Perbahasan Tentang Ayat 82 Dari Surah Az-Zukhruf ... رَبِّ ٱلْعَرْشِ ... (Az-Zukhruf:82)
- Surah Az Zukhruf Ayat 82 (43:82) / edit
- Surah Az Zukhruf Ayat 82 (43:82) Ayat / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 82 Dari Surah Az-Zukhruf سُبْحَٰنَ رَبِّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ... (Az-Zukhruf:82) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 82 Dari Surah Az-Zukhruf ... رَبِّ ٱلْعَرْشِ ... (Az-Zukhruf:82) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 82 Dari Surah Az-Zukhruf ... عَمَّا يَصِفُونَ (Az-Zukhruf:82) / edit
سُبْحَـٰنَ رَبِّ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ رَبِّ ٱلْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ ﴿سورة الزخرف آية ٨٢﴾.
Perbahasan Tentang Ayat 82 Dari Surah Az-Zukhruf ... رَبِّ ٱلْعَرْشِ ... (Az-Zukhruf:82)
Perhatian yang khusus terhadap ungkapan رَبِّ الْعَرْشِ dalam ayat ini membuka satu ruang perbahasan aqidah yang sangat luas, kerana ungkapan tersebut bukan sekadar menyebut bahawa Allah ialah Tuhan kepada Arasy, bahkan ia membawa manusia kepada pengenalan tentang kebesaran Allah melalui salah satu makhluk-Nya yang paling agung, iaitu Arasy. Allah menyebut terlebih dahulu رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ, kemudian Allah menyebut رَبِّ الْعَرْشِ, seolah-olah susunan ini membawa hati manusia daripada pengamatan terhadap seluruh langit dan bumi kepada suatu pengamatan yang lebih tinggi terhadap Arasy yang disebut secara khusus sebagai makhluk yang mempunyai kedudukan yang sangat agung. Para mufassir menjelaskan bahawa ayat ini merupakan penyucian dan pengagungan terhadap Allah daripada segala dakwaan batil yang dinisbahkan kepada-Nya, khususnya dakwaan bahawa Allah mempunyai anak. Al-Tabari menjelaskan bahawa رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ bermaksud Allah ialah Pemilik langit dan bumi serta Pemilik Arasy yang meliputi seluruh makhluk tersebut, dan Allah disucikan daripada segala yang dinisbahkan oleh kaum musyrikin kepada-Nya secara dusta. (Quran KSU) Ibn Kathir pula menjelaskan bahawa maksud penyucian tersebut ialah Allah Mahatinggi, Mahasuci dan bersih daripada dakwaan mempunyai anak; Allah itu Yang Maha Esa, Yang menjadi tempat bergantung, tidak mempunyai tandingan dan tidak mempunyai sekutu. (Quran.com) Maka apabila lafaz رَبِّ الْعَرْشِ direnungkan secara mendalam, ia bukan sekadar satu gelaran bagi Allah, tetapi merupakan satu hujah tauhid yang sangat kuat: Allah ialah Rabb kepada Arasy, sedangkan Arasy sendiri hanyalah makhluk; apabila Dia Rabb kepada makhluk yang begitu agung, maka Dia sama sekali tidak menyerupai makhluk, tidak berhajat kepada makhluk, tidak bergantung kepada makhluk, dan tidak mungkin mempunyai anak sebagaimana dakwaan manusia terhadap makhluk.
Lafaz رَبِّ berasal daripada akar kata ر ب ب, yang membawa makna pemilikan, penguasaan, pengaturan, pemeliharaan dan pentadbiran. Apabila lafaz ini disandarkan kepada Allah, ia menunjukkan bahawa Allah adalah Rabb yang sebenar, iaitu Pemilik, Penguasa, Pencipta dan Pentadbir makhluk. Dalam ungkapan رَبِّ الْعَرْشِ, Arasy disandarkan kepada Allah melalui hubungan idafah yang menunjukkan bahawa Arasy ialah makhluk yang berada di bawah rububiyyah Allah. Ini merupakan perkara yang sangat penting dalam aqidah. Arasy, walaupun sangat agung, bukanlah sesuatu yang berdiri sendiri tanpa Allah, bukan sesuatu yang menjadi pasangan kepada Allah, bukan sesuatu yang berkongsi kekuasaan dengan Allah dan bukan sesuatu yang mempunyai sifat ketuhanan. Arasy ialah makhluk. Allah ialah Rabb kepada Arasy. Dengan itu, ayat ini sendiri memutuskan segala kemungkinan untuk seseorang menyamakan antara Allah dengan Arasy. Allah tidak menjadi sebahagian daripada Arasy, Arasy tidak menjadi sebahagian daripada Allah, dan Allah tidak berhajat kepada Arasy. Sebaliknya Arasy berhajat kepada Allah sebagaimana seluruh makhluk berhajat kepada Allah. Perbezaan antara Rabb dan marbub mesti benar-benar difahami. Rabb ialah Tuhan, Pemilik dan Pentadbir; marbub ialah makhluk yang dimiliki, ditadbir dan berada di bawah kekuasaan Rabb. Maka apabila Allah disebut sebagai رَبِّ الْعَرْشِ, lafaz itu sendiri telah meletakkan batas yang sangat jelas antara Khaliq dan makhluk.
Perkataan الْعَرْشِ pula bukan sekadar merujuk kepada sesuatu tempat duduk sebagaimana yang mungkin dibayangkan oleh manusia berdasarkan pengalaman terhadap makhluk. Dalam bahasa Arab, العرش mempunyai makna yang berkaitan dengan singgahsana atau takhta yang agung. Namun apabila lafaz Arasy dinisbahkan kepada Allah dalam al-Quran, ia mesti difahami berdasarkan nas wahyu dan tidak boleh dibayangkan menurut bentuk dan sifat benda yang diketahui oleh manusia. Al-Quran sendiri menyebut Arasy dalam banyak tempat dengan sifat-sifat yang menunjukkan keagungannya. Allah menyebut رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ, “Rabb Arasy yang agung”, dan menyebut رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ, “Rabb Arasy yang mulia”. Maka Arasy ialah makhluk yang sangat agung, tetapi keagungan Arasy tidak menjadikannya Tuhan. Bahkan keagungan Arasy semakin menunjukkan keagungan Rabb yang menciptakannya dan menguasainya. Di sinilah letaknya keindahan ungkapan رَبِّ الْعَرْشِ: Allah tidak diperkenalkan melalui Arasy sebagai sesuatu yang bergantung kepada Arasy, tetapi Arasy diperkenalkan sebagai sesuatu yang berada di bawah rububiyyah Allah.
Apabila al-Quran menyebut رَبِّ الْعَرْشِ, ia juga memberi isyarat bahawa tidak ada sesuatu yang lebih agung daripada Allah walaupun sesuatu makhluk itu sangat besar dan sangat mulia. Arasy bukanlah ukuran bagi kebesaran Allah dalam erti kata Allah menjadi besar kerana Arasy; sebaliknya Arasy menjadi besar kerana Allah menciptakannya sebagai makhluk yang agung. Ini satu perbezaan yang sangat penting. Kebesaran Allah tidak diperoleh daripada makhluk. Allah tidak menjadi agung kerana memiliki Arasy, kerana sebelum Arasy diciptakan Allah telah pun bersifat dengan segala kesempurnaan-Nya. Arasy tidak menambahkan sedikit pun kesempurnaan kepada Allah. Sebaliknya Allah yang menjadikan Arasy mempunyai kedudukan yang agung dalam susunan ciptaan. Oleh sebab itu, seseorang tidak boleh membayangkan bahawa apabila al-Quran menyebut Allah sebagai رَبِّ الْعَرْشِ, maka Allah memerlukan Arasy sebagaimana seorang raja memerlukan singgahsana untuk menjadi raja. Perbandingan sedemikian adalah perbandingan antara Allah dengan makhluk dan merupakan kesalahan dalam memahami rububiyyah. Raja manusia memerlukan takhta sebagai lambang kekuasaan kerana dirinya sendiri makhluk yang mempunyai kekurangan, sedangkan Allah tidak memerlukan lambang untuk menjadikan-Nya Tuhan. Allah adalah Rabb sebelum segala sesuatu dan tetap Rabb tanpa berhajat kepada apa-apa makhluk.
Di sinilah ungkapan رَبِّ الْعَرْشِ mempunyai hubungan yang sangat kuat dengan tauhid. Tauhid bukan hanya pengakuan bahawa Allah wujud. Tauhid ialah mengakui bahawa Allah sahaja Rabb, Allah sahaja yang mencipta, memiliki dan mentadbir, dan Allah sahaja yang berhak menerima ibadah. Apabila seseorang mengakui bahawa Allah ialah Rabb Arasy, tetapi pada masa yang sama menyandarkan sebahagian kuasa ketuhanan kepada selain Allah, maka pengakuannya terhadap rububiyyah Allah belum sempurna. Sebab itu al-Quran sering menggunakan pengakuan terhadap rububiyyah sebagai hujah untuk membawa manusia kepada tauhid uluhiyyah. Mereka mengakui Allah sebagai Pencipta langit dan bumi, tetapi mereka tetap menyembah selain-Nya. Al-Quran membantah percanggahan tersebut. Jika Allah ialah Rabb langit dan bumi dan Rabb Arasy, maka tidak wajar sesuatu ibadah diberikan kepada makhluk. Arasy sendiri yang begitu agung tidak memiliki ketuhanan; maka lebih-lebih lagi makhluk yang jauh lebih kecil daripada Arasy tidak boleh menjadi tempat pengabdian yang mutlak.
Lafaz رَبِّ الْعَرْشِ juga mengajar bahawa sebesar mana pun sesuatu makhluk pada pandangan manusia, ia tetap makhluk. Manusia mudah tertipu dengan ukuran. Gunung kelihatan besar, langit kelihatan luas, lautan kelihatan tidak berpenghujung, bintang kelihatan tidak terkira banyaknya, galaksi kelihatan terlalu besar untuk difahami, tetapi semua itu tetap berada di bawah kekuasaan Allah. Apabila al-Quran menyebut Arasy, kita dibawa kepada sesuatu yang jauh lebih agung daripada gambaran biasa manusia terhadap dunia yang dilihat dengan mata. Namun ayat tidak mengatakan bahawa Arasy mempunyai kuasa terhadap Allah. Ayat mengatakan Allah ialah رَبِّ الْعَرْشِ. Ini bermakna sebesar mana pun makhluk, ia tetap berada di bawah pemerintahan Allah. Sebesar mana pun sesuatu yang dianggap agung oleh manusia, ia tetap tidak keluar daripada rububiyyah Allah.
Maka رَبِّ الْعَرْشِ juga menjadi jawapan terhadap kecenderungan manusia membesarkan makhluk sehingga melampaui batas. Manusia boleh membesarkan manusia, membesarkan raja, membesarkan pemimpin, membesarkan orang soleh, membesarkan benda-benda yang dianggap mempunyai kuasa, membesarkan alam, bahkan membesarkan sebab-sebab sehingga lupa kepada Musabbib al-Asbab. Tetapi al-Quran meletakkan seluruh makhluk dalam satu susunan: Allah ialah Rabb. Arasy ialah makhluk. Langit ialah makhluk. Bumi ialah makhluk. Semua berada di bawah rububiyyah-Nya. Dengan itu, hati yang memahami رَبِّ الْعَرْشِ tidak akan membesarkan makhluk sehingga memberikan kepadanya sesuatu yang merupakan hak Allah.
Allah menyebut رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبِّ الْعَرْشِ. Penyebutan langit dan bumi kemudian Arasy mengajar bahawa Allah adalah Rabb bagi keseluruhan alam dan juga Rabb bagi Arasy secara khusus. Al-Tabari menjelaskan bahawa Allah ialah Pemilik langit dan bumi dan Pemilik Arasy. (Quran KSU) Penyebutan Arasy secara khusus selepas langit dan bumi bukan kerana Arasy keluar daripada rububiyyah Allah terhadap seluruh alam, tetapi kerana Arasy mempunyai kedudukan yang sangat agung sehingga disebut secara khusus. Ini seperti seseorang menyebut keseluruhan sesuatu kemudian menyebut satu bahagian yang sangat penting secara khusus untuk menunjukkan kemuliaan dan kebesarannya. Apabila Allah menyebut Arasy selepas langit dan bumi, perhatian manusia diarahkan kepada makhluk yang agung itu supaya manusia menyedari bahawa Rabb kepada Arasy yang agung tersebut jauh lebih agung daripada segala sesuatu yang dapat dibayangkan oleh makhluk.
Perkara ini juga mempunyai hubungan dengan penolakan dakwaan bahawa Allah mempunyai anak. Konteks ayat ini tidak boleh dipisahkan daripada ayat sebelumnya. Sebelum ayat 82, Allah menyebut bahawa jika benar dakwaan mereka bahawa al-Rahman mempunyai anak, maka Rasulullah diperintahkan menyatakan pendirian terhadap dakwaan tersebut. Kemudian datang penyucian: سُبْحَانَ رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ. Ibn Kathir menjelaskan bahawa Allah menyucikan diri-Nya daripada dakwaan mempunyai anak kerana Dia Yang Maha Esa, Yang menjadi tempat bergantung, tidak mempunyai tandingan dan tidak mempunyai sekutu. (Quran.com) Maka رَبِّ الْعَرْشِ bukan satu ungkapan yang terpisah daripada tauhid, bahkan ia menjadi sebahagian daripada hujah yang menolak dakwaan tersebut. Tuhan kepada Arasy tidak berhajat kepada anak. Tuhan kepada seluruh ciptaan tidak memerlukan keturunan untuk meneruskan kewujudan-Nya. Makhluk memerlukan zuriat kerana makhluk mengalami kelemahan, kematian, kehilangan dan keterbatasan. Allah tidak demikian.
Jika manusia mempunyai anak, anak itu boleh menjadi penerus keturunan, penerus nama, penerus kuasa atau pewaris harta. Semua itu berkaitan dengan sifat makhluk yang terbatas. Allah tidak mengalami kematian, tidak mengalami kelemahan, tidak memerlukan pengganti dan tidak berhajat kepada pewaris. Sebab itu apabila Allah menyebut diri-Nya sebagai Rabb Arasy, kita memahami bahawa Dia adalah Rabb kepada makhluk yang agung, bukan makhluk yang memerlukan keturunan. Arasy sendiri ialah makhluk yang berada di bawah pemerintahan Allah. Maka dakwaan bahawa Allah mempunyai anak tidak mempunyai asas daripada sudut rububiyyah, bahkan bercanggah dengan kesempurnaan ketuhanan.
Ungkapan رَبِّ الْعَرْشِ juga mempunyai satu kesan yang sangat besar terhadap cara seorang mukmin memandang dunia. Dunia sering kelihatan sangat besar sehingga manusia lupa bahawa dunia hanyalah sebahagian daripada ciptaan Allah. Kekuasaan manusia juga sering kelihatan besar sehingga manusia takut kepada manusia lebih daripada takut kepada Allah. Kekayaan seseorang kelihatan besar sehingga seseorang menganggap kekayaan itu boleh menyelamatkannya. Pemerintahan manusia kelihatan besar sehingga manusia menyangka pemerintah mempunyai kuasa mutlak. Tetapi apabila hati menghayati bahawa Allah ialah رَبِّ الْعَرْشِ, semua kebesaran makhluk kembali kepada tempat yang sebenarnya. Makhluk tetap makhluk. Kuasa makhluk tetap kuasa yang diberikan. Kekayaan makhluk tetap rezeki yang dipinjamkan. Kedudukan makhluk tetap sementara. Bahkan Arasy yang begitu agung sekalipun tetap berada di bawah rububiyyah Allah.
Oleh itu, lafaz رَبِّ الْعَرْشِ mempunyai unsur tasbih yang sangat kuat walaupun perkataan سُبْحَانَ telah disebut sebelumnya. Tasbih ialah menyucikan Allah daripada segala kekurangan dan daripada segala sifat yang tidak layak bagi-Nya. Al-Qurtubi menjelaskan bahawa سبحان رب السماوات والأرض ialah penyucian dan pengudusan terhadap Allah, dan bahawa Allah menyucikan diri-Nya daripada segala yang menunjukkan sifat baharu atau kekurangan, serta memerintahkan Nabi ﷺ untuk melakukan tasbih tersebut. Al-Qurtubi juga menjelaskan عما يصفون sebagai penyucian daripada apa yang mereka katakan secara dusta. (Quran KSU) Apabila selepas سبحان disebut رب السماوات والأرض رب العرش, ia seolah-olah menjadikan ciptaan yang paling agung sebagai saksi kepada kesempurnaan Rabbnya. Langit dan bumi adalah makhluk-Nya. Arasy adalah makhluk-Nya. Maka dakwaan bahawa Allah mempunyai sifat-sifat yang merupakan sifat makhluk tidak boleh diterima.
Di sinilah perlu diperhatikan bahawa tasbih bukan bermaksud menafikan apa sahaja yang Allah sifatkan bagi diri-Nya. Tasbih yang benar ialah menyucikan Allah daripada segala kekurangan sambil menetapkan kesempurnaan yang telah ditetapkan oleh Allah dan Rasul-Nya. Apabila Allah menyebut رَبِّ الْعَرْشِ, kita menetapkan bahawa Allah ialah Rabb Arasy sebagaimana yang datang dalam nas, tanpa menyerupakan Allah dengan makhluk dan tanpa membayangkan hakikat sifat Allah dengan ukuran makhluk. Kita tidak mengatakan bahawa Allah menjadi Rabb kerana Arasy, dan kita tidak mengatakan bahawa Allah memerlukan Arasy. Kita menetapkan apa yang ditetapkan oleh nas dan menyerahkan hakikat yang tidak dapat dicapai oleh akal manusia kepada Allah. Inilah keseimbangan yang diperlukan dalam memahami nas-nas sifat dan nas-nas rububiyyah.
Arasy sendiri tidak boleh dijadikan ukuran untuk membayangkan zat Allah. Ini sangat penting. Apabila disebut رَبِّ الْعَرْشِ, sebahagian manusia mungkin secara spontan membayangkan sebuah struktur yang besar lalu membayangkan Allah duduk di atasnya seperti seorang raja duduk di atas kerusi. Cara berfikir demikian membawa sifat makhluk kepada Allah. Allah tidak menyerupai makhluk. Arasy adalah makhluk, sedangkan Allah ialah Khaliq. Kita beriman kepada Arasy kerana Allah menyebutnya, tetapi kita tidak membina gambaran fizikal tentang Allah berdasarkan bentuk Arasy. Kita beriman kepada apa yang datang daripada Allah dengan cara yang layak bagi Allah. Keagungan Arasy tidak memberikan gambaran tentang zat Allah, tetapi memberikan gambaran tentang kebesaran ciptaan Allah.
Apabila Allah disebut sebagai رَبِّ الْعَرْشِ, terdapat juga pengajaran tentang pemilikan mutlak. Manusia boleh memiliki rumah, tanah, kereta, buku, wang dan harta, tetapi pemilikan manusia bukan pemilikan mutlak. Manusia memiliki sesuatu dalam batas yang Allah izinkan. Manusia boleh kehilangan harta, meninggalkan harta, mati daripada harta, atau hartanya berpindah kepada orang lain. Allah pula ialah Rabb dan Pemilik hakiki. Jika Allah ialah Rabb Arasy, maka semua yang lebih rendah daripada Arasy lebih utama berada di bawah pemilikan dan kekuasaan-Nya. Tidak ada satu pun makhluk yang boleh berkata, “Ini milikku secara mutlak sehingga Allah tidak berhak menentukan apa-apa terhadapnya.” Bahkan diri manusia sendiri ialah milik Allah.
Maka lafaz رَبِّ الْعَرْشِ mematahkan kesombongan manusia terhadap apa yang dimilikinya. Seseorang mungkin mempunyai kekayaan, ilmu, pengaruh dan kedudukan. Tetapi semua itu berada dalam alam yang dimiliki oleh Rabb Arasy. Jika manusia benar-benar memahami perkara ini, dia tidak akan melihat dirinya sebagai pemilik mutlak. Dia hanya pemegang amanah. Dia menggunakan apa yang Allah berikan mengikut apa yang Allah redai. Dia tidak menjadikan harta sebagai tuhan kecil yang ditaatinya dalam maksiat. Dia tidak menjadikan kedudukan sebagai alasan untuk menentang hukum Allah. Dia tidak menjadikan hawa nafsu sebagai ukuran benar dan salah. Semua ini kembali kepada penghayatan terhadap رَبِّ الْعَرْشِ.
Perkataan رَبِّ juga mengandungi makna pentadbiran. Allah bukan sekadar memiliki Arasy, tetapi Dia Rabb Arasy. Rububiyyah melibatkan pengaturan, pemeliharaan dan pemerintahan. Allah mentadbir seluruh alam. Tiada satu gerakan dalam alam yang terlepas daripada ilmu, kehendak dan kekuasaan Allah. Apabila hati memahami Allah sebagai Rabb Arasy, ia memahami bahawa alam ini bukan alam yang berjalan secara bebas daripada Allah. Tidak ada satu pun bahagian daripada ciptaan yang menjadi kerajaan bebas daripada kerajaan Allah. Tidak ada kuasa yang berdiri sendiri di luar kekuasaan Allah. Tidak ada sebab yang berfungsi secara bebas daripada kehendak Allah. Sebab-sebab mempunyai kesan dengan izin Allah, bukan dengan kekuasaan yang terpisah daripada-Nya.
Namun penghayatan terhadap رَبِّ الْعَرْشِ tidak bermaksud menafikan sebab. Islam tidak mengajar manusia meninggalkan sebab. Sebaliknya manusia mengambil sebab sambil meyakini bahawa Allah ialah Musabbib al-Asbab. Ubat menjadi sebab kesembuhan, tetapi Allah yang menciptakan kesembuhan. Makanan menjadi sebab kenyang, tetapi Allah yang memberikan kesan kenyang. Air menjadi sebab hilangnya dahaga, tetapi Allah yang menciptakan sifat air dan kesan yang berlaku melalui air. Semua sebab berada di bawah rububiyyah Allah. Maka seseorang yang memahami رَبِّ الْعَرْشِ tidak menyembah sebab dan tidak pula menafikan sebab; dia menggunakan sebab tetapi hatinya bergantung kepada Allah.
Kaitan antara Arasy dan rububiyyah Allah juga disebut dalam ayat-ayat lain dengan ungkapan yang sangat kuat. Allah menyebut رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ, iaitu Rabb Arasy yang agung. Ini menunjukkan bahawa Arasy mempunyai kebesaran yang luar biasa. Tetapi apabila sifat العظيم diberikan kepada Arasy, ia tetap tidak menjadikannya Rabb. Yang disebut رَبُّ ialah Allah. Arasy ialah objek rububiyyah. Ini satu kaedah aqidah yang sangat penting: kemuliaan makhluk tidak menjadikannya sekutu kepada Allah. Makhluk yang paling mulia sekalipun tetap hamba Allah. Para nabi ialah manusia paling mulia, tetapi mereka tetap hamba dan rasul Allah. Malaikat ialah makhluk yang sangat mulia, tetapi mereka tetap hamba Allah. Arasy ialah makhluk yang sangat agung, tetapi ia tetap makhluk Allah. Maka semakin tinggi kemuliaan sesuatu makhluk, semakin jelas bahawa ia tetap tidak keluar daripada status kehambaan.
Lafaz رَبِّ الْعَرْشِ juga menjelaskan bahawa hubungan Allah dengan makhluk bukan hubungan antara dua pihak yang sama taraf. Allah bukan satu makhluk yang paling besar di dalam alam. Ini kesalahan yang sangat besar jika seseorang membayangkan demikian. Allah ialah Pencipta alam, bukan anggota alam. Arasy ialah makhluk, sedangkan Allah ialah Khaliq. Langit ialah makhluk, bumi ialah makhluk, malaikat ialah makhluk, manusia ialah makhluk, masa ialah makhluk, tempat ialah makhluk. Allah tidak menjadi makhluk kerana Dia Rabb kepada makhluk. Inilah asas yang perlu dijaga ketika memahami ayat-ayat al-Quran yang menyebut Arasy.
Sebab itu ungkapan رَبِّ الْعَرْشِ tidak boleh digunakan untuk membayangkan Allah seperti raja manusia. Raja manusia berada dalam kerajaan yang lebih besar daripadanya. Dia dilahirkan, dia hidup, dia memerlukan tempat, makanan, pengawal, rakyat dan pelbagai sebab. Allah tidak demikian. Allah ialah Rabb kepada seluruh makhluk. Dia tidak berada di bawah pemerintahan sesiapa. Tidak ada kerajaan di atas kerajaan Allah. Tidak ada kuasa yang lebih tinggi daripada kuasa Allah. Tidak ada Rabb selain Allah. Jika manusia mempunyai seribu lapisan kekuasaan, semuanya tetap berada di bawah kekuasaan Allah.
Dalam konteks ayat 82, perkara ini sangat penting kerana ayat tersebut datang selepas perbahasan mengenai dakwaan bahawa Allah mempunyai anak. Dakwaan tersebut sebenarnya merupakan usaha memberikan kepada Allah sesuatu yang merupakan ciri makhluk. Anak diperlukan oleh makhluk kerana makhluk mempunyai sifat-sifat tertentu seperti kelemahan, kesinambungan keturunan dan kematian. Allah sebagai Rabb Arasy tidak mempunyai keperluan tersebut. Ibn Kathir menegaskan bahawa Allah adalah Yang Maha Esa, Yang menjadi tempat bergantung, tidak mempunyai tandingan dan tidak mempunyai sekutu. (Quran.com) Maka رَبِّ الْعَرْشِ secara tersirat menghancurkan asas pemikiran yang menganggap Allah seperti makhluk yang memerlukan zuriat.
Allah tidak menjadi sempurna kerana mempunyai anak. Allah tidak menjadi lebih kuat kerana mempunyai anak. Allah tidak memerlukan anak untuk mewarisi kerajaan-Nya. Tidak ada sesiapa yang boleh mengambil alih kerajaan Allah. Tidak ada kematian yang akan datang kepada Allah sehingga diperlukan pewaris. Tidak ada kelemahan yang menyebabkan Allah memerlukan pembantu daripada kalangan anak. Semua sifat keperluan seperti itu ialah sifat makhluk. Allah ialah Rabb Arasy. Dia tidak memerlukan Arasy, dan Dia tidak memerlukan anak. Dia tidak memerlukan apa-apa makhluk.
Ini juga menjelaskan mengapa al-Quran menggunakan ungkapan رَبِّ الْعَرْشِ sebagai salah satu bentuk pengagungan. Apabila seseorang mengetahui bahawa Rabbnya ialah Rabb Arasy, dia tidak sepatutnya menggantungkan pengagungan mutlak kepada makhluk. Hati yang membesarkan Allah akan melihat makhluk sebagai makhluk. Hati yang membesarkan makhluk sehingga lupa kepada Allah telah terbalik dalam ukuran kebesaran. Seseorang mungkin sangat takut kepada seorang manusia, tetapi manusia itu berada di bawah rububiyyah Rabb Arasy. Seseorang mungkin sangat mengagumi kekayaan seseorang, tetapi kekayaan itu berada di bawah rububiyyah Rabb Arasy. Seseorang mungkin sangat kagum dengan kekuatan tentera, teknologi, kuasa ekonomi atau kehebatan dunia, tetapi semuanya berada di bawah rububiyyah Rabb Arasy.
Namun kebesaran Allah tidak boleh diukur dengan perbandingan fizikal seperti seseorang membandingkan dua benda. Apabila disebut Allah lebih agung daripada Arasy, maksudnya bukan bahawa Allah ialah objek fizikal yang lebih besar daripada Arasy dalam ukuran ruang. Allah tidak disamakan dengan makhluk. Allah ialah Rabb kepada Arasy. Itulah nisbah yang mesti difahami. Arasy mempunyai ukuran yang sesuai dengan makhluk, sedangkan Allah tidak diukur dengan ukuran makhluk. Arasy berhajat kepada Allah; Allah tidak berhajat kepada Arasy. Arasy mempunyai permulaan kerana ia makhluk; Allah tidak mempunyai permulaan. Arasy berada dalam ciptaan; Allah ialah Pencipta. Maka رَبِّ الْعَرْشِ sudah cukup untuk menjaga perbezaan antara Khaliq dan makhluk.
Perlu juga difahami bahawa menyebut Arasy bukan bermaksud al-Quran mahu manusia memusatkan perhatian kepada makhluk sehingga melupakan Allah. Sebaliknya Arasy disebut supaya manusia semakin mengenal kebesaran Rabbnya. Apabila seorang mukmin membaca رَبِّ الْعَرْشِ, dia tidak berhenti pada Arasy. Hatinya bergerak daripada Arasy kepada Rabb Arasy. Ini sangat penting. Makhluk menjadi tanda yang mengarahkan hati kepada Khaliq. Arasy bukan tujuan pengabdian. Arasy ialah makhluk yang menunjukkan kebesaran Penciptanya.
Dalam hal ini, lafaz رَبِّ merupakan pusat perhatian. Bukan الْعَرْشِ yang menjadi Tuhan, tetapi رَبِّ الْعَرْشِ. Bukan Arasy yang mengatur Allah, tetapi Allah yang mengatur Arasy. Bukan Arasy yang menjadi sumber kuasa Allah, tetapi Arasy menerima kewujudan dan kekuasaan daripada Allah. Bukan Arasy yang menentukan kehendak Allah, tetapi Arasy tunduk kepada kehendak Allah. Maka seorang mukmin tidak boleh menjadikan sesuatu makhluk sebagai perantara yang mempunyai kuasa ketuhanan secara tersendiri.
Al-Tabari menyebut bahawa Allah ialah مالك السماوات والأرض ومالك العرش, iaitu Pemilik langit dan bumi serta Pemilik Arasy. (Quran KSU) Ini memberikan dimensi tambahan kepada رَبِّ الْعَرْشِ. Rububiyyah Allah meliputi pemilikan. Apa yang dimiliki Allah tidak boleh menjadi sekutu kepada Allah. Pemilik tidak berhajat kepada miliknya. Bahkan milik bergantung kepada pemilik. Jika seseorang memiliki sebuah rumah, rumah itu tidak menjadikan seseorang pemilik. Sebaliknya pemilik memiliki rumah. Dalam kes Allah, perbandingan ini tentu tidak sempurna kerana pemilikan Allah tidak sama dengan pemilikan manusia. Tetapi prinsipnya dapat difahami: Arasy berada di bawah kekuasaan dan pemilikan Allah, bukan Allah berada di bawah kekuasaan Arasy.
Apabila hati memahami perkara ini, ia juga akan memahami bahawa semua yang berada di bawah Arasy dan di bawah langit dan bumi lebih-lebih lagi berada dalam kekuasaan Allah. Tidak ada makhluk yang boleh keluar daripada ilmu Allah. Tidak ada peristiwa yang mengejutkan Allah. Tidak ada kejadian yang berlaku tanpa Allah mengetahuinya. Tidak ada sesuatu yang menghalang Allah daripada melaksanakan apa yang Dia kehendaki. Allah ialah Rabb kepada keseluruhan alam.
Tetapi jangan pula difahami bahawa kerana Allah ialah Rabb Arasy, maka Arasy mempunyai kuasa yang tersendiri terhadap perjalanan alam. Arasy bukan tuhan kedua. Arasy tidak memberi rezeki. Arasy tidak mengampunkan dosa. Arasy tidak mencipta. Arasy tidak menentukan halal dan haram. Arasy tidak menjawab doa. Arasy tidak mengetahui perkara ghaib secara bebas. Semua perkara tersebut adalah milik Allah. Jika sesuatu makhluk mempunyai kemuliaan, kemuliaannya tidak menjadikannya mempunyai hak ketuhanan.
Ini sangat penting dalam membina tauhid yang bersih daripada ghuluw terhadap makhluk. Manusia kadang-kadang bermula dengan menghormati makhluk yang soleh, kemudian meningkat kepada memuliakannya secara berlebihan, kemudian menyandarkan kepadanya perkara-perkara yang hanya layak bagi Allah. Al-Quran mendidik manusia supaya mengetahui sempadan. Arasy sendiri, walaupun sangat agung, tetap disebut sebagai sesuatu yang mempunyai Rabb: رَبِّ الْعَرْشِ. Jika Arasy tidak menjadi sekutu Allah, maka tidak ada makhluk lain yang lebih layak untuk diberikan hak ketuhanan.
Lafaz ini juga mengandungi pendidikan terhadap hati supaya tidak terpedaya dengan istilah-istilah yang besar. Manusia sering menggunakan perkataan “kuasa”, “raja”, “pemilik”, “penjaga”, “pelindung” dan sebagainya dalam kehidupan sesama manusia. Semua itu bersifat terhad. Apabila Allah disebut sebagai Rabb, rububiyyah Allah tidak terhad. Allah bukan sekadar salah seorang pemilik di antara pemilik-pemilik lain. Allah ialah Pemilik segala pemilik. Semua pemilikan makhluk berada di bawah pemilikan-Nya. Semua kekuasaan makhluk berada di bawah kekuasaan-Nya. Semua pemerintahan makhluk berada di bawah pemerintahan-Nya.
Sebab itu seorang mukmin boleh menghormati manusia tanpa menghambakan hati kepada manusia. Dia boleh menghormati pemerintah tanpa menganggap pemerintah mempunyai kuasa mutlak. Dia boleh menghormati guru tanpa menganggap guru mempunyai ilmu ghaib secara mutlak. Dia boleh mencintai orang soleh tanpa memberikan kepada orang soleh sesuatu yang merupakan hak Allah. Dia boleh menghormati ibu bapa tanpa mentaati mereka dalam maksiat. Semua ini lahir daripada kefahaman bahawa Rabb sebenar ialah Allah.
Apabila seseorang menyebut رَبِّ الْعَرْشِ, dia sebenarnya sedang menyebut nama dan sifat yang membawa makna kekuasaan. Tetapi kekuasaan Allah tidak sama dengan kekuasaan makhluk. Kekuasaan manusia bertambah dan berkurang. Kekuasaan seorang raja mungkin kuat hari ini dan hilang esok. Kekuasaan sebuah kerajaan boleh runtuh. Kekayaan seseorang boleh musnah. Kesihatan boleh hilang. Ilmu manusia boleh dilupakan. Allah tidak demikian. Rububiyyah Allah tidak mengalami kelemahan.
Arasy juga menjadi salah satu daripada tanda kebesaran ciptaan. Jika manusia melihat langit dengan penuh kekaguman, maka al-Quran membawa manusia lebih jauh dengan menyebut Arasy. Tetapi tujuan akhirnya tetap sama: jangan berhenti pada ciptaan; kenal Rabb ciptaan. Inilah sebabnya ungkapan رَبِّ الْعَرْشِ sangat kuat dari sudut tarbiah iman. Ia mengajar bahawa segala sesuatu yang menakjubkan manusia sebenarnya hanya makhluk yang berada di bawah kekuasaan Allah.
Dalam konteks aqidah, perlu ditegaskan bahawa menetapkan Arasy bukanlah bermaksud seseorang wajib menggambarkan bentuk Arasy. Allah tidak meminta manusia membayangkan bentuknya. Kita beriman bahawa Arasy itu wujud kerana Allah menyebutnya. Kita beriman bahawa ia merupakan makhluk yang agung. Kita beriman bahawa Allah ialah Rabb Arasy. Tetapi kita tidak mengatakan sesuatu tentang hakikatnya tanpa dalil. Sikap ilmiah terhadap nas ialah menerima apa yang datang daripada wahyu dan tidak menambah-nambah perkara yang tidak diketahui.
Begitu juga, apabila seseorang membaca رَبِّ الْعَرْشِ, dia tidak boleh menjadikan lafaz tersebut sebagai alasan untuk menyerupakan Allah dengan raja-raja. Allah menyebut Arasy, tetapi Allah tidak mengatakan bahawa Dia seperti seorang raja manusia yang memerlukan kerusi. Allah menyebut diri-Nya Rabb Arasy. Ini merupakan bahasa wahyu yang wajib diterima dengan penuh penghormatan dan dengan menolak tasybih. Kita tidak mengubah lafaz kerana takut kepada tasybih, dan kita tidak menyerupakan Allah kerana mengambil lafaz secara salah. Kita menetapkan apa yang Allah tetapkan bagi diri-Nya dan menafikan segala persamaan antara Allah dan makhluk.
Al-Qurtubi menjelaskan bahawa ayat ini merupakan penyucian Allah daripada apa yang mereka sifatkan dan daripada kata-kata dusta mereka. (Quran KSU) Al-Tabari juga menjelaskan bahawa penyucian itu berkaitan dengan apa yang mereka nisbahkan kepada Allah, termasuk dakwaan mempunyai anak dan perkara-perkara lain yang tidak layak dinisbahkan kepada-Nya. (Quran KSU) Maka apabila kita meneliti رَبِّ الْعَرْشِ, kita memahami bahawa lafaz tersebut berada dalam rangka menolak segala gambaran ketuhanan yang cacat. Allah bukan makhluk. Allah bukan seperti manusia. Allah tidak memerlukan keturunan. Allah tidak mempunyai sekutu. Allah tidak memerlukan pembantu. Allah tidak memerlukan sesuatu yang menyempurnakan-Nya.
Perkataan رَبِّ sendiri sudah menunjukkan kesempurnaan pemerintahan Allah. Rabb ialah yang mengurus dan mentadbir. Maka bagaimana mungkin Rabb yang menguasai Arasy memerlukan anak untuk membantu-Nya dalam ketuhanan? Bagaimana mungkin Rabb yang mencipta dan mentadbir seluruh alam memerlukan pewaris? Bagaimana mungkin Rabb yang tidak didahului oleh ketiadaan memerlukan keturunan? Semua persoalan tersebut menunjukkan bahawa dakwaan anak ialah dakwaan yang lahir daripada memindahkan ciri makhluk kepada Allah.
Dalam ayat ini, Arasy juga disebut selepas langit dan bumi. Ada keluasan makna yang boleh direnungkan. Langit dan bumi merupakan alam yang kita lihat sebahagiannya dengan pancaindera. Arasy pula berada pada perkara ghaib yang diberitakan oleh wahyu. Maka رَبِّ الْعَرْشِ mengajar manusia bahawa rububiyyah Allah meliputi perkara yang manusia lihat dan perkara yang manusia tidak lihat. Allah bukan hanya Rabb dunia yang dapat dilihat. Allah ialah Rabb seluruh alam ghaib dan alam syahadah. Kejahilan manusia tentang sesuatu tidak bermakna sesuatu itu tidak wujud. Arasy wujud kerana wahyu memberitahunya. Maka seorang mukmin tidak mengehadkan alam kepada apa yang boleh dilihat oleh mata.
Ini juga mengajar tentang batas akal manusia. Akal adalah nikmat besar, tetapi akal mempunyai batas. Manusia boleh mengetahui bahawa Arasy wujud melalui wahyu, tetapi manusia tidak semestinya mampu memahami hakikat keseluruhannya. Ini bukan kecacatan wahyu. Ini keterbatasan makhluk. Jika manusia tidak mampu memahami hakikat seluruh alam yang dapat dilihat, bagaimana manusia mahu mendakwa mampu menguasai hakikat perkara ghaib hanya melalui ukuran pengalaman manusia?
Maka رَبِّ الْعَرْشِ mengajar kerendahan hati dalam ilmu. Seorang mukmin berkata sebagaimana yang diajarkan oleh wahyu. Dia tidak memaksa perkara ghaib masuk ke dalam ukuran benda-benda yang dia kenal. Dia tidak membuat gambaran yang tidak pernah diberikan oleh wahyu. Dia tidak menolak perkara ghaib hanya kerana akalnya tidak dapat membayangkannya. Dia juga tidak mereka-reka hakikat yang tidak diketahuinya. Ini merupakan adab terhadap wahyu.
Perlu juga diperhatikan bahawa Allah menyebut رَبِّ الْعَرْشِ, bukan sekadar خَالِقُ الْعَرْشِ. Jika disebut “Pencipta Arasy”, perhatian hanya tertumpu kepada penciptaan. Tetapi lafaz Rabb lebih luas. Ia merangkumi penciptaan, pemilikan, penguasaan, pemeliharaan dan pentadbiran. Maka رَبِّ الْعَرْشِ menunjukkan hubungan kekuasaan yang berterusan antara Allah dengan makhluk. Arasy tidak keluar daripada rububiyyah Allah sesudah diciptakan. Allah tetap Rabbnya.
Ini memberi satu pengajaran yang sangat besar kepada manusia. Allah bukan hanya Pencipta kita pada permulaan kewujudan, tetapi Rabb kita pada setiap detik kewujudan. Kita bukan makhluk yang dicipta kemudian dibiarkan berjalan sendiri. Kita sentiasa berada dalam pemerintahan Allah. Rezeki kita, kehidupan kita, kematian kita, kesihatan kita, kelemahan kita, kemampuan kita dan segala keadaan kita berada di bawah rububiyyah Allah. Maka menyedari Allah sebagai Rabb bukan sekadar pengetahuan teori. Ia sepatutnya melahirkan ubudiyyah.
Jika Allah ialah Rabb Arasy, maka Allah ialah Rabb kita. Jika Arasy tunduk kepada Rabbnya, maka manusia lebih utama tunduk kepada Rabbnya. Jika makhluk yang agung itu berada di bawah pemerintahan Allah, maka manusia tidak layak bersikap sombong terhadap perintah Allah. Inilah hubungan antara pengagungan terhadap Allah dan kehambaan. Seseorang yang benar-benar membesarkan Allah tidak akan merasa terlalu besar untuk sujud. Dia tidak akan menganggap perintah Allah sebagai beban yang tidak boleh diterima. Dia tahu dirinya hanyalah makhluk yang berada di bawah Rabb Arasy.
Maka رَبِّ الْعَرْشِ bukan sekadar lafaz untuk dibaca dengan lidah. Ia sepatutnya mengubah ukuran hati. Hati yang mengetahui Rabb Arasy akan mengetahui siapa yang patut ditakuti, siapa yang patut diharapkan, siapa yang patut diminta pertolongan dan siapa yang patut ditaati secara mutlak. Manusia boleh menjadi sebab, tetapi Allah ialah Rabb. Doktor boleh menjadi sebab, tetapi Allah ialah Rabb. Guru boleh menjadi sebab ilmu, tetapi Allah ialah Rabb. Pemerintah boleh menjadi sebab keamanan dalam perkara yang Allah izinkan, tetapi Allah ialah Rabb. Ibu bapa menjadi sebab kewujudan dan penjagaan, tetapi Allah ialah Rabb. Semua sebab berada di bawah Rabb Arasy.
Ini juga menjelaskan mengapa seorang mukmin tidak boleh menggantungkan keselamatan mutlak kepada makhluk. Makhluk sendiri berada di bawah rububiyyah Allah. Jika seseorang memerlukan bantuan, dia boleh meminta bantuan daripada manusia dalam perkara yang manusia mampu lakukan, tetapi hati tidak bergantung kepada manusia sebagai kuasa mutlak. Hati bergantung kepada Allah. Inilah tauhid dalam kehidupan sebenar.
Lafaz رَبِّ الْعَرْشِ juga membawa makna bahawa segala kemuliaan makhluk mempunyai sumber yang kembali kepada Allah. Arasy mulia kerana Allah memuliakannya. Para malaikat mulia kerana Allah memuliakan mereka. Para nabi mulia kerana Allah memilih mereka. Al-Quran mulia kerana Allah menurunkannya. Masjid mulia kerana Allah memerintahkan pengabdian kepada-Nya di dalamnya. Manusia menjadi mulia kerana iman dan takwa. Tidak ada kemuliaan makhluk yang berdiri bebas daripada Allah.
Maka manusia yang benar-benar mengenal Rabb Arasy tidak akan tertipu dengan kemuliaan dunia. Dia tahu bahawa kemuliaan yang diberikan kepada makhluk boleh ditarik pada bila-bila masa. Dia tidak menjadikan kemuliaan dunia sebagai ukuran mutlak. Dia tidak merendahkan orang miskin hanya kerana miskin dan tidak mengagungkan orang kaya hanya kerana kaya. Semua manusia adalah hamba Rabb Arasy. Perbezaan mereka dalam dunia tidak mengubah hakikat bahawa mereka berada di bawah rububiyyah Allah.
Dalam hubungan dengan ilmu aqidah, رَبِّ الْعَرْشِ juga membatalkan fahaman yang menganggap alam mempunyai penguasa-penguasa ketuhanan yang berasingan. Jika Allah ialah Rabb Arasy, maka Arasy bukan Rabb. Jika Allah ialah Rabb langit dan bumi, maka langit dan bumi bukan Rabb. Jika Allah ialah Rabb manusia, maka manusia bukan Rabb. Ini adalah asas yang sangat jelas. Rububiyyah mutlak tidak boleh dibahagikan kepada beberapa tuhan.
Dakwaan bahawa sesuatu makhluk mempunyai sebahagian kuasa ketuhanan secara mutlak bertentangan dengan makna رَبِّ الْعَرْشِ. Allah tidak berkongsi rububiyyah-Nya dengan sesiapa. Dia tidak memerlukan rakan kongsi dalam pemerintahan alam. Dia tidak mempunyai penasihat yang membetulkan keputusan-Nya. Dia tidak mempunyai pembantu yang melaksanakan sesuatu kerana Allah tidak mampu melaksanakannya sendiri. Malaikat melaksanakan perintah Allah, tetapi mereka adalah hamba. Para nabi menyampaikan wahyu, tetapi mereka adalah hamba dan rasul. Semua sebab berada di bawah perintah Allah.
Arasy sendiri tidak memiliki sedikit pun ketuhanan. Inilah keindahan apabila al-Quran menyebutnya secara khusus. Jika makhluk yang paling agung pun tetap hanya objek rububiyyah, maka manusia harus lebih berhati-hati agar tidak memberikan kepada manusia lain sesuatu yang hanya layak bagi Allah.
Ungkapan رَبِّ الْعَرْشِ juga membentuk rasa takut yang benar kepada Allah. Ketakutan seorang mukmin bukan ketakutan buta. Ia lahir daripada pengenalan terhadap kebesaran Allah. Apabila dia mengetahui bahawa Rabbnya ialah Rabb Arasy, dia sedar bahawa tidak ada kekuatan yang dapat mengatasi Allah. Dia tidak takut kepada makhluk sehingga meninggalkan perintah Allah. Dia tidak takut kehilangan dunia sehingga menjual agama. Dia tidak takut celaan manusia sehingga melakukan maksiat. Dia tahu bahawa manusia semuanya berada di bawah Rabb yang sama.
Pada masa yang sama, pengenalan kepada Rabb Arasy juga melahirkan harapan. Allah yang memiliki Arasy ialah Allah yang memiliki segala sesuatu. Jika Allah yang menciptakan dan memiliki segala sesuatu menghendaki kebaikan bagi seorang hamba, tiada siapa dapat menghalangnya. Jika sesuatu musibah berlaku, seorang mukmin tidak menganggap alam ini tidak bertuan. Dia tahu Rabbnya mentadbir segala sesuatu dengan ilmu dan hikmah. Ini tidak bermaksud seseorang tidak boleh menangis, bersedih atau berusaha. Sebaliknya dia menghadapi semuanya sebagai hamba kepada Rabb Arasy.
Maka lafaz رَبِّ الْعَرْشِ menghimpunkan antara rasa takut dan harapan. Kebesaran Allah melahirkan khauf. Kekuasaan Allah melahirkan raja'. Rububiyyah Allah melahirkan tawakkal. Pemilikan Allah melahirkan penyerahan. Kekuasaan Allah melahirkan pergantungan. Jika hati memahami lafaz ini dengan benar, ia tidak akan mudah runtuh hanya kerana perubahan keadaan dunia.
Satu lagi perkara yang sangat penting ialah lafaz الْعَرْشِ menggunakan alif lam yang menunjukkan sesuatu yang telah dikenali dalam wahyu, bukan Arasy secara umum dalam makna singgahsana manusia. Ia adalah Arasy yang disebut dalam nas. Oleh sebab itu, tidak tepat untuk menerjemah atau mentafsirnya sehingga hilang makna khususnya. Arasy dalam nas al-Quran ialah makhluk ghaib yang agung yang Allah sebut berkali-kali. Ia bukan semata-mata simbol kepada kekuasaan dalam pengertian manusia. Apabila wahyu menyebut Arasy, kita menerimanya sebagai sesuatu yang benar-benar wujud.
Dalam hal ini, tafsir yang benar tidak boleh mengosongkan nas daripada maknanya semata-mata kerana seseorang takut kepada salah faham. Jika al-Quran menyebut Arasy, maka kita menetapkan Arasy. Jika Allah menyebut diri-Nya sebagai Rabb Arasy, kita menetapkan bahawa Allah ialah Rabb Arasy. Yang wajib dinafikan ialah penyerupaan dan gambaran yang tidak layak bagi Allah, bukan kewujudan perkara ghaib yang Allah khabarkan.
Ibn Ashur ketika membincangkan ayat ini menjelaskan bahawa ungkapan penyucian Allah daripada apa yang mereka sifatkan boleh difahami sebagai sambungan kepada ucapan yang diperintahkan kepada Rasulullah ﷺ atau sebagai jumlah yang berdiri sendiri daripada Allah untuk menyucikan-Nya daripada dakwaan mereka; beliau juga menjelaskan bahawa penyebutan Allah sebagai Rabb langit, bumi dan Arasy yang agung mempunyai hubungan dengan penafian dakwaan mempunyai anak. (E-Quran) Ini memperlihatkan bahawa رَبِّ الْعَرْشِ bukan lafaz yang berdiri tanpa konteks, tetapi merupakan sebahagian daripada binaan hujah al-Quran tentang kesempurnaan Allah dan kebatilan apa yang dinisbahkan kepada-Nya.
Apabila Allah disebut sebagai Rabb makhluk yang paling agung, ini mengajar manusia bahawa kemuliaan Allah tidak boleh disamakan dengan kemuliaan makhluk. Jika seseorang mengatakan, “Allah mempunyai anak kerana manusia mempunyai anak,” dia telah menyamakan Allah dengan manusia. Jika seseorang mengatakan, “Allah memerlukan tempat seperti manusia memerlukan tempat,” dia telah memindahkan sifat makhluk kepada Allah. Jika seseorang mengatakan, “Allah memerlukan sesuatu untuk menyempurnakan pemerintahan-Nya,” dia telah memberikan kepada Allah sifat kekurangan. Sedangkan رَبِّ الْعَرْشِ menunjukkan bahawa Allah ialah Rabb, bukan makhluk.
Maka رَبِّ الْعَرْشِ merupakan lafaz yang sangat kuat dalam membina konsep tanzih. Tanzih bermaksud menyucikan Allah daripada persamaan dengan makhluk dan daripada segala kekurangan. Al-Qurtubi menjelaskan bahawa سبحان رب السماوات والأرض bermakna penyucian dan pengudusan Allah. (Quran KSU) Apabila penyucian ini diikuti dengan penyebutan Arasy, ia mengajar bahawa sebesar mana pun makhluk yang disebut, ia tetap makhluk. Allah tidak menjadi sebahagian daripada makhluk itu dan tidak menyerupainya.
Tanzih yang benar tidak membawa kepada ta'til, iaitu menafikan apa yang Allah tetapkan bagi diri-Nya. Begitu juga ithbat yang benar tidak membawa kepada tasybih. Kita menetapkan bahawa Allah ialah Rabb Arasy sebagaimana Allah menyebutnya. Kita menetapkan keagungan Allah tanpa membayangkan zat Allah. Kita menetapkan Arasy sebagai makhluk tanpa membayangkan hakikatnya melebihi apa yang diberitahu wahyu. Ini merupakan adab ilmu terhadap perkara ghaib.
Apabila seorang mukmin membaca رَبِّ الْعَرْشِ, dia juga boleh merenungkan betapa lemahnya manusia. Manusia mungkin mempunyai kuasa atas beberapa perkara kecil, tetapi dia sendiri tidak mampu menguasai degupan jantungnya secara mutlak. Dia tidak mampu menghentikan kematian. Dia tidak mampu menjamin esok. Dia tidak mampu menguasai seluruh tubuhnya. Dia tidak mampu mengetahui semua perkara. Dia tidak mampu menyelamatkan dirinya daripada semua bahaya. Sedangkan Rabb Arasy mentadbir seluruh ciptaan. Maka manusia tidak layak sombong.
Sombong ialah penyakit yang menjadikan manusia lupa kedudukannya. Dia melihat sedikit ilmu lalu menganggap dirinya mengetahui segala-galanya. Dia melihat sedikit harta lalu menganggap dirinya tidak memerlukan sesiapa. Dia melihat sedikit pengaruh lalu menganggap dirinya berkuasa mutlak. Dia melihat sedikit umur lalu menganggap kematian jauh. Tetapi رَبِّ الْعَرْشِ mengembalikan ukuran yang benar: manusia ialah makhluk; Allah ialah Rabb.
Jika seseorang benar-benar memahami رَبِّ الْعَرْشِ, maka apabila dia mendapat nikmat, dia berkata dalam hati bahawa nikmat itu daripada Rabb. Apabila dia kehilangan sesuatu, dia tahu bahawa yang memiliki segala sesuatu ialah Rabb. Apabila dia sakit, dia meminta pertolongan Rabb. Apabila dia sembuh, dia bersyukur kepada Rabb. Apabila dia takut, dia kembali kepada Rabb. Apabila dia berdosa, dia bertaubat kepada Rabb. Apabila dia berdoa, dia memohon kepada Rabb. Semua keadaan hidup kembali kepada satu pusat: Allah ialah Rabb.
Dalam konteks doa, seseorang yang memahami Rabb Arasy tidak akan menganggap doa sebagai usaha memujuk kuasa-kuasa ghaib yang bersaing. Dia berdoa kepada Allah kerana Allah ialah Rabb. Dia tidak perlu mencari tuhan-tuhan kecil yang dianggap boleh mempengaruhi Allah. Dia tidak perlu menyandarkan kuasa mutlak kepada makhluk. Dia tahu semua makhluk berada di bawah Rabb Arasy.
Maka lafaz ini juga merupakan benteng tauhid. Ia mengajar manusia supaya tidak memecahkan pergantungan hati kepada terlalu banyak pihak. Sebab hati yang terlalu bergantung kepada makhluk akan menjadi lemah. Hari ini dia berharap kepada seseorang, esok orang itu mengecewakannya. Hari ini dia takut kepada seseorang, esok orang itu hilang kuasa. Hari ini dia menganggap seseorang mampu menyelesaikan segala-galanya, esok orang itu sendiri tidak mampu menyelesaikan masalahnya. Tetapi Rabb Arasy tidak berubah kerana kelemahan makhluk.
Namun tauhid bukan bermaksud manusia tidak boleh menerima bantuan daripada manusia. Seseorang boleh meminta bantuan dalam perkara yang manusia mampu lakukan. Tetapi dia tidak boleh menjadikan manusia sebagai tempat pergantungan mutlak. Sebab manusia sendiri berada di bawah Rabb Arasy. Perbezaan antara mengambil sebab dan bergantung kepada sebab mesti difahami. Sebab digunakan oleh tubuh, tetapi hati bergantung kepada Allah.
رَبِّ الْعَرْشِ juga mengajar bahawa alam tidak berdiri secara bebas. Semua makhluk mempunyai hubungan dengan Pencipta dan Rabbnya. Jika manusia melihat alam hanya sebagai sistem yang bergerak sendiri, dia telah kehilangan dimensi tauhid. Alam mempunyai hukum, sebab dan aturan, tetapi hukum dan aturan itu sendiri berada di bawah kehendak Allah. Tidak ada satu pun hukum alam yang menjadi tuhan selain Allah.
Arasy pula menjadi salah satu contoh bahawa perkara ghaib tidak boleh diukur hanya dengan apa yang manusia lihat. Al-Quran mengajar manusia supaya menerima berita ghaib daripada Allah dan Rasul-Nya. Ini termasuk beriman kepada malaikat, Arasy, Kursi, syurga, neraka, hari akhirat dan perkara-perkara lain yang datang melalui wahyu. Keimanan kepada perkara ghaib ialah sebahagian daripada sifat orang bertakwa sebagaimana disebut pada awal Surah al-Baqarah. Maka رَبِّ الْعَرْشِ turut mendidik manusia supaya tunduk kepada wahyu dalam perkara yang berada di luar pancaindera.
Tetapi tunduk kepada wahyu tidak bermaksud meninggalkan akal. Akal memahami makna bahawa Allah ialah Rabb Arasy, memahami bahawa makhluk berhajat kepada Pencipta, memahami bahawa yang dicipta tidak boleh menjadi Pencipta. Tetapi akal tidak memaksa dirinya mengetahui hakikat sesuatu yang Allah tidak jelaskan. Inilah penggunaan akal yang benar: ia berkhidmat kepada kebenaran, bukan menjadikan keterbatasannya sebagai ukuran mutlak terhadap wahyu.
Lafaz رَبِّ الْعَرْشِ juga mengajar bahawa pengagungan terhadap Allah mesti dibina atas ilmu. Seseorang tidak cukup hanya mengatakan “Allah Maha Besar”. Dia perlu mengetahui mengapa Allah Maha Besar. Dia perlu melihat tanda-tanda kebesaran Allah dalam ciptaan, dalam wahyu dan dalam rububiyyah. Arasy menjadi salah satu tanda kebesaran ciptaan. Tetapi apabila al-Quran menyebut Rabb Arasy, ia mengarahkan hati kepada kebesaran Pencipta Arasy.
Di sinilah beza antara memandang ciptaan dengan pandangan material semata-mata dan memandang ciptaan dengan pandangan tauhid. Orang yang hanya melihat Arasy sebagai sesuatu yang besar akan berhenti pada kekaguman terhadap makhluk. Orang beriman melihat Arasy lalu mengenal kebesaran Rabbnya. Dia tidak menyembah Arasy. Dia menyembah Rabb Arasy.
Ini juga menjelaskan mengapa رَبِّ الْعَرْشِ mempunyai hubungan dengan ikhlas. Ikhlas bermaksud ibadah hanya kerana Allah. Mengapa hanya Allah? Kerana Allah sahaja Rabb. Makhluk semuanya berada di bawah rububiyyah-Nya. Jika seseorang memberikan ibadah kepada makhluk kerana menganggap makhluk itu mempunyai kuasa ketuhanan, dia telah bercanggah dengan hakikat رَبِّ الْعَرْشِ.
Maka semakin seseorang memahami rububiyyah Allah, semakin jelas kewajipan uluhiyyah. Jika Allah mencipta, memiliki dan mentadbir, maka Allah sahaja yang berhak disembah. Jika Allah ialah Rabb Arasy, maka Arasy tidak disembah. Jika Allah ialah Rabb langit dan bumi, maka langit dan bumi tidak disembah. Jika Allah ialah Rabb manusia, maka manusia tidak disembah. Semua ini merupakan kesinambungan logik tauhid yang sangat kuat.
Perkataan رَبِّ juga memberi makna bahawa Allah bukan sahaja memiliki, tetapi mentadbir dengan hikmah. Allah tidak mencipta sesuatu secara sia-sia. Arasy bukan ciptaan yang tidak mempunyai makna. Penyebutan Arasy dalam wahyu mengajar manusia tentang kebesaran ciptaan Allah dan kebesaran Rabbnya. Jika manusia melihat langit lalu berkata, “Siapakah Rabb langit?” jawapannya Allah. Jika manusia memikirkan Arasy berdasarkan wahyu, “Siapakah Rabb Arasy?” jawapannya Allah. Tidak ada ruang bagi tuhan-tuhan lain.
Maka ayat ini mengajar satu kaedah penting dalam tauhid: lihat kepada sesuatu yang besar, kemudian tanya siapa Rabbnya. Jangan berhenti pada makhluk. Lihat alam, kenal Allah. Lihat nikmat, kenal Allah. Lihat kekuasaan, kenal Allah. Lihat keagungan ciptaan, kenal Allah. Lihat Arasy, kenal Rabb Arasy.
Pada masa yang sama, seseorang tidak boleh menggunakan kebesaran Arasy untuk membuat spekulasi tentang zat Allah. Kita tidak tahu hakikat hubungan Allah dengan Arasy selain apa yang Allah khabarkan. Kita tidak menjadikan imaginasi sebagai wahyu. Kita tidak berkata bahawa Allah seperti sesuatu yang duduk di atas sesuatu menurut cara makhluk, dan kita tidak pula menafikan perkara yang Allah khabarkan. Jalan yang selamat ialah menerima nas dan menafikan tasybih.
Ini amat penting kerana lafaz رَبِّ الْعَرْشِ adalah nas yang berkaitan dengan perkara ghaib. Nas seperti ini memerlukan disiplin. Kita tidak boleh menafsirnya mengikut imaginasi. Kita juga tidak boleh membatalkannya kerana tidak dapat membayangkan hakikatnya. Kita menetapkan makna yang benar dan menyerahkan kaifiyat kepada Allah.
Al-Quran sendiri menyebut bahawa tidak ada sesuatu pun yang serupa dengan Allah. Maka apabila kita membaca رَبِّ الْعَرْشِ, kita tidak menganggap Allah seperti pemilik takhta manusia. Allah bukan seperti raja manusia. Arasy bukan seperti kerusi manusia. Hubungan Allah dengan Arasy tidak boleh dibayangkan berdasarkan hubungan manusia dengan kerusi. Yang diketahui ialah Allah ialah Rabb Arasy, Arasy ialah makhluk Allah, dan Allah tidak menyerupai makhluk.
Lafaz رَبِّ الْعَرْشِ juga mempunyai kesan terhadap cara manusia memahami kehebatan. Dalam dunia, manusia mengukur kehebatan melalui jumlah harta, jumlah pengikut, kedudukan, bangunan, tentera, teknologi dan kuasa. Tetapi semua itu hanyalah ukuran dunia. Al-Quran memperkenalkan ukuran yang lebih tinggi: Rabb Arasy. Jika seseorang mempunyai seluruh kekayaan dunia tetapi lupa kepada Rabb Arasy, kekayaannya tidak menjadikannya mulia di sisi Allah. Jika seseorang memiliki kuasa besar tetapi menentang Rabb Arasy, kuasanya tetap sementara. Jika seseorang mempunyai ilmu yang luas tetapi tidak tunduk kepada Rabb Arasy, ilmu itu boleh menjadi hujah terhadap dirinya.
Maka رَبِّ الْعَرْشِ juga menghancurkan kesombongan ilmu. Manusia boleh mengetahui banyak perkara tentang alam, tetapi pengetahuan manusia tidak pernah menjadikan manusia Rabb. Manusia boleh meneroka angkasa, memahami sebahagian struktur alam dan mencipta teknologi yang luar biasa, tetapi semuanya berlaku dalam alam yang dimiliki Rabb Arasy. Kemajuan manusia tidak mengubah kedudukan manusia daripada makhluk kepada Khaliq.
Semakin ilmu manusia bertambah, sepatutnya semakin dia sedar keterbatasannya. Semakin dia mengetahui luasnya alam, semakin dia sedar bahawa dirinya kecil. Semakin dia memahami sistem kehidupan, semakin dia sedar bahawa banyak perkara di luar kawalannya. Jika ilmu menyebabkan manusia sombong kepada Allah, ilmu itu tidak menghasilkan pengenalan yang benar. Jika ilmu membawa manusia kepada pengagungan Rabb Arasy, maka ilmu itu menjadi sebab bertambahnya iman.
Di sini juga terdapat hubungan antara rububiyyah dan ubudiyyah. Allah ialah Rabb; manusia ialah hamba. Rabb mempunyai hak untuk memerintah. Hamba mempunyai kewajipan untuk tunduk. Rabb memiliki; hamba dimiliki. Rabb memberi; hamba menerima. Rabb mengatur; hamba menerima takdir dan berusaha dalam syariat. Rabb mengetahui; hamba tidak mengetahui kecuali apa yang Allah ajarkan. Rabb berkuasa; hamba lemah. Apabila seseorang benar-benar memahami رَبِّ الْعَرْشِ, dia akan lebih mudah menerima kedudukan dirinya sebagai hamba.
Hamba yang benar tidak bertanya, “Mengapa aku mesti tunduk kepada Allah?” dengan nada kesombongan, kerana dia tahu Allah ialah Rabb. Dia boleh bertanya untuk memahami hikmah, tetapi asasnya ialah tunduk. Sebagaimana Arasy tidak keluar daripada rububiyyah Allah, manusia juga tidak keluar daripada rububiyyah Allah. Tidak ada keadaan di mana manusia menjadi bebas mutlak daripada Allah.
Lafaz ini juga mengajar bahawa kebebasan mutlak ialah khayalan manusia. Manusia tidak boleh bebas daripada Allah. Jika dia menolak ibadah kepada Allah, dia akan tetap menjadi hamba kepada sesuatu yang lain: hawa nafsu, harta, kedudukan, manusia, kebiasaan atau dunia. Ubudiyyah kepada Allah membebaskan manusia daripada penghambaan kepada makhluk. Apabila dia sedar bahawa Allah ialah Rabb Arasy, dia tidak akan menjadikan makhluk sebagai tuhan dalam hatinya.
Maka رَبِّ الْعَرْشِ bukan sekadar pernyataan tentang Allah; ia juga merupakan pernyataan tentang kedudukan manusia. Jika Allah Rabb Arasy, maka manusia bukan Rabb. Jika Allah Pemilik Arasy, manusia bukan pemilik mutlak. Jika Allah Pentadbir Arasy, manusia bukan pentadbir mutlak terhadap dirinya sendiri. Manusia diberikan pilihan dan tanggungjawab, tetapi dia tetap berada di bawah rububiyyah Allah.
Dalam ayat ini, penyebutan Arasy juga memberikan gambaran bahawa kekuasaan Allah meliputi ciptaan yang sangat besar. Tetapi jangan disalahfahamkan bahawa Allah perlu berada dalam Arasy untuk menguasainya. Pemilikan dan rububiyyah tidak bermaksud Allah memerlukan tempat seperti makhluk. Allah ialah Rabb tempat dan Rabb apa yang berada di dalamnya. Tempat ialah makhluk. Arasy ialah makhluk. Allah ialah Pencipta dan Rabb segala makhluk.
Ini adalah perkara yang perlu dijaga apabila membincangkan nas-nas tentang Arasy. Kita tidak boleh menjadikan bahasa manusia sebagai ukuran kepada Allah. Manusia mempunyai lokasi kerana manusia ialah makhluk berjisim. Allah tidak disamakan dengan makhluk. Apa yang wajib diimani ialah apa yang datang dalam wahyu. Apa yang tidak diketahui tidak boleh direka. Kaifiyat tidak boleh dipaksakan oleh imaginasi.
Al-Qurtubi menyebut bahawa Allah menyucikan diri-Nya daripada apa yang membawa kepada sifat baharu dan daripada dakwaan dusta mereka. (Quran KSU) Ini menunjukkan bahawa رَبِّ الْعَرْشِ harus dibaca bersama سُبْحَانَ. Tasbih datang dahulu, kemudian penyebutan rububiyyah. Ini memberi satu disiplin: apabila berbicara tentang Allah, kita mesti menggabungkan ithbat dan tanzih. Kita menetapkan apa yang Allah tetapkan, dan kita menyucikan Allah daripada segala persamaan dan kekurangan.
Apabila kita mengatakan Allah ialah Rabb Arasy, kita tidak mengatakan Allah seperti makhluk yang memiliki sesuatu dengan cara manusia. Kita menetapkan rububiyyah sesuai dengan kebesaran Allah. Apabila kita mengatakan Arasy ialah makhluk, kita tidak menganggap Arasy kecil atau tidak penting. Kita menetapkan keagungannya sesuai dengan apa yang datang dalam wahyu. Kedua-duanya diletakkan pada tempat masing-masing.
Perkara ini sangat penting dalam ilmu aqidah kerana dua kesalahan boleh berlaku. Kesalahan pertama ialah menyerupakan Allah dengan makhluk. Kesalahan kedua ialah menafikan apa yang Allah khabarkan kerana takut kepada penyerupaan. Jalan yang benar ialah menerima nas tanpa tasybih dan menyucikan Allah tanpa ta'til. رَبِّ الْعَرْشِ adalah contoh yang jelas. Kita beriman kepada Rabb Arasy dan beriman kepada Arasy, tetapi tidak membayangkan Allah dengan gambaran makhluk.
Apabila manusia memahami lafaz ini, dia akan melihat bahawa segala kebesaran yang dilihatnya tidak boleh menyaingi kebesaran Allah. Bahkan kebesaran makhluk menjadi bukti kepada kebesaran Penciptanya. Arasy yang agung menjadi makhluk. Langit yang luas menjadi makhluk. Bumi yang besar menjadi makhluk. Malaikat yang kuat menjadi makhluk. Manusia yang pintar menjadi makhluk. Semua berhimpun dalam satu hakikat: رَبِّ الْعَرْشِ.
Maka jika hati manusia masih menganggap makhluk tertentu mempunyai kuasa mutlak selepas membaca lafaz ini, itu menunjukkan hati belum benar-benar memahami rububiyyah. Tidak ada makhluk yang mempunyai kuasa mutlak. Tidak ada makhluk yang mengetahui semua perkara secara mutlak. Tidak ada makhluk yang mampu melakukan semua perkara secara mutlak. Tidak ada makhluk yang berhak ditaati dalam semua perkara. Semua makhluk berhajat kepada Rabb Arasy.
Dan jika semua makhluk berhajat kepada Rabb Arasy, maka doa, tawakkal, khauf, raja', mahabbah dan ibadah mesti diarahkan kepada Allah. Inilah kesan praktikal daripada رَبِّ الْعَرْشِ. Tauhid tidak berhenti pada teori. Ia menentukan arah hati.
Seseorang yang mengetahui Allah sebagai Rabb Arasy tidak akan mudah merasa putus asa apabila manusia menolaknya. Dia tidak mengukur kebenaran berdasarkan penerimaan manusia. Dia tidak mengukur kekuasaan Allah berdasarkan kelemahan dirinya. Dia tidak mengukur rahmat Allah berdasarkan sempitnya pengalaman hidup. Dia melihat segala sesuatu di bawah Rabb Arasy.
Begitu juga apabila seseorang mendapat kejayaan, dia tidak menyangka dirinya menjadi penguasa mutlak. Dia tahu kejayaan datang daripada Allah. Apabila dia kehilangan kuasa, dia tidak menganggap seluruh dunia telah runtuh. Rabb Arasy masih Rabb. Apabila manusia berubah, Allah tidak berubah. Apabila keadaan berubah, rububiyyah Allah tidak berubah. Inilah salah satu kekuatan rohani daripada memahami lafaz ini.
رَبِّ الْعَرْشِ juga mengajar manusia bahawa Allah tidak terkesan oleh dakwaan manusia. Kaum musyrikin berkata sesuatu tentang Allah, tetapi Allah tidak berubah kerana kata-kata mereka. Al-Qurtubi menjelaskan عما يصفون sebagai apa yang mereka katakan secara dusta. (Quran KSU) Allah tetap Rabb Arasy walaupun manusia menafikan. Allah tetap Rabb langit dan bumi walaupun manusia ingkar. Kebenaran tidak bergantung kepada penerimaan manusia.
Ini merupakan prinsip yang sangat besar. Kebenaran Allah tidak menjadi benar kerana manusia mengakuinya. Allah tidak menjadi Rabb kerana manusia menyembah-Nya. Allah sudah Rabb sebelum manusia wujud. Manusia yang memerlukan Allah, bukan Allah yang memerlukan manusia. Ibadah manusia tidak menambahkan kekuasaan Allah. Kekufuran manusia tidak mengurangkan kekuasaan Allah. Pujian manusia tidak menjadikan Allah lebih sempurna, dan celaan manusia tidak mengurangkan kesempurnaan Allah.
Maka apabila Allah disebut sebagai Rabb Arasy, kita memahami bahawa rububiyyah Allah adalah hakikat yang tidak bergantung kepada penerimaan makhluk. Arasy berada di bawah rububiyyah Allah sama ada manusia mengakuinya atau tidak. Langit dan bumi berada di bawah rububiyyah Allah sama ada manusia mengakuinya atau tidak. Manusia sendiri berada di bawah rububiyyah Allah sama ada dia mengakuinya atau tidak.
Seseorang boleh mengingkari Allah dengan lidahnya, tetapi dia tidak boleh keluar daripada kekuasaan Allah. Dia boleh menolak ibadah, tetapi dia tetap bernafas dengan nikmat Allah. Dia boleh menolak syariat, tetapi dia tetap hidup dalam kerajaan Allah. Dia boleh melawan kebenaran, tetapi dia tidak mampu melawan rububiyyah Allah. Inilah kekuatan makna Rabb.
Namun tujuan ayat bukan sekadar menakutkan manusia. Ia mengajak manusia kembali kepada hakikat yang paling benar. Jika Allah ialah Rabb Arasy, maka kembali kepada Allah adalah jalan yang paling benar. Jangan menjadikan makhluk sebagai tempat bergantung secara mutlak. Jangan menganggap dunia sebagai tujuan terakhir. Jangan menganggap manusia mempunyai kuasa yang bebas daripada Allah. Jangan menganggap kekayaan boleh menyelamatkan daripada Rabb Arasy. Jangan menganggap keturunan, kedudukan atau pengaruh boleh menggantikan hubungan dengan Allah.
Ungkapan رَبِّ الْعَرْشِ juga mengingatkan manusia bahawa kerajaan dunia mempunyai batas, tetapi kerajaan Allah tidak dibatasi oleh apa yang membatasi kerajaan manusia. Manusia mempunyai sempadan wilayah, masa dan kemampuan. Allah Rabb seluruh ciptaan. Manusia memerintah sebahagian kecil untuk tempoh yang pendek. Allah Rabb Arasy dan seluruh alam. Manusia perlu rakyat untuk melaksanakan kehendaknya. Allah tidak berhajat kepada sesiapa. Manusia memerlukan tentera untuk mempertahankan kuasa. Allah tidak memerlukan pembantu kerana Dia Maha Berkuasa.
Inilah sebab mengapa menyamakan Allah dengan raja manusia merupakan kesalahan yang sangat besar. Gelaran “raja” bagi manusia hanyalah sifat makhluk yang terhad. Rububiyyah Allah adalah kesempurnaan. Allah tidak mempunyai pesaing. Allah tidak mempunyai sekutu. Allah tidak mempunyai pengganti.
Apabila disebut رَبِّ الْعَرْشِ, kita juga boleh memahami bahawa Allah mengetahui segala sesuatu yang berada di bawah kerajaan-Nya. Arasy bukan sesuatu yang terlepas daripada ilmu Allah. Seluruh ciptaan berada di bawah ilmu-Nya. Tidak ada perkara ghaib yang tersembunyi daripada-Nya. Tidak ada rahsia yang tidak diketahui-Nya. Tidak ada satu gerakan pun yang terlepas daripada pengawasan-Nya. Maka hati seorang mukmin tidak pernah benar-benar bersendirian. Allah mengetahui keadaannya.
Ini melahirkan muraqabah. Jika Allah Rabb Arasy dan Rabb segala sesuatu, maka seseorang tidak boleh menyangka bahawa dia bebas melakukan sesuatu yang Allah tidak ketahui. Dia mungkin bersembunyi daripada manusia, tetapi dia tidak bersembunyi daripada Allah. Dia mungkin menyembunyikan niat daripada manusia, tetapi Allah mengetahui isi hati. Kesedaran ini mendidik ikhlas.
Dalam masa yang sama, ia memberi ketenangan kepada orang yang dizalimi. Jika manusia tidak mengetahui penderitaan seseorang, Rabb Arasy mengetahuinya. Jika manusia tidak melihat air mata seseorang, Allah melihatnya. Jika manusia tidak memahami kesakitan seseorang, Allah mengetahuinya. Ini bukan bermakna setiap musibah terus hilang, tetapi ia memberikan keyakinan bahawa kehidupan tidak berjalan tanpa Rabb.
رَبِّ الْعَرْشِ juga mengajar manusia supaya tidak terlalu kagum dengan makhluk sehingga lupa bahawa makhluk itu sendiri berada di bawah pemerintahan Allah. Jika seseorang melihat orang kaya, dia boleh menghormatinya tetapi tidak menyembahnya. Jika dia melihat orang berkuasa, dia boleh menghormatinya tetapi tidak menganggapnya mutlak. Jika dia melihat orang berilmu, dia boleh mengambil ilmu daripadanya tetapi tidak menganggapnya maksum. Semua manusia berada di bawah Rabb Arasy.
Dalam konteks ilmu agama, perkara ini juga penting. Tidak ada ulama yang menjadi Rabb. Tidak ada wali yang menjadi Rabb. Tidak ada malaikat yang menjadi Rabb. Tidak ada nabi yang menjadi Rabb. Nabi Muhammad ﷺ ialah Rasul Allah dan hamba Allah. Baginda sendiri berada di bawah rububiyyah Allah. Maka memuliakan nabi tidak boleh membawa kepada memberikan sifat ketuhanan kepada baginda. Memuliakan wali tidak boleh membawa kepada memberikan kuasa ketuhanan kepada wali. Memuliakan malaikat tidak boleh membawa kepada menyembah malaikat. Semua makhluk ialah makhluk Rabb Arasy.
Maka lafaz رَبِّ الْعَرْشِ mempunyai kekuatan yang sangat besar dalam menjaga tauhid daripada ghuluw. Ia mengajar kita bahawa semua makhluk, setinggi mana pun kedudukannya, tetap mempunyai Rabb. Apabila seorang makhluk mempunyai Rabb, dia tidak boleh menjadi Rabb.
Begitu juga Arasy. Jika Arasy sendiri mempunyai Rabb, bagaimana manusia boleh memberikan kepada Arasy atau makhluk lain sifat ketuhanan? Ini menunjukkan bahawa kedudukan makhluk dan Khaliq mesti sentiasa dipisahkan dengan jelas.
Lafaz ini juga membawa kita kepada pengertian العبودية. Jika Allah ialah Rabb, maka kita ialah hamba. Ubudiyyah bukan kehinaan. Ubudiyyah kepada Allah ialah kemuliaan tertinggi kerana ia membebaskan manusia daripada tunduk kepada makhluk. Orang yang menolak menjadi hamba Allah akhirnya mudah menjadi hamba hawa nafsu. Orang yang tunduk kepada Rabb Arasy tidak perlu tunduk secara mutlak kepada manusia.
Seseorang yang memahami رَبِّ الْعَرْشِ akan lebih mudah menerima bahawa hukum Allah mempunyai hak untuk ditaati. Mengapa? Kerana Allah ialah Rabb. Dia bukan sekadar pemberi nasihat. Dia ialah Tuhan yang memiliki hamba. Maka perintah-Nya mempunyai hak yang tidak dimiliki oleh arahan makhluk.
Pada masa yang sama, ini tidak bermaksud manusia kehilangan ikhtiar. Hamba tetap berusaha, berfikir, merancang dan memilih. Tetapi semua ikhtiar itu berlaku dalam kerajaan Rabb Arasy. Manusia tidak keluar daripada kerajaan Allah walaupun dia mempunyai kehendak dan pilihan.
Akhirnya, apabila lafaz رَبِّ الْعَرْشِ direnungkan secara mendalam, kita akan melihat bahawa ia sebenarnya sangat pendek tetapi memuatkan makna yang sangat luas. Ia menetapkan rububiyyah Allah, menetapkan kewujudan Arasy, menunjukkan keagungan ciptaan, menafikan ketuhanan makhluk, menolak dakwaan bahawa Allah mempunyai anak, menegaskan pemilikan Allah, menegaskan pentadbiran Allah, mengajar tanzih, mengajar ubudiyyah, mengajar tawakkal, mengajar khauf dan raja', mengajar kerendahan hati, membina keyakinan terhadap perkara ghaib, dan memutuskan segala bentuk pergantungan mutlak kepada selain Allah.
Sebab itu lafaz رَبِّ الْعَرْشِ tidak boleh dibaca secara tergesa-gesa. Ia perlu dibaca dengan hati yang mengetahui bahawa di sebalik dua perkataan tersebut terdapat satu alam pengenalan kepada Allah. رَبِّ menunjukkan Tuhan, Pemilik, Penguasa dan Pentadbir. الْعَرْشِ menunjukkan salah satu makhluk yang paling agung. Apabila kedua-duanya digabungkan, manusia diajar: makhluk yang paling agung pun tetap mempunyai Rabb. Maka jangan sekali-kali engkau membesarkan makhluk melebihi batasnya. Jangan menjadikan makhluk sebagai tempat pengabdian. Jangan memberikan kepada makhluk apa yang hanya layak bagi Allah. Jangan menyamakan Allah dengan makhluk. Kenalilah Allah sebagai Rabb Arasy.
Dan semakin seseorang mengenal Allah sebagai رَبِّ الْعَرْشِ, semakin dia memahami bahawa Allah tidak memerlukan apa-apa daripada makhluk. Arasy tidak menambahkan kekuasaan Allah. Langit tidak menambahkan kebesaran Allah. Bumi tidak menambahkan kerajaan Allah. Manusia tidak menambahkan kesempurnaan Allah. Malaikat tidak menambahkan kekuatan Allah. Seluruh makhluk berhajat kepada Allah, sedangkan Allah tidak berhajat kepada makhluk. Inilah salah satu makna paling besar yang terkandung dalam rububiyyah.
Ibn Kathir ketika menjelaskan ayat ini menghubungkan penyucian Allah dengan penafian anak, kerana Allah itu Esa, tempat bergantung, tidak mempunyai tandingan dan tidak mempunyai sekutu. (Quran.com) Al-Tabari pula menjelaskan bahawa Allah ialah Pemilik langit dan bumi serta Pemilik Arasy dan menyucikan-Nya daripada apa yang mereka nisbahkan secara dusta. (Quran KSU) Al-Qurtubi menegaskan bahawa ayat ini merupakan tasbih dan tanzih terhadap Allah daripada apa yang mereka katakan. (Quran KSU) Semua ini membawa kepada satu titik yang sama: رَبِّ الْعَرْشِ adalah ungkapan tauhid dan tanzih yang sangat kuat.
Maka apabila seorang mukmin menyebut رَبِّ الْعَرْشِ, janganlah hatinya hanya mendengar “Tuhan Arasy” sebagai terjemahan yang pendek. Hendaklah dia merasakan bahawa Allah ialah Rabb kepada makhluk yang sangat agung; Rabb kepada sesuatu yang berada di luar kemampuan pancaindera manusia; Rabb kepada langit dan bumi; Rabb kepada seluruh kerajaan makhluk; Rabb yang tidak memerlukan makhluk; Rabb yang tidak mempunyai anak; Rabb yang tidak mempunyai sekutu; Rabb yang tidak mempunyai tandingan; Rabb yang tidak ditandingi oleh mana-mana kuasa; Rabb yang semua makhluk berhajat kepada-Nya; Rabb yang segala sesuatu berada di bawah kekuasaan-Nya.
Dengan penghayatan seperti ini, رَبِّ الْعَرْشِ menjadi satu kalimah yang mengubah pandangan manusia terhadap dirinya sendiri. Dia tidak lagi melihat dirinya sebagai pusat alam. Dia tidak lagi menganggap kehendaknya sebagai ukuran mutlak. Dia tidak lagi menganggap manusia lain sebagai kuasa yang menentukan segala-galanya. Dia kembali kepada hakikat: dia adalah hamba, dan Allah adalah Rabb.
Dan apabila manusia mengetahui bahawa Rabbnya ialah Rabb Arasy, dia mengetahui bahawa tidak ada sesuatu pun yang terlalu besar bagi Allah. Masalah yang terlalu besar bagi manusia tidak besar bagi Allah. Kesusahan yang tidak mampu diselesaikan manusia tidak berada di luar kekuasaan Allah. Dosa yang seseorang mahu tinggalkan tidak terlalu besar untuk diampunkan jika dia bertaubat dengan benar. Jalan kebaikan yang kelihatan berat tidak berada di luar pertolongan Allah. Keadaan dunia yang berubah-ubah tidak mengubah hakikat bahawa Rabb Arasy tetap Rabb.
Namun semua ini tidak boleh difahami sebagai alasan untuk meninggalkan usaha. Justeru kerana Allah ialah Rabb, seorang hamba berusaha sebagai hamba. Dia berdoa sebagai hamba. Dia bekerja sebagai hamba. Dia berubat sebagai hamba. Dia belajar sebagai hamba. Dia mencari rezeki sebagai hamba. Dia mendidik keluarga sebagai hamba. Dia berdakwah sebagai hamba. Dia bertaubat sebagai hamba. Semua itu dilakukan dengan keyakinan bahawa Rabb Arasy menguasai hasil akhirnya.
Lafaz رَبِّ الْعَرْشِ juga mengajar bahawa manusia tidak mempunyai hak untuk menentukan sifat Allah berdasarkan hawa nafsunya. Allah memperkenalkan diri-Nya melalui wahyu. Kita menerima apa yang Allah khabarkan. Apabila Allah menyebut Arasy, kita tidak mengubahnya menjadi sesuatu yang lain tanpa dalil. Apabila Allah menyebut diri-Nya sebagai Rabb Arasy, kita tidak menolaknya. Dan apabila Allah menyucikan diri-Nya daripada apa yang mereka sifatkan, kita turut menyucikan Allah daripada segala kekurangan dan penyerupaan.
Inilah keseimbangan antara pengagungan dan penyucian. Tidak mengurangkan apa yang Allah tetapkan, dan tidak menambah apa yang Allah tidak tetapkan. Tidak menyerupakan Allah dengan makhluk, dan tidak mengosongkan nas daripada maknanya. Tidak menjadikan Arasy sebagai tuhan, dan tidak menafikan kewujudan Arasy. Tidak menjadikan makhluk sebagai Rabb, dan tidak menganggap Rabb seperti makhluk.
Oleh sebab itu, رَبِّ الْعَرْشِ merupakan lafaz yang sangat kuat untuk membentuk aqidah yang benar. Ia membezakan dengan jelas antara Khaliq dan makhluk, Rabb dan marbub, Tuhan dan hamba, Pemilik dan yang dimiliki, Penguasa dan yang dikuasai. Semua sempadan ini mesti kekal jelas dalam hati seorang mukmin.
Dan apabila sempadan itu jelas, tauhid menjadi jelas. Allah ialah Allah. Arasy ialah Arasy. Allah ialah Rabb Arasy. Arasy ialah makhluk Allah. Allah tidak berhajat kepada Arasy. Arasy berhajat kepada Allah. Allah tidak berhajat kepada anak. Allah tidak berhajat kepada sekutu. Allah tidak berhajat kepada pembantu. Allah tidak berhajat kepada makhluk. Seluruh makhluk berhajat kepada-Nya.
Maka رَبِّ الْعَرْشِ pada akhirnya membawa hati kepada satu pengakuan yang sangat dalam: tidak ada satu pun yang layak menerima pengagungan mutlak selain Allah. Tidak ada satu pun yang layak menjadi tempat pergantungan mutlak selain Allah. Tidak ada satu pun yang layak menjadi Rabb selain Allah. Bahkan Arasy yang agung sekalipun bukan Rabb; ia mempunyai Rabb. Langit dan bumi bukan Rabb; kedua-duanya mempunyai Rabb. Malaikat bukan Rabb; mereka mempunyai Rabb. Para nabi bukan Rabb; mereka mempunyai Rabb. Manusia bukan Rabb; manusia mempunyai Rabb.
Dan Rabb itu ialah Allah.
Inilah sebabnya ungkapan رَبِّ الْعَرْشِ menjadi sangat kuat apabila dibaca selepas سُبْحَانَ رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ. Allah menyucikan diri-Nya, kemudian menyebut rububiyyah-Nya terhadap ciptaan yang sangat agung. Ia seolah-olah berkata kepada hati manusia: lihatlah keluasan kerajaan-Nya, lihatlah kebesaran ciptaan-Nya, lihatlah keagungan Arasy, kemudian jangan tersalah arah; semua itu mempunyai Rabb, dan Rabb itu ialah Allah. Apa sahaja dakwaan manusia terhadap Allah yang menyerupakan-Nya dengan makhluk, menyandarkan anak kepada-Nya, memberikan sekutu kepada-Nya atau memberikan kekurangan kepada-Nya adalah tertolak. Al-Qurtubi menyatakan bahawa عما يصفون merujuk kepada apa yang mereka katakan daripada kedustaan, manakala al-Tabari menjelaskan bahawa ia mencakupi apa yang mereka nisbahkan kepada Allah yang tidak layak bagi-Nya. (Quran KSU)
Dengan demikian, memahami رَبِّ الْعَرْشِ bukan sekadar memahami dua perkataan dalam bahasa Arab. Ia ialah memahami satu dasar besar dalam agama: Allah ialah Rabb yang mutlak, dan segala sesuatu selain Allah ialah makhluk yang berada di bawah rububiyyah-Nya. Arasy tidak menjadi pesaing kepada Allah kerana Arasy ialah makhluk. Langit tidak menjadi pesaing kepada Allah kerana langit ialah makhluk. Bumi tidak menjadi pesaing kepada Allah kerana bumi ialah makhluk. Manusia tidak menjadi pesaing kepada Allah kerana manusia ialah makhluk. Semua kebesaran makhluk berakhir pada satu titik: ia tetap berhajat kepada Rabbnya.
Dan apabila seorang hamba memahami perkara ini, dia akan mengetahui bahawa kemuliaan sebenar bukan menjadi besar di hadapan makhluk, tetapi menjadi hamba kepada Rabb Arasy. Kekuasaan sebenar bukan memiliki manusia, tetapi mampu menundukkan nafsu kepada perintah Allah. Kebebasan sebenar bukan terlepas daripada perintah Rabb, tetapi terlepas daripada penghambaan kepada makhluk. Kekayaan sebenar bukan memiliki sebanyak-banyak harta, tetapi hati yang tidak menjadikan harta sebagai Rabb. Kekuatan sebenar bukan mampu mengalahkan manusia, tetapi mampu tunduk kepada Rabb Arasy.
Maka apabila lidah membaca رَبِّ الْعَرْشِ, hati sepatutnya mengenal siapa yang sedang disebut. Yang disebut bukan sekadar “Tuhan kepada satu ciptaan yang besar”. Yang disebut ialah Rabb yang memiliki Arasy, Rabb langit dan bumi, Rabb seluruh alam, Rabb yang tidak berhajat kepada apa-apa, Rabb yang segala sesuatu berhajat kepada-Nya, Rabb yang tidak mempunyai anak, Rabb yang tidak mempunyai sekutu, Rabb yang tidak mempunyai tandingan, Rabb yang suci daripada segala sifat kekurangan dan Rabb yang tidak menyerupai sesuatu pun daripada makhluk-Nya.
Inilah kedalaman yang terkandung dalam lafaz yang pendek itu. رَبِّ الْعَرْشِ ialah pengisytiharan rububiyyah Allah di hadapan seluruh dakwaan manusia. Ia mengangkat pandangan manusia daripada makhluk kepada Khaliq, daripada Arasy kepada Rabb Arasy, daripada kebesaran ciptaan kepada kebesaran Pencipta, daripada pergantungan kepada makhluk kepada pergantungan kepada Allah, daripada kesombongan kepada ubudiyyah, daripada kekeliruan kepada tauhid, dan daripada gambaran manusia tentang Tuhan kepada pengenalan yang dibina atas wahyu.
Oleh itu, lafaz رَبِّ الْعَرْشِ hendaklah kekal sebagai lafaz yang dibaca dengan penuh pengagungan. Ia bukan lafaz yang boleh diringkaskan kepada “Tuhan Arasy” lalu selesai. Ia adalah lafaz yang membawa manusia mengenal bahawa Arasy itu sendiri berada di bawah kekuasaan Allah. Ia membawa manusia mengenal bahawa sebesar mana pun makhluk, ia tetap makhluk. Ia membawa manusia mengenal bahawa Allah tidak berhajat kepada apa-apa makhluk. Ia membawa manusia mengenal bahawa Allah tidak mempunyai anak dan sekutu. Ia membawa manusia mengenal bahawa segala dakwaan yang menyamakan Allah dengan makhluk adalah batil. Dan ia membawa manusia kepada satu hakikat yang tidak boleh digoncangkan oleh apa-apa keadaan: Allah ialah Rabb, sedangkan segala sesuatu selain Allah ialah makhluk dan hamba kepada-Nya.
Apabila hakikat ini benar-benar masuk ke dalam hati, seseorang tidak akan mudah tunduk kepada kebesaran palsu dunia. Dia tidak akan mengukur manusia dengan harta semata-mata. Dia tidak akan menganggap kuasa manusia sebagai kuasa mutlak. Dia tidak akan menjadikan sebab sebagai Rabb. Dia tidak akan memandang alam sebagai sesuatu yang berjalan tanpa pentadbiran. Dia tidak akan memandang dirinya sebagai pemilik mutlak. Dia akan mengetahui bahawa di atas segala kekuasaan makhluk terdapat kekuasaan Allah, dan di bawah segala ciptaan yang agung terdapat rububiyyah Allah.
Dan itulah kekuatan رَبِّ الْعَرْشِ: ia mengajar hati supaya tidak berhenti pada makhluk yang agung, tetapi terus mengenal Rabb yang menciptakan dan memiliki makhluk tersebut. Arasy tidak mengajak manusia menyembah Arasy. Arasy mengajak manusia mengenal Rabb Arasy. Langit tidak mengajak manusia menyembah langit. Langit mengajak manusia mengenal Rabb langit. Bumi tidak mengajak manusia menyembah bumi. Bumi mengajak manusia mengenal Rabb bumi. Dan seluruh makhluk, sebesar atau sekecil mana pun, akhirnya berada dalam satu rangka yang sama: semuanya adalah makhluk, semuanya berada di bawah rububiyyah Allah, dan Allah sahaja Rabb yang sebenar.
Maka رَبِّ الْعَرْشِ ialah satu ungkapan yang mengumpulkan kebesaran, rububiyyah, pemilikan, kekuasaan, pentadbiran, tanzih dan tauhid dalam satu rangkaian lafaz yang sangat padat. Al-Tabari menegaskan makna pemilikan langit, bumi dan Arasy serta penyucian Allah daripada apa yang dinisbahkan oleh kaum musyrikin. (Quran KSU) Ibn Kathir menghubungkannya dengan kesucian Allah daripada dakwaan mempunyai anak dan menegaskan keesaan serta ketidakadaan tandingan bagi-Nya. (Quran.com) Al-Qurtubi pula menekankan makna tasbih, penyucian dan pembebasan Allah daripada apa yang mereka katakan secara dusta. (Quran KSU) Ibn Ashur pula menunjukkan hubungan penyebutan Rabb langit, bumi dan Arasy dengan hujah penafian dakwaan anak terhadap Allah. (E-Quran)
Dengan demikian, sesiapa yang membaca ayat ini dengan tadabbur tidak sepatutnya membiarkan lafaz رَبِّ الْعَرْشِ berlalu tanpa kesan. Hendaklah ia menundukkan hati. Hendaklah ia membesarkan Allah. Hendaklah ia menyedarkan diri bahawa manusia hanyalah makhluk yang sangat terbatas. Hendaklah ia mengikis pergantungan kepada makhluk. Hendaklah ia membersihkan tauhid. Hendaklah ia menolak segala dakwaan yang memberikan kepada Allah sifat makhluk. Hendaklah ia mengakui bahawa Allah tidak berhajat kepada anak, tidak berhajat kepada sekutu dan tidak berhajat kepada pembantu. Hendaklah ia mengetahui bahawa Arasy sendiri adalah makhluk yang berada di bawah pemerintahan Allah. Dan hendaklah ia memahami bahawa jika makhluk yang begitu agung sekalipun berada di bawah rububiyyah Allah, maka manusia tidak mempunyai alasan untuk menyombongkan diri di hadapan Rabbnya.
Akhirnya, رَبِّ الْعَرْشِ membawa manusia kepada satu kedudukan yang sangat jelas: Allah ialah Rabb, Arasy ialah makhluk, dan seluruh kewujudan berada di bawah pemerintahan Allah. Maka jangan dicari Rabb selain Allah. Jangan diberikan ibadah kepada selain Allah. Jangan diletakkan pergantungan mutlak kepada selain Allah. Jangan disandarkan kekuasaan mutlak kepada selain Allah. Jangan diserupakan Allah dengan makhluk. Jangan dinafikan apa yang Allah khabarkan. Jangan pula direka apa yang Allah tidak khabarkan. Tetapkan apa yang datang daripada wahyu, sucikan Allah daripada segala kekurangan, dan letakkan setiap makhluk pada kedudukannya sebagai makhluk.
رَبِّ الْعَرْشِ — Rabb Arasy.
Dua perkataan, tetapi di dalamnya terkandung pengagungan yang sangat luas: Arasy mempunyai Rabb. Langit mempunyai Rabb. Bumi mempunyai Rabb. Seluruh makhluk mempunyai Rabb. Dan Rabb itu bukan makhluk. Rabb itu bukan sebahagian daripada alam. Rabb itu bukan sesuatu yang memerlukan alam. Rabb itu ialah Allah, Yang Maha Suci daripada segala apa yang disifatkan oleh manusia terhadap-Nya.
asas
https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/1493513312774288192?hl=en
