersebut. Yang ditetapkan ialah mereka berpaling daripada ayat yang datang. Maka jangan menambah cerita yang tidak diperlukan. Kekuatan lafaz itu sendiri sudah mencukupi.

Dari sudut hubungan dengan tauhid, الإعراض daripada ayat Rabb boleh menjadi pintu kepada terusnya syirik kerana apabila manusia berpaling daripada wahyu yang menjelaskan siapa Rabb, dia akan mencari ukuran lain. Hawa nafsu, adat, manusia, tradisi atau makhluk boleh mengambil tempat sebagai ukuran. Namun, ini merupakan implikasi yang perlu difahami melalui keseluruhan al-Quran, bukan bermaksud lafaz مُعْرِضِينَ sendiri hanya bermaksud syirik. Lafaznya lebih umum: berpaling daripada ayat. Dalam konteks Surah al-An‘am, ayat-ayat yang datang banyak berkaitan tauhid dan hujah terhadap syirik, maka الإعراض daripada ayat membawa implikasi besar terhadap masalah tersebut.

Dalam masa yang sama, ayat ini menunjukkan bahawa hidayah memerlukan sikap menerima. Petunjuk boleh datang, tetapi seseorang perlu membuka diri kepadanya. Allah memberi tanda, tetapi manusia perlu tidak berpaling. Ini bukan bermaksud manusia mampu memberi hidayah kepada dirinya secara bebas daripada Allah. Taufiq tetap milik Allah. Tetapi Allah memerintahkan manusia untuk menghadap petunjuk, dan apabila dia melakukannya, dia sedang mengambil sebab yang diperintahkan. Maka doa, ilmu, tadabbur dan amal semuanya berada dalam ruang الإقبال, bukan الإعراض.

Satu lagi perkara ialah bahawa الإعراض boleh berlaku kerana manusia terlalu tenggelam dalam sesuatu yang lain. Al-Quran tidak menyebut dalam ayat ini apakah yang mereka lakukan ketika berpaling. Yang disebut hanya sikapnya. Maka kita tidak boleh menentukan satu sebab khusus. Tetapi dari sudut umum, perhatian manusia sentiasa mempunyai arah. Jika dia tidak memberikan perhatian kepada ayat, perhatiannya mungkin diberikan kepada perkara lain. Oleh itu, menjaga perhatian hati merupakan perkara yang sangat penting. Ayat Allah memerlukan hati yang bersedia berhenti dan mendengar. Jika hati sentiasa dipenuhi dengan dunia, hawa nafsu dan kesibukan, ayat boleh datang tetapi tidak memberi kesan kerana manusia terus berpaling.

Namun, sekali lagi, dunia bukan secara mutlak musuh kepada manusia. Masalahnya ialah apabila dunia menjadi sebab seseorang berpaling daripada ayat Allah. Seseorang boleh bekerja, berniaga, belajar dan menjalani kehidupan, tetapi tetap menghadap petunjuk. الإعراض bukan sekadar sibuk. Ia ialah berpaling daripada ayat kerana tidak mahu menghadapnya. Perincian ini penting supaya konsep tidak menjadi terlalu luas sehingga semua kesibukan dunia dianggap الإعراض.

Kata “عنها” juga menunjukkan bahawa objek الإعراض boleh berupa ayat tertentu yang datang. Dhamir tunggal feminin boleh kembali kepada آية. Ini memberikan gambaran bahawa setiap ayat yang datang mempunyai tuntutan tersendiri. Mereka berpaling daripadanya. Kemudian apabila ayat lain datang, mereka kembali berpaling. Maka hubungan mereka dengan setiap ayat adalah sama. Tidak kira ayat mana yang datang, pola responsnya tetap الإعراض. Inilah yang menjadikan penggunaan “كانوا” sangat penting. Ia bukan satu perbuatan terhadap satu ayat sahaja, tetapi pola terhadap ayat-ayat.

Jika seseorang hanya berpaling daripada satu perkara kerana salah faham, keadaan boleh diperbetulkan. Tetapi jika setiap kali sesuatu daripada Rabb datang dia berpaling, masalahnya sudah menjadi sikap. Inilah yang digambarkan oleh ayat. Maka manusia perlu berhati-hati supaya tidak membina pola demikian. Jangan sampai setiap kali ayat menyentuh ego, dia berpaling. Jangan sampai setiap kali nas menuntut perubahan, dia mencari alasan. Jangan sampai setiap kali peringatan datang, dia menukar topik. Ini semua ialah bentuk-bentuk yang membantu kita memahami bahaya الإعراض walaupun tidak semua keadaan individu boleh diberikan hukum yang sama.

Satu lagi dimensi ialah bahawa الإعراض boleh berlaku walaupun seseorang mengakui secara umum bahawa al-Quran benar. Seseorang mungkin berkata bahawa al-Quran ialah kitab Allah, tetapi apabila ayat tertentu menuntut perubahan terhadap dirinya, dia tidak mahu menghadapnya. Maka pengakuan lisan sahaja tidak mencukupi untuk menunjukkan bahawa seseorang telah mengambil manfaat daripada ayat. Sikap terhadap ayat perlu diperhatikan. Ini bukan bermaksud manusia mesti sempurna untuk dianggap beriman, tetapi dia mesti mempunyai prinsip bahawa kebenaran daripada Allah lebih tinggi daripada kehendak dirinya. Jika dia tersalah, dia kembali. Jika dia berdosa, dia bertaubat. Jika dia tidak faham, dia belajar. Ini semua ialah lawan kepada الإعراض yang berterusan.

Lafaz “كانوا معرضين” juga boleh difahami sebagai peringatan bahawa manusia boleh menjadi terkenal kerana sikapnya terhadap kebenaran. Mereka menjadi “orang-orang yang berpaling”. Sifat itu melekat melalui pengulangan. Ini menunjukkan pentingnya menjaga reputasi rohani di sisi Allah, bukan sekadar reputasi di sisi manusia. Manusia mungkin melihat seseorang sebagai berilmu, tetapi Allah mengetahui bagaimana dia berhadapan dengan ayat. Seseorang mungkin mempunyai banyak hujah untuk orang lain, tetapi apabila ayat menyentuh dirinya, dia berpaling. Maka ukuran yang sebenar ialah sikap terhadap kebenaran apabila kebenaran menuntut perubahan.

Dalam konteks ini, الإعراض mempunyai hubungan dengan الاستكبار, kesombongan, tetapi kita perlu berhati-hati agar tidak mengatakan setiap مُعْرِض pasti sombong. Al-Quran dalam tempat lain mengaitkan penolakan dengan pelbagai sebab, tetapi ayat ini sendiri tidak menetapkan satu sebab khusus. Yang pasti, الإعراض ialah keadaan yang bertentangan dengan ketundukan. Orang yang tunduk menghadap ayat. Orang yang berpaling tidak mahu menghadap. Oleh itu, dari sudut hasil, الإعراض menghalang seseorang daripada mengambil manfaat daripada petunjuk.

Satu perkara yang sangat penting ialah bahawa ayat ini tidak menyebut “إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ” sebagai satu peristiwa yang terpisah daripada Rabb. Dhamir “ها” mengembalikan kita kepada ayat. Maka walaupun mereka berpaling, hubungan ayat dengan Rabb tidak berubah. Ayat tetap milik Rabb. Ini menunjukkan bahawa penolakan manusia tidak mengubah sumber kebenaran. Jika manusia menolak, yang perlu berubah ialah manusia, bukan wahyu. Ini merupakan prinsip yang sangat penting dalam kehidupan seorang mukmin. Jangan ukur kebenaran wahyu berdasarkan keadaan diri sendiri. Jika diri terasa berat, jangan terus menganggap nas itu salah. Periksa diri. Mungkin masalahnya ialah hawa nafsu, kefahaman, atau kelemahan.

Dalam hal ini, الإعراض daripada ayat boleh berlaku apabila seseorang menjadikan dirinya sebagai pusat ukuran. Dia berkata secara tidak langsung: jika ayat sesuai dengan fikiranku, aku terima; jika tidak, aku berpaling. Tetapi struktur “آيات ربهم” membalikkan kedudukan tersebut. Rabb ialah pusat, bukan manusia. Ayat datang daripada Rabb. Manusia perlu menyesuaikan dirinya dengan kebenaran, bukan memaksa kebenaran menyesuaikan diri dengan hawa nafsunya.

Dari sudut balaghah, penutup مُعْرِضِينَ juga mempunyai kesan bunyi dan makna yang kuat. Ia merupakan اسم فاعل yang memberikan penutup yang hidup. Pembaca tidak hanya mendengar bahawa mereka melakukan satu tindakan, tetapi seolah-olah melihat mereka dalam keadaan berpaling. Ini sesuai dengan gambaran yang dibina oleh kata تَأْتِيهِمْ. Ayat datang kepada mereka, tetapi mereka berada sebagai مُعْرِضِينَ. Dua keadaan bertemu: kedatangan dan keberpalingan. Keindahan bahasa ini bukan sekadar estetika; ia membawa gambaran sikap.

Apabila semua unsur dihimpunkan, makna ayat menjadi sangat kuat: tidak ada sesuatu daripada ayat-ayat Rabb mereka yang datang kepada mereka melainkan mereka mengambil keadaan berpaling daripadanya. Tidak ada ruang dalam struktur ini untuk mengatakan bahawa masalah utama ialah ketiadaan tanda. Ayat telah datang. Tidak ada ruang untuk mengatakan bahawa mereka tidak mempunyai apa-apa peluang untuk mengetahui. Ayat telah datang. Tidak ada ruang untuk mengatakan bahawa mereka tidak mempunyai sesuatu yang boleh dijadikan hujah. Ayat telah datang. Masalah yang disebut ialah respons mereka: الإعراض.

Tetapi ayat ini juga tidak boleh digunakan untuk mengatakan bahawa setiap manusia yang belum menerima Islam telah menerima hujah dengan cara yang sama. Itu memerlukan perincian tentang individu, zaman, penyampaian dan keadaan. Fokus ayat ialah golongan yang disebut dalam konteksnya. Yang boleh diambil sebagai prinsip umum ialah bahaya berpaling daripada ayat Allah setelah ia sampai. Ketepatan ini perlu dijaga supaya kita tidak melampaui nas.

Dalam konteks diri sendiri, ayat ini mengajar supaya manusia sentiasa memeriksa apakah dia sedang menerima atau berpaling. Kadangkala الإعراض tidak kelihatan dalam bentuk penolakan yang keras. Ia boleh kelihatan dalam bentuk menangguhkan pembelajaran, mengelak ayat tertentu, tidak mahu membaca perkara yang mencabar kehendak, atau hanya memilih nas yang menguatkan pendapat sendiri. Apabila pola ini berulang, seseorang perlu berhenti dan memeriksa hati. Ayat Allah bukan datang untuk memuji ego manusia. Ia datang sebagai petunjuk.

Seseorang yang benar-benar mahu menjaga dirinya daripada الإعراض perlu membezakan tiga keadaan: tidak tahu, belum faham, dan berpaling. Tidak tahu memerlukan ilmu. Belum faham memerlukan penjelasan. Berpaling memerlukan pembetulan sikap. Ketiga-tiganya tidak sama. Dalam ayat ini, yang dicela ialah yang ketiga. Oleh itu, apabila berhadapan dengan sesuatu ayat yang sukar, jangan cepat menuduh diri atau orang lain sebagai مُعْرِض. Sebaliknya, lihat apakah dia sedang berusaha memahami atau sengaja mengelak. Ini ialah penggunaan lafaz yang lebih tepat.

Demikian juga, seseorang yang melakukan kesalahan tetapi masih mengakui kebenaran ayat dan mahu bertaubat tidak sama dengan orang yang berpaling. Dosa boleh berlaku kerana kelemahan, tetapi الإعراض menunjukkan arah sikap. Jika seseorang berdosa lalu berkata, “Aku tahu ini salah, aku menyesal dan aku mahu bertaubat,” dia sedang bergerak kembali kepada ayat, bukan berpaling daripadanya. Jika seseorang berkata, “Aku tidak peduli apa yang Allah kata kerana aku mahu melakukan apa yang aku suka,” maka itu lebih dekat kepada hakikat الإعراض. Ini membantu membezakan antara maksiat dengan sikap terhadap wahyu.

Ayat ini juga mengajar bahawa seseorang tidak boleh membina hubungan dengan al-Quran hanya berdasarkan ayat yang memberikan keselesaan. Ayat-ayat Rabb merangkumi perintah, larangan, janji, ancaman, kisah, hukum, tauhid dan peringatan. Jika seseorang menerima hanya apa yang menyenangkan dan berpaling daripada apa yang menegur, dia perlu takut bahawa dia sedang membentuk pola الإعراض. Hamba tidak memilih Rabb yang dia mahu; Rabb ialah Allah. Begitu juga hamba tidak memilih wahyu yang dia suka sahaja. Dia berusaha tunduk kepada keseluruhan kebenaran.

Dalam konteks tadabbur, ayat ini juga mengajar bahawa membaca ayat perlu disertai dengan kesediaan untuk membiarkan ayat membaca diri kita. Maksudnya, bukan hanya bertanya “apa makna ayat ini?” tetapi juga “apakah sikap yang ayat ini mendedahkan dalam diriku?” Dalam ayat yang sedang dibincangkan, perkataan مُعْرِضِينَ boleh menjadi cermin. Adakah hati menghadap atau berpaling? Adakah kita mahu memahami apabila ayat bercanggah dengan kehendak kita? Adakah kita mencari kebenaran atau mencari alasan? Ini ialah tadabbur yang lahir terus daripada lafaz, bukan tambahan yang terputus daripada makna.

Perkataan “إِلَّا” juga mengajar bahawa respons kepada ayat ialah perkara yang tidak boleh dipandang remeh. Jika seseorang menerima ayat dengan baik, dia mendapat manfaat. Jika dia berpaling, dia kehilangan manfaat. Maka apabila ayat datang, manusia perlu mengambil kesempatan. Jangan menangguhkan respons tanpa sebab. Jangan berkata bahawa nanti akan kembali kepada al-Quran apabila sudah tua. Tidak ada jaminan masa. Dalam konteks ayat, mereka mempunyai ayat tetapi memilih الإعراض. Itu menjadi amaran yang sangat kuat.

Namun, jangan mengubah perbahasan ini menjadi sekadar khutbah moral yang terpisah daripada bahasa ayat. Semua pengajaran mesti kembali kepada lafaz. “كانوا” menunjukkan pola keadaan. “عنها” menunjukkan objek dan arah berpaling. “معرضين” menunjukkan keadaan pelaku. “إلا” menghubungkan respons dengan setiap kedatangan ayat. Apabila keempat-empat unsur ini difahami bersama, barulah kedalaman makna muncul.

Satu lagi perincian ialah bahawa “مُعْرِضِينَ” ialah bentuk jamak muzakkar salim dalam keadaan mansub atau majrur, dan dalam struktur كانوا معرضين, ia berfungsi sebagai خبر كان dan berada dalam keadaan nasab. Ini menunjukkan ketepatan nahu yang membantu memahami struktur. كَانُوا ialah كان مع واو الجماعة, dan مُعْرِضِينَ ialah خبرها. عَنْهَا ialah جار ومجرور yang berkaitan dengan مُعْرِضِينَ, menjelaskan daripada apa mereka berpaling. Dengan demikian, secara nahu, hubungan yang jelas ialah: mereka berada dalam keadaan berpaling daripada ayat. Struktur nahu sendiri menyokong makna keadaan yang berterusan. Ini bukan sekadar huraian retorik; ia berakar dalam struktur tatabahasa Arab.

Bentuk اسم الفاعل selepas كان juga mempunyai kesan yang berbeza daripada penggunaan فعل ماضٍ semata-mata. Jika disebut أَعْرَضُوا, ia memberitahu bahawa mereka melakukan الإعراض. Apabila disebut كَانُوا مُعْرِضِينَ, ia memberi gambaran bahawa keadaan الإعراض itu telah menjadi sifat yang berlaku pada mereka dalam tempoh yang dimaksudkan. Ini memperlihatkan hubungan antara perbuatan dan sifat. Perbuatan berulang boleh menghasilkan keadaan yang berterusan. Al-Quran menggunakan struktur ini dengan sangat tepat untuk menggambarkan sikap manusia yang berulang terhadap ayat.

Jika seseorang membaca ayat ini hanya dengan terjemahan “mereka berpaling daripadanya”, dia sudah memperoleh makna asas. Tetapi dia mungkin terlepas daripada memahami bahawa “كانوا” menambah dimensi keberlangsungan dan “معرضين” sebagai اسم الفاعل menambah gambaran sifat pelaku. Inilah sebabnya perbahasan bahasa penting. Setiap unsur membuka lapisan makna yang tidak semestinya jelas dalam terjemahan.

Dari sudut semantik, الإعراض juga mempunyai lawan yang sesuai, iaitu الإقبال. Jika seseorang menerima ayat dengan perhatian, dia menghadapkan dirinya kepadanya. Jika dia berpaling, dia menjauh. Maka kehidupan rohani manusia boleh dilihat sebagai gerakan antara menghadap dan berpaling. Setiap kali ayat datang, seseorang berada di persimpangan: menghadap untuk memahami dan tunduk, atau berpaling untuk terus mengikuti dirinya. Ayat ini menggambarkan golongan yang memilih arah kedua secara berulang.

Perlu juga difahami bahawa الإعراض tidak semestinya berlaku kerana seseorang tidak menyukai kandungan ayat secara sedar. Kadangkala seseorang berpaling kerana terlalu tenggelam dalam kesibukan, hiburan, kepentingan atau hawa nafsu. Tetapi sekali lagi, ayat tidak menyebut sebab. Maka yang boleh dikatakan ialah bahawa apabila ayat datang, mereka tidak menghadapnya. Sebab-sebab yang lebih khusus perlu ditentukan melalui nas yang lain. Ini menunjukkan ketelitian dalam tafsir: jangan mengisi ruang kosong dengan spekulasi.

Lafaz “مِنْ آيَاتِ رَبِّهِمْ” dan “عَنْهَا مُعْرِضِينَ” juga membentuk hubungan antara sumber petunjuk dan sikap manusia. Ayat ialah daripada Rabb, tetapi manusia berpaling. Ini menunjukkan bahawa kemuliaan sumber tidak secara automatik menjadikan manusia tunduk. Manusia mempunyai kecenderungan untuk mengikuti hawa nafsu. Oleh itu, hati perlu dididik untuk mengenal siapa yang berbicara. Jika seseorang benar-benar menyedari bahawa ayat itu daripada Rabbnya, الإعراض akan kelihatan sebagai perkara yang sangat berat.

Dalam kehidupan seorang mukmin, salah satu bentuk syukur terhadap hidayah ialah tidak berpaling apabila peringatan datang. Jika ayat menunjukkan kesalahan, dia membetulkan. Jika ayat menunjukkan kewajipan, dia berusaha. Jika ayat memberi ancaman, dia takut. Jika ayat memberi janji, dia berharap. Jika ayat menjelaskan tauhid, dia meneguhkan tauhid. Ini semua ialah bentuk الإقبال kepada ayat. Tidak semestinya sempurna, tetapi arah hati ialah menerima.

Sebaliknya, الإعراض boleh menyebabkan manusia menukar ukuran kebenaran. Apabila ayat tidak sesuai dengan kehendaknya, dia mencari ukuran lain. Ini boleh membawa kepada mengutamakan adat atas wahyu, hawa nafsu atas hukum, pendapat manusia atas nas yang jelas, atau kepentingan diri atas kebenaran. Namun semua contoh ini ialah kemungkinan yang perlu disandarkan kepada konteks masing-masing. Lafaz yang kita bincangkan tetap “berpaling daripada ayat”.

Satu lagi perkara yang sangat penting ialah bahawa ayat ini tidak mengatakan bahawa mereka “tidak mampu” menerima ayat. Ia mengatakan mereka مُعْرِضِينَ. Maka terdapat unsur sikap yang dinisbahkan kepada mereka. Ini menguatkan tanggungjawab. Jika seseorang tidak mempunyai kemampuan untuk memahami sesuatu kerana faktor yang benar-benar menghalang, perbahasannya berbeza. Tetapi apabila seseorang sengaja berpaling daripada sesuatu yang sampai kepadanya, dia tidak boleh menyandarkan keadaan itu semata-mata kepada kekurangan bukti.

Dalam konteks ilmu, ini juga mengajar supaya jangan menggunakan “aku belum tahu” sebagai alasan untuk tidak mahu mengetahui. Jika benar belum tahu, jalan yang benar ialah mencari ilmu. Ayat datang sebagai peluang. Jika seseorang terus berpaling, peluang itu tidak digunakan. Maka “كانوا معرضين” menggambarkan kegagalan mengambil peluang yang datang berulang kali.

Kesan penggunaan “إِلَّا” juga boleh dilihat pada struktur keseluruhan: مَا ... إِلَّا. Ini ialah salah satu bentuk القصر menurut struktur bahasa, yang memberikan kesan pembatasan. Dalam konteks ini, apabila penafian diikuti pengecualian, respons mereka digambarkan secara sangat kuat. Tidak datang sesuatu daripada ayat-ayat Rabb mereka melainkan keadaan mereka ialah berpaling daripadanya. Ini bukan sekadar menyebut bahawa mereka kadang-kadang berpaling. Struktur itu menggambarkan الإعراض sebagai respons yang berulang terhadap kedatangan ayat. Oleh itu, terjemahan yang terlalu lemah seperti “kadang-kadang mereka tidak memperhatikannya” tidak menggambarkan kekuatan asal.

Dalam masa yang sama, jangan menganggap القصر ini bermaksud mereka tidak pernah melakukan apa-apa respons lain dalam seluruh kehidupan mereka. Ia berkaitan dengan konteks yang disebut: apabila ayat Rabb datang kepada mereka. Maksudnya, dalam keadaan kedatangan ayat, respons yang digambarkan ialah الإعراض. Bahasa al-Quran perlu dibaca dalam lingkungan konteksnya. Jangan memperluaskan القصر melampaui perkara yang menjadi محل الكلام.

Perincian ini penting kerana al-Quran boleh menggunakan bentuk umum dalam konteks tertentu. Apabila kita mengatakan “mereka sentiasa berpaling”, maksudnya ialah pola yang digambarkan dalam hubungan mereka dengan ayat Rabb, bukan dakwaan bahawa setiap saat hidup mereka secara fizikal pasti dalam keadaan sama. Yang penting ialah respons mereka terhadap ayat. Ini merupakan ketepatan yang perlu dijaga.

Frasa ini juga menunjukkan bahawa ayat Allah boleh menjadi ujian terhadap manusia. Orang yang benar-benar mahu kebenaran akan mendekati. Orang yang tidak mahu tunduk boleh menjauh. Maka tanda bukan hanya hujah luar; ia juga menguji hati. Apabila ayat datang, seseorang memperlihatkan apa yang dia pilih. Ini menjadikan الإعراض sebagai cermin. Seseorang mungkin tidak mengetahui apa yang ada dalam dirinya sehingga datang satu nas yang bertentangan dengan kehendaknya. Ketika itulah dia mengetahui sama ada dia benar-benar tunduk kepada Allah atau tunduk kepada dirinya.

Dalam konteks ini, ayat tersebut mempunyai kekuatan yang sangat dalam kerana ia tidak menyatakan bahawa mereka menolak ayat sebelum ayat itu datang. Ayat datang dahulu. Kemudian الإعراض. Ini menunjukkan urutan yang penting: hujah dahulu, respons kemudian. Allah tidak mencela manusia kerana menolak sesuatu yang belum sampai dalam konteks ini. Yang dicela ialah respons selepas ayat datang. Urutan ini merupakan sebahagian daripada keadilan dalam konsep hujah. Manusia berhadapan dengan apa yang Allah datangkan, kemudian dia memilih sikap.

Perkataan “كانوا” juga menunjukkan bahawa sikap tersebut bukan satu reaksi spontan yang hilang segera. Ia merupakan keadaan yang berulang. Ini memberikan satu amaran terhadap hati yang terlalu lama menangguhkan penerimaan. Penangguhan yang berulang boleh menjadi kebiasaan. Kebiasaan boleh menjadi sifat. Sifat boleh menjadi sesuatu yang sukar diubah. Maka seseorang perlu kembali kepada ayat sebelum hati menjadi terbiasa berpaling.

Walaupun demikian, rahmat Allah tetap luas. Seseorang yang sedar bahawa dirinya telah banyak berpaling masih boleh kembali kepada Allah. Kesedaran itu sendiri boleh menjadi permulaan kepada الإقبال. Tetapi perbahasan ayat ini menekankan bahaya keadaan sebaliknya. Jangan menunggu sehingga hati menjadi begitu terbiasa berpaling sehingga nasihat tidak lagi memberi kesan. Kembali kepada ayat ketika hati masih boleh menerima.

Satu lagi dimensi ialah bahawa الإعراض boleh berlaku apabila seseorang lebih menyukai dirinya daripada kebenaran. Ayat Allah datang untuk membimbing, tetapi manusia mungkin mempunyai imej dirinya sendiri yang tidak mahu diubah. Jika ayat menunjukkan bahawa sesuatu yang selama ini dianggap betul sebenarnya salah, dia perlu memilih antara mengubah dirinya atau berpaling daripada ayat. Orang yang memilih الإعراض mempertahankan dirinya dengan mengorbankan penerimaan terhadap petunjuk. Inilah mengapa tunduk kepada Allah memerlukan merendahkan ego.

Namun, kita tidak boleh mengaitkan setiap الإعراض dengan ego secara mutlak tanpa dalil. Ada banyak faktor. Yang pasti, الإعراض ialah sikap berpaling. Ayat membiarkan kita memahami bahaya itu tanpa perlu membuat spekulasi tentang sebab individu.

Dalam bahasa Melayu, perkataan “berpaling” sangat sesuai kerana ia mengekalkan unsur arah. “Tidak menghiraukan” juga sesuai dalam konteks tertentu, tetapi mungkin kurang kuat kerana seseorang boleh tidak menghiraukan sesuatu tanpa sengaja berpaling daripadanya. “Menjauhkan diri” juga boleh digunakan, tetapi tidak semestinya menangkap dimensi perhatian. “Berpaling daripadanya” paling dekat dengan gambaran asal. Oleh itu, penyataan tersebut boleh diterjemahkan secara huraian: “melainkan mereka sentiasa berpaling daripadanya.” Kata “sentiasa” menjelaskan كانوا, manakala “daripadanya” menjelaskan عنها.

Jika diterjemahkan secara lebih dekat kepada struktur nahu: “melainkan mereka berada dalam keadaan berpaling daripadanya.” Ini mengekalkan كَانُوا مُعْرِضِينَ. Tetapi dalam bahasa Melayu yang lebih semula jadi, “melainkan mereka tetap berpaling daripadanya” boleh menjadi terjemahan huraian. Perlu diingat bahawa tiada satu terjemahan Melayu yang dapat memindahkan semua dimensi كان + اسم الفاعل + جار ومجرور + سياق الاستثناء sekaligus.

Satu perkara lagi ialah bahawa “مُعْرِضِينَ” bukan sekadar “orang yang tidak suka”. Seseorang boleh tidak suka sesuatu tetapi masih menghadapinya kerana dia tahu ia benar. الإعراض ialah memalingkan diri. Maka aspek kehendak dan tindakan lebih kuat daripada sekadar emosi. Ini merupakan perbezaan penting. Kita tidak boleh mengatakan bahawa setiap orang yang merasa berat dengan sesuatu ayat ialah مُعْرِض. Yang menjadi masalah ialah apabila rasa tersebut membawa kepada berpaling dan menjauh daripada ayat.

Begitu juga, “مُعْرِضِينَ” tidak semestinya bermaksud mereka tidak pernah memikirkan ayat. Mereka mungkin pernah memikirkannya, tetapi apabila ayat datang lagi, mereka kembali berpaling. Fokus ayat ialah keadaan respons, bukan sejarah semua pemikiran mereka. Oleh itu, jangan menambah perincian psikologi yang tidak diperlukan.

Kata “إِلَّا” juga memberikan satu bentuk keterikatan yang sangat kuat antara kedatangan ayat dan الإعراض. Ini menjadikan ayat tersebut sebagai satu gambaran tentang pola yang berulang. Ayat datang, mereka berpaling. Ayat datang, mereka berpaling. Dengan demikian, jumlah ayat yang banyak tidak membawa manfaat kepada hati yang memilih الإعراض. Ini menjadi satu peringatan bahawa manusia perlu menjaga responsnya terhadap perkara yang benar. Jangan menganggap bahawa kerana peringatan datang berkali-kali, seseorang boleh terus menangguh. Bahkan pengulangan peringatan ialah peluang, dan menolak peluang secara berulang boleh mengeraskan hati.

Dalam konteks al-Quran, pengulangan peringatan ialah satu bentuk rahmat. Allah tidak membiarkan manusia sekali diberi nasihat lalu terus ditinggalkan. Ayat datang berulang kali. Kisah diulang dengan sudut berbeza. Peringatan diulang. Janji dan ancaman diulang. Semua ini menunjukkan rahmat dalam penyampaian petunjuk. Tetapi manusia yang مُعْرِض tidak mengambil manfaat daripada pengulangan tersebut. Maka masalah bukan pada kurangnya peringatan, tetapi pada sikap terhadap peringatan.

Frasa ini juga boleh menjadi asas untuk memahami mengapa manusia kadangkala mendengar ayat yang sama berkali-kali tetapi tetap tidak berubah. Ayat tidak berubah menjadi kurang benar kerana telah didengar sebelumnya. Hati manusia yang berubah dalam cara menerimanya. Satu ayat yang dahulu didengar tanpa kesan mungkin pada suatu hari menjadi sebab seseorang menangis dan bertaubat apabila hatinya terbuka. Oleh itu, seseorang tidak boleh berputus asa daripada petunjuk. Pada masa yang sama, dia tidak boleh sengaja berpaling. Dia perlu sentiasa meminta Allah membuka hati.

Dalam konteks ini, “كانوا معرضين” ialah gambaran tentang hati yang tertutup oleh sikap sendiri, bukan kenyataan bahawa Allah tidak memberi tanda. Tanda datang. Tetapi mereka tidak menghadap. Ini merupakan perbezaan yang sangat penting dalam memahami hubungan antara hidayah dan tanggungjawab manusia.

Jika kita kembali kepada setiap lafaz, إِلَّا memberi hubungan pengecualian dan pembatasan; كَانُوا memberi keadaan yang berterusan; عَنْهَا menentukan objek dan arah berpaling; مُعْرِضِينَ menggambarkan mereka sebagai pelaku الإعراض. Keempat-empat unsur ini membentuk satu makna yang jauh lebih dalam daripada sekadar “mereka tidak menerima”. Mereka berada dalam keadaan berpaling daripada ayat Rabb mereka. Ini bukan kekurangan maklumat semata-mata, bukan ketidakfahaman semata-mata, dan bukan lupa semata-mata. Ia ialah sikap berpaling yang berulang.

Akhirnya, penyataan إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ memperlihatkan betapa besar kerugian apabila manusia berhadapan dengan ayat Allah tetapi memilih untuk tidak menghadapnya. Allah telah mendatangkan ayat. Rabb telah memberikan tanda. Hujah telah sampai. Tetapi manusia memilih الإعراض. Ayat itu tidak hilang, Rabb tidak menjadi lemah, dan kebenaran tidak berubah. Yang kehilangan manfaat ialah manusia. Sebab itu penyataan ini harus dibaca bukan hanya sebagai kisah tentang satu kaum, tetapi sebagai amaran terhadap satu sikap yang boleh merosakkan hati manusia: setiap kali kebenaran datang, dia berpaling; setiap kali nas mengingatkan, dia mengelak; setiap kali ayat menuntut perubahan, dia mencari jalan untuk tidak menghadapinya. Apabila pola itu berulang, “أعرض” menjadi “معرض”, perbuatan berpaling menjadi keadaan berpaling, dan keadaan berpaling menjadi sifat yang menggambarkan seseorang. Di sinilah kedalaman كَانُوا مُعْرِضِينَ.

Namun, kekuatan ayat ini juga terletak pada ketepatan objeknya: عَنْهَا. Mereka berpaling daripada ayat tersebut. Ayat itu ialah ayat Rabb mereka. Maka manusia perlu bertanya kepada dirinya setiap kali berhadapan dengan wahyu: apakah dia sedang menghadap atau berpaling? Jika belum faham, adakah dia mencari penjelasan atau mengelak? Jika berat, adakah dia meminta pertolongan Allah atau menolak? Jika tersalah, adakah dia bertaubat atau mencari alasan? Jika nas tidak sesuai dengan hawa nafsunya, adakah dia tunduk kepada kebenaran atau memusingkan makna supaya sesuai dengan dirinya? Semua persoalan ini kembali kepada satu perkataan: مُعْرِضِينَ. Orang yang tidak mahu menjadi seperti itu perlu membina lawannya, iaitu hati yang sentiasa bersedia untuk menghadap ayat Allah.

Maka penyataan إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ bukan sekadar mengatakan bahawa mereka “berpaling”. Ia menggambarkan keadaan yang berulang, sikap yang menetap, arah yang menjauh, dan respons yang tidak berubah walaupun ayat-ayat Rabb terus datang. إِلَّا mengikat kedatangan ayat dengan respons mereka. كَانُوا menggambarkan keberlangsungan keadaan. عَنْهَا menentukan bahawa yang mereka jauhi ialah ayat yang datang kepada mereka. مُعْرِضِينَ menjadikan الإعراض sebagai sifat yang menggambarkan mereka. Keseluruhan susunan ini menjadikan ayat tersebut satu gambaran yang sangat tajam tentang manusia yang menerima hujah tetapi tidak mahu menerima petunjuk.

Dan apabila penyataan ini dibaca bersama makna “آيَةٍ مِنْ آيَاتِ رَبِّهِمْ” tanpa memisahkannya daripada fokus yang sedang dibicarakan, gambaran itu menjadi semakin jelas: yang datang kepada mereka bukan perkara kosong, tetapi tanda daripada Rabb mereka; yang mereka jauhi bukan perkara duniawi yang tidak mempunyai tuntutan, tetapi ayat yang sepatutnya membawa mereka kepada pengenalan dan ketundukan kepada Rabb; dan yang dilakukan bukan sekadar gagal memahami, tetapi الإعراض. Oleh sebab itu, frasa ini mengajar bahawa masalah terbesar manusia kadangkala bukan kekurangan cahaya, tetapi memilih untuk berpaling ketika cahaya itu telah berada di hadapannya. Bukan kerana tanda tidak ada, tetapi kerana hati tidak mahu menghadap tanda. Bukan kerana hujah tidak sampai, tetapi kerana manusia memilih untuk tidak memberikan dirinya kepada hujah. Bukan kerana Rabb tidak memberikan petunjuk, tetapi kerana manusia membentuk keadaan dirinya sebagai مُعْرِضِينَ.

Inilah makna yang sangat kuat pada susunan إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ: setiap kedatangan ayat sepatutnya membuka jalan kepada الإقبال, tetapi mereka menjadikannya tempat الإعراض; setiap tanda sepatutnya membawa kepada Rabb, tetapi mereka memalingkan diri daripadanya; setiap peluang untuk mengetahui sepatutnya membawa kepada tunduk, tetapi mereka mengekalkan jarak. Maka al-Quran menutup gambaran itu dengan اسم الفاعل مُعْرِضِينَ, seolah-olah memperlihatkan mereka dalam keadaan yang dapat dilihat: ayat telah datang, tetapi mereka berpaling daripadanya. Tidak ada kekurangan pada ayat. Tidak ada kekurangan pada Rabb. Yang menjadi masalah ialah sikap manusia terhadap apa yang telah datang daripada Rabb mereka.

Oleh itu, inti terdalam penyataan ini ialah bahawa kebenaran yang datang kepada manusia menuntut respons. Manusia tidak berada dalam keadaan neutral selepas ayat sampai. Dia sama ada menghadap, berusaha memahami dan tunduk, atau berpaling dan kehilangan manfaat petunjuk. Ayat ini memperlihatkan golongan yang memilih jalan kedua secara berulang sehingga الإعراض menjadi keadaan mereka. Maka “مُعْرِضِينَ” bukan sekadar satu kata yang bermaksud “berpaling”, tetapi satu gambaran tentang manusia yang menjadikan berpaling sebagai cara berhubungan dengan ayat Allah. “كَانُوا” menjadikan gambaran itu berterusan, “عَنْهَا” menunjukkan arah penolakan, dan “إِلَّا” menghubungkan keadaan tersebut dengan setiap kedatangan ayat. Dengan susunan yang sangat singkat, al-Quran menggambarkan satu penyakit yang sangat besar: ayat datang daripada Rabb, tetapi hati tidak mahu menghadapnya.

Dan kerana itu, penyataan إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ harus difahami dengan penuh ketelitian. Ia bukan semata-mata tentang seseorang yang tidak melakukan satu perkara. Ia tentang arah hati dan sikap terhadap petunjuk. Ia bukan sekadar tentang tidak mengetahui. Ia tentang tidak mahu menghadap. Ia bukan sekadar tentang terlupa. Ia tentang berpaling. Ia bukan sekadar tentang gagal memahami. Ia tentang menolak peluang untuk memahami. Ia bukan sekadar tentang kelemahan sesaat. Ia tentang keadaan yang berulang. Dan yang paling berat, ia bukan berpaling daripada sesuatu yang remeh, tetapi daripada آيَاتِ رَبِّهِمْ, ayat-ayat Rabb mereka. Maka semakin seseorang memahami lafaz ini, semakin dia menyedari bahawa ancaman terbesar terhadap manusia bukanlah semata-mata jauhnya petunjuk, tetapi kemungkinan manusia sendiri memilih untuk menjauh daripada petunjuk apabila petunjuk itu telah datang kepadanya.

asa

asas

https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/3225173993945869323?hl=en

Popular posts from this blog

LAMAN WEB

MOHD ROSLAN ABDUL GHANI -
Image
ا     ب     ت     ث     ج     ح     خ     د     ذ     ر     ز     س     ش     ص     ض     ط     ظ     ع     غ     ف     ق     ك     ل     م     ن     و     ه     ي A     B     C     D     E     F     G     H     I     J     K     L     M     N     O     P     Q     R     S     T     U     V     W     X     Y     Z edit  /  LAMAN WEB  /...
Baca Selanjutnya