Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas ... وَيَسْتَحْىِۦ نِسَآءَهُمْۚ ... (Al-Qasas:4)
- Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِى ٱلْأَرْضِ ... (Al-Qasas:4) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas ... وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا ... (Al-Qasas:4) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas ... يَسْتَضْعِفُ طَآئِفَةً مِّنْهُمْ ... (Al-Qasas:4) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas ... يُذَبِّحُ أَبْنَآءَهُمْ ... (Al-Qasas:4) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas ... وَيَسْتَحْىِۦ نِسَآءَهُمْۚ ... (Al-Qasas:4) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas ... إِنَّهُۥ كَانَ مِنَ ٱلْمُفْسِدِينَ (Al-Qasas:4) / edit
Perbahasan Tentang Ayat 4 Dari Surah Al-Qasas وَيَسْتَحْىِۦ نِسَآءَهُمْۚ
Penyataan وَيَسْتَحْىِۦ نِسَآءَهُمْ merupakan salah satu gambaran yang sangat berat tentang bentuk penindasan yang dilakukan oleh Fir‘awn terhadap Bani Isra’il. Jika diterjemahkan secara zahir, وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ membawa makna bahawa Fir‘awn membiarkan perempuan-perempuan mereka hidup, yakni tidak membunuh mereka sebagaimana anak-anak lelaki mereka dibunuh. Namun, makna penyataan ini tidak berhenti pada pengertian bahawa sebahagian manusia dibunuh dan sebahagian yang lain dibiarkan hidup. Susunan yang ringkas ini menggambarkan suatu bentuk kekuasaan yang mengatur kehidupan manusia menurut kehendak penguasa, sehingga hidup seseorang tidak lagi berada dalam keadaan aman kerana kuasa untuk membunuh atau membiarkan hidup berada di tangan pihak yang menindas. Perkataan وَيَسْتَحْيِي sendiri sangat penting untuk diperhatikan kerana ia bukan sekadar memberitahu bahawa perempuan-perempuan itu tidak dibunuh. Ia menunjukkan tindakan membiarkan mereka hidup dalam keadaan yang menjadi sebahagian daripada dasar penindasan yang sama. Dengan demikian, penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ tidak boleh difahami secara terpisah daripada hakikat bahawa kehidupan perempuan-perempuan tersebut berada dalam lingkungan kekuasaan yang zalim. Mereka dibiarkan hidup, tetapi kehidupan itu berlaku dalam suasana penindasan yang telah digambarkan oleh ayat tersebut. Inilah yang menjadikan penyataan ini sangat dalam: seseorang boleh dibiarkan hidup bukan semestinya kerana dia dimuliakan, bahkan dalam keadaan tertentu kehidupan itu sendiri boleh dijadikan alat untuk meneruskan penguasaan terhadap sesuatu kaum.
Perkataan يَسْتَحْيِي berasal daripada akar kata ح ي ي yang berkaitan dengan kehidupan. Dalam bentuk yang digunakan di sini, perkataan tersebut menunjukkan tindakan menjadikan seseorang hidup atau membiarkan seseorang terus hidup. Oleh sebab konteksnya adalah tindakan Fir‘awn terhadap perempuan-perempuan Bani Isra’il, maka maknanya ialah mereka tidak dibunuh. Penggunaan kata kerja dalam bentuk mudari‘ memberikan gambaran tentang suatu tindakan yang berlaku atau dilakukan secara berterusan dalam keadaan yang diceritakan. Ia bukan semata-mata satu kejadian terpencil yang berlaku kepada seorang perempuan tertentu, tetapi menggambarkan perlakuan yang menimpa kelompok yang disebut sebagai نِسَاءَهُمْ. Bentuk jamak pada نِسَاءَهُمْ pula menunjukkan bahawa yang dimaksudkan ialah perempuan-perempuan daripada kelompok tersebut secara umum, bukan seorang atau dua orang individu. Oleh itu, penyataan ini mempunyai cakupan yang luas dalam gambaran penindasan tersebut. Ia menyatakan bahawa Fir‘awn mengatur nasib satu kelompok manusia menurut kehendaknya: anak-anak lelaki dibunuh, manakala perempuan-perempuan dibiarkan hidup. Perbezaan perlakuan itu sendiri merupakan sebahagian daripada gambaran kezaliman yang sedang dijelaskan. Bukan sahaja terdapat tindakan membunuh, bahkan terdapat pengasingan berdasarkan jenis kelamin dalam menentukan siapa yang dibunuh dan siapa yang dibiarkan hidup. Ini menunjukkan bahawa penindasan tersebut bukan suatu tindakan yang berlaku tanpa aturan, tetapi mempunyai pola yang jelas.
Apabila diperhatikan perkataan نِسَاءَهُمْ, ia terdiri daripada نِسَاء yang bermaksud perempuan-perempuan atau kaum wanita, kemudian disandarkan kepada ضمير هُمْ yang bermaksud mereka. Penyandaran ini menghubungkan perempuan-perempuan tersebut dengan kelompok yang sedang dibicarakan dalam ayat. Mereka bukan sekadar disebut sebagai perempuan secara umum, tetapi disebut sebagai perempuan-perempuan mereka. Ini memberikan gambaran bahawa mereka adalah sebahagian daripada kelompok yang sedang ditindas. Dalam konteks ayat, penyataan tersebut menunjukkan bahawa Fir‘awn bukan sekadar berhadapan dengan individu tertentu, tetapi melakukan tindakan terhadap suatu kelompok manusia yang dikenali sebagai suatu masyarakat yang berada di bawah kekuasaannya. Perempuan-perempuan itu menjadi sebahagian daripada kelompok yang kehidupannya ditentukan oleh dasar kekuasaan tersebut. Oleh itu, kata نِسَاءَهُمْ mempunyai nilai penting dalam memahami keluasan tindakan yang digambarkan. Ia membawa perhatian kepada kehidupan kaum wanita dalam sebuah masyarakat yang mengalami penindasan, bukan semata-mata kepada peristiwa pembunuhan anak lelaki.
Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ juga memperlihatkan bahawa penindasan terhadap manusia tidak semestinya dilakukan dengan satu bentuk sahaja. Ada yang dibunuh dan ada yang dibiarkan hidup, tetapi kedua-duanya boleh menjadi sebahagian daripada satu struktur penguasaan yang sama. Jika seseorang melihat perkataan يَسْتَحْيِي secara terpisah daripada konteks, dia mungkin menyangka bahawa membiarkan seseorang hidup merupakan tindakan yang baik. Tetapi apabila ia diletakkan dalam rangka ayat, pengertian itu berubah. Yang disebut bukan tindakan menyelamatkan manusia kerana belas kasihan, bukan memberikan kebebasan, bukan memuliakan perempuan, dan bukan memberikan keamanan kepada mereka. Yang disebut ialah suatu tindakan penguasa terhadap kaum yang berada di bawah penindasannya. Oleh itu, membiarkan perempuan hidup di sini tidak boleh secara automatik dianggap sebagai bentuk rahmat. Ia adalah sebahagian daripada keadaan yang menggambarkan bagaimana Fir‘awn memperlakukan manusia mengikut kehendak kuasanya. Ini menunjukkan betapa pentingnya memahami sesuatu lafaz berdasarkan hubungan antara perkataan dan konteksnya. Satu perkataan yang pada asalnya mempunyai makna yang kelihatan positif seperti kehidupan boleh berada dalam rangka yang menggambarkan kezaliman apabila kehidupan tersebut dipelihara bukan sebagai hak manusia yang dihormati, tetapi sebagai sebahagian daripada sistem penguasaan.
Dalam penggunaan bahasa Arab, akar kata ح ي ي mempunyai hubungan yang sangat kuat dengan kehidupan. Daripada akar ini lahir perkataan yang berkaitan dengan hidup, kehidupan dan menghidupkan. Dalam penyataan ini, bentuk يَسْتَحْيِي memberikan gambaran tentang seseorang yang dibiarkan hidup. Apabila objeknya ialah نِسَاءَهُمْ, maka maknanya tertuju kepada perempuan-perempuan tersebut. Ini sangat berbeza daripada ungkapan yang sekadar menyatakan bahawa perempuan-perempuan itu hidup secara semula jadi. Ayat tersebut tidak mengatakan bahawa perempuan-perempuan itu حَيِيَتْ secara semata-mata, tetapi menyandarkan tindakan tertentu kepada Fir‘awn melalui kata kerja yang digunakan. Dengan kata lain, terdapat pihak yang melakukan suatu tindakan terhadap mereka, dan tindakan itu adalah membiarkan mereka hidup. Perbezaan ini mempunyai kesan makna yang besar kerana ia menempatkan perempuan-perempuan tersebut sebagai pihak yang berada di bawah keputusan pihak berkuasa. Mereka bukan sekadar hidup kerana kehidupan merupakan keadaan manusia, tetapi mereka berada dalam keadaan hidup yang dipelihara oleh keputusan penguasa yang sama yang melakukan penindasan terhadap kelompok mereka.
Struktur وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ juga memperlihatkan bahawa kata kerja dan objeknya saling berkaitan secara langsung. فاعل yang difahami daripada kata kerja tersebut ialah Fir‘awn yang disebut sebelumnya, manakala نِسَاءَهُمْ menjadi objek kepada tindakan tersebut. Dengan demikian, susunan itu menggambarkan hubungan kuasa yang jelas: Fir‘awn melakukan tindakan, sementara perempuan-perempuan Bani Isra’il menjadi pihak yang dikenakan tindakan. Mereka tidak digambarkan sebagai pihak yang menentukan keadaan mereka sendiri. Mereka berada di bawah suatu keputusan yang datang daripada penguasa. Dari sudut gambaran kehidupan manusia, ini merupakan perkara yang sangat berat kerana kebebasan paling asas seseorang manusia ialah bahawa kehidupannya bukan milik manusia lain untuk ditentukan sesuka hati. Apabila seorang penguasa sampai kepada tahap menentukan siapa yang dibunuh dan siapa yang dibiarkan hidup, maka kekuasaan tersebut telah memasuki wilayah yang sangat berbahaya kerana manusia diperlakukan seolah-olah kehidupan mereka berada di bawah pemilikan penguasa.
Perkara ini menjadi lebih jelas apabila perkataan يَسْتَحْيِي dibaca bersama kata نِسَاءَهُمْ. Yang dipelihara hidup ialah perempuan-perempuan, sedangkan dalam bahagian lain daripada ayat disebut tindakan membunuh anak-anak lelaki. Dengan demikian, terdapat perbezaan yang disengajakan dalam perlakuan terhadap dua kelompok manusia. Perempuan dibiarkan hidup, manakala anak lelaki dibunuh. Perbezaan tersebut bukan sekadar perbezaan antara kematian dan kehidupan, tetapi menunjukkan bahawa penindasan boleh mempunyai sasaran yang berbeza dan kesan yang berbeza. Membunuh anak lelaki memutuskan kehidupan generasi yang sedang membesar, sementara membiarkan perempuan hidup dalam keadaan penindasan mengekalkan kewujudan kelompok tersebut dalam keadaan yang tidak bebas. Kedua-dua tindakan ini mempunyai kesan terhadap keluarga dan masyarakat. Apabila anak lelaki dibunuh, keluarga kehilangan anak. Apabila perempuan dibiarkan hidup di bawah kekuasaan penindas, mereka pula terus berada dalam lingkungan sistem yang sama. Maka penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ mempunyai hubungan makna yang kuat dengan konsep penguasaan terhadap kehidupan manusia.
Kehidupan perempuan-perempuan tersebut juga tidak boleh difahami sebagai kehidupan individu semata-mata. Dalam struktur masyarakat, perempuan merupakan sebahagian daripada keluarga, ibu, anak perempuan, saudara perempuan dan anggota masyarakat. Apabila suatu masyarakat ditindas, tekanan terhadap perempuan tidak terhad kepada tubuh individu, tetapi turut mempengaruhi hubungan keluarga dan kestabilan masyarakat. Dalam konteks penyataan ini, perempuan-perempuan yang dibiarkan hidup terus menjadi saksi kepada kehilangan anak-anak lelaki, saudara-mara dan anggota masyarakat mereka. Kehidupan mereka berjalan bersama pengalaman melihat kematian, ketakutan dan kehilangan. Oleh itu, perkataan يَسْتَحْيِي tidak semestinya membawa gambaran kehidupan yang tenteram. Ia hanya menyatakan bahawa mereka dibiarkan hidup. Ketenangan, kebebasan dan kemuliaan tidak boleh ditambah kepada perkataan tersebut tanpa dalil. Bahkan konteksnya menunjukkan bahawa kehidupan tersebut berlaku dalam suasana penindasan yang berat.
Di sinilah terdapat perbezaan penting antara hidup dan hidup dalam keadaan aman. Seseorang boleh hidup tetapi tidak bebas. Seseorang boleh terus bernyawa tetapi berada dalam ketakutan. Seseorang boleh bangun pada waktu pagi tetapi tidak mengetahui sama ada keluarganya akan selamat. Seseorang boleh mempunyai anak tetapi hidup dengan ketakutan terhadap apa yang akan berlaku kepada anak tersebut. Maka kehidupan secara biologis tidak semestinya bermaksud kesejahteraan. Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ menumpukan kepada fakta bahawa perempuan-perempuan itu dibiarkan hidup, tetapi konteksnya memaksa pembaca memahami bahawa kehidupan tersebut berlangsung dalam sistem penindasan. Ini memberi pengajaran bahawa istilah kehidupan tidak boleh disamakan secara automatik dengan kemuliaan, kebebasan atau keselamatan. Kehidupan yang berada di bawah ancaman kekuasaan zalim tetap merupakan kehidupan yang manusia wajib perjuangkan untuk dibebaskan daripada penindasan.
Perkataan نِسَاءَهُمْ juga menarik kerana al-Quran tidak memilih lafaz yang terlalu umum untuk menggambarkan kelompok tersebut. Ia menyebut النساء, iaitu perempuan-perempuan. Dengan itu, perhatian diarahkan kepada satu kelompok tertentu dalam masyarakat. Mereka ialah perempuan yang berkaitan dengan kaum yang ditindas. Mereka bukan sekadar angka dalam suatu peristiwa sejarah. Penyataan tersebut mengekalkan identiti mereka sebagai manusia yang mempunyai kedudukan dalam keluarga dan masyarakat. Apabila al-Quran menyebut mereka sebagai نِسَاءَهُمْ, ia menunjukkan bahawa dasar penindasan tersebut menyentuh seluruh struktur kehidupan masyarakat. Anak-anak lelaki mempunyai hubungan dengan ibu dan keluarga mereka, manakala perempuan-perempuan yang masih hidup terus memikul kesan daripada pembunuhan itu. Maka tindakan terhadap satu bahagian masyarakat akan memberi kesan kepada bahagian yang lain.
Kesan psikologi daripada keadaan seperti ini sangat besar. Walaupun penyataan yang sedang dibahaskan hanya terdiri daripada tiga unsur utama, iaitu وَ، يَسْتَحْيِي dan نِسَاءَهُمْ, lafaz tersebut membuka gambaran tentang perempuan yang hidup dalam keadaan apabila kuasa pemerintahan menentukan nasib keluarga mereka. Apabila seseorang ibu mengetahui bahawa anak lelaki dalam masyarakatnya dibunuh, maka kehamilan, kelahiran, pembesaran anak dan hubungan kekeluargaan semuanya boleh diselubungi ketakutan. Setiap kelahiran lelaki boleh menjadi sumber kegembiraan yang bercampur dengan kebimbangan. Setiap suara daripada pihak berkuasa boleh menimbulkan ketakutan. Setiap langkah tentera atau pegawai boleh mengingatkan masyarakat kepada ancaman. Dalam keadaan seperti ini, penindasan bukan sahaja membunuh tubuh manusia, tetapi juga menyerang rasa aman dalam jiwa manusia. Walaupun ayat tersebut tidak menghuraikan semua perasaan itu satu persatu, penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ memberikan ruang yang kuat untuk memahami bahawa perempuan-perempuan yang dibiarkan hidup berada dalam masyarakat yang telah kehilangan rasa aman.
Perkara yang sangat penting ialah tidak menganggap tindakan membiarkan perempuan hidup sebagai tanda bahawa penindasan terhadap mereka menjadi ringan. Sebaliknya, dalam konteks ayat, tindakan tersebut adalah sebahagian daripada pola penindasan yang lebih luas. Perempuan-perempuan itu dibiarkan hidup, tetapi mereka berada dalam masyarakat yang anak lelakinya dibunuh. Maka kehidupan mereka tidak terpisah daripada kesan pembunuhan tersebut. Mereka mungkin kehilangan anak, saudara, suami atau anggota keluarga lain. Mereka mungkin menyaksikan masyarakat mereka kehilangan generasi lelaki. Mereka mungkin terus hidup dalam ketakutan bahawa kuasa yang telah membunuh anak-anak lelaki juga mempunyai kemampuan untuk melakukan tindakan lain terhadap mereka. Dengan itu, kata يَسْتَحْيِي tidak boleh diubah menjadi gambaran romantik tentang belas kasihan. Ia adalah gambaran fakta dalam struktur penindasan.
Kita juga perlu membezakan antara makna literal dan kesan makna. Makna literal وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ ialah membiarkan perempuan-perempuan mereka hidup. Tetapi kesan maknanya dalam konteks ialah bahawa perempuan-perempuan tersebut terus berada di bawah kuasa Fir‘awn. Perbezaan ini penting kerana sesuatu lafaz al-Quran boleh membawa makna asas yang ringkas tetapi mempunyai implikasi yang sangat luas apabila diletakkan dalam konteks. Kita tidak perlu menambah makna yang tidak disebut. Kita hanya perlu melihat apa yang berlaku apabila makna tersebut diletakkan bersama struktur ayat. Fir‘awn ialah pihak yang berkuasa. Bani Isra’il ialah kelompok yang ditindas. Perempuan-perempuan mereka dibiarkan hidup. Dengan itu, kehidupan mereka berlaku dalam lingkungan kuasa yang sama. Inilah gambaran yang cukup untuk memahami betapa beratnya penyataan tersebut.
Perkataan يَسْتَحْيِي juga memperlihatkan bahawa kekuasaan zalim tidak semestinya bertujuan menghapuskan semua manusia yang ditindas. Kadang-kadang suatu kelompok boleh dikekalkan dalam keadaan tertentu kerana kewujudan mereka sendiri boleh menjadi sebahagian daripada struktur kekuasaan. Dalam konteks ini, kita tidak perlu menetapkan satu sebab khusus yang tidak dinyatakan oleh ayat. Memadai kita melihat bahawa terdapat tindakan membunuh terhadap anak lelaki dan tindakan membiarkan perempuan hidup. Perbezaan ini menunjukkan bahawa penguasa tersebut menentukan kehidupan manusia menurut kehendaknya. Dengan kata lain, manusia yang berada di bawah kekuasaannya tidak diperlakukan sebagai manusia yang mempunyai hak kehidupan yang tidak boleh diganggu, tetapi sebagai kelompok yang boleh ditentukan nasibnya berdasarkan kepentingan penguasa. Ini merupakan salah satu gambaran paling berat tentang penyalahgunaan kuasa.
Apabila kuasa sampai kepada tahap menentukan siapa yang hidup dan siapa yang mati, manusia yang ditindas akan kehilangan rasa bahawa kehidupan mereka mempunyai nilai yang tidak boleh disentuh oleh penguasa. Ini kerana kuasa yang tidak dikawal boleh menganggap kehidupan rakyat sebagai sesuatu yang boleh diubah mengikut kehendaknya. Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ menunjukkan perkara ini melalui bentuk yang sangat ringkas. Fir‘awn bukan sahaja mempunyai kuasa untuk membunuh, tetapi juga kuasa untuk membiarkan hidup. Kedua-duanya berada dalam tangannya. Dari sudut moral, keadaan seperti ini amat berbahaya kerana kehidupan manusia bukan hak mutlak seorang pemerintah untuk diberikan atau ditarik sesuka hati. Allah memberikan kehidupan, dan manusia tidak mempunyai hak untuk menjadikan diri mereka sebagai pemilik mutlak nyawa orang lain.
Konteks al-Quran juga menunjukkan bahawa perbuatan terhadap anak-anak dan perempuan bukan perkara yang hanya disebut dalam Surah al-Qasas. Terdapat gambaran yang hampir sama dalam Surah Ibrahim, apabila Bani Isra’il mengingatkan tentang penderitaan mereka di bawah Fir‘awn. Perkaitan ini membantu memahami bahawa ungkapan tersebut bukan suatu gambaran yang berdiri tanpa konteks, tetapi sebahagian daripada pola penindasan yang disebut al-Quran dalam beberapa tempat.
وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ أَنجَاكُم مِّنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ وَيُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ وَفِي ذَٰلِكُم بَلَاءٌ مِّن رَّبِّكُمْ عَظِيمٌ
Maksudnya: Dan ketika Musa berkata kepada kaumnya: Ingatlah nikmat Allah kepada kamu ketika Dia menyelamatkan kamu daripada kaum Fir‘awn yang mengenakan kepada kamu seksaan yang seburuk-buruknya, mereka menyembelih anak-anak lelaki kamu dan membiarkan perempuan-perempuan kamu hidup; dan pada yang demikian itu terdapat ujian yang besar daripada Tuhan kamu.
Ayat ini menguatkan perhatian kepada pasangan tindakan yang sangat berat: membunuh anak-anak lelaki dan membiarkan perempuan-perempuan hidup. Namun, fokus kita tetap pada وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ. Pengulangan makna ini memperlihatkan bahawa kehidupan perempuan-perempuan tersebut merupakan sebahagian daripada gambaran penderitaan Bani Isra’il. Mereka tidak disebut sebagai kelompok yang menerima nikmat kerana mereka dibiarkan hidup. Sebaliknya, tindakan tersebut berada dalam rangka سوء العذاب, iaitu seksaan yang buruk. Ini menunjukkan dengan sangat jelas bahawa membiarkan hidup dalam keadaan tertentu tidak semestinya merupakan rahmat. Konteks menentukan bagaimana tindakan tersebut harus difahami.
Penyataan yang sama juga terdapat dalam Surah al-A‘raf ketika Musa mengingatkan kaumnya tentang apa yang mereka alami di bawah Fir‘awn. Dalam konteks itu, pembunuhan anak lelaki dan pembiaran perempuan hidup disebut sebagai sebahagian daripada ujian dan penderitaan. Ini menunjukkan bahawa al-Quran tidak melihat tindakan membiarkan perempuan hidup sebagai sesuatu yang terpisah daripada sistem penindasan. Justeru, apabila kita membaca وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ dalam Surah al-Qasas, kita perlu mengekalkan hubungan makna tersebut.
وَقَالَ الْمَلَأُ مِن قَوْمِ فِرْعَوْنَ أَتَذَرُ مُوسَىٰ وَقَوْمَهُ لِيُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَيَذَرَكَ وَآلِهَتَكَ قَالَ سَنُقَتِّلُ أَبْنَاءَهُمْ وَنَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ وَإِنَّا فَوْقَهُمْ قَاهِرُونَ
Maksudnya: Dan berkatalah pembesar-pembesar daripada kaum Fir‘awn: Adakah engkau membiarkan Musa dan kaumnya untuk melakukan kerosakan di bumi dan meninggalkan engkau serta tuhan-tuhanmu? Fir‘awn berkata: Kami akan membunuh anak-anak lelaki mereka dan membiarkan perempuan-perempuan mereka hidup, dan sesungguhnya kami berkuasa mengatasi mereka.
Ayat ini sangat penting kerana ia menunjukkan secara terang bahawa tindakan نَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ berada dalam rangka penguasaan. Ungkapan وَإِنَّا فَوْقَهُمْ قَاهِرُونَ datang selepasnya dan menggambarkan dakwaan kekuasaan. Dengan itu, kehidupan perempuan-perempuan tersebut tidak boleh dipisahkan daripada struktur قهر, iaitu penguasaan yang menekan. Kita tidak perlu memperluaskan perbahasan kepada semua kandungan ayat tersebut. Cukuplah diperhatikan bahawa al-Quran sendiri menghubungkan tindakan membiarkan perempuan hidup dengan tindakan mempertahankan kekuasaan ke atas kaum yang ditindas. Ini menguatkan bahawa وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ bukan gambaran kasih sayang, tetapi sebahagian daripada strategi penguasaan yang disebut dalam konteks tersebut.
Perkara ini juga menjelaskan mengapa perkataan يَسْتَحْيِي mempunyai kedudukan yang sangat kuat dalam gambaran tersebut. Jika semua anggota masyarakat dibunuh, bentuk penindasan itu adalah penghapusan secara langsung. Tetapi apabila sebahagian dibunuh dan sebahagian lagi dibiarkan hidup, penguasaan boleh diteruskan dalam bentuk yang lebih kompleks. Perempuan-perempuan yang hidup membawa bersama mereka kesan kehilangan, ketakutan dan perubahan struktur masyarakat. Anak-anak lelaki yang dibunuh tidak akan membesar sebagai generasi dewasa. Perempuan-perempuan yang tinggal pula hidup dalam masyarakat yang telah kehilangan sebahagian daripada generasinya. Maka tindakan terhadap tubuh seseorang boleh memberi kesan kepada keseluruhan struktur masyarakat.
Dari sudut keluarga, tindakan tersebut membawa kehancuran yang sangat besar. Perempuan yang menjadi ibu mungkin kehilangan anak lelaki. Perempuan yang menjadi saudara mungkin kehilangan saudara lelaki. Anak perempuan mungkin kehilangan abang atau adik lelaki. Isteri mungkin kehilangan anggota keluarga. Maka kehidupan yang disebut oleh يَسْتَحْيِي bukan kehidupan yang terpisah daripada kematian orang lain. Sebaliknya, kehidupan mereka menjadi sebahagian daripada pengalaman kehilangan. Ini memberikan kedalaman yang besar kepada penyataan tersebut. Seseorang yang hidup dalam masyarakat yang ditindas bukan sahaja menghadapi ancaman terhadap dirinya sendiri, tetapi turut membawa luka akibat kehilangan orang lain.
Kesan seperti ini boleh mempengaruhi cara masyarakat memandang masa depan. Masyarakat yang melihat anak lelaki mereka dibunuh akan mengalami ketakutan terhadap kesinambungan generasi. Setiap generasi memerlukan kelahiran, pendidikan, keluarga, hubungan sosial dan pewarisan ilmu. Apabila anak-anak lelaki dibunuh, kesinambungan tersebut terganggu. Perempuan-perempuan yang masih hidup pula berada di tengah-tengah perubahan tersebut. Maka perkataan نِسَاءَهُمْ menjadi sangat signifikan kerana perempuan-perempuan itu merupakan sebahagian daripada masyarakat yang masih wujud selepas tindakan pembunuhan tersebut. Mereka membawa kesinambungan kehidupan, tetapi kesinambungan itu berlaku di bawah tekanan kuasa.
Kita juga boleh memahami bahawa tindakan membiarkan perempuan hidup dalam keadaan seperti ini boleh menimbulkan ketakutan yang berlapis. Mereka bukan sahaja takut terhadap diri sendiri, tetapi juga takut terhadap anak-anak mereka, keluarga mereka dan masa depan mereka. Ketakutan yang demikian lebih dalam daripada ketakutan terhadap satu ancaman tertentu. Ia boleh menjadi ketakutan yang meresap ke dalam kehidupan harian. Namun, kita perlu berhati-hati agar tidak memasukkan perincian psikologi yang tidak dinyatakan secara langsung oleh al-Quran sebagai fakta sejarah tertentu. Yang dapat ditegaskan ialah bahawa apabila kehidupan suatu masyarakat berada di bawah kuasa yang menentukan siapa yang dibunuh dan siapa yang dibiarkan hidup, keadaan tersebut secara asasnya merupakan keadaan ketidakamanan dan penindasan. Kesan terperincinya boleh difahami sebagai implikasi manusiawi, tetapi tidak perlu dinisbahkan secara khusus kepada individu tertentu tanpa dalil.
Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ juga memberikan gambaran tentang bagaimana penindasan boleh menyentuh aspek yang paling asas dalam kehidupan keluarga, iaitu kelahiran dan keturunan. Keluarga bukan sekadar kumpulan individu yang hidup bersama. Ia merupakan tempat manusia meneruskan kehidupan, membesarkan anak, menyampaikan bahasa, ilmu, nilai, pengalaman dan sejarah. Apabila suatu kuasa menindas keluarga melalui tindakan terhadap anak-anak, kesannya akan sampai kepada kesinambungan masyarakat. Oleh itu, walaupun perkataan نِسَاءَهُمْ hanya bermaksud perempuan-perempuan mereka, ia berada dalam satu rangka yang menyentuh keseluruhan kehidupan sosial.
Dalam hal ini, penting untuk difahami bahawa Islam memberikan kedudukan yang sangat tinggi kepada nyawa manusia. Kehidupan bukan sesuatu yang boleh dipermainkan. Allah menyebut larangan membunuh anak-anak dalam Surah al-Isra’.
وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ ۖ نَّحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ ۚ إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا
Maksudnya: Dan janganlah kamu membunuh anak-anak kamu kerana takutkan kemiskinan. Kamilah yang memberi rezeki kepada mereka dan kepada kamu. Sesungguhnya membunuh mereka adalah suatu kesalahan yang besar.
Ayat ini bukan khusus mengenai kisah Fir‘awn, tetapi ia memberikan asas moral yang jelas bahawa anak-anak tidak boleh dibunuh kerana pertimbangan manusia. Dalam penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ, kita melihat gambaran sejarah tentang suatu kekuasaan yang mengatur nasib anak-anak dan perempuan. Ayat-ayat lain pula memberikan prinsip bahawa nyawa anak tidak boleh dijadikan objek tindakan manusia secara sewenang-wenangnya. Dengan demikian, penyataan tersebut mempunyai nilai peringatan yang besar tentang kesucian kehidupan manusia.
Begitu juga Surah al-Ma’idah memberikan gambaran tentang beratnya pembunuhan jiwa tanpa hak. Namun, untuk mengekalkan fokus kepada penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ, kita tidak perlu memperluaskan perbahasan kepada keseluruhan hukum pembunuhan. Cukuplah difahami bahawa al-Quran menempatkan nyawa manusia dalam kedudukan yang sangat serius. Apabila penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ menggambarkan perempuan-perempuan yang dibiarkan hidup dalam suatu sistem penindasan, ia secara tidak langsung menonjolkan betapa beratnya keadaan apabila manusia berada di bawah kekuasaan pihak yang menganggap nyawa orang lain boleh ditentukan sesuka hati.
Kata وَ pada permulaan وَيَسْتَحْيِي juga mempunyai fungsi yang penting. Ia menghubungkan tindakan ini dengan tindakan sebelumnya. Walaupun kita tidak memperluaskan perbahasan kepada lafaz sebelumnya, huruf وَ menunjukkan bahawa tindakan membiarkan perempuan hidup itu merupakan sebahagian daripada rangkaian tindakan yang dilakukan terhadap Bani Isra’il. Ia bukan ayat baru yang terpisah daripada gambaran penindasan. Secara struktur, tindakan tersebut disambungkan dengan apa yang berlaku sebelumnya. Ini memberikan kesan bahawa penderitaan masyarakat itu mempunyai beberapa bentuk. Ada tindakan terhadap satu kelompok dan ada tindakan terhadap kelompok yang lain. Maka huruf وَ di sini membantu mengekalkan kesinambungan gambaran.
Apabila perkataan وَيَسْتَحْيِي dibaca dalam bentuk mudari‘, terdapat juga kesan bahawa tindakan tersebut digambarkan sebagai suatu perlakuan yang berlangsung dalam keadaan yang berterusan atau berulang menurut konteks. Kita tidak boleh mengatakan bahawa bentuk mudari‘ semata-mata secara mutlak bermaksud perbuatan itu berlaku setiap saat tanpa henti. Tetapi dalam konteks gambaran dasar yang dikenakan terhadap satu kelompok manusia, penggunaan bentuk tersebut sangat sesuai dengan gambaran suatu tindakan yang menjadi perlakuan berterusan, bukan kejadian satu kali sahaja. Ini penting kerana penindasan yang berulang akan menghasilkan keadaan masyarakat yang berbeza daripada satu peristiwa terpencil. Masyarakat akan hidup dengan mengetahui bahawa pola tersebut boleh terus berlaku. Maka ketakutan tidak terhad kepada satu hari atau satu kejadian.
Penggunaan bentuk kata kerja tersebut juga menunjukkan bahawa tindakan terhadap perempuan-perempuan itu adalah tindakan yang dilakukan oleh pihak berkuasa. Ini berbeza daripada keadaan seseorang yang kebetulan hidup selepas suatu bencana. Dalam وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ, terdapat pelaku yang melakukan tindakan. Oleh itu, kehidupan perempuan-perempuan tersebut dalam konteks ini berkait dengan keputusan pihak yang berkuasa. Ini menjadikan penyataan itu sangat kuat dari sudut hubungan antara penguasa dan rakyat. Penguasa bukan sahaja mengawal ekonomi, pekerjaan atau pergerakan masyarakat, bahkan sampai kepada perkara paling asas, iaitu kehidupan manusia.
Kata نِسَاءَهُمْ pula merupakan bentuk jamak yang menggambarkan kelompok yang ramai. Apabila al-Quran menyebut نِسَاءَهُمْ, ia tidak membataskan tindakan itu kepada seorang wanita. Dengan itu, pembaca mendapat gambaran tentang skala tindakan tersebut. Ia melibatkan kelompok perempuan. Ini menunjukkan bahawa yang berlaku bukan konflik peribadi antara seorang penguasa dan seorang individu, tetapi dasar yang menimpa masyarakat. Inilah antara sebab mengapa penyataan tersebut mempunyai nilai yang sangat besar dalam memahami sifat penindasan. Penindasan yang dilakukan terhadap seorang individu sudah merupakan kezaliman, tetapi apabila suatu dasar menyentuh kelompok masyarakat, kesannya menjadi jauh lebih luas.
Dalam keadaan seperti ini, perempuan-perempuan tersebut menjadi pihak yang menerima kesan langsung daripada suatu keputusan yang tidak mereka tentukan. Ini menunjukkan unsur ketidakadilan yang sangat jelas. Mereka tidak disebut kerana melakukan kesalahan tertentu. Mereka disebut berdasarkan identiti mereka sebagai نِسَاءَهُمْ, iaitu perempuan-perempuan daripada kelompok yang sedang ditindas. Dengan demikian, tindakan tersebut tidak digambarkan sebagai hukuman terhadap kesalahan individu. Ia merupakan tindakan terhadap kelompok berdasarkan kedudukan mereka dalam masyarakat. Perbezaan ini sangat penting. Hukuman terhadap kesalahan tertentu mempunyai perbincangan tersendiri dalam syariat, tetapi tindakan terhadap manusia semata-mata kerana mereka berasal daripada kelompok tertentu merupakan bentuk penindasan yang berbeza. Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ berada dalam gambaran penindasan kolektif tersebut.
Apabila kita meneliti lafaz نِسَاء, kita juga perlu mengelakkan satu kesilapan, iaitu menyangka bahawa perempuan-perempuan tersebut disebut hanya sebagai objek pasif yang tidak mempunyai peranan dalam kehidupan masyarakat. Sebaliknya, penyebutan mereka menunjukkan bahawa mereka adalah sebahagian daripada masyarakat yang mengalami penindasan. Mereka mempunyai tempat dalam keluarga dan komuniti. Bahkan tindakan terhadap mereka mempunyai implikasi terhadap kelangsungan masyarakat. Namun, ayat tersebut tidak menceritakan keadaan individu mereka satu persatu. Oleh itu, kita hendaklah kekal pada apa yang dinyatakan: mereka dibiarkan hidup sebagai sebahagian daripada pola tindakan Fir‘awn terhadap Bani Isra’il.
Satu lagi perkara yang penting ialah perbezaan antara “menyelamatkan” dan “membiarkan hidup”. وَيَسْتَحْيِي tidak bermaksud bahawa Fir‘awn menyelamatkan perempuan-perempuan tersebut daripada penindasan dalam pengertian membebaskan mereka daripada kekuasaan. Ia bermaksud membiarkan mereka hidup. Perbezaan ini sangat penting kerana dalam bahasa agama dan moral, perkataan “menyelamatkan” membawa makna yang lebih luas daripada sekadar tidak membunuh. Seseorang yang tidak membunuh orang lain belum tentu telah memberikan keselamatan, kebebasan atau kemuliaan kepada orang tersebut. Dalam konteks ini, al-Quran memilih lafaz yang menggambarkan tindakan sebenar tanpa menambah sifat yang tidak ada. Mereka dibiarkan hidup, tetapi tidak disebut bahawa mereka dibebaskan. Justeru, kita tidak boleh menyamakan kedua-duanya.
Perkara ini mengajar manusia supaya tidak tertipu dengan rupa luaran sesuatu tindakan. Tidak membunuh seseorang tidak semestinya bermakna seseorang telah menghormatinya. Membiarkan seseorang hidup tidak semestinya bermakna seseorang telah memberikan haknya. Dalam konteks وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ, perempuan-perempuan itu terus hidup tetapi masyarakat mereka masih berada di bawah penindasan. Dengan itu, kehidupan mereka tidak boleh dipisahkan daripada struktur kuasa yang mengelilingi mereka.
Dari sudut sosial, keadaan tersebut boleh membawa perubahan kepada susunan keluarga. Apabila generasi lelaki dibunuh dan perempuan dibiarkan hidup, struktur masyarakat mengalami ketidakseimbangan. Keluarga kehilangan anggota lelaki, anak-anak kehilangan saudara atau bapa, dan masyarakat kehilangan sebahagian daripada generasi yang sepatutnya membesar. Kita tidak perlu menentukan semua bentuk kesan demografi yang berlaku kerana al-Quran tidak memberikan angka atau perincian. Namun, secara asasnya, membunuh satu kelompok berdasarkan jantina tertentu dalam skala masyarakat pasti memberi kesan kepada struktur keluarga dan kesinambungan generasi. Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ menjadi sebahagian daripada gambaran tersebut kerana perempuan-perempuan itu terus berada dalam masyarakat yang telah mengalami kehilangan generasi lelaki.
Kesan terhadap masa depan masyarakat juga tidak boleh diabaikan. Anak-anak yang sepatutnya membesar menjadi orang dewasa, membina keluarga, bekerja, memimpin dan menyampaikan ilmu tidak lagi wujud apabila mereka dibunuh. Perempuan-perempuan yang hidup pula terus membawa kehidupan masyarakat ke hadapan dalam keadaan yang telah diubah secara paksa. Ini menunjukkan bahawa penindasan terhadap kanak-kanak dan keluarga boleh menjadi penindasan terhadap masa depan. Walaupun kita perlu berhati-hati daripada menetapkan niat yang tidak disebut, kesan yang jelas daripada pembunuhan generasi muda ialah terputusnya sebahagian daripada kesinambungan masyarakat.
Dalam konteks وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ, perempuan-perempuan itu boleh dilihat sebagai kelompok yang terus hidup selepas masyarakat mereka dikenakan tindakan yang berat. Mereka menjadi saksi kehidupan yang berlangsung dalam keadaan tekanan. Ini memberikan dimensi yang sangat manusiawi kepada ayat tersebut. Al-Quran tidak hanya memberitahu bahawa berlaku pembunuhan; al-Quran juga memberitahu bahawa ada kelompok perempuan yang dibiarkan hidup. Dengan demikian, gambaran itu merangkumi kedua-dua keadaan: kematian dan kehidupan yang berada dalam suasana penindasan. Ini menjadikan gambaran tersebut lebih menyeluruh.
Kehidupan perempuan-perempuan tersebut juga memperlihatkan bahawa kezaliman boleh mempunyai dua wajah. Wajah pertama ialah tindakan yang secara langsung mengambil nyawa. Wajah kedua ialah tindakan yang membiarkan sebahagian manusia hidup dalam struktur yang dikuasai oleh penindas. Kedua-duanya tidak boleh disamakan secara mutlak kerana kesan fizikalnya berbeza, tetapi kedua-duanya berada dalam rangka yang sama dalam ayat tersebut. Yang pertama menghilangkan kehidupan, manakala yang kedua mengatur kehidupan. Kedua-duanya menunjukkan kuasa yang melampaui batas terhadap manusia.
Kata يَسْتَحْيِي juga membawa kita kepada satu hakikat penting: kehidupan manusia bukan sekadar persoalan tubuh yang bernyawa. Kehidupan manusia mempunyai maruah, kebebasan dan hak untuk tidak dizalimi. Walaupun lafaz tersebut secara langsung hanya menyatakan “membiarkan hidup”, konteksnya menunjukkan bahawa kehidupan tanpa kebebasan daripada penindasan tetap merupakan keadaan yang berat. Oleh itu, pengajaran daripada lafaz ini bukanlah bahawa membiarkan seseorang hidup sudah mencukupi. Bahkan manusia hendaklah menghormati kehidupan dengan menghapuskan kezaliman terhadap manusia dan tidak menjadikan nyawa mereka sebagai alat politik kekuasaan.
Perkara ini dapat dilihat melalui prinsip umum al-Quran bahawa anak-anak dan keluarga merupakan amanah. Allah menyebut:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا
Maksudnya: Wahai orang-orang yang beriman, peliharalah diri kamu dan keluarga kamu daripada api neraka.
Ayat ini bukan secara langsung mengenai penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ, tetapi ia memperlihatkan bahawa keluarga mempunyai kedudukan yang besar dalam kehidupan manusia. Dalam kisah Fir‘awn, struktur keluarga menjadi antara ruang yang paling berat terkena kesan penindasan. Apabila anak-anak lelaki dibunuh dan perempuan-perempuan dibiarkan hidup, hubungan keluarga mengalami tekanan yang luar biasa. Ini memperlihatkan betapa besar kerosakan yang berlaku apabila kuasa zalim memasuki ruang kehidupan keluarga.
Kita juga dapat memahami bahawa ketakutan terhadap kelahiran anak lelaki boleh menjadi kesan sosial yang sangat berat. Sekiranya sebuah masyarakat mengetahui bahawa anak lelaki mereka menjadi sasaran pembunuhan, maka kelahiran yang sepatutnya menjadi sumber kegembiraan boleh bercampur dengan rasa takut. Ibu mengandung mungkin memikirkan keselamatan anak. Keluarga mungkin menyembunyikan berita kelahiran. Masyarakat mungkin hidup dengan kewaspadaan. Sekali lagi, kita tidak perlu menganggap semua perincian ini sebagai laporan sejarah khusus daripada ayat. Tetapi ia merupakan implikasi manusiawi yang munasabah daripada keadaan apabila kehidupan suatu kelompok ditentukan oleh kuasa yang zalim.
Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ juga memberikan gambaran bahawa penindasan tidak hanya berlaku pada ruang awam. Ia masuk ke dalam rumah. Apabila pemerintah menentukan nasib anak dan perempuan, rumah tangga tidak lagi menjadi tempat yang bebas daripada tekanan kuasa. Kelahiran, keluarga dan kehidupan harian semuanya terkena kesannya. Inilah sebabnya mengapa kezaliman terhadap satu kelompok tidak boleh dilihat hanya sebagai urusan politik yang jauh daripada kehidupan manusia biasa. Apabila kekuasaan tidak terkawal, ia boleh memasuki rumah, keluarga dan hubungan ibu dengan anak.
Namun, dalam memahami ayat ini, kita tidak boleh menyamakan kisah Fir‘awn secara sembarangan dengan semua pemerintahan atau semua tindakan politik dalam zaman lain. Ayat tersebut menggambarkan peristiwa tertentu dalam kisah Bani Isra’il dan Fir‘awn. Pengajarannya boleh bersifat umum, tetapi penerapan kepada keadaan tertentu memerlukan penilaian yang berasingan. Fokus kita di sini ialah makna penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ dan gambaran penindasan yang terkandung di dalamnya, bukan membuat tuduhan terhadap mana-mana pihak tertentu pada zaman sekarang.
Penyataan ini juga mengajar bahawa kuasa manusia mempunyai batas. Fir‘awn digambarkan sebagai penguasa yang mempunyai kemampuan melakukan tindakan berat terhadap Bani Isra’il. Tetapi al-Quran menceritakan kisah itu bukan untuk menunjukkan bahawa kekuasaan tersebut mutlak. Sebaliknya, perjalanan kisah menunjukkan bahawa kekuasaan manusia akhirnya tunduk kepada kekuasaan Allah. Namun, supaya kekal pada fokus kita, kita tidak perlu menghuraikan keseluruhan kisah Musa dan Fir‘awn. Cukuplah dikatakan bahawa penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ berada dalam kisah yang akhirnya membuktikan bahawa kehidupan manusia tidak berada di bawah kekuasaan manusia secara mutlak. Fir‘awn boleh menentukan sebahagian perkara menurut kehendaknya untuk suatu tempoh, tetapi dia bukan pemilik sebenar kehidupan.
Dari sudut aqidah, ini merupakan perkara yang sangat penting. Allah ialah Yang Maha Menghidupkan dan Maha Mematikan. Manusia tidak mencipta kehidupan. Manusia tidak memiliki nyawa manusia lain. Seorang raja boleh mempunyai tentera, harta dan kekuasaan, tetapi dia tetap makhluk yang hidup dengan kehidupan yang diberikan oleh Allah. Oleh itu, apabila seorang penguasa memperlakukan kehidupan manusia seolah-olah ia berada dalam miliknya, tindakan itu merupakan bentuk kesombongan dan kezaliman. Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ memperlihatkan bahawa Fir‘awn menggunakan kekuasaan manusia dalam menentukan keadaan kehidupan orang lain, tetapi kisah al-Quran mengingatkan bahawa kekuasaan tersebut tidak pernah menjadi kekuasaan mutlak.
Kata يَسْتَحْيِي juga memberi ruang untuk merenungkan hakikat bahawa manusia sering mengukur sesuatu berdasarkan kehidupan dan kematian secara zahir, sedangkan al-Quran mengajar bahawa nilai kehidupan tidak semata-mata pada panjangnya umur. Perempuan-perempuan tersebut dibiarkan hidup, tetapi kehidupan itu berada dalam ujian yang berat. Ini menunjukkan bahawa panjang umur tidak semestinya tanda kemuliaan dan kematian seseorang tidak semestinya tanda kehinaan. Nilai manusia ditentukan oleh hubungan dengan Allah dan kebenaran, bukan sekadar oleh keadaan hidup atau mati. Namun, ini tidak bermakna kezaliman terhadap nyawa boleh diringankan. Sebaliknya, manusia tetap wajib menghormati nyawa dan tidak melakukan pembunuhan tanpa hak.
Dalam memahami نِسَاءَهُمْ, kita juga perlu menyedari bahawa al-Quran menggunakan kata yang merujuk kepada perempuan sebagai satu kelompok sosial. Ini menunjukkan bahawa wanita bukan sekadar unsur sampingan dalam gambaran sejarah. Kehidupan mereka mempunyai kesan terhadap keseluruhan masyarakat. Dalam banyak keadaan, perempuan menjadi penjaga keluarga, pendidik anak dan pembawa kesinambungan kehidupan rumah tangga. Oleh itu, tindakan terhadap mereka mempunyai kesan kepada keluarga yang lebih luas. Walaupun kita tidak boleh memasukkan semua peranan sosial berdasarkan satu lafaz semata-mata, secara asasnya kehidupan perempuan merupakan sebahagian daripada kehidupan masyarakat.
Apabila anak lelaki dibunuh dan perempuan dibiarkan hidup, masyarakat kehilangan keseimbangan yang sepatutnya. Perempuan yang tinggal mungkin terpaksa meneruskan kehidupan dalam keadaan kehilangan. Ini memperlihatkan bahawa penindasan terhadap satu kelompok manusia tidak berhenti pada individu yang menjadi sasaran langsung. Kesan daripada suatu tindakan boleh menjalar kepada seluruh keluarga. Seorang anak yang kehilangan saudara akan berubah kehidupannya. Seorang ibu yang kehilangan anak akan berubah kehidupannya. Seorang keluarga yang kehilangan anggota akan berubah strukturnya. Masyarakat yang kehilangan generasi akan berubah masa depannya. Semua ini memberikan kedalaman kepada lafaz نِسَاءَهُمْ kerana perempuan-perempuan yang disebut itu hidup di tengah-tengah kesan tersebut.
Dari sudut pendidikan jiwa, penyataan ini juga mengajar manusia supaya tidak melihat kuasa sebagai ukuran kebenaran. Fir‘awn mempunyai kekuasaan sehingga dia mampu melakukan tindakan tersebut. Tetapi kemampuan melakukan sesuatu tidak bermakna seseorang berhak melakukannya. Ini merupakan perbezaan yang sangat penting. Kuasa memberi kemampuan, tetapi syariat dan keadilan menentukan batas. Apabila manusia mempunyai kemampuan tetapi tidak mempunyai takut kepada Allah, kemampuan itu boleh berubah menjadi alat kezaliman. Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ menjadi salah satu gambaran tentang bagaimana kuasa boleh digunakan untuk mengatur kehidupan manusia dengan cara yang zalim.
Kita juga boleh melihat bahawa penyataan ini tidak menggunakan bahasa yang panjang untuk menggambarkan penderitaan perempuan-perempuan tersebut. Hanya satu kata kerja dan satu objek sudah cukup untuk menyampaikan makna yang luas. Keindahan dan kekuatan bahasa al-Quran terserlah melalui kepadatan makna. وَيَسْتَحْيِي membawa tindakan. نِسَاءَهُمْ membawa sasaran tindakan. Hubungan kedua-duanya membentuk satu gambaran yang sangat kuat. Fir‘awn membiarkan perempuan-perempuan Bani Isra’il hidup. Tetapi apabila kita mengetahui bahawa ini berlaku bersama tindakan membunuh anak lelaki, maka satu ungkapan pendek itu membuka gambaran tentang keluarga, masyarakat, keturunan, ketakutan dan kekuasaan.
Perkara ini menunjukkan bahawa tadabbur terhadap lafaz al-Quran tidak semestinya memerlukan kita keluar daripada satu perkataan untuk mencari cerita yang panjang. Kadang-kadang satu perkataan mempunyai hubungan yang luas dengan prinsip kehidupan manusia. Namun, keluasan perbahasan hendaklah tetap dikawal oleh lafaz yang menjadi fokus. Dalam kes ini, segala renungan tentang keluarga, penindasan, kehidupan, kuasa dan ketakutan hendaklah kembali kepada وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ. Jika sesuatu perkara tidak membantu menjelaskan makna atau kesan lafaz tersebut, ia tidak perlu dimasukkan.
Penyataan ini juga memperlihatkan perbezaan antara menjaga kehidupan dan menguasai kehidupan. Menjaga kehidupan bermaksud menghormati hak manusia, memberikan keselamatan dan memelihara maruahnya. Menguasai kehidupan pula bermaksud seseorang menjadikan hidup dan mati orang lain sebagai alat untuk mencapai tujuan kekuasaan. Dalam ayat ini, tindakan يَسْتَحْيِي berada dalam konteks kedua kerana ia disebut sebagai sebahagian daripada tindakan Fir‘awn terhadap Bani Isra’il. Oleh itu, kita tidak boleh menggunakan makna “membiarkan hidup” untuk menyifatkan tindakan tersebut sebagai ihsan. Ia adalah satu tindakan yang mempunyai kedudukan dalam struktur penindasan.
Dari sudut bahasa, ini juga mengingatkan kita bahawa makna perkataan tidak hanya ditentukan oleh terjemahan satu kata. Jika يَسْتَحْيِي diterjemahkan sebagai “menghidupkan” secara bebas, pembaca mungkin mendapat gambaran yang tidak tepat. Dalam konteks ini, maksudnya ialah membiarkan hidup, berbeza daripada membunuh. Terjemahan yang baik mesti mengambil kira hubungan kata kerja dengan objek dan konteks. Oleh sebab objeknya ialah نِسَاءَهُمْ, maka maksudnya ialah perempuan-perempuan mereka dibiarkan hidup. Ini merupakan contoh bagaimana pemahaman bahasa Arab al-Quran memerlukan perhatian terhadap bentuk kata kerja, objek dan konteks.
Kita juga perlu memperhatikan bahawa يَسْتَحْيِي bukan kata yang bermaksud “malu” dalam konteks ini, walaupun akar ح ي ي juga berkaitan dengan حَيَاء yang bermaksud malu. Perbezaan bentuk dan konteks sangat penting. Dalam وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ, maksudnya berkaitan dengan membiarkan hidup. Ini menunjukkan bahawa akar kata yang sama boleh menghasilkan makna yang berbeza melalui bentuk dan konteks. Oleh itu, tidak tepat untuk memahami perkataan ini dengan makna “malu” hanya kerana ia berasal daripada akar yang sama. Yang dimaksudkan ialah tindakan terhadap kehidupan perempuan-perempuan tersebut.
Bentuk kata kerja yang digunakan juga memberikan gambaran bahawa tindakan tersebut mempunyai pelaku yang jelas. Fir‘awn merupakan pihak yang disebut sebelumnya dan kata kerja itu kembali kepadanya. Ini memperlihatkan bahawa kezaliman bukan sesuatu yang berlaku secara tanpa pelaku. Ada manusia yang menggunakan kekuasaan untuk melakukan tindakan terhadap manusia lain. Dalam konteks moral, mengenal pelaku dan mangsa merupakan perkara penting kerana ia mengelakkan kita daripada menggambarkan kezaliman seolah-olah ia hanya berlaku secara semula jadi. وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ menunjukkan adanya tindakan yang dilakukan oleh pihak berkuasa terhadap pihak yang berada di bawah kekuasaan.
Namun, al-Quran juga tidak perlu menamakan setiap perempuan secara individu. Kata نِسَاءَهُمْ sudah mencukupi untuk menggambarkan kelompok tersebut. Ini menunjukkan bahawa penindasan boleh berlaku secara kolektif. Apabila suatu dasar dikenakan kepada kelompok, individu-individu di dalamnya terkena kesan walaupun mereka tidak melakukan kesalahan. Inilah yang menjadikan penindasan kolektif sangat berbahaya. Ia menghapuskan perbezaan antara individu yang bersalah dan individu yang tidak bersalah. Penyataan tersebut perlu dibaca dengan kesedaran bahawa perempuan-perempuan itu disebut sebagai kelompok yang menjadi sasaran tindakan berdasarkan kedudukan mereka dalam masyarakat.
Dalam prinsip keadilan, manusia tidak boleh dihukum hanya kerana menjadi sebahagian daripada sesuatu kelompok. Setiap individu mempunyai tanggungjawab atas perbuatannya sendiri. Al-Quran menyebut:
وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ
Maksudnya: Dan seseorang yang memikul dosa tidak akan memikul dosa orang lain.
Prinsip ini mempunyai kaitan yang sangat penting dengan gambaran penindasan dalam وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ. Perempuan-perempuan tersebut disebut sebagai kelompok yang dikenakan tindakan oleh kuasa Fir‘awn. Mereka tidak disebut kerana melakukan kesalahan individu. Maka tindakan terhadap mereka menggambarkan bagaimana kezaliman boleh berlaku apabila seseorang tidak membezakan antara kesalahan individu dan identiti kelompok. Prinsip al-Quran secara umum pula menegaskan bahawa seseorang tidak memikul kesalahan orang lain.
Hal yang sama berlaku terhadap anak-anak. Anak tidak menanggung kesalahan orang dewasa. Justeru, gambaran tentang pembunuhan anak lelaki dan pembiaran perempuan hidup bukan gambaran hukuman yang adil, tetapi gambaran penindasan. Walaupun kita tidak menjadikan pembunuhan anak lelaki sebagai fokus utama dalam perbahasan ini, hakikat bahawa وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ berada bersebelahan dengan tindakan tersebut membantu memahami bahawa perempuan-perempuan itu hidup dalam suatu struktur yang sama. Maka kehidupan mereka bukan kehidupan yang terpisah daripada kezaliman terhadap keluarga.
Perempuan-perempuan yang disebut juga merupakan manusia yang mempunyai hak terhadap keamanan. Islam tidak menjadikan perempuan sebagai manusia yang boleh diperlakukan sesuka hati oleh penguasa. Prinsip umum syariat memelihara nyawa, maruah dan harta. Oleh itu, apabila al-Quran menceritakan keadaan perempuan-perempuan yang dibiarkan hidup dalam struktur penindasan, ia bukan memberikan contoh yang harus ditiru, tetapi mendedahkan keburukan suatu keadaan yang telah berlaku dalam sejarah manusia. Pembaca hendaklah mengambil pengajaran daripada kezaliman tersebut, bukan menganggap tindakan Fir‘awn sebagai model pemerintahan.
Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ juga boleh direnungkan dari sudut hubungan antara kuasa dan ketakutan. Kuasa yang menggunakan kehidupan manusia sebagai alat boleh menghasilkan masyarakat yang hidup dalam ketakutan walaupun tidak semua manusia dibunuh. Jika seseorang mengetahui bahawa pihak berkuasa mempunyai kemampuan untuk menentukan siapa yang hidup dan siapa yang mati, maka rasa takut boleh mengawal masyarakat tanpa perlu setiap orang menjadi mangsa secara langsung. Dalam konteks ini, membiarkan perempuan hidup tidak semestinya menghapuskan ketakutan. Sebaliknya, kewujudan kuasa yang menentukan nasib manusia boleh menjadi sumber ketakutan itu sendiri.
Ini memperlihatkan bahawa penindasan bukan hanya tentang tindakan yang dilakukan terhadap tubuh manusia, tetapi juga tentang keadaan jiwa yang tercipta akibat kuasa tersebut. Apabila kehidupan tidak lagi dirasakan sebagai sesuatu yang terjamin, manusia hidup dalam kewaspadaan. Walaupun ayat tidak menyebut secara terperinci keadaan psikologi perempuan-perempuan itu, konteks penindasan membolehkan kita memahami bahawa kehidupan mereka tidak berada dalam suasana normal. Inilah antara sebab mengapa penyataan tersebut mempunyai kedalaman yang besar walaupun lafaznya ringkas.
Satu lagi aspek penting ialah bahawa kata نِسَاءَهُمْ menunjukkan hubungan antara perempuan dan kelompok mereka. ضمير هُمْ menjadikan perempuan-perempuan itu sebahagian daripada kelompok yang sedang disebut. Ini mengingatkan bahawa manusia tidak hidup secara terpisah. Penindasan terhadap seseorang akan memberi kesan kepada keluarga dan kelompoknya. Dalam kehidupan masyarakat, hubungan antara individu sangat rapat. Seorang anak yang kehilangan ibu, seorang ibu yang kehilangan anak, seorang saudara yang kehilangan saudaranya, semuanya membawa kesan yang tidak dapat diukur hanya dengan melihat tubuh orang yang menjadi mangsa secara langsung.
Oleh itu, apabila kuasa menindas sebuah masyarakat, kesannya tidak boleh diukur hanya dengan bilangan orang yang dibunuh. Orang yang hidup juga boleh mengalami kehilangan, ketakutan dan kehancuran struktur sosial. وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ memberikan perhatian kepada kelompok yang masih hidup. Ini sangat signifikan kerana ia mengingatkan bahawa mangsa penindasan bukan hanya orang yang mati. Orang yang masih hidup juga menanggung kesan kezaliman. Mereka membawa memori kehilangan, perubahan keluarga dan tekanan kehidupan selepas peristiwa tersebut.
Dalam konteks kehidupan keluarga, perempuan yang masih hidup mungkin menjadi pihak yang meneruskan penjagaan keluarga selepas kehilangan. Mereka mungkin perlu membesarkan anak-anak lain, mengurus rumah tangga dan meneruskan kehidupan dalam keadaan masyarakat yang telah berubah. Sekali lagi, kita tidak menetapkan setiap perincian ini sebagai fakta sejarah yang dinyatakan oleh ayat. Tetapi secara kemanusiaan, ia menjelaskan mengapa menyebut perempuan-perempuan yang dibiarkan hidup mempunyai makna yang sangat besar. Mereka bukan sekadar “orang yang tidak dibunuh”; mereka ialah manusia yang terus hidup selepas berhadapan dengan penindasan.
Perkara ini juga menunjukkan bahawa kezaliman terhadap keluarga boleh mempunyai kesan antara generasi. Anak yang membesar dalam masyarakat yang mengalami penindasan akan menerima kesan daripada apa yang dialami oleh ibu bapanya. Ketakutan boleh diwariskan melalui cerita, pengalaman dan keadaan sosial. Kehilangan generasi lelaki pula boleh mengubah hubungan keluarga. Dengan demikian, tindakan terhadap satu generasi boleh mempengaruhi generasi berikutnya. Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ menjadi salah satu pintu untuk memahami kesan tersebut kerana perempuan-perempuan yang hidup terus membawa kehidupan masyarakat ke hadapan.
Namun, kita harus sentiasa kembali kepada lafaz. Fokus bukanlah untuk membina cerita sejarah yang terlalu luas sehingga lafaz وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ hilang daripada perhatian. Fokus ialah memahami bahawa perkataan tersebut menggambarkan tindakan membiarkan perempuan-perempuan Bani Isra’il hidup dalam keadaan mereka menjadi sebahagian daripada masyarakat yang ditindas. Setiap renungan tentang keluarga, ketakutan, kesinambungan generasi dan kuasa hanyalah untuk menerangkan kedalaman tindakan tersebut. Jika ia dipisahkan daripada lafaz, maka ia tidak lagi menjadi perbahasan terhadap penyataan yang diminta.
Kita juga boleh melihat bahawa kehidupan perempuan-perempuan tersebut menjadi satu bentuk kesinambungan yang tidak dapat dihapuskan dengan mudah. Walaupun Fir‘awn mempunyai kuasa besar, Bani Isra’il tidak lenyap. Mereka terus wujud. Perempuan-perempuan yang disebut sebagai نِسَاءَهُمْ menjadi sebahagian daripada masyarakat yang masih hidup. Ini menunjukkan satu hakikat yang sangat penting: kekuasaan manusia boleh menindas, tetapi tidak bermakna ia mampu menguasai seluruh perjalanan sejarah. Kehidupan manusia berada di bawah ketentuan Allah. Walaupun sesuatu kaum mengalami tekanan yang berat, Allah mampu memelihara mereka dengan cara yang tidak disangka.
Tetapi sekali lagi, kekal hidup bukan bermakna bebas daripada ujian. Perempuan-perempuan tersebut dibiarkan hidup dalam keadaan yang digambarkan sebagai penindasan. Ini mengingatkan bahawa ujian kehidupan mempunyai bentuk yang pelbagai. Ada manusia diuji dengan kehilangan nyawa, ada yang diuji dengan kehilangan keluarga, ada yang diuji dengan ketakutan dan ada yang diuji dengan kehidupan dalam keadaan tertekan. Semua keadaan tersebut memerlukan kesabaran dan pergantungan kepada Allah. Namun, manusia juga diperintahkan untuk tidak melakukan kezaliman terhadap orang lain.
Dalam konteks aqidah, kita juga boleh melihat bahawa Fir‘awn mempunyai kemampuan zahir, tetapi kemampuan tersebut bukan kekuasaan mutlak. Allah menyebut kisahnya sebagai contoh bagaimana manusia yang memiliki kekuasaan dunia boleh menjadi sangat zalim apabila dia melupakan bahawa dirinya sendiri adalah makhluk. Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ menunjukkan salah satu manifestasi kuasa tersebut. Dia menentukan kehidupan perempuan-perempuan yang berada di bawah kekuasaannya. Tetapi keputusan manusia tidak pernah mengatasi kehendak Allah.
Ini juga memberikan pengajaran tentang bahaya kesombongan politik dan sosial. Seseorang yang memegang kuasa boleh menyangka bahawa manusia lain berada sepenuhnya di bawah kehendaknya. Tetapi hakikatnya, manusia tidak pernah menjadi milik penguasa. Hamba Allah tetap hamba Allah. Rakyat bukan milik raja. Anak bukan milik pemerintah. Perempuan bukan milik penguasa. Nyawa manusia bukan milik manusia. Semua itu berada di bawah hukum Allah. Maka penyataan tersebut menjadi peringatan bahawa kekuasaan manusia mesti tunduk kepada keadilan dan batas yang Allah tetapkan.
Dalam masyarakat yang adil, kehidupan seseorang dihormati kerana dia manusia. Dalam sistem penindasan, kehidupan seseorang boleh menjadi objek pengiraan kekuasaan. وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ menunjukkan gambaran kedua. Perempuan-perempuan tersebut tidak disebut sebagai individu yang menerima hak secara bebas, tetapi sebagai kelompok yang dikenakan tindakan oleh penguasa. Ini menunjukkan betapa pentingnya keadilan dalam pemerintahan. Apabila kekuasaan tidak lagi melihat rakyat sebagai manusia yang mempunyai hak, tindakan yang berat boleh berlaku.
Perbahasan terhadap penyataan ini juga boleh membawa perhatian kepada makna “membiarkan hidup” sebagai suatu tindakan yang masih memerlukan pertanggungjawaban moral. Jika seseorang mempunyai kuasa untuk membunuh tetapi memilih tidak membunuh, itu sahaja tidak menjadikan keseluruhan tindakannya adil jika pada masa yang sama dia menindas manusia dalam bentuk lain. Dalam kisah ini, وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ tidak boleh dibaca sebagai bukti bahawa Fir‘awn bersikap belas kasihan. Konteksnya menafikan tafsiran yang sedemikian. Ia adalah sebahagian daripada tindakan yang dikenakan ke atas Bani Isra’il.
Kita perlu berhati-hati dengan perkara ini kerana bahasa yang sama boleh mempunyai nilai moral yang berbeza mengikut konteks. “Membiarkan hidup” boleh menjadi rahmat apabila seseorang menyelamatkan orang yang tidak bersalah daripada pembunuhan. Tetapi “membiarkan hidup” juga boleh menjadi sebahagian daripada penindasan apabila ia dilakukan oleh penguasa yang sedang menentukan nasib suatu kaum. Oleh itu, nilai moral tindakan tidak boleh dinilai hanya berdasarkan satu perkataan tanpa melihat keseluruhan konteks. Dalam ayat ini, konteksnya sangat jelas bahawa tindakan tersebut merupakan sebahagian daripada penindasan.
Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ juga memberikan satu gambaran tentang bagaimana masyarakat boleh dipisahkan berdasarkan fungsi yang dianggap oleh penguasa. Anak lelaki menjadi sasaran pembunuhan, manakala perempuan dibiarkan hidup. Ini menunjukkan bahawa penguasa membuat klasifikasi terhadap manusia. Dari sudut kemanusiaan, klasifikasi sedemikian sangat berbahaya apabila digunakan untuk menentukan siapa yang berhak hidup. Manusia tidak boleh kehilangan hak hidup hanya kerana dia termasuk dalam kategori yang ditetapkan oleh penguasa. Kehidupan adalah hak yang tidak boleh dipermainkan.
Al-Quran menegaskan kesucian jiwa manusia dalam banyak tempat. Antara ayat yang terkenal ialah:
مِنْ أَجْلِ ذَٰلِكَ كَتَبْنَا عَلَىٰ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَن قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا
Maksudnya: Oleh sebab itu Kami tetapkan bagi Bani Isra’il bahawa sesiapa yang membunuh seseorang, bukan kerana orang itu membunuh orang lain atau kerana melakukan kerosakan di bumi, maka seolah-olah dia telah membunuh manusia seluruhnya; dan sesiapa yang memelihara kehidupan seseorang, maka seolah-olah dia telah memelihara kehidupan manusia seluruhnya.
Ayat ini memperlihatkan betapa seriusnya isu kehidupan manusia. Dalam konteks وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ, terdapat suatu ironi yang sangat kuat: perempuan-perempuan itu memang dibiarkan hidup, tetapi tindakan tersebut tidak menjadi perbuatan ihsan kerana ia berada dalam rangka kezaliman. Ini menunjukkan bahawa memelihara kehidupan dalam pengertian syariat bukan sekadar tidak membunuh. Ia juga berkait dengan keadilan, hak dan maruah manusia. Kehidupan yang dipelihara hendaklah dihormati, bukan dijadikan alat penguasaan.
Perkara ini juga memperlihatkan bahawa manusia boleh menyalahgunakan konsep kehidupan. Seseorang mungkin berkata bahawa dia tidak membunuh semua manusia, lalu menyangka dirinya telah berlaku baik. Tetapi jika dia menentukan kehidupan manusia untuk tujuan penindasan, tindakan itu tetap zalim. Fir‘awn membiarkan perempuan-perempuan hidup, tetapi itu tidak menjadikan sistemnya adil. Maka manusia hendaklah berhati-hati daripada menggunakan sebahagian tindakan baik untuk menutup kezaliman yang lain.
Dalam memahami penyataan tersebut, kita juga perlu menyedari bahawa al-Quran tidak menyebut bahawa perempuan-perempuan itu hidup dalam keadaan dihormati. Lafaznya hanya menyebut يَسْتَحْيِي, iaitu membiarkan hidup. Oleh itu, tidak tepat untuk memasukkan makna bahawa mereka diberikan kebebasan, pendidikan, perlindungan atau hak tertentu. Semua itu memerlukan dalil lain. Fokus kita hendaklah kekal kepada lafaz: mereka tidak dibunuh, dan tindakan itu dilakukan oleh Fir‘awn terhadap kelompok mereka dalam konteks penindasan.
Ini juga menunjukkan ketelitian al-Quran dalam memilih lafaz. Jika maksudnya ialah memuliakan, al-Quran mempunyai lafaz lain. Jika maksudnya ialah menyelamatkan daripada bahaya, ada lafaz lain. Tetapi di sini lafaz yang digunakan berkaitan dengan membiarkan hidup. Ini memberikan gambaran objektif tentang tindakan tersebut. Pembaca kemudian memahami nilai moral tindakan berdasarkan konteks. Inilah antara kekuatan bahasa al-Quran: lafaznya tepat dan tidak perlu dihias dengan makna yang tidak disebut.
Perkataan نِسَاءَهُمْ juga menunjukkan bahawa perempuan-perempuan itu mempunyai hubungan dengan kaum mereka. ضمير هُمْ merujuk kepada kelompok yang disebut. Ini memperlihatkan bahawa identiti seseorang dalam masyarakat boleh menjadi sebab dia menjadi sasaran penindasan. Mereka tidak perlu melakukan sesuatu secara individu. Cukup kerana mereka merupakan perempuan daripada kelompok yang sedang ditindas. Ini adalah bentuk ketidakadilan yang sangat berat kerana seseorang dinilai bukan berdasarkan perbuatannya tetapi berdasarkan kelompoknya.
Prinsip keadilan Islam bertentangan dengan tindakan seperti itu. Allah berfirman:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ
Maksudnya: Wahai orang-orang yang beriman, hendaklah kamu menjadi orang yang benar-benar menegakkan keadilan kerana Allah, menjadi saksi dengan adil, dan janganlah kebencian kamu terhadap sesuatu kaum menyebabkan kamu tidak berlaku adil. Berlaku adillah, kerana ia lebih dekat kepada takwa.
Walaupun ayat ini bukan khusus tentang وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ, ia memberikan prinsip bahawa manusia tidak boleh memperlakukan suatu kaum dengan cara yang tidak adil kerana kebencian atau permusuhan. Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ menunjukkan suatu bentuk tindakan kolektif terhadap satu kelompok manusia, lalu prinsip keadilan ini membantu memahami betapa jauhnya tindakan zalim daripada keadilan yang Allah kehendaki.
Kita juga dapat memahami bahawa kehidupan perempuan-perempuan tersebut mempunyai nilai walaupun Fir‘awn memperlakukan mereka menurut kehendaknya. Nilai manusia tidak ditentukan oleh penguasa. Allah yang menciptakan manusia dan menentukan kemuliaannya berdasarkan ketaatan. Seorang manusia yang dihina oleh penguasa tetap mempunyai nilai sebagai makhluk Allah. Seorang manusia yang tidak mempunyai kuasa dunia tetap bukan manusia kelas rendah. Dengan demikian, kisah tersebut menolak anggapan bahawa kekuasaan dunia menentukan nilai seseorang.
Penyataan ini juga memberikan satu renungan yang kuat tentang perbezaan antara kuasa dan hak. Fir‘awn mungkin mempunyai kuasa untuk menentukan siapa yang hidup dan siapa yang mati, tetapi kemampuan tersebut bukan bukti bahawa dia mempunyai hak moral untuk melakukannya. Dalam kehidupan manusia, seseorang mungkin mampu melakukan sesuatu tetapi tetap tidak berhak melakukannya. Kekuasaan tanpa batas moral membawa kepada kezaliman. وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ menunjukkan keadaan apabila kuasa manusia digunakan untuk mengatur kehidupan manusia lain.
Dari sudut pendidikan keluarga, kisah ini juga mengingatkan bahawa keamanan keluarga merupakan nikmat yang besar. Ramai manusia mungkin tidak menyedari nilai keamanan apabila mereka hidup dalam keadaan normal. Tetapi apabila keamanan hilang, setiap urusan keluarga menjadi berat. Anak keluar rumah menjadi kebimbangan. Kelahiran menjadi kebimbangan. Pergaulan menjadi kebimbangan. Kehidupan harian menjadi penuh berjaga-jaga. Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ membuka gambaran tentang suatu masyarakat yang kehilangan keadaan normal tersebut.
Namun, kita juga tidak boleh berhenti pada kesedihan. Al-Quran menyebut kisah tersebut sebagai sebahagian daripada sejarah yang akhirnya memperlihatkan kekuasaan Allah. Ini bermakna penindasan manusia bukan penutup cerita. Allah boleh mengubah keadaan yang sangat berat. Tetapi harapan itu tidak boleh digunakan untuk meremehkan penderitaan mangsa. Sebaliknya, ia mengajar orang yang beriman supaya tidak berputus asa ketika melihat kezaliman dan supaya terus bergantung kepada Allah.
Dalam memahami perkataan يَسْتَحْيِي, kita juga boleh melihat hubungan antara kehidupan dan ujian. Kehidupan yang dipelihara tidak semestinya kehidupan yang mudah. Allah menguji manusia dengan pelbagai keadaan. Perempuan-perempuan tersebut berada dalam keadaan yang berat, tetapi mereka tetap hidup. Dari sudut perjalanan sejarah, kewujudan mereka merupakan sebahagian daripada kesinambungan Bani Isra’il. Allah tidak membiarkan kuasa Fir‘awn menjadi penentu mutlak terhadap masa depan kaum tersebut. Ini menunjukkan bahawa rancangan manusia tidak mengatasi ketetapan Allah.
Perkara ini mempunyai hubungan dengan hakikat bahawa manusia hanya menguasai sebab-sebab zahir. Fir‘awn mempunyai tentera, kekuasaan dan struktur pemerintahan, tetapi dia tidak memiliki ilmu tentang seluruh masa depan. Dia boleh melakukan tindakan tertentu pada waktu tertentu, tetapi dia tidak dapat menentukan keseluruhan perjalanan sejarah. Ini merupakan pelajaran aqidah yang besar daripada konteks lafaz tersebut. Manusia yang zalim boleh mempunyai kuasa yang besar, tetapi kuasa itu tetap terbatas.
Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ juga menunjukkan bahawa al-Quran memberi perhatian kepada perempuan dalam kisah penindasan. Mereka tidak dilupakan. Ini penting kerana apabila sejarah ditulis berdasarkan kuasa, perhatian kadang-kadang hanya diberikan kepada raja, tentera dan pemimpin. Tetapi al-Quran menyebut perempuan-perempuan yang mengalami kesan daripada kekuasaan tersebut. Ini memperlihatkan bahawa ukuran sejarah al-Quran bukan hanya siapa yang memegang kuasa, tetapi juga bagaimana manusia yang berada di bawah kuasa tersebut diperlakukan.
Dengan menyebut نِسَاءَهُمْ, al-Quran mengembalikan perhatian kepada manusia yang menjadi mangsa. Fir‘awn ialah penguasa, tetapi perempuan-perempuan itu ialah manusia yang hidup di bawah kekuasaannya. Ini memberikan perspektif moral yang sangat penting. Kehebatan kerajaan tidak dinilai hanya melalui kemegahan istana atau kekuatan tentera. Cara pemerintah memperlakukan manusia yang lemah merupakan antara ukuran yang sangat penting dalam menilai keadaan masyarakat. Penyataan ini menunjukkan betapa beratnya apabila golongan yang lemah kehilangan perlindungan daripada kezaliman.
Walaupun fokus utama kita ialah وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ, perkataan tersebut juga mengingatkan bahawa perempuan-perempuan itu tidak memilih keadaan mereka. Mereka tidak menentukan sistem pemerintahan Fir‘awn. Mereka tidak memilih untuk berada dalam penindasan. Mereka menerima kesan daripada kuasa yang berada di atas mereka. Ini menunjukkan bahawa orang yang lemah sering menjadi pihak yang paling terkesan apabila kuasa digunakan tanpa keadilan. Oleh itu, orang yang memegang kuasa hendaklah lebih takut kepada Allah kerana setiap kuasa akan dipersoalkan.
Allah berfirman:
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُم بَيْنَ النَّاسِ أَن تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ
Maksudnya: Sesungguhnya Allah menyuruh kamu menyampaikan amanah kepada ahlinya, dan apabila kamu menghukum antara manusia, hendaklah kamu menghukum dengan adil.
Ayat ini menunjukkan bahawa kuasa dan tanggungjawab merupakan amanah. Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ pula memperlihatkan contoh apabila kuasa tidak digunakan menurut keadilan. Maka perbezaannya sangat jelas: pemerintahan yang benar sepatutnya memelihara hak manusia, sedangkan pemerintahan Fir‘awn dalam kisah ini digambarkan melakukan penindasan.
Kehidupan perempuan-perempuan tersebut juga mengajar bahawa seseorang tidak boleh mengukur keselamatan hanya dengan ketiadaan kematian. Keselamatan mempunyai makna yang lebih luas. Manusia memerlukan kebebasan daripada ketakutan, maruah, keluarga dan keamanan. Dalam kisah tersebut, perempuan-perempuan itu hidup tetapi masyarakat mereka mengalami tekanan. Maka perkataan “hidup” dan “selamat” tidak boleh dianggap sinonim. Ini merupakan satu pelajaran penting daripada lafaz يَسْتَحْيِي.
Begitu juga “tidak dibunuh” dan “dihormati” bukan perkara yang sama. Fir‘awn tidak membunuh perempuan-perempuan itu, tetapi konteks tidak menggambarkan penghormatan. Oleh itu, seseorang tidak boleh membanggakan dirinya hanya kerana dia tidak melakukan satu bentuk kezaliman sedangkan dia melakukan bentuk kezaliman yang lain. Keadilan menuntut seseorang menghormati manusia secara menyeluruh. Ini merupakan renungan moral yang sangat penting daripada penyataan tersebut.
Dalam kehidupan masyarakat, kuasa yang menentukan siapa yang hidup dan siapa yang mati boleh menghasilkan ketidakseimbangan yang mendalam. Orang yang mempunyai kuasa akan menjadi pusat keputusan, sementara rakyat kehilangan kemampuan untuk menentukan masa depan mereka. Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ menunjukkan salah satu bentuk keadaan tersebut. Perempuan-perempuan tersebut tidak disebut sebagai pihak yang mempunyai pilihan, tetapi sebagai objek kepada tindakan penguasa. Ini memperlihatkan bahawa kezaliman bukan sekadar penggunaan kekerasan fizikal, tetapi juga penghapusan kebebasan menentukan nasib sendiri.
Walaupun demikian, kita perlu menjaga batas dalam menafsirkan keadaan tersebut. Tidak semua bentuk ketidakbebasan semestinya sama dengan apa yang dialami oleh Bani Isra’il. Kisah tersebut mempunyai konteks sejarahnya sendiri. Yang dapat kita ambil ialah prinsip bahawa manusia tidak boleh memperlakukan kehidupan orang lain sebagai milik dirinya. Prinsip ini kekal benar dalam setiap zaman, sedangkan penerapan terhadap sesuatu kes memerlukan penelitian.
Penyataan ini juga boleh direnungkan dari sudut hubungan antara lelaki dan perempuan dalam kesinambungan masyarakat. Apabila satu generasi lelaki dibunuh, perempuan-perempuan yang hidup menjadi sebahagian daripada generasi yang meneruskan kehidupan. Ini menunjukkan bahawa masyarakat tidak boleh difahami hanya berdasarkan lelaki atau perempuan secara terpisah. Kehidupan sosial bergantung pada hubungan antara anggota masyarakat. Oleh itu, tindakan terhadap satu kelompok akan memberi kesan kepada kelompok lain. Dalam konteks ini, نِسَاءَهُمْ mempunyai makna yang lebih luas daripada sekadar “wanita mereka”; ia menunjukkan sebahagian daripada masyarakat yang masih terus hidup selepas berlaku tindakan yang sangat berat.
Kita juga dapat melihat bahawa perkataan tersebut memberikan gambaran tentang kesinambungan walaupun dalam keadaan penindasan. Selagi perempuan-perempuan itu hidup, masyarakat belum terhapus. Kehidupan masih ada. Anak-anak masih boleh lahir dan keluarga masih boleh diteruskan menurut ketentuan Allah. Dengan demikian, lafaz يَسْتَحْيِي juga boleh dilihat sebagai sebahagian daripada gambaran bahawa kehidupan tidak mudah dimatikan oleh kehendak manusia. Fir‘awn boleh mengancam, tetapi dia tidak menguasai seluruh takdir manusia.
Ini mengingatkan orang beriman supaya tidak menganggap kekuasaan manusia sebagai sesuatu yang mutlak. Dalam keadaan dunia, manusia boleh melihat pemerintah tertentu sangat kuat, tentera sangat besar, harta sangat banyak dan sistem sangat kukuh. Tetapi semua itu tetap berada di bawah kehendak Allah. Kisah Fir‘awn merupakan bukti sejarah bahawa kuasa yang sangat besar tetap boleh runtuh. Namun, sekali lagi, tumpuan kita bukan pada kisah kejatuhan Fir‘awn secara keseluruhan, tetapi pada makna bahawa penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ menggambarkan satu tahap kekuasaan manusia yang cuba menentukan kehidupan orang lain.
Perkataan يَسْتَحْيِي juga mengingatkan kita bahawa kehidupan adalah sesuatu yang Allah muliakan. Allah menyebut manusia sebagai khalifah di bumi dan memberikan kepada manusia tanggungjawab untuk membina, bukan merosakkan. Apabila seseorang mengambil hak untuk menentukan kehidupan orang lain secara zalim, dia telah menyalahgunakan amanah kekuasaan. Oleh itu, penyataan tersebut bukan hanya kisah tentang apa yang berlaku dahulu, tetapi juga peringatan kepada manusia agar tidak mengulangi sifat kezaliman tersebut.
Perempuan-perempuan yang disebut dalam ayat itu juga mempunyai hak untuk hidup tanpa menjadi alat kepada kepentingan penguasa. Mereka bukan sekadar “perempuan daripada kaum tertentu”. Mereka adalah manusia yang mempunyai nyawa dan maruah. Dengan menyebut mereka sebagai نِسَاءَهُمْ, al-Quran memperlihatkan mereka dalam identiti sosial mereka, tetapi hakikat kemanusiaan mereka tetap tidak hilang. Ini penting kerana penindasan sering bermula apabila manusia berhenti melihat orang lain sebagai manusia dan mula melihat mereka hanya sebagai anggota kelompok yang harus dikawal.
Dalam konteks ini, ضمير هُمْ juga mempunyai nilai yang menarik. Ia menunjukkan hubungan pemilikan bahasa antara kelompok dan perempuan-perempuan mereka, tetapi tidak bermaksud perempuan-perempuan itu dimiliki sebagai harta. Ia adalah bentuk sandaran bahasa yang menghubungkan mereka dengan kelompok tersebut. Kita tidak boleh menjadikan ضمير tersebut sebagai dalil bahawa perempuan-perempuan itu merupakan milik manusia lain. Bahasa Arab menggunakan sandaran sedemikian untuk menunjukkan hubungan dan pertalian, bukan semestinya pemilikan benda. Maka نِسَاءَهُمْ bermaksud perempuan-perempuan daripada kalangan mereka.
Ini penting supaya tidak berlaku salah faham terhadap lafaz. Perempuan-perempuan itu bukan “milik Fir‘awn” hanya kerana disebut نِسَاءَهُمْ. Yang dimaksudkan ialah perempuan-perempuan mereka, iaitu perempuan daripada kelompok yang disebut. Fir‘awn ialah pelaku tindakan يَسْتَحْيِي, bukan pemilik hakiki terhadap kehidupan mereka. Hakikatnya, kehidupan mereka tetap milik Allah dari sudut penciptaan dan ketentuan. Ini menguatkan lagi perbezaan antara kuasa manusia dan kekuasaan Allah.
Penyataan tersebut juga mengajar tentang pentingnya menjaga bahasa ketika membicarakan al-Quran. Kita tidak boleh menterjemahkan secara kasar sehingga makna moral berubah. “Fir‘awn menyelamatkan wanita mereka” bukan terjemahan yang tepat. “Fir‘awn memelihara wanita mereka” juga boleh menimbulkan gambaran yang terlalu positif. Maksud yang lebih dekat ialah “Fir‘awn membiarkan perempuan-perempuan mereka hidup” atau “dia membiarkan perempuan-perempuan mereka terus hidup.” Terjemahan ini mengekalkan fakta bahawa mereka tidak dibunuh tanpa menambah unsur belas kasihan yang tidak dinyatakan.
Perkataan يَسْتَحْيِي juga perlu dibezakan daripada kata yang bermaksud memberikan kehidupan dalam pengertian mencipta. Fir‘awn tidak menciptakan kehidupan perempuan-perempuan itu. Dia hanya membiarkan mereka hidup. Ini merupakan perkara aqidah yang sangat penting. Allah sahaja Yang mencipta kehidupan. Manusia hanya boleh menyebabkan kematian atau menahan diri daripada melakukan pembunuhan, tetapi dia tidak memiliki kuasa mencipta nyawa daripada tiada. Maka penggunaan perkataan tersebut tidak boleh difahami bahawa Fir‘awn mempunyai kuasa mutlak menghidupkan.
Kehidupan yang disebut di sini adalah kehidupan yang sudah ada. Fir‘awn menentukan bahawa perempuan-perempuan itu tidak dibunuh. Jadi, perbuatannya ialah mengekalkan keadaan hidup mereka secara zahir, bukan mencipta kehidupan. Ini sekali lagi menunjukkan bahawa manusia hanya berurusan dengan sebab-sebab yang zahir. Hakikat kehidupan tetap berada di bawah kekuasaan Allah. Jika Allah menghendaki sesuatu berlaku, tiada manusia mampu menghalangnya secara mutlak.
Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ juga memperlihatkan bahawa kezaliman boleh menjadi sangat terancang tanpa perlu kita memasukkan teori yang tidak disebut oleh al-Quran. Cukuplah melihat perbezaan antara anak lelaki dan perempuan. Terdapat pola yang jelas. Perkara ini menunjukkan bahawa tindakan tersebut bukan semata-mata letupan emosi atau peristiwa spontan. Ia merupakan sebahagian daripada tindakan penguasa terhadap masyarakat. Namun, apabila membincangkan sebab atau tujuan khusus, kita perlu berpegang kepada apa yang disebut oleh nas. Kita tidak boleh menetapkan setiap motif sebagai fakta jika ayat tidak menyatakannya.
Yang jelas ialah kesannya terhadap masyarakat. Perempuan-perempuan hidup, tetapi hidup dalam masyarakat yang ditindas. Mereka menjadi sebahagian daripada struktur sosial yang sedang mengalami kehilangan. Ini sudah cukup untuk memahami beratnya lafaz tersebut. Kita tidak memerlukan spekulasi tentang setiap niat Fir‘awn untuk melihat kezaliman yang digambarkan.
Dalam hubungan dengan kehidupan keluarga, penyataan ini juga mengingatkan bahawa manusia tidak boleh memisahkan hak wanita daripada keselamatan keluarga. Apabila perempuan menjadi sasaran tindakan pemerintah, kesan itu sampai kepada keluarga. Dalam masyarakat yang sihat, wanita mempunyai hak untuk hidup aman dan membina keluarga. Dalam masyarakat yang ditindas, kehidupan keluarga boleh menjadi alat kawalan. Maka menjaga keluarga daripada ketakutan dan penindasan merupakan sebahagian daripada keadilan sosial.
Islam sangat menekankan pemeliharaan keluarga. Namun, keluarga bukan sekadar struktur sosial; ia juga amanah. Anak-anak mempunyai hak untuk dijaga. Ibu mempunyai hak untuk dihormati. Bapa mempunyai tanggungjawab. Apabila kekuasaan luar menghancurkan hubungan ini, kerosakan yang berlaku bukan sahaja kepada individu tetapi kepada masyarakat. Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ berada dalam gambaran yang menunjukkan bahawa kuasa Fir‘awn telah memasuki ruang kehidupan keluarga Bani Isra’il.
Kita juga boleh melihat bahawa perempuan-perempuan yang disebut tidak disebut sebagai penyebab kepada apa yang berlaku. Mereka ialah pihak yang terkena tindakan. Ini mengajar bahawa seseorang tidak boleh dijadikan mangsa hanya kerana dia berada dalam kelompok tertentu. Keadilan memerlukan manusia menilai berdasarkan perbuatan dan hak, bukan sekadar keturunan atau kelompok. Prinsip ini sangat penting dalam kehidupan masyarakat supaya permusuhan tidak berubah menjadi penindasan terhadap orang yang tidak bersalah.
Dalam keadaan penindasan, kadang-kadang seseorang tidak mempunyai kemampuan untuk melawan secara zahir. Tetapi al-Quran menunjukkan bahawa kelemahan zahir tidak bermaksud kelemahan di sisi Allah. Perempuan-perempuan Bani Isra’il yang disebut sebagai نِسَاءَهُمْ berada di bawah kuasa Fir‘awn, tetapi mereka tetap berada dalam pengetahuan Allah. Tiada satu pun penderitaan mereka yang tersembunyi daripada Allah. Ini merupakan penghiburan yang besar kepada orang yang dizalimi: kuasa manusia mungkin tidak melihat mereka, tetapi Allah melihat mereka.
Allah berfirman:
وَلَا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ غَافِلًا عَمَّا يَعْمَلُ الظَّالِمُونَ
Maksudnya: Dan janganlah engkau menyangka bahawa Allah lalai terhadap apa yang dilakukan oleh orang-orang yang zalim.
Ayat ini memberikan prinsip yang sangat kuat. Dalam konteks penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ, perempuan-perempuan yang berada di bawah kekuasaan Fir‘awn tidak berada di luar pengawasan Allah. Walaupun manusia yang berkuasa boleh menentukan sesuatu secara zahir, Allah mengetahui semuanya. Ini memberi dimensi aqidah yang sangat penting kepada kisah tersebut.
Penyataan tersebut juga mengajar bahawa kehidupan manusia boleh menjadi ujian bagi orang yang berkuasa dan bagi orang yang ditindas. Fir‘awn diuji dengan kuasa. Bani Isra’il diuji dengan penindasan. Perempuan-perempuan yang hidup diuji dengan keadaan masyarakat mereka. Maka kehidupan tidak hanya mengandungi ujian bagi orang yang kehilangan, tetapi juga bagi orang yang mempunyai kuasa. Orang yang mempunyai kuasa akan dipersoalkan bagaimana dia menggunakan kuasa tersebut. Orang yang lemah akan diuji dengan kesabaran dan pergantungan kepada Allah. Namun, ujian tidak bermakna kezaliman menjadi halal. Orang yang melakukan kezaliman tetap bertanggungjawab atas tindakannya.
Dalam hal ini, وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ memberikan satu peringatan kepada setiap manusia yang mempunyai kuasa walaupun kecil. Tidak semestinya seseorang menjadi raja untuk mempunyai kuasa. Ketua keluarga, majikan, pemimpin masyarakat dan sesiapa yang mempunyai kemampuan menentukan nasib orang lain semuanya perlu berhati-hati. Perbezaan besar antara manusia yang adil dan manusia yang zalim ialah cara dia menggunakan kuasa. Kuasa yang diberikan Allah merupakan amanah, bukan lesen untuk menekan manusia.
Namun, kita perlu mengekalkan fokus. Perbahasan ini bukan tentang hukum pemerintahan secara keseluruhan. Ia hanya mengambil pengajaran yang berkaitan dengan lafaz وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ. Lafaz tersebut menunjukkan bahawa Fir‘awn membiarkan perempuan-perempuan Bani Isra’il hidup dalam rangka tindakan penindasan. Daripada sini kita memahami bahawa kuasa terhadap kehidupan manusia merupakan amanah yang sangat berat dan tidak boleh disalahgunakan.
Perkataan نِسَاءَهُمْ juga mengingatkan bahawa perempuan mempunyai kedudukan penting dalam kesinambungan masyarakat. Apabila suatu kaum mengalami penindasan, kehidupan perempuan menjadi antara aspek yang menentukan sama ada masyarakat itu terus bertahan. Dalam kisah tersebut, perempuan-perempuan itu masih hidup. Ini bermakna kehidupan masyarakat masih mempunyai kesinambungan. Walaupun generasi lelaki menjadi sasaran, kehidupan belum terhapus. Allah mempunyai ketentuan-Nya sendiri terhadap perjalanan Bani Isra’il.
Ini memberikan satu renungan bahawa manusia mungkin merancang untuk melemahkan suatu kaum, tetapi Allah boleh menentukan hasil yang berbeza. Fir‘awn boleh membuat keputusan untuk membunuh anak-anak lelaki dan membiarkan perempuan-perempuan hidup, tetapi dia tidak dapat mengawal seluruh perjalanan keturunan dan sejarah. Ini menunjukkan keterbatasan kuasa manusia. Manusia hanya melihat masa yang dekat, sedangkan Allah mengetahui keseluruhan perjalanan kehidupan.
Penyataan tersebut juga menunjukkan bahawa sejarah manusia bukan hanya sejarah orang yang menang secara zahir. Orang yang dizalimi boleh kelihatan lemah pada satu ketika tetapi tetap mempunyai kedudukan besar dalam ketentuan Allah. Perempuan-perempuan yang disebut dalam ayat mungkin berada di bawah kuasa Fir‘awn, tetapi kisah mereka menjadi sebahagian daripada al-Quran yang dibaca sepanjang zaman. Sebaliknya, kekuasaan Fir‘awn yang besar menjadi contoh kesombongan dan kezaliman. Ini menunjukkan bahawa ukuran sebenar kejayaan bukan semata-mata kuasa dunia.
Dalam memahami lafaz يَسْتَحْيِي, kita juga perlu memahami bahawa membiarkan hidup merupakan tindakan yang secara zahir berlawanan dengan membunuh. Tetapi dalam konteks ini, kedua-duanya berada dalam satu struktur tindakan. Ini menunjukkan bahawa kehidupan dan kematian dalam tangan manusia boleh menjadi sebahagian daripada alat kuasa. Seseorang yang benar-benar menghormati kehidupan tidak akan memilih siapa yang boleh hidup berdasarkan kehendak politiknya. Dia akan mengakui bahawa setiap manusia mempunyai hak yang Allah tetapkan.
Oleh itu, pengajaran daripada lafaz ini bukan sekadar “jangan bunuh wanita”. Pengajarannya lebih luas: jangan jadikan kehidupan manusia sebagai alat kekuasaan. Jangan menganggap nyawa manusia sebagai sesuatu yang boleh diatur sesuka hati. Jangan membezakan nilai manusia berdasarkan kelompoknya. Jangan menilai orang yang lemah sebagai tidak mempunyai hak. Jangan menggunakan kuasa untuk menanam ketakutan dalam keluarga. Semua pengajaran ini masih kembali kepada makna وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ.
Penyataan ini juga boleh mengajar manusia tentang pentingnya memahami konteks ketika membaca al-Quran. Jika seseorang hanya membaca يَسْتَحْيِي dan berhenti di situ, dia mungkin melihatnya sebagai perkataan yang baik kerana ia berkaitan dengan kehidupan. Tetapi apabila dibaca bersama نِسَاءَهُمْ dan konteks penindasan, gambaran berubah. Ini menunjukkan bahawa satu perkataan tidak boleh dipisahkan daripada susunan ayat. Makna al-Quran mesti dibaca dengan teliti, bukan berdasarkan terjemahan satu kata semata-mata.
Begitu juga seseorang tidak boleh mengambil وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ sebagai bukti bahawa Fir‘awn mempunyai sifat belas kasihan kepada wanita. Konteks tidak menyokong kesimpulan itu. Dia membiarkan mereka hidup sebagai sebahagian daripada tindakan terhadap Bani Isra’il. Perbuatan yang sama secara zahir, iaitu tidak membunuh, boleh mempunyai nilai moral yang berbeza bergantung kepada tujuan dan konteks. Maka memahami al-Quran memerlukan ketelitian dan tidak cukup dengan membaca terjemahan secara terpisah.
Kita juga dapat melihat bahawa al-Quran tidak menyatakan “Fir‘awn menyelamatkan perempuan-perempuan mereka”. Ini penting. Perkataan yang dipilih menggambarkan realiti tanpa memperindah tindakan. Mereka hidup kerana tidak dibunuh. Tetapi kehidupan itu bukan disebut sebagai penyelamatan daripada penindasan. Ini menjadikan lafaz tersebut sangat tepat. Al-Quran tidak menisbahkan kepada Fir‘awn sifat yang tidak layak baginya. Ia hanya menyebut apa yang dilakukannya.
Dari sudut renungan, ini juga mengajar kita supaya tidak menilai seseorang hanya berdasarkan satu perbuatan yang kelihatan baik. Seseorang mungkin tidak melakukan satu jenis kezaliman tetapi melakukan kezaliman lain. Keutuhan akhlak memerlukan keadilan secara menyeluruh. Fir‘awn membiarkan perempuan hidup tetapi pada masa yang sama menjalankan penindasan terhadap Bani Isra’il. Maka satu tindakan yang kelihatan “kurang buruk” tidak menjadikan keseluruhan sistemnya baik.
Perempuan-perempuan yang disebut juga mempunyai hubungan dengan generasi akan datang. Kehidupan mereka memastikan bahawa masyarakat tidak terputus sepenuhnya. Ini menunjukkan bahawa walaupun manusia berusaha mengawal masa depan melalui kekerasan, Allah tetap mempunyai ketentuan yang tidak dapat dihalang. Dari sudut iman, orang yang dizalimi tidak sepatutnya menganggap bahawa kuasa penindas mempunyai kata akhir. Kata akhir berada di tangan Allah.
Namun, harapan kepada Allah tidak bermaksud manusia boleh membiarkan kezaliman tanpa usaha. Islam memerintahkan keadilan dan melarang kezaliman. Kisah Fir‘awn menjadi pengajaran supaya manusia tidak menjadi seperti orang yang menyalahgunakan kuasa. Ia juga menjadi penghiburan kepada orang yang tertindas bahawa Allah mengetahui keadaan mereka. Dengan demikian, penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ membawa dua dimensi: pendedahan terhadap kezaliman dan peringatan tentang kekuasaan Allah.
Jika kita melihat perkataan يَسْتَحْيِي dari sudut kehidupan manusia, kita akan mendapati bahawa kehidupan bukan hanya lawan kepada kematian. Kehidupan ialah ruang untuk manusia beribadah, membina keluarga, mencari rezeki, menuntut ilmu dan mengenal Allah. Apabila seorang penguasa mengawal kehidupan manusia secara zalim, dia bukan sekadar mengawal tubuh, tetapi mengganggu ruang manusia untuk menjalani amanah kehidupan. Oleh itu, memelihara kehidupan merupakan salah satu perkara besar dalam syariat.
Dalam konteks perempuan-perempuan Bani Isra’il, mereka dibiarkan hidup, tetapi kehidupan mereka berada dalam keadaan yang tidak normal. Ini menunjukkan bahawa tujuan syariat bukan sekadar memastikan manusia tidak mati, tetapi juga memelihara manusia daripada kezaliman. Kehidupan yang aman, maruah yang terpelihara dan hak yang dihormati semuanya merupakan perkara yang penting. Maka memahami يَسْتَحْيِي secara mendalam membantu kita membezakan antara sekadar kelangsungan fizikal dan kehidupan yang dihormati.
Penyataan tersebut juga memberikan perhatian kepada kelompok yang sering menjadi mangsa apabila kuasa menjadi zalim, iaitu keluarga. Apabila penguasa menyerang anak-anak dan mengawal perempuan, keluarga menjadi rosak. Ini kerana keluarga merupakan benteng utama kehidupan masyarakat. Apabila keluarga lemah, masyarakat turut menjadi lemah. Maka kezaliman terhadap keluarga mempunyai kesan yang jauh lebih luas daripada satu kejadian individu.
Dalam keadaan yang digambarkan, perempuan-perempuan itu hidup dalam masyarakat yang telah kehilangan sebahagian anak lelakinya. Mereka mungkin membawa tanggungjawab yang lebih berat kerana struktur keluarga telah terganggu. Tetapi sekali lagi, kita tidak perlu menetapkan perincian tertentu yang tidak disebut. Cukuplah kita memahami bahawa membiarkan perempuan hidup selepas berlaku tindakan terhadap anak lelaki bermaksud kehidupan mereka berjalan dalam keadaan masyarakat yang telah mengalami kerosakan besar.
Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ juga menunjukkan bahawa penindasan boleh mempunyai kesan jangka panjang. Kematian seseorang berlaku pada satu ketika, tetapi kehilangan yang ditinggalkan boleh berpanjangan. Keluarga terus mengingati orang yang hilang. Masyarakat terus merasai kekurangan generasi. Anak-anak yang tinggal membesar dengan sejarah kehilangan. Maka tindakan yang berlaku dalam satu tempoh boleh mempengaruhi generasi yang akan datang.
Dalam hal ini, al-Quran tidak memerlukan cerita panjang untuk menjadikan pembaca memahami beratnya keadaan. Hanya dengan menyebut bahawa perempuan-perempuan mereka dibiarkan hidup, pembaca yang memahami konteks sudah dapat melihat bahawa kehidupan itu berlaku selepas tindakan berat terhadap masyarakat mereka. Inilah kekuatan ringkasnya lafaz al-Quran. Ia memberikan fakta yang tepat dan membiarkan manusia merenungkan implikasinya.
Penyataan tersebut juga mengajar bahawa orang yang masih hidup selepas sesuatu kezaliman tidak boleh dilupakan. Dalam banyak keadaan, perhatian manusia hanya diberikan kepada orang yang telah mati. Tetapi orang yang hidup membawa kesan kezaliman dalam jangka panjang. Perempuan-perempuan Bani Isra’il yang disebut dalam ayat menjadi contoh bahawa mangsa kezaliman bukan hanya mereka yang kehilangan nyawa. Mereka yang terus hidup juga mempunyai kisah, penderitaan dan ujian mereka sendiri.
Dari sudut hubungan antara ibu dan anak, keadaan seperti ini sangat berat. Seorang ibu secara fitrah mempunyai hubungan yang kuat dengan anak. Apabila masyarakat hidup dalam ketakutan terhadap keselamatan anak-anak, hubungan ibu-anak menjadi ruang yang turut dipenuhi kebimbangan. Walaupun ayat tidak menceritakan emosi seorang ibu secara khusus, kita boleh memahami secara manusiawi bahawa ancaman terhadap anak memberi kesan kepada ibu. Oleh itu, tindakan terhadap generasi muda akhirnya memberi kesan kepada perempuan yang terus hidup.
Penyataan نِسَاءَهُمْ juga menolak gambaran bahawa penindasan hanya berlaku kepada lelaki kerana perempuan-perempuan tidak dibunuh. Mereka tetap berada dalam lingkungan penindasan. Ini penting kerana penindasan boleh mempunyai bentuk yang berbeza. Tidak semua mangsa mengalami jenis kekerasan yang sama. Ada yang kehilangan nyawa, ada yang kehilangan keluarga, ada yang hidup dalam ketakutan dan ada yang kehilangan kebebasan. Ayat tersebut menyebut satu bentuk yang khusus kepada perempuan-perempuan itu, iaitu mereka dibiarkan hidup.
Dalam keadaan tertentu, hidup dalam sistem yang menindas boleh menjadi ujian yang panjang. Seseorang mungkin perlu bangun setiap hari dan meneruskan kehidupan walaupun keadaan tidak aman. Ini memerlukan kesabaran. Dalam aqidah Islam, sabar bukan bermaksud menganggap kezaliman sebagai baik. Sabar bermaksud tetap berada dalam ketaatan kepada Allah dan tidak membalas kezaliman dengan kezaliman. Kisah Bani Isra’il memberikan banyak pengajaran tentang hal ini, tetapi kita tidak perlu keluar daripada fokus ayat.
Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ juga mengingatkan bahawa Allah mengetahui keadaan manusia yang lemah. Perempuan-perempuan itu tidak disebut dengan nama seorang demi seorang, tetapi Allah memasukkan mereka ke dalam al-Quran sebagai sebahagian daripada sejarah umat manusia. Ini sendiri merupakan bentuk perhatian yang sangat besar. Mereka tidak hilang daripada pengetahuan Allah. Apa yang berlaku kepada mereka menjadi ayat yang dibaca oleh manusia sepanjang zaman.
Dari sudut bahasa, penggunaan ضمير هُمْ juga memberikan hubungan dengan kaum yang disebut. Ini menunjukkan bahawa perempuan-perempuan itu bukan kelompok asing daripada masyarakat tersebut. Mereka ialah sebahagian daripada keluarga dan komuniti yang sama. Oleh itu, apabila kita membaca نِسَاءَهُمْ, kita boleh memahami bahawa tindakan terhadap mereka ialah tindakan terhadap sebahagian daripada masyarakat yang sama. Ia bukan sekadar tindakan terhadap individu tanpa hubungan sosial.
Penyataan tersebut juga mempunyai nilai dalam memahami bagaimana al-Quran menceritakan sejarah. Al-Quran tidak bertujuan memberikan semua butiran sejarah seperti sebuah catatan kronologi. Ia memilih peristiwa dan ungkapan yang membawa pengajaran. Oleh itu, satu penyataan seperti وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ perlu dibaca sebagai ungkapan yang mempunyai nilai moral dan aqidah, bukan sekadar catatan bahawa perempuan-perempuan itu tidak dibunuh. Ia menunjukkan struktur kezaliman dan keterbatasan kuasa manusia.
Dalam kehidupan hari ini, pengajaran daripada lafaz ini boleh diambil pada tingkat prinsip tanpa mengaitkannya secara sembrono dengan individu tertentu. Setiap masyarakat perlu menjaga agar perempuan, kanak-kanak dan keluarga tidak menjadi mangsa penyalahgunaan kuasa. Pemerintah dan orang yang berkuasa perlu menyedari bahawa manusia yang berada di bawah tanggungjawab mereka bukan harta mereka. Mereka ialah amanah Allah. Kehidupan mereka mempunyai kehormatan yang mesti dijaga.
Namun, perbahasan ini tidak bermaksud bahawa setiap keadaan moden sama dengan kisah Fir‘awn. Kisah al-Quran perlu difahami dalam konteksnya. Prinsip keadilan boleh diambil, tetapi penerapan kepada peristiwa tertentu memerlukan ilmu dan bukti. Ini penting supaya ayat al-Quran tidak digunakan secara sembarangan untuk menuduh manusia. Fokus yang tepat ialah memahami lafaz dan pengajarannya.
Pada akhirnya, وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ merupakan penyataan yang sangat padat tetapi mengandungi gambaran luas tentang kehidupan manusia di bawah penindasan. يَسْتَحْيِي menunjukkan tindakan membiarkan hidup. نِسَاءَهُمْ menunjukkan perempuan-perempuan daripada kelompok yang sedang ditindas. Apabila kedua-duanya digabungkan, kita mendapat gambaran tentang perempuan-perempuan Bani Isra’il yang dibiarkan hidup dalam suatu struktur kekuasaan yang menindas. Kehidupan mereka tidak digambarkan sebagai hadiah daripada belas kasihan, tetapi sebagai sebahagian daripada dasar yang dikenakan oleh Fir‘awn. Inilah perkara pertama yang perlu dipelihara dalam memahami lafaz tersebut.
Daripada lafaz itu kita memahami bahawa kehidupan manusia tidak boleh dijadikan alat kekuasaan. Seseorang yang mempunyai kuasa untuk menentukan nasib orang lain hendaklah takut kepada Allah. Membiarkan seseorang hidup tidak secara automatik menjadi bukti bahawa seseorang telah berlaku adil. Yang menjadi ukuran ialah bagaimana kehidupan itu dihormati, bagaimana hak manusia dijaga dan bagaimana kuasa digunakan. Fir‘awn menjadi contoh bagaimana kekuasaan boleh digunakan dengan cara yang zalim apabila manusia menjadikan dirinya seolah-olah mempunyai hak mutlak terhadap orang lain.
Kita juga memahami bahawa perempuan-perempuan yang hidup selepas berlakunya penindasan merupakan sebahagian daripada mangsa kezaliman walaupun mereka tidak kehilangan nyawa. Mereka membawa kesan kehilangan keluarga, perubahan masyarakat dan ketakutan. Ini mengajar bahawa kesan kezaliman tidak boleh diukur hanya dengan kematian. Orang yang hidup juga boleh menanggung penderitaan yang panjang. Maka manusia hendaklah berusaha menjaga keamanan dan keluarga daripada segala bentuk kezaliman.
Kita memahami bahawa نِسَاءَهُمْ ialah kelompok manusia yang mempunyai hubungan dengan masyarakat Bani Isra’il. Mereka bukan sekadar objek sejarah. Mereka adalah manusia yang hidup di tengah-tengah perubahan besar yang dipaksakan oleh penguasa. Penyebutan mereka dalam al-Quran menunjukkan bahawa kehidupan golongan yang lemah tidak terlepas daripada perhatian Allah. Ini memberikan pengajaran bahawa Allah mengetahui penderitaan manusia walaupun manusia yang berkuasa cuba menutupnya.
Kita memahami bahawa kata يَسْتَحْيِي tidak bermaksud menyelamatkan dalam pengertian membebaskan atau memuliakan. Ia bermaksud membiarkan hidup. Perbezaan ini sangat penting. Jangan ditambah kepada ayat sesuatu yang tidak disebut. Fir‘awn tidak dipuji kerana membiarkan perempuan hidup. Sebaliknya, tindakan tersebut berada dalam rangka penindasan. Dengan itu, bahasa al-Quran mesti dibaca dengan tepat dan konteksnya mesti dijaga.
Kita juga memahami bahawa kehidupan perempuan-perempuan tersebut mempunyai nilai kesinambungan. Mereka tetap hidup walaupun kuasa Fir‘awn menekan Bani Isra’il. Ini menunjukkan bahawa manusia boleh merancang untuk menguasai suatu kaum, tetapi Allah tetap mempunyai ketetapan-Nya. Kuasa manusia terbatas. Allah sahaja Yang mempunyai kekuasaan mutlak. Oleh sebab itu, orang yang dizalimi tidak boleh menganggap bahawa kekuasaan penindas merupakan kekuasaan terakhir. Dan orang yang mempunyai kuasa tidak boleh menganggap bahawa kekuasaannya akan kekal.
Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ juga mengajar bahawa keluarga merupakan ruang yang sangat penting dalam kehidupan manusia. Apabila keluarga menjadi sasaran penindasan, masyarakat turut menerima kerosakan. Perempuan-perempuan yang disebut membawa hubungan kekeluargaan dan sosial. Kehidupan mereka berkaitan dengan kehidupan generasi yang lain. Maka menjaga keluarga daripada ketakutan dan penindasan merupakan perkara yang sangat besar dalam pembinaan masyarakat.
Allah berfirman:
وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَجَعَلَ لَكُم مِّنْ أَزْوَاجِكُم بَنِينَ وَحَفَدَةً وَرَزَقَكُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ
Maksudnya: Dan Allah menjadikan bagi kamu pasangan-pasangan daripada diri kamu sendiri, dan menjadikan bagi kamu daripada pasangan-pasangan kamu itu anak-anak dan cucu-cucu, serta memberikan rezeki kepada kamu daripada perkara-perkara yang baik.
Ayat ini menunjukkan bahawa keluarga, anak dan keturunan merupakan antara nikmat Allah kepada manusia. Maka tindakan yang merosakkan kehidupan keluarga merupakan tindakan yang sangat berat. Penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ berada dalam kisah yang menunjukkan bagaimana struktur keluarga Bani Isra’il mengalami tekanan akibat dasar Fir‘awn.
Akhirnya, lafaz وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ mengajar kita bahawa manusia tidak boleh menjadi seperti Fir‘awn dalam memperlakukan kehidupan orang lain menurut hawa nafsu dan kepentingan kuasa. Kehidupan bukan milik penguasa. Perempuan bukan alat pemerintahan. Keluarga bukan sasaran untuk mematahkan semangat sesuatu kaum. Anak-anak bukan mangsa yang boleh dikorbankan kerana permusuhan orang dewasa. Dan orang yang lemah tidak menjadi rendah nilainya hanya kerana mereka tidak mempunyai kuasa. Semua manusia adalah makhluk Allah dan akan kembali kepada Allah.
Penyataan yang pendek ini juga membawa satu hakikat yang sangat besar: kezaliman boleh berlaku melalui apa yang dilakukan dan melalui apa yang sengaja diatur. Fir‘awn tidak membunuh perempuan-perempuan tersebut, tetapi dia tetap mengatur keadaan mereka dalam sistem penindasan. Maka manusia hendaklah belajar melihat struktur kezaliman dengan lebih teliti. Jangan hanya melihat siapa yang dibunuh. Lihat juga siapa yang kehilangan keluarga, siapa yang hidup dalam ketakutan, siapa yang kehilangan kebebasan dan siapa yang dipaksa menjalani kehidupan di bawah kekuasaan yang tidak adil. Inilah salah satu kedalaman yang boleh direnungkan daripada وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ.
Namun, dalam semua renungan tersebut, lafaz itu tetap perlu difahami secara tepat. يَسْتَحْيِي bermaksud membiarkan hidup, manakala نِسَاءَهُمْ bermaksud perempuan-perempuan mereka. Gabungan itu menggambarkan bahawa Fir‘awn membiarkan perempuan-perempuan Bani Isra’il hidup dalam keadaan yang merupakan sebahagian daripada penindasan terhadap kaum tersebut. Tidak perlu kita menambah kepada lafaz ini perkara yang tidak ada. Tidak perlu pula kita mengurangkan maknanya hanya kepada “mereka tidak dibunuh”. Kedua-duanya perlu difahami bersama: mereka dibiarkan hidup, tetapi kehidupan itu berlaku dalam rangka kekuasaan yang zalim.
Dengan demikian, وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ bukanlah penyataan yang menceritakan belas kasihan Fir‘awn, tetapi penyataan yang memperlihatkan bagaimana dia menentukan keadaan hidup perempuan-perempuan Bani Isra’il dalam sistem penindasannya. Ia memperlihatkan kuasa yang mengawal kehidupan manusia, masyarakat yang kehilangan keamanan, keluarga yang terkena kesan penindasan, perempuan yang terus hidup dalam suasana penuh tekanan, serta keterbatasan kuasa manusia di hadapan ketentuan Allah. Satu lafaz tentang “membiarkan hidup” akhirnya membuka perhatian kepada hakikat bahawa hidup yang tidak dihormati maruah dan kebebasannya masih berada dalam keadaan penindasan.
Maka apabila kita membaca وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ, hendaklah kita memahami bahawa al-Quran sedang menunjukkan kepada kita satu bentuk kezaliman yang sangat halus dari sudut susunan tetapi sangat berat dari sudut kesannya. Fir‘awn tidak memperlakukan semua manusia dengan cara yang sama. Dia menentukan kategori, menentukan tindakan dan menentukan nasib. Perempuan-perempuan dibiarkan hidup, tetapi mereka tetap berada dalam lingkungan kuasa yang menindas. Ini menunjukkan bahawa kezaliman tidak semestinya datang dalam satu bentuk. Ia boleh datang melalui pembunuhan, ancaman, kawalan, ketakutan dan penguasaan terhadap kehidupan. Dalam ayat ini, semua gambaran tersebut dihimpunkan dengan sangat padat melalui penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ.
Dan yang paling penting, kehidupan yang disebut itu akhirnya menjadi bukti bahawa kekuasaan manusia bukan kekuasaan mutlak. Fir‘awn boleh menentukan sesuatu menurut kehendaknya, tetapi Allah menentukan perjalanan sejarah. Dia boleh mengatur kehidupan perempuan-perempuan Bani Isra’il menurut kekuasaannya, tetapi dia tidak mampu menguasai ketentuan Allah terhadap umat tersebut. Dia boleh menindas manusia, tetapi dia tidak boleh menjadi Tuhan kepada manusia. Dia boleh memiliki kekuasaan dunia, tetapi dia tetap makhluk yang akan mati dan akan dihitung amalnya. Inilah hakikat yang menjadikan penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ bukan sekadar kisah tentang perempuan-perempuan yang dibiarkan hidup, tetapi satu peringatan yang sangat keras bahawa apabila manusia mengambil kuasa atas kehidupan manusia lain tanpa batas Allah, kuasa itu berubah menjadi alat kezaliman.
Oleh itu, penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ perlu dibaca dengan hati yang memahami nilai kehidupan, akal yang memahami ketepatan bahasa dan iman yang memahami bahawa Allah sahaja pemilik mutlak kehidupan dan kematian. Fir‘awn membiarkan perempuan-perempuan itu hidup, tetapi dia tidak memiliki kehidupan mereka. Mereka tetap milik Allah sebagai makhluk-Nya. Dia boleh mengawal sebahagian sebab yang zahir, tetapi dia tidak memiliki hak ketuhanan terhadap mereka. Dia boleh menindas, tetapi dia tidak boleh menentukan kesudahan mereka. Dia boleh menakutkan manusia, tetapi dia tidak mampu mengalahkan ketetapan Allah. Dan dia boleh menggunakan kekuasaan dunia untuk suatu tempoh, tetapi kekuasaan itu tidak mengubah hakikat bahawa manusia akan kembali kepada Tuhan mereka.
Inilah kedalaman utama yang perlu dilihat daripada وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ: kehidupan perempuan-perempuan Bani Isra’il berada dalam lingkungan tindakan Fir‘awn, tetapi kehidupan mereka tidak pernah berada dalam pemilikan Fir‘awn. Lafaz يَسْتَحْيِي menunjukkan tindakan zahir manusia, manakala hakikat kehidupan tetap berada di bawah kekuasaan Allah. Lafaz نِسَاءَهُمْ menunjukkan kelompok yang dikenakan tindakan, tetapi mereka tetap manusia yang mempunyai maruah dan nilai sebagai makhluk Allah. Gabungan kedua-duanya mendedahkan suatu bentuk penindasan yang cuba menguasai kehidupan manusia, tetapi pada masa yang sama menunjukkan keterbatasan kuasa penindas. Maka penyataan ini menjadi peringatan bahawa kehidupan manusia wajib dihormati, keluarga wajib dilindungi, golongan lemah tidak boleh dizalimi, dan kekuasaan manusia tidak pernah menjadi kekuasaan mutlak.
Dengan memahami penyataan ini secara mendalam, kita tidak lagi membaca وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ sebagai sekadar satu ayat sejarah bahawa perempuan-perempuan Bani Isra’il tidak dibunuh. Kita melihat bahawa di sebalik satu kata kerja terdapat gambaran tentang kuasa yang menentukan kehidupan, di sebalik satu kata nama terdapat sebuah kelompok manusia yang hidup dalam tekanan, dan di sebalik susunan yang ringkas terdapat peringatan bahawa kezaliman boleh menyerang keluarga, generasi dan masa depan. Namun, kita juga melihat bahawa manusia yang dizalimi tidak pernah berada di luar pengawasan Allah. Kehidupan mereka diketahui Allah, penderitaan mereka diketahui Allah, kehilangan mereka diketahui Allah dan kesudahan mereka berada di bawah ketentuan Allah. Inilah yang menjadikan penyataan وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ sangat kuat: ia menggambarkan kezaliman manusia dengan lafaz yang ringkas, tetapi pada masa yang sama membuka pandangan kepada kekuasaan Allah yang tidak pernah tunduk kepada kekuasaan manusia.
Maka setiap kali membaca وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ, hendaklah kita mengingati bahawa hidup bukan sekadar bernyawa. Hidup ialah amanah. Kehidupan manusia mempunyai kehormatan. Perempuan mempunyai kehormatan. Keluarga mempunyai kehormatan. Anak-anak mempunyai kehormatan. Orang yang lemah mempunyai kehormatan. Dan sesiapa yang diberikan kuasa terhadap manusia wajib mengetahui bahawa kuasa itu akan dipersoalkan. Jangan seseorang menyangka bahawa kerana dia mampu menentukan keadaan orang lain, maka dia berhak menentukan kehidupan mereka sesuka hati. Kemampuan bukan hak. Kekuasaan bukan ketuhanan. Kedudukan bukan pemilikan terhadap nyawa manusia. Semua manusia akhirnya berada di bawah kekuasaan Allah.
Dengan demikian, وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ merupakan satu penyataan yang memperlihatkan wajah sebenar kekuasaan Fir‘awn terhadap Bani Isra’il melalui cara dia menentukan kehidupan perempuan-perempuan mereka. Mereka dibiarkan hidup, tetapi bukan dalam suasana yang bebas daripada penindasan. Kehidupan mereka berada dalam bayang-bayang kuasa yang zalim. Mereka menjadi sebahagian daripada masyarakat yang mengalami kehilangan dan tekanan. Namun, mereka tetap berada dalam pengetahuan Allah dan menjadi sebahagian daripada perjalanan sejarah yang Allah tentukan. Inilah perbezaan antara apa yang manusia mampu lakukan pada zahir dengan apa yang Allah tetapkan pada hakikatnya. Fir‘awn menguasai sesuatu untuk sementara, tetapi Allah menguasai segala-galanya.
Dan daripada penyataan yang ringkas ini, jelaslah bahawa kezaliman terhadap manusia tidak boleh dinilai hanya berdasarkan sama ada seseorang itu dibunuh atau tidak. Ada kezaliman yang mengambil nyawa, dan ada kezaliman yang menguasai kehidupan. وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ menggambarkan bentuk kedua dalam konteks yang sangat berat. Perempuan-perempuan itu terus hidup, tetapi kehidupan mereka berada dalam struktur kekuasaan yang menindas. Oleh sebab itu, al-Quran bukan sekadar mengajar kita menghargai nyawa, tetapi mengajar kita menghargai maruah, keamanan dan hak manusia. Inilah pengajaran yang perlu terus hidup dalam hati setiap orang yang membaca ayat tersebut: jangan jadikan manusia sebagai alat kuasa, jangan jadikan keluarga sebagai sasaran penindasan, jangan jadikan kehidupan sebagai permainan, dan jangan sekali-kali menyangka bahawa kekuasaan manusia mampu mengatasi kekuasaan Allah.
asa
https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/1439286591045007720?hl=en
