Perbahasan Tentang Ayat 112 Dari Surah Ali Imran ... وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ ... (Ali Imran:112)
- Perbahasan Tentang Ayat 112 Dari Surah Ali Imran ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلذِّلَّةُ ... (Ali Imran:112) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 112 Dari Surah Ali Imran ... أَيْنَ مَا ثُقِفُوٓا۟ ... (Ali Imran:112) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 112 Dari Surah Ali Imran ... إِلَّا بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ ... (Ali Imran:112) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 112 Dari Surah Ali Imran ... وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ ... (Ali Imran:112) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 112 Dari Surah Ali Imran ... وَبَآءُو بِغَضَبٍ مِّنَ ٱللَّهِ ... (Ali Imran:112) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 112 Dari Surah Ali Imran ... وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلْمَسْكَنَةُۚ ... (Ali Imran:112) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 112 Dari Surah Ali Imran ... ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا۟ يَكْفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ ... (Ali Imran:112) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 112 Dari Surah Ali Imran ... وَيَقْتُلُونَ ٱلْأَنۢبِيَآءَ بِغَيْرِ حَقٍّۚ ... (Ali Imran:112) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 112 Dari Surah Ali Imran ... ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوا۟ ... (Ali Imran:112) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 112 Dari Surah Ali Imran ... وَّكَانُوا۟ يَعْتَدُونَ (Ali Imran:112) / edit
Perbahasan Tentang Lafaz ﴿وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ﴾ Dalam Surah Āli ‘Imrān Ayat 112
Firman Allah سبحانه وتعالى dalam Surah Ali
‘Imran ayat 112:
ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلذِّلَّةُ أَيْنَ مَا
ثُقِفُوا۟ إِلَّا بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ وَبَآءُو
بِغَضَبٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلْمَسْكَنَةُ ۚ ذَٰلِكَ
بِأَنَّهُمْ كَانُوا۟ يَكْفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقْتُلُونَ ٱلْأَنۢبِيَآءَ
بِغَيْرِ حَقٍّ ۚ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوا۟ وَّكَانُوا۟ يَعْتَدُونَ
Dan fokus perbahasan kita hanya pada lafaz:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
yang bermaksud secara asasnya: “dan satu ikatan/perjanjian daripada
manusia.” Ayat ini tidak boleh dipisahkan daripada susunan lafaz إِلَّا بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ,
kerana lafaz وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ datang sebagai pasangan kepada بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ. Para ulama tafsir
menjelaskan bahawa حبل dalam konteks ayat ini berkaitan dengan ‘ahd,
dhimmah, aman dan perlindungan, yakni suatu ikatan yang menyebabkan
seseorang berada dalam keadaan aman daripada tindakan yang sebelumnya boleh
menimpanya. Sumber-sumber tafsir yang menghuraikan ayat ini menyebut makna حبل من الناس sebagai
perjanjian atau jaminan keamanan daripada manusia, khususnya daripada
orang-orang beriman. (Quran.com)
Perbahasan terhadap lafaz وَحَبْلٍ مِّنَ
ٱلنَّاسِ sangat luas kerana
satu lafaz yang pendek ini sebenarnya membuka beberapa persoalan penting:
mengapa Allah menggunakan perkataan حبل yang pada asalnya bermaksud tali; apakah hubungan
antara “tali” dengan perjanjian; mengapa Allah menyebut مِّنَ ٱلنَّاسِ selepas
menyebut مِّنَ ٱللَّهِ;
apakah yang dimaksudkan dengan “daripada manusia”; adakah ia bermaksud seluruh
manusia atau sebahagian manusia; apakah jenis ikatan yang dimaksudkan;
bagaimana lafaz ini menunjukkan bahawa manusia boleh memberikan keamanan dan
perlindungan tanpa bermakna manusia memiliki kuasa mutlak; bagaimana lafaz ini
berkaitan dengan hukum perjanjian, aman, perlindungan dan tanggungjawab; dan
yang paling penting, bagaimana kita memahami lafaz ini tanpa melampaui apa yang
ditunjukkan oleh ayat.
1. Kedudukan lafaz وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
dalam ayat
Lafaz yang menjadi pusat perbahasan ialah:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
Ia terdiri daripada tiga unsur utama: وَ، حَبْلٍ، مِّنَ ٱلنَّاسِ.
Huruf وَ ialah huruf penghubung yang menghubungkan lafaz ini dengan
lafaz sebelumnya:
بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ
Kemudian datang:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
Maka struktur ayat memperlihatkan dua bentuk ḥabl yang disebut
bersama: حبل من الله dan حبل من الناس.
Kita perlu memberi perhatian yang sangat besar kepada susunan ini kerana
Allah سبحانه وتعالى tidak menyebut
sekadar:
وَالنَّاسِ
tetapi Allah menyebut:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
Ini menunjukkan bahawa yang dimaksudkan bukan semata-mata kewujudan manusia
di sekeliling mereka, tetapi suatu ikatan tertentu yang datang melalui
manusia.
Perkataan حَبْل merupakan perkataan yang sangat menarik. Pada asal
penggunaan bahasa, ḥabl ialah tali. Tali digunakan untuk mengikat,
menyambungkan, menarik, memegang, menyelamatkan dan menghubungkan sesuatu
dengan sesuatu yang lain. Oleh sebab itu, apabila perkataan ini digunakan dalam
konteks maknawi, ia boleh digunakan untuk menunjukkan ikatan, hubungan,
perjanjian dan sebab yang menghubungkan seseorang kepada keamanan atau
perlindungan.
Maka apabila Allah berfirman:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
ia bukan bermaksud ada “tali fizikal” yang turun daripada manusia.
Sebaliknya, lafaz حبل di sini membawa makna ikatan atau perjanjian yang
menyebabkan seseorang berada di bawah sesuatu bentuk keamanan atau
perlindungan.
Perkara ini dijelaskan dalam beberapa sumber tafsir. Dalam huraian terhadap
ayat tersebut, ḥabl diterangkan sebagai ‘ahd dan dhimmah,
iaitu perjanjian dan jaminan. Tafsir yang dinukilkan di Quran.com juga
menjelaskan bahawa حبل من الناس berkaitan dengan aman daripada manusia, termasuk
keadaan seseorang mendapat jaminan daripada orang Islam. (Quran.com)
Dengan itu, kita boleh memahami bahawa pusat perhatian lafaz ini ialah hubungan
yang mengikat pihak-pihak tertentu dalam suatu perjanjian atau jaminan keamanan.
2. Mengapa Allah memilih perkataan حَبْل؟
Ini antara persoalan paling penting.
Mengapa Allah tidak menggunakan perkataan lain yang terus menunjukkan
perjanjian? Mengapa disebut:
حَبْل
yang secara asalnya bermaksud tali?
Jawapannya boleh difahami melalui sifat tali itu sendiri.
Tali menghubungkan sesuatu dengan sesuatu yang lain. Jika seseorang memegang
tali, dia mempunyai hubungan dengan sesuatu yang berada di hujung tali itu.
Jika dua benda diikat dengan tali, kedua-duanya mempunyai hubungan tertentu.
Jika seseorang yang berada dalam bahaya berpegang pada tali, tali tersebut
menjadi sebab keselamatan baginya. Maka perkataan حبل memberikan gambaran
yang sangat kuat tentang ikatan yang menjadi sebab kepada keamanan dan
keselamatan.
Dalam konteks وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ,
hubungan itu ialah hubungan perjanjian atau perlindungan.
Ini bukan sekadar hubungan sosial biasa. Ia ialah hubungan yang mempunyai kesan
terhadap keselamatan.
Apabila seseorang memberikan aman kepada seseorang yang
lain, maka wujud suatu ikatan yang menyebabkan pihak pertama terikat dengan
jaminan yang telah diberikan. Dia tidak boleh sewenang-wenangnya memperlakukan
orang yang telah diberi jaminan itu seperti orang yang tidak mempunyai sebarang
perjanjian.
Sebab itu istilah حبل sangat sesuai.
Tali mengikat.
Perjanjian juga mengikat.
Tali menghubungkan.
Perjanjian juga menghubungkan dua pihak.
Tali boleh menjadi sebab seseorang tidak jatuh.
Perjanjian boleh menjadi sebab seseorang berada dalam keadaan aman.
Tali yang kuat menjadi pegangan.
Perjanjian yang sah juga menjadi pegangan.
Dengan itu, terdapat kesesuaian yang sangat mendalam antara makna asal حبل dan
penggunaannya dalam ayat.
3. Makna “حبل” tidak boleh difahami
secara fizikal semata-mata
Apabila membaca:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
kita tidak boleh mengambil makna حبل secara fizikal lalu membayangkan “tali daripada
manusia”. Ini bertentangan dengan konteks ayat.
Bahasa Arab menggunakan perkataan yang mempunyai makna asal tertentu untuk
menyampaikan makna yang lebih luas berdasarkan konteks.
Contohnya, “tangan” boleh digunakan untuk menunjukkan kekuasaan atau nikmat
dalam konteks tertentu. “Jalan” boleh digunakan untuk menunjukkan kaedah.
“Cahaya” boleh digunakan untuk menunjukkan petunjuk. Begitu juga حبل boleh
digunakan untuk menunjukkan ikatan dan perjanjian.
Yang penting ialah kita melihat konteks ayat.
Ayat ini membicarakan keadaan mereka yang berada dalam keadaan kehinaan:
ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلذِّلَّةُ
kemudian:
أَيْنَ مَا ثُقِفُوا۟
kemudian:
إِلَّا بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبْلٍ
مِّنَ ٱلنَّاسِ
Maka حبل di sini mempunyai kaitan dengan suatu bentuk ikatan yang
memberikan keamanan.
Tafsir yang dihimpunkan oleh Quran.com menyebut bahawa حبل dalam ayat ini ialah ‘ahd
atau perjanjian, dan حبل من الناس dikaitkan dengan aman yang diberikan oleh manusia. (Quran.com)
4. Mengapa disebut “وَحَبْلٍ”
dan bukan “وَحَبْلُ”؟
Lafaz:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
datang dengan حبلٍ dalam keadaan majrur.
Ia mengikuti struktur lafaz sebelumnya:
بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبْلٍ مِّنَ
ٱلنَّاسِ
Perhatian terhadap bentuk ini membantu kita memahami bahawa kedua-duanya
berada dalam satu rangkaian makna.
Allah menyebut:
حبل من الله
kemudian:
وحبل من الناس
Jadi kita tidak boleh memotong lafaz kedua daripada lafaz pertama
seolah-olah وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ berdiri tanpa hubungan dengannya.
Ia adalah sebahagian daripada satu gambaran lengkap.
Satu ialah حبل من الله.
Satu lagi ialah حبل من الناس.
Kedua-duanya disebut bersama kerana kedua-duanya berkaitan dengan keadaan
aman yang menghalang seseorang daripada berada dalam keadaan tidak terlindung.
5. Makna “مِّنَ ٱلنَّاسِ”
Perkataan kedua yang perlu diperhatikan ialah:
مِّنَ ٱلنَّاسِ
Secara literal, مِنَ النَّاسِ bermaksud “daripada manusia”.
Tetapi apakah yang dimaksudkan?
Adakah semua manusia?
Tidak semestinya.
Bahasa Arab menggunakan lafaz umum dalam konteks yang boleh menunjukkan
kelompok tertentu berdasarkan konteks.
Dalam ayat ini, ḥabl min al-nās dijelaskan oleh para ulama sebagai
ikatan atau perjanjian yang diberikan oleh pihak manusia, khususnya melalui perjanjian
keamanan yang dibuat oleh pihak yang mempunyai kuasa untuk memberikan jaminan.
Tafsir yang dinukilkan menjelaskan حبل من الناس sebagai aman daripada mereka, dan antara contoh yang
disebut ialah jaminan yang diberikan oleh orang Islam. (Quran.com)
Maka maksudnya bukan:
“Mana-mana manusia secara mutlak boleh menentukan keselamatan sesiapa
sahaja.”
Sebaliknya, ia menunjukkan bahawa Allah mengakui wujudnya ikatan
sosial dan perjanjian yang dilakukan oleh manusia, dan perjanjian itu mempunyai
kesan terhadap keamanan pihak yang terikat dengannya.
Ini sangat penting.
Islam tidak membatalkan seluruh struktur hubungan manusia.
Islam mengiktiraf ‘ahd, aman, dhimmah,
dan bentuk perjanjian yang sah.
Dengan demikian, lafaz:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
mengajar bahawa hubungan manusia bukan sekadar hubungan yang tidak mempunyai
kesan hukum. Apabila manusia membuat perjanjian yang sah, perjanjian itu
menjadi suatu ikatan yang mempunyai tuntutan.
6. “Daripada manusia” menunjukkan adanya sebab melalui manusia
Satu lagi perkara yang sangat penting ialah penggunaan:
مِنْ
dalam:
مِّنَ ٱلنَّاسِ
Allah menyandarkan ḥabl itu kepada manusia dari sudut bahawa ia datang
melalui manusia.
Ini tidak bermaksud manusia mempunyai kuasa yang berdiri sendiri tanpa
kehendak Allah.
Dalam aqidah, kita perlu membezakan antara sebab dengan pencipta
mutlak segala sesuatu.
Manusia boleh menjadi sebab keamanan.
Manusia boleh menjadi sebab perlindungan.
Manusia boleh menjadi sebab terhindarnya seseorang daripada bahaya.
Tetapi semua sebab itu berada di bawah kehendak Allah.
Jika seseorang memberikan aman kepada seseorang yang lain, kita mengatakan
bahawa manusia itulah yang memberikan aman menurut hukum dan tindakan manusia.
Tetapi kita tidak mengatakan manusia mencipta segala sebab dan akibat secara
bebas daripada Allah.
Inilah keseimbangan yang perlu dijaga.
Lafaz وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ sendiri menjadi bukti bahawa Allah mengiktiraf sebab
yang datang daripada manusia.
Tetapi menyandarkan sesuatu sebab kepada manusia tidak bermakna menafikan
bahawa Allah ialah Penguasa segala sesuatu.
7. Hubungan antara حبل الله
dan حبل الناس
Lafaz:
بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبْلٍ مِّنَ
ٱلنَّاسِ
sangat penting kerana Allah menyebut dua jenis ḥabl.
Pertama:
حبل من الله
Kedua:
حبل من الناس
Perbahasan kita tertumpu pada yang kedua, tetapi ia perlu difahami dalam
hubungannya dengan yang pertama.
Kenapa?
Kerana ayat itu tidak menyebut حبل من الناس secara terasing.
Allah menyusunnya beriringan.
Ini menunjukkan bahawa terdapat hubungan antara ikatan yang
dinisbahkan kepada Allah dan ikatan yang dinisbahkan kepada
manusia.
Dari sudut manusia, perjanjian dan jaminan mungkin datang melalui tindakan
manusia.
Namun dari sudut hukum, manusia tidak bebas menentukan segala-galanya sesuka
hati.
Perjanjian manusia tertakluk kepada syarak.
Aman manusia mempunyai hukum.
Janji manusia mempunyai tanggungjawab.
Perlindungan manusia mempunyai tuntutan.
Maka apabila disebut:
حبل من الناس
ia bukan sekadar “orang yang melindungi”.
Ia adalah suatu ikatan yang melahirkan keadaan aman berdasarkan
perjanjian atau jaminan yang diiktiraf.
8. Mengapa Allah menyebut manusia sebagai sumber حبل؟
Ini menunjukkan bahawa kehidupan manusia tidak terpisah daripada hubungan
sesama manusia.
Manusia hidup dalam keadaan saling memerlukan.
Ada yang menjadi pemerintah.
Ada yang menjadi rakyat.
Ada yang menjadi pelindung.
Ada yang berada di bawah perlindungan.
Ada yang membuat perjanjian.
Ada yang menerima perjanjian.
Ada yang memberi aman.
Ada yang menerima aman.
Maka syariat tidak datang dalam ruang kosong yang tidak mempunyai hubungan
sosial.
Sebaliknya, syariat datang mengatur kehidupan manusia.
Lafaz:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
mengandungi pengiktirafan terhadap realiti bahawa hubungan manusia
boleh menjadi ikatan yang memberi kesan terhadap keselamatan.
Ini sangat besar maknanya.
Seseorang yang hidup tanpa sebarang hubungan dengan manusia lain akan berada
dalam keadaan yang sangat berbeza daripada seseorang yang berada di bawah
perjanjian.
Perjanjian melahirkan tanggungjawab.
Jaminan melahirkan keamanan.
Aman melahirkan larangan melakukan pengkhianatan terhadap pihak yang telah
diberi aman.
Maka satu perkataan:
حبل
menghimpunkan makna ikatan, hubungan dan jaminan.
9. حبل sebagai simbol ikatan
yang menyelamatkan
Jika kita kembali kepada makna asal tali, kita akan mendapati satu gambaran
yang sangat kuat.
Bayangkan seseorang berada di tempat tinggi dan hampir jatuh.
Kemudian seseorang menghulurkan tali kepadanya.
Dia memegang tali tersebut.
Tali itu menjadi sebab dia dapat bertahan.
Apakah fungsi tali?
Ia menghubungkan orang yang berada dalam bahaya kepada sesuatu yang lebih
kukuh.
Begitu juga perjanjian.
Orang yang berada dalam keadaan tidak aman mendapat keamanan melalui ikatan
perjanjian.
Maka penggunaan perkataan حبل sangat halus.
Perjanjian bukan sekadar tulisan.
Perjanjian bukan sekadar perkataan.
Perjanjian menjadi ikatan.
Sebab itu pengkhianatan terhadap perjanjian merupakan perkara yang sangat
berat.
Apabila seseorang berjanji memberikan keamanan, kemudian dia mengkhianati
orang yang telah mempercayai janji itu, maka dia sebenarnya telah memutuskan
ikatan yang telah diwujudkan.
10. حبل bukan bermaksud
manusia mempunyai kekuasaan mutlak
Perlu ditegaskan dengan kuat bahawa:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
tidak boleh dijadikan dalil bahawa manusia mempunyai kuasa mutlak memberikan
keselamatan daripada segala bahaya.
Tidak.
Ayat ini bercakap tentang ikatan manusia yang tertentu,
bukan kuasa mutlak manusia.
Manusia boleh memberi aman menurut kemampuan dan kuasa yang diberikan
kepadanya.
Manusia boleh memberi perlindungan.
Manusia boleh membuat perjanjian.
Manusia boleh memberikan jaminan.
Tetapi manusia tetap makhluk.
Dia tidak mengetahui segala perkara.
Dia tidak menguasai segala perkara.
Dia tidak mampu mengawal segala akibat.
Dia tidak memiliki alam.
Dia tidak menentukan kehidupan dan kematian secara mutlak.
Oleh sebab itu, حبل من الناس tidak boleh difahami sebagai pergantungan mutlak
hati kepada manusia.
Ia ialah sebab duniawi yang diiktiraf.
Hati tetap bergantung kepada Allah.
11. Perbezaan antara mengambil sebab dan bergantung kepada sebab
Ini satu perbahasan penting yang dapat diambil daripada lafaz tersebut.
Islam tidak mengajar manusia meninggalkan sebab.
Jika seseorang sakit, dia mengambil ubat.
Jika seseorang lapar, dia makan.
Jika seseorang haus, dia minum.
Jika seseorang berada dalam keadaan bahaya, dia mencari perlindungan.
Jika seseorang berada di bawah ancaman, dia mencari keamanan.
Jika seseorang membuat perjalanan, dia mengambil persediaan.
Semua ini adalah mengambil sebab.
Begitu juga:
حبل من الناس
menunjukkan kewujudan sebab manusia.
Tetapi terdapat perbezaan besar antara:
mengambil sebab
dengan:
bergantung kepada sebab.
Mengambil sebab ialah menggunakan sesuatu yang Allah jadikan sebagai sebab.
Bergantung mutlak kepada sebab ialah menjadikan sebab itu seolah-olah
memiliki kuasa yang berdiri sendiri.
Maka seseorang boleh menerima perlindungan daripada manusia tetapi hatinya
tidak menganggap manusia itu sebagai penguasa mutlak.
Dia tahu bahawa manusia hanyalah sebab.
12. حبل الناس ialah ikatan, bukan
ketuhanan
Perkara ini perlu diperjelaskan supaya lafaz ayat tidak disalahgunakan.
Apabila Allah menyebut:
حبل من الناس
Allah tidak mengangkat manusia menjadi sesuatu yang mempunyai sifat
ketuhanan.
Manusia tetap manusia.
Tetapi Allah memberikan kepada manusia kemampuan untuk melakukan tindakan
tertentu.
Seorang pemerintah boleh memberi keamanan.
Seorang Muslim boleh memberi aman dalam keadaan yang diiktiraf syarak.
Seseorang yang mempunyai kuasa boleh memberikan perlindungan kepada
seseorang yang lemah.
Namun semua itu berada dalam batas makhluk.
Dengan demikian, lafaz ayat ini mengajar kita supaya tidak terjebak kepada
dua ekstrem.
Ekstrem pertama ialah menafikan semua sebab manusia.
Ekstrem kedua ialah menganggap sebab manusia mempunyai kuasa mutlak.
Yang benar ialah mengiktiraf sebab pada tempatnya dan mengembalikan segala
sesuatu kepada Allah.
13. Hubungan lafaz ini dengan konsep aman
Antara makna paling penting yang dikaitkan dengan حبل من الناس ialah aman.
Aman bermaksud jaminan keselamatan.
Jika seseorang diberi aman, maka dia tidak boleh diperlakukan seperti pihak
yang tidak mempunyai perjanjian.
Aman ialah satu bentuk perlindungan.
Dan perlindungan itu boleh lahir daripada ikatan antara manusia.
Sebab itu tafsir terhadap ayat ini menyebut aman dan ‘ahd.
(Quran.com)
Dalam kehidupan manusia, aman sangat penting.
Tanpa aman, manusia sentiasa hidup dalam ketakutan.
Tanpa aman, perjanjian tidak mempunyai makna.
Tanpa aman, hubungan sosial akan rosak.
Tanpa aman, seseorang tidak tahu sama ada kata-kata yang diberikan kepadanya
boleh dipercayai.
Maka apabila Allah menyebut:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
ia menunjukkan bahawa manusia boleh berada dalam hubungan yang menjadikan
mereka mendapat keamanan berdasarkan suatu ikatan.
14. حبل الناس dan nilai menepati
janji
Jika ḥabl ialah perjanjian, maka perjanjian menuntut kesetiaan.
Apabila seseorang berkata kepada orang lain:
“Aku beri kamu aman.”
maka kata-kata itu bukan lagi kata-kata kosong.
Ia menjadi ikatan.
Apabila seseorang membuat perjanjian, dia tidak boleh menganggap perjanjian
itu sekadar permainan.
Perjanjian mempunyai hak.
Perjanjian mempunyai kewajipan.
Perjanjian mempunyai kesan.
Oleh sebab itu, lafaz حبل sangat sesuai untuk menunjukkan perkara ini.
Tali yang diikat tidak boleh dianggap seperti tali yang tidak diikat.
Begitu juga perjanjian yang telah dibuat tidak boleh dianggap seperti tiada
perjanjian.
15. Makna “الناس” tidak semestinya
seluruh manusia
Lafaz:
النَّاس
secara umum bermaksud manusia.
Tetapi dalam memahami ayat, kita perlu melihat konteks.
Tidak boleh dikatakan bahawa setiap manusia di seluruh dunia secara
automatik memberikan ḥabl.
Sebaliknya, ia merujuk kepada ikatan yang datang daripada pihak manusia yang
mempunyai hubungan dan kemampuan untuk memberikan jaminan atau perlindungan.
Para ulama yang menghuraikan ayat ini mengaitkannya dengan orang-orang
beriman, perjanjian dan jaminan keamanan. (Quran.com)
Maka kita tidak boleh mengambil lafaz الناس secara terpisah daripada keseluruhan ayat.
Ini ialah kaedah penting dalam memahami al-Quran:
Satu lafaz difahami berdasarkan keseluruhan susunan ayat.
16. حبل الناس dan konsep
perlindungan
Perlindungan ialah salah satu kesan daripada perjanjian.
Apabila seseorang berada di bawah perlindungan, pihak yang memberikan
perlindungan telah mengikat dirinya dengan suatu tanggungjawab.
Contohnya, seseorang memberi aman kepada seseorang yang lain.
Maka pihak yang menerima aman itu berada dalam keadaan berbeza daripada
seseorang yang tidak diberikan aman.
Ini menunjukkan bahawa status hubungan antara manusia boleh mengubah
keadaan hukum seseorang.
Bukan kerana manusia mempunyai kuasa mutlak, tetapi kerana Allah mengiktiraf
akad, janji dan perjanjian manusia dalam perkara yang sah.
Dengan demikian, lafaz:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
juga menunjukkan betapa pentingnya akad dan perjanjian
dalam kehidupan manusia.
17. حبل الناس dan larangan khianat
Apabila terdapat ikatan, terdapat pula larangan memutuskannya secara zalim.
Jika seseorang menerima aman, kemudian pihak yang memberikan aman itu
mengkhianatinya tanpa sebab yang dibenarkan, maka perbuatan tersebut bercanggah
dengan makna aman.
Ini mengajar kita bahawa Islam bukan hanya memerintahkan manusia membuat
perjanjian, tetapi juga menjaga kehormatan perjanjian.
Perjanjian ialah amanah.
Jaminan ialah amanah.
Perlindungan ialah amanah.
Kata-kata yang memberikan keamanan kepada seseorang mempunyai implikasi yang
besar.
Maka حبل bukan sekadar “hubungan”, tetapi hubungan yang membawa
tanggungjawab.
18. Mengapa حبل dinisbahkan kepada الناس؟
Allah berfirman:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
bukan:
حبل الناس
Perbezaan ini halus tetapi penting.
مِنَ النَّاسِ memberikan makna bahawa ikatan itu datang
daripada pihak manusia.
Ini selari dengan hakikat bahawa manusia ialah pihak yang membuat
perjanjian.
Ada pihak yang memberi jaminan.
Ada pihak yang menerima jaminan.
Ada pihak yang membuat akad.
Ada pihak yang terikat dengan akad.
Maka min menunjukkan sumber atau pihak yang daripadanya ikatan itu
datang.
19. Tidak boleh dikatakan “hanya Allah yang memberi perlindungan”
dengan menafikan sebab manusia
Ada orang mungkin memahami tauhid secara tidak tepat lalu berkata:
“Kalau Allah sahaja yang berkuasa, maka tidak boleh dikatakan manusia
memberikan perlindungan.”
Ini tidak tepat.
Allah sendiri menyebut:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
Maka Allah sendiri mengakui adanya ḥabl yang datang daripada
manusia.
Ini menunjukkan bahawa bahasa al-Quran sendiri mengiktiraf perbuatan manusia
sebagai sebab.
Kita tidak perlu menafikan perkara yang Allah sendiri sebut.
Yang perlu dilakukan ialah meletakkan setiap sesuatu pada kedudukannya.
Allah ialah Tuhan.
Manusia ialah makhluk.
Allah ialah Pencipta.
Manusia ialah pelaku yang diciptakan.
Allah mempunyai kekuasaan mutlak.
Manusia mempunyai kemampuan yang terbatas.
Allah mengadakan sebab dan akibat.
Manusia menggunakan sebab yang Allah sediakan.
Inilah keseimbangan yang benar.
20. حبل الناس bukan tanda kemuliaan
mutlak
Ayat ini tidak mengatakan bahawa apabila seseorang mendapat ḥabl
daripada manusia, maka semua bentuk kehinaan telah terangkat daripada dirinya.
Ini sangat penting.
Lihat susunan ayat.
Allah menyebut:
ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلذِّلَّةُ
kemudian:
إِلَّا بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبْلٍ
مِّنَ ٱلنَّاسِ
Kemudian ayat meneruskan:
وَبَآءُو بِغَضَبٍ مِّنَ ٱللَّهِ
dan:
وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلْمَسْكَنَةُ
Maka ḥabl yang disebut berkaitan dengan keamanan daripada
suatu keadaan, bukan bermakna seluruh akibat dosa mereka menjadi
hilang.
Sebahagian ulama bahasa dan tafsir membahaskan jenis istithna’ dalam ayat
ini. Ada yang menjelaskan bahawa ia bukan pengecualian yang bermaksud kehinaan
terangkat secara mutlak apabila wujud perjanjian, tetapi menunjukkan keadaan
mereka apabila berada di bawah suatu perjanjian atau jaminan. Perbahasan ini
disebut dengan jelas dalam sumber-sumber tafsir. (Quran.com)
Maka kita mesti berhati-hati.
حبل من الناس tidak bermaksud semua sifat yang disebut dalam ayat
terhapus.
Ia berkaitan dengan keadaan keamanan atau perlindungan yang lahir daripada
perjanjian.
21. Perbahasan tentang hubungan “حبل”
dengan “ذمة”
Dalam huraian para ulama, ḥabl dikaitkan dengan ذمة.
Dhimmah dalam konteks ini merujuk kepada jaminan atau perjanjian
perlindungan.
Apabila seseorang berada dalam dhimmah, dia berada dalam suatu ikatan yang
menyebabkan pihak yang memberikan dhimmah mempunyai kewajipan tertentu
terhadapnya.
Ini sangat hampir dengan gambaran tali.
Tali mengikat.
Dhimmah mengikat.
Tali menjadi penghubung.
Dhimmah menjadi penghubung antara dua pihak.
Tali memberikan pegangan.
Dhimmah memberikan jaminan.
Sebab itu lafaz حبل sangat sesuai digunakan.
22. Hubungan “حبل” dengan “عهد”
Begitu juga ḥabl berkaitan dengan ‘ahd.
‘Ahd ialah perjanjian.
Apabila seseorang membuat ‘ahd, dia mengikat dirinya dengan suatu
janji.
Maka:
حبل = ikatan
عهد = perjanjian
Kedua-duanya berkait rapat.
Perjanjian menjadi ikatan.
Ikatan itu menghasilkan hubungan.
Hubungan itu menghasilkan tanggungjawab.
Tanggungjawab itu menghasilkan keamanan apabila dipelihara.
Dengan itu, satu perkataan حبل membuka satu rangkaian makna yang sangat luas.
23. Mengapa bukan sekadar “نصر من الناس”؟
Allah boleh menyebut banyak perkataan lain jika maksudnya hanya bantuan.
Tetapi Allah memilih حبل.
Ini menunjukkan bahawa fokus ayat bukan sekadar bantuan biasa.
Bantuan boleh diberikan sekali.
Seseorang membantu orang lain mengangkat barang.
Itu bantuan.
Tetapi ḥabl ialah sesuatu yang mengikat.
Jadi konteksnya lebih dekat kepada hubungan yang berterusan atau jaminan
yang mempunyai kesan terhadap keadaan seseorang.
Sebab itu terjemahan “pertolongan” sahaja tidak mencukupi untuk menangkap
keseluruhan makna حبل.
Ia lebih mendalam: ikatan perjanjian yang membawa keamanan atau
perlindungan.
24. حبل الناس bukan hubungan
persahabatan biasa
Ini juga penting.
Tidak semua hubungan manusia boleh disebut ḥabl dalam konteks
ayat.
Jika seseorang berkata:
“Aku kenal dia.”
Itu hubungan.
Jika seseorang berkata:
“Dia kawan aku.”
Itu hubungan.
Tetapi حبل dalam ayat ini membawa makna yang lebih khusus.
Ia ialah hubungan yang mempunyai jaminan atau perjanjian.
Oleh itu, janganlah seseorang memahami ayat ini sebagai:
“Selagi seseorang mempunyai kawan manusia, dia akan selamat.”
Tidak.
Yang dimaksudkan ialah ikatan manusia yang memberikan keamanan
berdasarkan perjanjian atau jaminan.
25. حبل الناس dan struktur
masyarakat
Ayat ini juga menunjukkan bahawa kehidupan manusia dibina atas hubungan.
Masyarakat tidak dapat hidup tanpa janji.
Tidak dapat hidup tanpa perjanjian.
Tidak dapat hidup tanpa aman.
Tidak dapat hidup tanpa jaminan.
Jika semua manusia mengkhianati setiap janji, masyarakat akan runtuh.
Jika setiap orang menyerang orang lain tanpa perjanjian, keamanan hilang.
Jika seseorang tidak menghormati aman yang telah diberikannya, maka
kepercayaan hilang.
Oleh itu, konsep ḥabl mempunyai dimensi sosial yang sangat besar.
26. “حبل” menunjukkan sesuatu
yang menghubungkan dua pihak
Tali tidak mempunyai fungsi utama apabila hanya dilihat sebagai benda yang
terasing.
Kekuatan tali ialah ia menghubungkan.
Begitu juga perjanjian.
Perjanjian menghubungkan:
pihak pertama dengan pihak kedua.
Pemberi aman dengan penerima aman.
Pemberi perlindungan dengan orang yang dilindungi.
Pihak yang berjanji dengan pihak yang menerima janji.
Maka perkataan حبل sangat tepat menggambarkan struktur tersebut.
27. Perjanjian bukan sekadar lafaz, tetapi ikatan
Apabila seseorang membuat janji, dia mungkin mengucapkan beberapa perkataan
sahaja.
Namun kesannya bukan pada jumlah perkataan.
Kesan sebenarnya ialah ikatan yang terhasil daripada perkataan
tersebut.
Sebab itu Islam memberi perhatian kepada janji.
Seseorang tidak boleh bermain-main dengan akad.
Tidak boleh bermain-main dengan aman.
Tidak boleh memberikan jaminan kemudian mengkhianatinya.
Kerana apabila janji itu diterima, ia telah menjadi satu ikatan.
Inilah ruh yang sangat kuat dalam lafaz:
حبل
28. حبل الناس dan amanah
Perkataan amanah juga sangat dekat dengan perbahasan ini.
Apabila seseorang memberikan perlindungan, dia menerima amanah.
Orang yang berada di bawah perlindungannya mempercayainya.
Kepercayaan melahirkan tanggungjawab.
Maka ḥabl bukan hanya hak pihak yang menerima perlindungan.
Ia juga kewajipan pihak yang memberikan perlindungan.
Jika seseorang memberikan aman kemudian mengkhianati aman itu, dia
merosakkan makna ikatan yang telah dia sendiri bina.
29. حبل الناس dan keadilan
Perjanjian juga mempunyai kaitan dengan keadilan.
Jika seseorang memberikan jaminan kepada orang lain, kemudian dia menghukum
orang tersebut tanpa sebab yang sah, dia telah berlaku zalim.
Maka lafaz حبل mempunyai dimensi keadilan.
Ikatan perjanjian memerlukan setiap pihak melaksanakan hak pihak yang lain.
Perjanjian yang sah bukan sekadar memberikan manfaat kepada satu pihak.
Ia melahirkan tanggungjawab dua hala.
30. حبل الناس dan kekuatan hukum
Apabila al-Quran menyebut ḥabl, ia menunjukkan bahawa perjanjian
bukan sesuatu yang kosong daripada hukum.
Perjanjian mempunyai implikasi.
Jika tidak, Allah tidak perlu menggunakan perkataan yang membawa gambaran
“ikatan”.
Maka kita boleh mengambil satu kaedah:
Semakin kuat sesuatu akad, semakin kuat tuntutan untuk
memeliharanya.
Dalam konteks ayat, ḥabl bukan sekadar hubungan emosi.
Ia adalah ikatan yang mempunyai kesan.
31. Hubungan dengan peristiwa sejarah bukan alasan untuk membatasi
lafaz
Ayat ini turun dalam konteks tertentu dan membicarakan suatu kaum
berdasarkan sifat dan perbuatan mereka.
Tetapi apabila kita membahaskan:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
kita perlu berhati-hati supaya tidak menyempitkan maknanya kepada satu
peristiwa sejarah semata-mata.
Makna lafaz tentang perjanjian dan jaminan tetap boleh difahami sebagai
prinsip umum tentang hubungan yang mempunyai ikatan.
Namun kita juga tidak boleh menggunakan ayat secara sewenang-wenangnya untuk
menuduh semua individu daripada sesuatu kaum pada semua zaman dengan sifat yang
disebut terhadap kelompok yang dimaksudkan dalam ayat.
Ini penting kerana al-Quran sendiri menyebut dalam ayat selepasnya bahawa
tidak semua mereka sama.
Maka fokus kita pada lafaz حبل من الناس perlu kekal sebagai perbahasan bahasa, makna dan
prinsip yang ditunjukkan oleh lafaz.
32. حبل الناس dan perjanjian yang
sah
Tidak semua perjanjian menjadi ḥabl yang wajib dihormati.
Perjanjian yang haram tidak menjadi halal hanya kerana ia disebut
perjanjian.
Islam mempunyai prinsip halal dan haram.
Maka ḥabl yang dimaksudkan ialah ikatan yang mempunyai asas yang
diiktiraf.
Perkara ini penting kerana seseorang mungkin berkata:
“Kalau perjanjian mesti dihormati, maka semua perjanjian mesti dihormati
walaupun perjanjian itu zalim atau melanggar syariat.”
Tidak demikian.
Yang dimaksudkan ialah perjanjian yang sah dan diiktiraf.
33. حبل الناس menunjukkan manusia
mempunyai tanggungjawab terhadap manusia
Lafaz ini juga memberikan satu pelajaran yang sangat besar tentang kehidupan
manusia.
Manusia bukan hanya mempunyai tanggungjawab terhadap dirinya.
Manusia juga mempunyai tanggungjawab terhadap manusia lain.
Jika seseorang memberikan perlindungan, dia bertanggungjawab.
Jika seseorang memberikan aman, dia bertanggungjawab.
Jika seseorang membuat perjanjian, dia bertanggungjawab.
Jika seseorang menerima aman, dia juga bertanggungjawab untuk tidak
mengkhianati perjanjian tersebut.
Maka ḥabl ialah hubungan dua pihak yang masing-masing mempunyai
hak dan tanggungjawab.
34. حبل الناس bukan sekadar
“bantuan manusia”
Terjemahan yang terlalu ringkas boleh menyebabkan orang terlepas makna.
Jika diterjemahkan:
“dan pertolongan manusia”
ia mungkin memberi gambaran bahawa seseorang sekadar menerima bantuan.
Tetapi lafaz asal ialah:
حبل
yang mengandungi makna ikatan.
Ikatan lebih kuat daripada bantuan sementara.
Bantuan boleh selesai setelah diberikan.
Tetapi ikatan perjanjian boleh berterusan sehingga tempoh perjanjian
selesai.
Oleh itu, perkataan ḥabl memberikan dimensi kesinambungan
dan tanggungjawab.
35. حبل الناس dan keamanan harta
Apabila seseorang mendapat aman, bukan hanya tubuhnya yang berkaitan dengan
keamanan.
Harta dan haknya juga berkaitan dengan keamanan berdasarkan bentuk
perjanjian yang diberikan.
Inilah sebab mengapa perjanjian perlindungan mempunyai kesan besar dalam
fiqh.
Jika seseorang berada di bawah jaminan, maka pihak yang memberikan jaminan
tidak boleh memperlakukannya seperti pihak yang tidak mempunyai sebarang
hubungan.
Maka ḥabl mempunyai kesan yang luas terhadap kehidupan.
36. حبل الناس dan keamanan nyawa
Nyawa ialah perkara paling besar dalam urusan keamanan manusia.
Jika seseorang memberikan aman kepada orang lain, maka nyawa pihak yang
diberi aman itu berada dalam keadaan terlindung berdasarkan perjanjian
tersebut.
Ini menunjukkan betapa beratnya perkataan.
Seseorang mungkin mengucapkan:
“Aku beri kamu aman.”
Tetapi ucapan yang pendek itu boleh menghasilkan tanggungjawab yang sangat
besar.
Sebab itu Islam tidak menganggap janji keselamatan sebagai permainan.
37. حبل الناس dan
kehormatan janji
Lafaz ini juga mengajar manusia menghormati perkataan.
Hari ini manusia mudah berkata:
“Aku janji.”
Tetapi tidak semua orang memahami beratnya janji.
Sedangkan konsep ḥabl menunjukkan bahawa janji ialah ikatan.
Jika janji tidak bermakna, tidak perlu menggunakan gambaran tali.
Tali mempunyai fungsi mengikat.
Begitu juga janji.
38. Perjanjian yang mengikat manusia bukan bermakna manusia
berkuasa seperti Allah
Ini perlu diulang kerana ia merupakan salah faham yang mungkin berlaku.
Allah boleh menyebut:
حبل من الله
dan:
حبل من الناس
tanpa menjadikan manusia setara dengan Allah.
Kenapa?
Kerana kedua-duanya dinisbahkan dengan cara yang berbeza.
Allah ialah Tuhan.
Manusia ialah makhluk.
Perjanjian manusia ialah perbuatan makhluk.
Allah yang menjadikan manusia mampu membuat perjanjian.
Allah yang menjadikan manusia mampu memberikan perlindungan.
Allah yang menjadikan sebab mempunyai kesan.
Maka tiada percanggahan antara mengakui حبل
من الناس dan mentauhidkan
Allah.
39. حبل الناس sebagai sebab yang
diiktiraf
Dalam kehidupan, banyak perkara berlaku melalui sebab.
Allah boleh menyembuhkan tanpa ubat.
Tetapi Allah juga menjadikan ubat sebagai sebab.
Allah boleh memberikan rezeki secara langsung tanpa perantaraan.
Tetapi Allah menjadikan pekerjaan sebagai sebab.
Allah boleh menyelamatkan seseorang tanpa manusia.
Tetapi Allah juga boleh menyelamatkan seseorang melalui manusia.
Maka ḥabl min al-nās menunjukkan satu bentuk sebab yang datang
melalui hubungan manusia.
Ini tidak mengurangkan kekuasaan Allah.
Sebaliknya, ia menunjukkan keluasan aturan Allah.
40. Jangan menghapuskan makna lafaz kerana takut menyerupakan
Ada satu kesilapan dalam memahami nas: apabila takut seseorang akan salah
faham, dia terus menghapuskan makna asal lafaz.
Dalam ayat ini, tidak perlu begitu.
Kita tidak perlu mengatakan حبل tidak bermakna apa-apa.
Sebaliknya, kita memahami makna berdasarkan konteks.
حبل di sini ialah ikatan.
Dan ikatan itu ialah perjanjian atau jaminan.
Tidak perlu dipaksa menjadi makna yang terlalu jauh.
41. Kaedah memahami lafaz: persamaan pada lafaz tidak bererti
persamaan pada hakikat
Jika perkataan حبل digunakan untuk tali fizikal dan digunakan untuk perjanjian,
maka tidak bermakna tali fizikal dan perjanjian mempunyai hakikat yang sama.
Ini kaedah bahasa yang sangat penting.
Perkataan yang sama boleh digunakan untuk perkara yang berbeza berdasarkan
konteks.
Kita mengatakan “tali” untuk benda yang boleh dipegang.
Kita juga mengatakan “ikatan” untuk perjanjian.
Hakikat kedua-duanya tidak sama.
Yang sama ialah unsur makna yang menjadi sebab pemilihan lafaz: mengikat
dan menghubungkan.
42. حبل الناس dan konsep
“perlindungan melalui perjanjian”
Jika kita mahu merumuskan makna paling dekat bagi lafaz ini, kita boleh
mengatakan:
حبل من الناس ialah suatu ikatan
atau jaminan yang datang daripada pihak manusia dan dengannya seseorang berada
dalam keadaan aman berdasarkan perjanjian yang diiktiraf.
Ini lebih tepat daripada menterjemahnya hanya sebagai “tali manusia”.
Dan lebih tepat daripada mengatakan ia semata-mata “bantuan manusia”.
Kerana kedua-dua terjemahan tersebut tidak menangkap keseluruhan konteks.
43. Mengapa disebut selepas حبل من الله؟
Susunan:
إِلَّا بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبْلٍ
مِّنَ ٱلنَّاسِ
menunjukkan dua sisi hubungan.
Satu berkaitan dengan Allah.
Satu berkaitan dengan manusia.
Ini menunjukkan bahawa kehidupan manusia mempunyai hubungan dengan perintah
dan janji Allah serta hubungan sosial manusia.
Seseorang tidak hidup dalam ruang tanpa hukum.
Dia mempunyai hubungan dengan Allah.
Dia juga mempunyai hubungan dengan manusia.
Dan apabila hubungan manusia menghasilkan perjanjian, perjanjian itu
mempunyai kesan.
44. حبل الناس dan tertib hubungan
Dalam kehidupan, seseorang mungkin berada dalam keadaan:
tidak dilindungi,
kemudian diberikan aman,
kemudian berada di bawah perjanjian.
Perubahan ini berlaku melalui suatu hubungan.
Hubungan itu menjadi ḥabl.
Jadi ayat ini menunjukkan bahawa keadaan seseorang dalam masyarakat
boleh dipengaruhi oleh status perjanjian yang wujud antara dirinya dengan
manusia lain.
Ini adalah realiti sosial yang sangat penting.
45. حبل الناس dan aman yang diberikan
oleh pihak yang berkuasa
Tidak semua manusia memiliki kuasa yang sama dalam urusan perlindungan.
Ada manusia yang memiliki autoriti tertentu.
Ada manusia yang tidak memilikinya.
Maka apabila membincangkan ḥabl min al-nās, kita perlu mengambil
kira bahawa perjanjian mempunyai pihak yang mempunyai keupayaan untuk
melaksanakannya.
Ini mengelakkan kita daripada memahami ayat secara terlalu umum.
46. حبل الناس dan hubungan antara
individu
Dalam huraian ulama, terdapat perbahasan bahawa jaminan keamanan boleh
mempunyai kaitan dengan aman yang diberikan oleh individu tertentu. Sumber
tafsir yang menghuraikan ayat ini menyebut contoh pemberian aman oleh individu
daripada kalangan Muslim. (Quran.com)
Ini menunjukkan bahawa dalam hukum tertentu, seseorang individu boleh
mempunyai peranan dalam memberikan jaminan.
Namun semua itu tetap tertakluk kepada hukum dan batas syarak.
47. حبل الناس dan aman yang
diberikan wanita atau hamba
Sebahagian perbahasan fiqh yang dinukilkan dalam tafsir menyebut isu sama
ada aman yang diberikan oleh wanita atau hamba mempunyai pengiktirafan tertentu
dalam keadaan tertentu. Tafsir yang dinukilkan daripada Ibn Kathir menyebut
perbahasan ini sebagai salah satu contoh dalam isu jaminan keamanan. (Quran.com)
Perkara ini menunjukkan bahawa lafaz حبل من
الناس bukan sekadar perbahasan
bahasa, tetapi mempunyai kesan fiqh yang mendalam.
Namun kita tidak perlu meluaskan perbahasan fiqh tersebut di sini kerana
fokus utama kita ialah lafaz وَحَبْلٍ مِّنَ
ٱلنَّاسِ.
Apa yang penting ialah kita memahami bahawa lafaz tersebut menunjukkan ikatan
keamanan yang boleh datang melalui pihak manusia.
48. حبل الناس dan konsep
kepercayaan
Tidak mungkin wujud perjanjian tanpa kepercayaan.
Apabila seseorang menerima jaminan, dia mempercayai bahawa pihak yang
memberi jaminan akan memeliharanya.
Maka ḥabl mempunyai hubungan dengan kepercayaan.
Jika semua orang menganggap janji sebagai sesuatu yang boleh dipecahkan
sesuka hati, maka perjanjian kehilangan maknanya.
Sebab itu menjaga perjanjian merupakan salah satu tanda kestabilan
masyarakat.
49. حبل الناس dan kestabilan
masyarakat
Sebuah masyarakat yang mempunyai perjanjian yang dihormati akan lebih
stabil.
Manusia mengetahui hak mereka.
Manusia mengetahui kewajipan mereka.
Orang yang dilindungi mengetahui bahawa dia berada dalam keamanan.
Pihak yang memberikan perlindungan mengetahui tanggungjawabnya.
Ini mewujudkan struktur sosial.
Maka satu lafaz:
حبل
sebenarnya mempunyai implikasi yang jauh lebih besar daripada panjang
lafaznya.
50. حبل الناس mengajar bahawa
keamanan mempunyai sebab
Keamanan bukan sekadar keadaan emosi.
Dalam konteks ayat, keamanan mempunyai struktur.
Ia boleh datang melalui:
حبل من الله
dan:
حبل من الناس
Maka keamanan mempunyai sebab.
Namun sebab itu bukan penguasa mutlak.
Allah yang menjadikan sebab.
Manusia menggunakan sebab.
Ini merupakan keseimbangan yang sangat penting dalam memahami hubungan
antara takdir Allah dan tindakan manusia.
51. حبل الناس dan kehormatan
manusia
Apabila seseorang berada dalam aman, dia mempunyai kehormatan yang mesti
dipelihara berdasarkan aman tersebut.
Tidak boleh seseorang berkata:
“Dia lemah, maka aku boleh mengkhianatinya.”
Tidak.
Kelemahan pihak yang menerima perlindungan bukan alasan untuk mengkhianati
janji.
Sebaliknya, aman itu menjadi sebab pihak tersebut dilindungi.
Maka ḥabl menunjukkan bahawa manusia mesti menghormati perjanjian
walaupun pihak yang berada di bawah perlindungan tidak mempunyai kekuatan yang
sama.
52. حبل الناس dan tanggungjawab
pihak yang kuat
Pihak yang kuat mempunyai kemampuan memberikan perlindungan.
Tetapi kemampuan itu datang bersama tanggungjawab.
Semakin besar kuasa seseorang, semakin besar kesan perjanjian yang dibuat
olehnya.
Jika dia memberikan aman, dia mesti memeliharanya.
Jika dia membuat perjanjian, dia mesti menghormatinya.
Ini ialah satu pelajaran besar daripada konsep ḥabl.
53. حبل الناس bukan sekadar simbol
kelemahan
Ada yang mungkin membaca ayat lalu hanya melihat pihak yang menerima ḥabl
sebagai orang lemah.
Tetapi dari sudut lain, lafaz ini menunjukkan bahawa perjanjian ialah sistem
perlindungan.
Seseorang yang berada di bawah perjanjian tidak semestinya hina dalam makna
mutlak.
Dia berada dalam suatu status yang mempunyai hak.
Maka ḥabl juga menunjukkan perlindungan terhadap hak pihak
yang lemah.
54. حبل الناس dan konsep “kontrak
sosial” dalam bahasa wahyu
Walaupun istilah moden “kontrak sosial” bukan lafaz al-Quran, gambaran ḥabl
menunjukkan adanya hubungan yang mempunyai struktur perjanjian antara manusia.
Ia bukan hubungan tanpa batas.
Ia bukan hubungan berdasarkan kekuatan semata-mata.
Ia ialah hubungan yang terikat oleh janji.
Ini menunjukkan bahawa al-Quran memberikan perhatian besar terhadap
kehidupan manusia secara nyata.
55. حبل الناس dan aman daripada
kezaliman
Seseorang yang diberikan aman tidak boleh dizalimi dalam ruang yang dijamin
oleh aman tersebut.
Maka ḥabl juga menjadi salah satu bentuk penghalang daripada
kezaliman.
Perjanjian melindungi manusia daripada tindakan yang tidak dibenarkan.
Dengan itu, perjanjian yang benar boleh menjadi salah satu sebab keamanan
masyarakat.
56. حبل الناس dan keperluan kepada
aturan
Jika manusia hanya bergantung kepada kekuatan fizikal, yang kuat akan
mengalahkan yang lemah.
Tetapi apabila wujud perjanjian, kekuatan tidak menjadi satu-satunya ukuran.
Perjanjian memberikan struktur.
Ia menetapkan siapa yang memberi aman.
Siapa yang menerima aman.
Apa hak pihak pertama.
Apa hak pihak kedua.
Berapa lama perjanjian itu berlangsung.
Apakah akibat pengkhianatan.
Maka ḥabl mempunyai fungsi mengikat kekuatan manusia kepada
aturan.
57. حبل الناس bukan kebebasan tanpa
batas
Apabila seseorang berada dalam perjanjian, dia tidak lagi bebas melakukan
apa sahaja terhadap pihak yang terikat dengannya.
Begitu juga pihak yang menerima perlindungan tidak bebas mengkhianati
perjanjian.
Maka perjanjian menghasilkan tanggungjawab dua hala.
Ini ialah salah satu makna penting yang dapat difahami daripada gambaran ḥabl.
58. حبل الناس dan perbezaan antara
aman dan kelemahan
Aman bukan semestinya tanda bahawa pihak yang diberi aman itu lemah dalam
semua perkara.
Aman ialah status hubungan.
Ia merupakan jaminan.
Seseorang boleh kuat tetapi berada dalam perjanjian.
Seseorang boleh lemah tetapi berada dalam perjanjian.
Yang penting ialah wujudnya ḥabl.
59. حبل الناس dan pengiktirafan
terhadap janji manusia
Allah menyebutnya dalam al-Quran.
Ini menunjukkan bahawa janji manusia bukan perkara remeh.
Allah mengiktiraf kewujudan hubungan manusia dan perjanjian manusia.
Maka orang beriman tidak boleh menganggap bahawa hanya perkara ibadah khusus
sahaja mempunyai nilai syarak.
Cara manusia berhubungan juga berada di bawah perhatian syariat.
60. حبل الناس dan adab bermuamalah
Jika seseorang mahu memahami ayat ini secara praktikal, salah satu
pelajarannya ialah:
Jangan mudah memberikan janji jika tidak mampu menunaikannya.
Kerana janji ialah ikatan.
Jangan mudah memberikan aman jika tidak mempunyai hak atau kemampuan.
Kerana aman ialah tanggungjawab.
Jangan mudah memutuskan perjanjian.
Kerana perjanjian ialah ḥabl.
Jangan mengambil kesempatan atas orang yang berada di bawah perlindungan.
Kerana perlindungan ialah amanah.
61. حبل الناس dan sifat amanah
seorang Muslim
Seorang Muslim bukan hanya dituntut untuk banyak beribadah.
Dia juga mesti amanah.
Jika dia berkata:
“Aku beri kamu aman,”
maka perkataannya mesti mempunyai nilai.
Jika dia berjanji:
“Aku akan lindungi kamu,”
maka dia tidak boleh mengkhianati tanpa alasan yang dibenarkan.
Jika dia membuat perjanjian:
“Aku setuju dengan syarat ini,”
maka dia mesti menghormati perjanjian tersebut.
Inilah salah satu roh besar yang boleh dilihat melalui lafaz حبل.
62. حبل الناس dan larangan
mempermainkan manusia
Perjanjian tidak boleh dijadikan alat untuk mempermainkan orang.
Seseorang tidak boleh memberikan jaminan hanya untuk mendapatkan manfaat,
kemudian mengkhianati pihak yang percaya kepadanya.
Perbuatan sedemikian menghancurkan kepercayaan.
Dan apabila kepercayaan hancur, ḥabl menjadi seolah-olah tali yang
diputuskan.
63. Gambaran tali yang diputuskan
Walaupun ayat menyebut حبل dan tidak menyebut secara langsung “putus”, kita
boleh memahami dari sudut gambaran bahasa bahawa tali mempunyai fungsi
mengikat.
Apabila tali diputuskan, hubungan yang diikat olehnya terputus.
Begitu juga apabila perjanjian dikhianati.
Hubungan aman runtuh.
Kepercayaan runtuh.
Perlindungan runtuh.
Maka gambaran ḥabl sangat kuat untuk memahami pentingnya
perjanjian.
64. حبل الناس dan hubungan antara
kekuatan dan amanah
Pihak yang mempunyai kuasa memberikan perlindungan memiliki kelebihan.
Tetapi Islam tidak membenarkan kelebihan itu menjadi alasan untuk menzalimi
pihak yang lemah.
Sebaliknya, apabila dia memberikan ḥabl, dia terikat.
Ini ialah konsep yang sangat penting:
Kuasa menghasilkan tanggungjawab.
Bukan hanya keistimewaan.
65. حبل الناس dan batas hubungan
manusia
Perjanjian tidak bermaksud semua hubungan menjadi halal.
Ada perjanjian yang sah.
Ada perjanjian yang batil.
Ada janji yang wajib dipenuhi.
Ada janji yang tidak boleh dipenuhi jika mengandungi maksiat.
Maka memahami ḥabl mesti disertai dengan prinsip bahawa ikatan
manusia tertakluk kepada hukum Allah.
Ini juga menjelaskan kenapa ayat menyebut:
حبل من الله
sebelum:
حبل من الناس.
Hubungan manusia tidak boleh dipisahkan daripada hubungan dengan Allah.
66. حبل الناس tidak mengatasi hukum
Allah
Jika manusia membuat perjanjian untuk melakukan maksiat, perjanjian itu
tidak boleh menjadi alasan untuk melakukan maksiat.
Jika manusia membuat perjanjian untuk menzalimi orang lain, perjanjian itu
tidak menjadikan kezaliman halal.
Maka manusia boleh membuat ikatan, tetapi ikatan itu tetap berada di bawah
hukum Allah.
Ini menjaga keseimbangan antara hak manusia dan hak Allah.
67. حبل الناس dan pengertian “aman”
dalam kehidupan
Dalam kehidupan moden sekalipun, manusia memahami konsep jaminan.
Ada seseorang yang diberi perlindungan.
Ada seseorang yang dijamin keselamatannya.
Ada pihak yang membuat perjanjian.
Ada pihak yang menjadi penjamin.
Walaupun bentuknya berubah mengikut zaman, prinsip hubungan perjanjian tetap
dapat difahami melalui lafaz ḥabl.
Namun kita tidak boleh memasukkan setiap bentuk moden secara paksa ke dalam
tafsiran ayat.
Kita hanya mengambil prinsip makna yang sesuai.
68. حبل الناس dan prinsip kesetiaan
kepada perjanjian
Kesetiaan kepada perjanjian merupakan salah satu tanda kematangan akhlak.
Orang yang mudah berjanji dan mudah mengkhianati janji ialah orang yang
merosakkan kepercayaan.
Sedangkan al-Quran menggambarkan perjanjian sebagai ḥabl.
Ini menunjukkan bahawa perjanjian bukan sesuatu yang ringan.
Ia ialah ikatan.
69. حبل الناس dan rasa tanggungjawab
Apabila seseorang sedar bahawa janji ialah ikatan, dia akan lebih
berhati-hati sebelum berjanji.
Dia tidak akan berkata:
“Aku janji.”
dengan mudah.
Dia akan bertanya:
“Adakah aku mampu?”
“Adakah aku mempunyai kuasa?”
“Adakah aku benar-benar boleh menunaikannya?”
Ini ialah akhlak yang lahir daripada memahami makna ḥabl.
70. حبل الناس dan kejujuran
Perjanjian tidak dapat hidup tanpa kejujuran.
Jika seseorang berjanji sedangkan dia sejak awal berniat mengkhianati, maka
dia telah menggunakan kata-kata sebagai alat penipuan.
Ini bercanggah dengan hakikat ḥabl.
Tali sepatutnya mengikat.
Begitu juga janji.
71. حبل الناس dan keamanan yang
bersyarat
Dalam konteks ayat, keamanan melalui ḥabl bukan semestinya
keamanan tanpa syarat.
Perjanjian biasanya mempunyai syarat.
Syarat menentukan kewajipan.
Jika seseorang menerima aman, dia juga terikat dengan perjanjian yang
membentuk aman tersebut.
Maka ḥabl mempunyai hubungan dengan syarat, tempoh dan
tanggungjawab.
72. حبل الناس dan kehormatan
perjanjian walaupun terhadap pihak yang lemah
Ini sangat penting.
Kekuatan seseorang tidak boleh menjadi alasan untuk meremehkan perjanjian.
Jika dia telah memberikan aman, dia mesti menghormatinya.
Ini menunjukkan bahawa Islam mengajar manusia menjadi kuat dalam menjaga
amanah, bukan kuat dalam mengkhianati yang lemah.
73. حبل الناس dan konsep
“perlindungan yang diiktiraf”
Perlindungan dalam ayat bukan sekadar perasaan:
“Aku suka orang ini.”
Tetapi perlindungan yang lahir daripada ikatan.
Seseorang boleh disukai tetapi tidak berada dalam ḥabl.
Seseorang boleh tidak disukai tetapi tetap berada di bawah perjanjian yang
wajib dihormati.
Ini menunjukkan bahawa hukum tidak dibina atas perasaan semata-mata.
Ia dibina atas ikatan yang sah.
74. حبل الناس dan objektiviti hukum
Jika seseorang diberi aman, dia dilindungi bukan kerana pihak yang memberi
aman mesti menyukainya.
Dia dilindungi kerana wujudnya perjanjian.
Ini ialah objektiviti.
Perjanjian mewujudkan hak yang tidak bergantung sepenuhnya kepada emosi.
75. حبل الناس dan disiplin sosial
Masyarakat yang stabil ialah masyarakat yang menghormati ikatan.
Perjanjian dihormati.
Aman dihormati.
Janji dihormati.
Hak dihormati.
Apabila semua ini berlaku, manusia boleh hidup dalam keamanan.
Maka lafaz حبل boleh menjadi asas renungan tentang bagaimana sebuah
masyarakat dibina.
76. حبل الناس dan aman yang
diberikan oleh manusia tidak menyaingi Allah
Sekali lagi perlu ditegaskan:
حبل من الناس
bukan pesaing kepada حبل من الله.
Kedua-duanya berada pada tingkat yang berbeza.
Yang satu ialah hubungan makhluk dengan hukum dan jaminan yang berkaitan
dengan Allah.
Yang satu lagi ialah hubungan sesama makhluk.
Tidak boleh disamakan.
77. حبل الناس sebagai bukti manusia
memerlukan manusia
Allah menciptakan manusia dalam keadaan saling memerlukan.
Seseorang memerlukan perlindungan.
Seseorang memerlukan bantuan.
Seseorang memerlukan perjanjian.
Seseorang memerlukan keamanan.
Maka lafaz مِّنَ ٱلنَّاسِ mengingatkan kita bahawa kehidupan manusia tidak
bersifat individualistik secara mutlak.
Manusia hidup dalam hubungan.
78. Tetapi manusia bukan tempat pergantungan mutlak
Walaupun manusia saling memerlukan, seorang Muslim tidak menjadikan manusia
sebagai tempat pergantungan mutlak.
Manusia berubah.
Manusia mati.
Manusia lemah.
Manusia boleh terlupa.
Manusia boleh gagal.
Manusia tidak mengetahui perkara ghaib.
Manusia tidak menguasai segala sesuatu.
Oleh itu, mengambil ḥabl daripada manusia ialah mengambil sebab,
bukan mengangkat manusia sebagai penguasa mutlak.
79. حبل الناس dan sifat dunia yang
berubah
Perjanjian manusia juga berubah mengikut keadaan.
Ada perjanjian yang mempunyai tempoh.
Ada perjanjian yang berakhir.
Ada perjanjian yang mempunyai syarat.
Ini menunjukkan bahawa ḥabl min al-nās ialah sesuatu dalam alam
manusia yang mempunyai sifat terbatas.
Berbeza dengan Allah yang tidak mempunyai kelemahan makhluk.
Maka kita tidak boleh menyamakan “ikatan manusia” dengan apa yang
dinisbahkan kepada Allah.
80. حبل الناس dan kesempurnaan
bahasa al-Quran
Satu lafaz pendek boleh menghimpunkan makna yang sangat banyak.
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
hanya beberapa perkataan.
Tetapi ia membawa makna:
ikatan,
perjanjian,
jaminan,
aman,
perlindungan,
hubungan,
tanggungjawab,
kepercayaan,
kesetiaan,
dan keamanan.
Inilah antara keindahan bahasa al-Quran.
81. حبل الناس dan hubungan antara
zahir dan makna
Secara zahir:
حبل
ialah tali.
Secara konteks:
ia ialah ikatan.
Secara hubungan sosial:
ia ialah perjanjian.
Secara kesan:
ia menghasilkan keamanan atau perlindungan.
Maka kita bergerak daripada lafaz kepada makna berdasarkan konteks, tanpa
membatalkan lafaz asal.
82. حبل الناس dan perbahasan استثناء
Ayat ini mempunyai perbahasan bahasa yang panjang tentang:
إِلَّا بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبْلٍ
مِّنَ ٱلنَّاسِ
Sebahagian ulama membincangkan sama ada istithna’ itu bersambung atau
terputus. Ada yang menjelaskan bahawa ia ialah istithna’ munqati‘ dan bahawa
maksudnya bukan kehinaan hilang secara mutlak, tetapi mereka berada dalam
keadaan tertentu apabila memperoleh perjanjian atau jaminan. Perbahasan ini
disebut dalam sumber tafsir yang menghuraikan ayat tersebut. (Quran.com)
Perbahasan ini penting untuk lafaz حبل من
الناس kerana ia mengelakkan
kita daripada memahami ayat secara simplistik.
Jika kita mengatakan:
“Apabila ada حبل من الناس, semua kehinaan
terangkat,”
kita mungkin telah memahami struktur ayat secara tidak tepat.
Yang lebih berhati-hati ialah memahami bahawa ḥabl menunjukkan keadaan
aman atau perlindungan melalui perjanjian, sedangkan ayat tetap
menyebut akibat lain yang berkaitan dengan mereka.
83. حبل الناس dan perbezaan antara
status keselamatan dengan status kemuliaan
Seseorang boleh berada dalam keadaan aman secara hukum tetapi tidak
bermaksud semua dosa atau kesalahan yang dilakukannya menjadi terhapus.
Ini penting.
Aman ialah satu status hubungan.
Kemuliaan ialah perkara lain.
Keampunan ialah perkara lain.
Keselamatan akhirat ialah perkara lain.
Maka ḥabl tidak boleh dibebankan dengan makna yang tidak
ditunjukkan oleh konteks.
84. حبل الناس dan perbezaan antara
perlindungan dunia dengan keselamatan akhirat
Ini juga perlu dijelaskan.
Perlindungan daripada manusia ialah perlindungan dalam urusan dunia.
Ia tidak bermaksud seseorang memperoleh keselamatan akhirat semata-mata
kerana berada di bawah perjanjian.
Keselamatan akhirat berkaitan dengan iman, ketaatan, rahmat Allah dan
hukum-Nya.
Maka:
حبل من الناس
tidak boleh dijadikan dalil bahawa manusia boleh memberikan keselamatan
akhirat kepada seseorang.
Tidak.
Manusia boleh memberikan perlindungan dunia.
Tetapi keselamatan akhirat bukan milik manusia.
85. حبل الناس dan batas kemampuan
manusia
Manusia hanya mampu memberikan apa yang berada dalam kemampuannya.
Jika seseorang berkata:
“Aku akan lindungi kamu daripada semua perkara.”
Dia sebenarnya bercakap melampaui kemampuan manusia jika difahami secara
mutlak.
Manusia tidak mampu menjamin semua perkara.
Tetapi manusia boleh memberikan aman dalam perkara yang berada dalam
kuasanya.
Ini selari dengan sifat ḥabl sebagai ikatan manusia yang terbatas.
86. حبل الناس dan pergantungan
kepada Allah
Seseorang yang menerima perlindungan manusia tetap mesti mengetahui bahawa
keselamatan akhirnya berada di bawah kehendak Allah.
Jika Allah menghendaki sesuatu, tiada manusia mampu menghalangnya.
Jika Allah menahan sesuatu, tiada manusia mampu memaksanya.
Maka mengambil ḥabl manusia tidak bercanggah dengan pergantungan
kepada Allah.
Ia menjadi sebahagian daripada cara manusia mengambil sebab.
87. حبل الناس dan sebab-musabab
Dalam kehidupan, kita melihat banyak sebab.
Rumah menjadi sebab perlindungan daripada hujan.
Pakaian menjadi sebab perlindungan daripada sejuk.
Pintu menjadi sebab keselamatan.
Pengawal menjadi sebab keselamatan.
Perjanjian menjadi sebab keamanan.
Semua ini bukan pencipta mutlak akibat.
Ia sebab yang Allah jadikan.
Begitu juga حبل من الناس.
88. حبل الناس dan ujian kejujuran
Perjanjian menguji manusia.
Apabila keadaan senang, semua orang boleh berkata:
“Aku akan menjaga janji.”
Tetapi apabila keadaan berubah, barulah terlihat siapa yang benar-benar
menghormati ḥabl.
Maka perjanjian menjadi ujian akhlak.
Adakah seseorang menepati janji apabila tidak mendapat manfaat?
Adakah dia masih menghormati aman apabila pihak lain lemah?
Adakah dia masih memelihara perlindungan apabila keadaan berubah?
Ini semua berkaitan dengan makna ikatan.
89. حبل الناس dan keadilan ketika
mempunyai kuasa
Seseorang yang mempunyai kuasa mudah mengkhianati janji kerana dia merasa
tidak memerlukan pihak yang lemah.
Tetapi al-Quran mengajar bahawa perjanjian bukan bergantung kepada kekuatan
pihak lain.
Ia bergantung kepada kewajipan yang telah terhasil daripada ikatan.
Maka ḥabl mengajar orang yang kuat supaya takut kepada Allah dalam
menggunakan kuasanya.
90. حبل الناس dan kepercayaan
sebagai asas masyarakat
Tanpa kepercayaan, manusia tidak dapat hidup bersama.
Perjanjian membina kepercayaan.
Kepercayaan membina keamanan.
Keamanan membina kestabilan.
Kestabilan membina masyarakat.
Maka ḥabl ialah salah satu asas penting dalam hubungan manusia.
91. حبل الناس dan kepentingan
menjaga kata-kata
Seseorang mungkin tidak sedar bahawa kata-katanya boleh menjadi ikatan.
Dia berkata:
“Aku jamin.”
Orang lain mempercayainya.
Maka kata-kata tersebut mempunyai kesan.
Oleh itu, seorang Muslim mesti berhati-hati dalam memberikan jaminan.
Jangan berkata sesuatu yang tidak mampu ditunaikan.
Jangan memberikan aman jika tidak berhak.
Jangan membuat perjanjian yang tidak boleh dipelihara.
92. حبل الناس dan hubungan antara
lafaz dengan tanggungjawab
Lafaz حبل mengingatkan kita bahawa bahasa manusia boleh menghasilkan
tanggungjawab.
Kata-kata bukan semata-mata bunyi.
Janji ialah kata-kata yang mempunyai kesan.
Akad ialah kata-kata yang mempunyai kesan.
Aman ialah kata-kata yang mempunyai kesan.
Dengan itu, bahasa manusia mempunyai nilai moral dan hukum.
93. حبل الناس dan amanah ilmu
Perbahasan ini juga penting kepada orang yang menyampaikan ilmu.
Apabila seorang guru memberi jaminan atau janji kepada orang lain, dia mesti
menjaga kata-katanya.
Jangan memberikan sesuatu hukum tanpa ilmu.
Jangan memberikan jaminan yang tidak diketahui.
Jangan mengatakan “Allah pasti begini” tanpa dalil.
Walaupun perbahasan ini bukan maksud langsung lafaz ḥabl, ia
merupakan pengajaran akhlak daripada konsep ikatan.
94. حبل الناس dan adab dalam dakwah
Dalam dakwah, manusia juga perlu menjaga perjanjian.
Jika seseorang diberi aman untuk bercakap, jangan khianati aman itu.
Jika seseorang meminta perlindungan daripada kezaliman, jangan gunakan
kelemahannya.
Jika seseorang memberikan kepercayaan, jangan gunakan kepercayaan itu untuk
menipu.
Semua ini selari dengan semangat menjaga ḥabl.
95. حبل الناس dan hubungan sesama
Muslim
Jika seorang Muslim memberikan jaminan kepada seseorang, maka dia mesti
memahami beratnya perkataan tersebut.
Tidak boleh seseorang merasakan:
“Aku hanya seorang individu, jadi janji aku tidak penting.”
Jika dia mempunyai hak untuk memberikan aman dalam keadaan tertentu, maka
aman itu mempunyai nilai.
Sebab itu para ulama membahaskan secara khusus siapa yang boleh memberikan
aman dan apakah kesannya. (Quran.com)
96. حبل الناس dan aman daripada
individu
Perbahasan tafsir menyebut bahawa aman daripada manusia boleh merangkumi
jaminan daripada individu Muslim dalam keadaan tertentu. (Quran.com)
Ini menunjukkan satu prinsip penting: status perjanjian tidak
semestinya hanya lahir daripada struktur yang sangat besar; dalam keadaan
tertentu, tindakan individu juga boleh mempunyai kesan hukum.
Namun sekali lagi, ia mesti difahami dalam batas hukum.
97. حبل الناس dan perlindungan yang
sah
Perlindungan yang sah ialah perlindungan yang tidak bercanggah dengan hukum
Allah.
Jika seseorang menggunakan nama perlindungan untuk menolong kezaliman, itu
bukan bentuk perlindungan yang boleh dibenarkan.
Jika seseorang menggunakan perjanjian untuk menghalalkan perkara haram,
perjanjian itu tidak boleh dijadikan alasan.
Maka ḥabl mesti dilihat bersama prinsip syarak.
98. حبل الناس dan ketundukan
manusia kepada hukum Allah
Walaupun ayat menyebut:
مِّنَ ٱلنَّاسِ
manusia tetap berada di bawah hukum Allah.
Ini menunjukkan bahawa al-Quran tidak membina masyarakat atas kehendak
manusia semata-mata.
Manusia boleh membuat perjanjian.
Tetapi perjanjian itu tidak boleh mengatasi perintah Allah.
99. حبل الناس dan perbezaan antara
hukum Allah dengan hukum manusia
حبل من الله dan حبل من الناس bukan dua sumber yang sama.
Yang pertama dinisbahkan kepada Allah.
Yang kedua dinisbahkan kepada manusia.
Ini menunjukkan perbezaan tingkat autoriti.
Perjanjian manusia mempunyai kedudukan sebagai perjanjian makhluk.
Ia tidak menjadi wahyu hanya kerana ia disebut perjanjian.
Ia tidak menjadi halal secara automatik hanya kerana manusia sepakat.
Maka manusia mesti kembali kepada hukum Allah.
100. حبل الناس dan makna “jalan
keselamatan melalui perjanjian”
Jika kita melihat keseluruhan struktur ayat, ḥabl muncul sebagai
keadaan yang mengecualikan mereka daripada keadaan tertentu yang disebut
sebelum itu.
Ini menunjukkan bahawa perjanjian boleh menjadi sebab keselamatan
daripada tindakan manusia yang tertentu.
Maka ḥabl ialah “jalan” menuju keamanan.
Dan ini kembali kepada makna tali.
Tali boleh menjadi jalan untuk menyelamatkan seseorang.
Perjanjian juga boleh menjadi sebab seseorang terselamat daripada bahaya.
101. حبل الناس dan makna ikatan yang
memelihara
Tali bukan sahaja mengikat.
Tali juga boleh memelihara sesuatu daripada jatuh.
Perjanjian bukan sahaja menghubungkan.
Perjanjian juga boleh memelihara pihak yang berada di bawah perlindungan.
Maka pemilihan lafaz حبل sangat sesuai dengan konsep perlindungan.
102. حبل الناس dan makna hubungan
yang kuat
Tidak semua hubungan mempunyai kekuatan yang sama.
Perjanjian mempunyai kekuatan tertentu kerana ia mengikat.
Jika seseorang hanya berkata:
“Aku mengenali kamu,”
tidak wujud semestinya tanggungjawab khusus.
Tetapi apabila seseorang berkata:
“Aku memberi kamu aman,”
maka wujud hubungan yang lebih kuat.
Inilah perbezaan antara hubungan biasa dengan ḥabl.
103. حبل الناس dan pentingnya
kejelasan perjanjian
Perjanjian yang kabur boleh menimbulkan pertikaian.
Sebab itu perjanjian perlu jelas.
Siapa pihaknya?
Apakah syaratnya?
Apakah tempohnya?
Apakah tanggungjawabnya?
Apakah batasnya?
Semua ini membantu memastikan ḥabl benar-benar menjadi ikatan,
bukan sumber pertelingkahan.
104. حبل الناس dan tanggungjawab
moral
Perjanjian bukan sekadar hukum.
Ia juga moral.
Orang yang menghormati janji dipandang sebagai amanah.
Orang yang mengkhianati janji kehilangan kepercayaan.
Maka ḥabl mempunyai kesan terhadap akhlak manusia.
105. حبل الناس dan keadilan dalam
hubungan antaramanusia
Hubungan yang adil ialah hubungan yang setiap pihak menghormati hak pihak
yang lain.
Jika pihak yang kuat memegang ḥabl hanya ketika menguntungkan
dirinya, dia tidak benar-benar menghormati perjanjian.
Perjanjian mesti dihormati kerana ia perjanjian, bukan hanya apabila ia
menguntungkan.
106. حبل الناس dan ketenangan jiwa
Orang yang menerima jaminan keamanan akan mendapat ketenangan.
Dia tahu bahawa pihak tertentu telah memberikan perlindungan.
Maka ḥabl bukan sahaja mempunyai kesan hukum, tetapi juga kesan
psikologi.
Ia menghilangkan ketakutan.
Ia membina kepercayaan.
Ia memberikan rasa aman.
107. حبل الناس dan keperluan manusia
kepada keamanan
Manusia tidak dapat hidup dalam keadaan takut sepanjang masa.
Dia memerlukan rumah.
Dia memerlukan keluarga.
Dia memerlukan masyarakat.
Dia memerlukan perjanjian.
Dia memerlukan rasa aman.
Maka lafaz ini menunjukkan satu keperluan asas manusia: keamanan
melalui hubungan yang teratur.
108. حبل الناس dan jangan meremehkan
janji
Seseorang mungkin berkata:
“Itu hanya janji.”
Tetapi al-Quran menggunakan perkataan حبل.
Tali bukan perkara ringan apabila seseorang bergantung kepadanya.
Jika tali putus, seseorang boleh jatuh.
Jika perjanjian dikhianati, seseorang boleh kehilangan keamanan.
Maka jangan meremehkan janji.
109. حبل الناس dan beratnya
pengkhianatan
Pengkhianatan bukan hanya tindakan terhadap seseorang.
Ia ialah pemutusan ikatan yang telah dipercayai.
Seseorang yang diberi aman kemudian dikhianati bukan sahaja kehilangan
perlindungan, tetapi juga kehilangan kepercayaan terhadap manusia.
Maka pengkhianatan merosakkan lebih daripada satu perkara.
110. حبل الناس dan amanah sebagai
asas kepercayaan
Apabila seseorang menjaga perjanjian, orang lain akan mempercayainya.
Apabila dia mengkhianatinya, kepercayaan hilang.
Maka ḥabl membina jaringan kepercayaan dalam masyarakat.
Ini sangat penting dalam hubungan manusia.
111. حبل الناس dan hubungan antara
hukum dan akhlak
Perjanjian ialah isu hukum.
Tetapi menjaga perjanjian juga isu akhlak.
Seseorang mungkin secara zahir mempunyai perjanjian, tetapi jika hatinya
penuh dengan niat mengkhianati, akhlaknya rosak.
Maka Islam menyatukan hukum dengan akhlak.
112. حبل الناس dan jangan menipu
melalui perjanjian
Perjanjian tidak boleh digunakan sebagai perangkap.
Seseorang tidak boleh sengaja memberikan aman untuk mendapatkan kepercayaan,
kemudian mengambil kesempatan.
Ini bertentangan dengan makna sebenar ḥabl.
Tali digunakan untuk mengikat dan membantu.
Bukan untuk menjerat secara tipu daya.
113. حبل الناس dan perlindungan
terhadap orang yang telah diberi aman
Apabila seseorang telah diberi aman, pihak yang memberikan aman perlu
memahami bahawa aman itu bukan sekadar kata-kata.
Ia membawa tanggungjawab.
Maka lafaz حبل memberi gambaran bahawa orang yang telah diberi aman
berada dalam suatu hubungan yang tidak boleh diputuskan sesuka hati.
114. حبل الناس dan konsep “menjaga
hubungan”
Hubungan yang baik memerlukan penjagaan.
Perjanjian memerlukan penjagaan.
Aman memerlukan penjagaan.
Kepercayaan memerlukan penjagaan.
Seperti tali yang perlu dijaga agar tidak putus, hubungan perjanjian juga
perlu dipelihara.
115. حبل الناس dan pengajaran untuk
keluarga
Walaupun ayat tidak secara khusus membicarakan hubungan keluarga, prinsip ḥabl
dapat memberikan pengajaran umum.
Dalam keluarga juga terdapat janji, amanah dan tanggungjawab.
Suami mempunyai tanggungjawab.
Isteri mempunyai tanggungjawab.
Ibu bapa mempunyai tanggungjawab.
Anak mempunyai tanggungjawab.
Hubungan itu bukan sekadar perasaan.
Ia mempunyai ikatan.
116. حبل الناس dan hubungan
masyarakat
Begitu juga masyarakat.
Pemimpin mempunyai amanah.
Rakyat mempunyai tanggungjawab.
Pihak yang membuat perjanjian mempunyai kewajipan.
Pihak yang menerima perjanjian mempunyai kewajipan.
Semua ini menunjukkan bahawa kehidupan sosial dibina atas ikatan.
117. حبل الناس dan prinsip tidak
mengkhianati amanah
Jika kita mengambil satu pengajaran praktikal yang paling besar daripada
lafaz ini, ia ialah:
Jangan khianati ikatan yang telah diberikan.
Jika seseorang telah mempercayai kita melalui suatu perjanjian, jangan
khianati.
Jika seseorang berada dalam perlindungan kita, jangan zalimi.
Jika seseorang menerima aman daripada kita, jangan jadikan aman itu sebagai
jalan untuk menipu.
118. حبل الناس dan keseimbangan
antara hak Allah dan hak manusia
Lafaz:
حبل من الله
dan:
حبل من الناس
mengingatkan bahawa manusia mempunyai dua bentuk hubungan besar:
hubungan dengan Allah,
dan hubungan dengan manusia.
Seorang Muslim tidak boleh menjaga salah satunya dengan merosakkan yang
lain.
Dia tidak boleh mendakwa taat kepada Allah tetapi menzalimi manusia.
Dia tidak boleh menjaga hubungan manusia dengan mengorbankan hukum Allah.
Mesti ada keseimbangan.
119. حبل الناس bukan dalil manusia
boleh memberikan keampunan dosa
Ini perlu disebut secara tegas.
Manusia boleh memberikan aman.
Manusia boleh memberikan perlindungan.
Manusia boleh memberikan perjanjian.
Tetapi manusia tidak memiliki kuasa mutlak mengampunkan dosa orang lain.
Jangan mencampurkan makna ḥabl dengan perkara yang bukan dalam
konteks ayat.
120. حبل الناس bukan dalil manusia
mengetahui ghaib
Begitu juga manusia yang memberikan perlindungan tidak mengetahui perkara
ghaib.
Dia hanya melakukan apa yang berada dalam kemampuannya.
Maka ḥabl menunjukkan sebab duniawi, bukan kuasa ghaib.
121. حبل الناس dan pengiktirafan
terhadap sebab
Ayat ini sangat berguna untuk memahami konsep sebab.
Allah boleh menyandarkan suatu perkara kepada Allah dan pada masa yang sama
mengaitkan sesuatu dengan manusia sebagai sebab.
Ini tidak bercanggah.
Allah menciptakan sebab.
Manusia melakukan tindakan.
Kesan berlaku dengan kehendak Allah.
Maka tidak perlu menafikan perbuatan manusia untuk menjaga tauhid.
122. حبل الناس dan kekuasaan Allah
Walaupun ḥabl datang daripada manusia, Allah tetap mempunyai
kekuasaan atas semua keadaan.
Jika manusia mahu memberi aman, dia hanya mampu memberi aman apabila Allah
membenarkannya dari sudut kemampuan dan keadaan.
Jika manusia mahu melindungi, dia tidak mampu melindungi daripada sesuatu
yang di luar kemampuannya.
Maka hati tidak boleh bergantung secara mutlak kepada manusia.
123. حبل الناس dan tawakkal
Tawakkal tidak bermaksud meninggalkan sebab.
Tawakkal ialah bergantung kepada Allah sambil mengambil sebab yang
dibenarkan.
Maka menerima ḥabl manusia dalam konteks yang sah tidak bercanggah
dengan tawakkal.
Seseorang mengambil perlindungan manusia sebagai sebab, tetapi hatinya
mengetahui bahawa Allah ialah Penguasa segala sesuatu.
124. حبل الناس dan bahaya bergantung
kepada makhluk
Jika seseorang mula menganggap:
“Manusia ini pasti menyelamatkan aku dalam semua keadaan,”
maka dia telah meletakkan pergantungan yang tidak sesuai kepada makhluk.
Manusia boleh gagal.
Manusia boleh mati.
Manusia boleh berubah.
Manusia boleh kehilangan kuasa.
Manusia boleh ditimpa musibah.
Maka hati mesti kembali kepada Allah.
125. حبل الناس dan mengambil sebab
secara sederhana
Sikap yang benar ialah:
“Aku menerima perlindungan manusia kerana ia sebab yang dibenarkan, tetapi
aku tahu bahawa Allah ialah Penguasa sebab dan akibat.”
Ini ialah sikap pertengahan.
Tidak menolak sebab.
Tidak menyembah sebab.
Tidak menganggap sebab bebas daripada Allah.
126. حبل الناس dan hubungan dengan
realiti kehidupan
Ayat al-Quran tidak mengajar manusia hidup secara khayalan.
Manusia perlu memahami bahawa keamanan mempunyai struktur.
Ada perjanjian.
Ada jaminan.
Ada pihak yang memberi perlindungan.
Ada pihak yang menerima perlindungan.
Ini semua realiti kehidupan.
Dan al-Quran menyebutnya dengan satu lafaz yang sangat padat:
حبل
127. حبل الناس dan kekuatan gambaran
al-Quran
Jika Allah hanya menyebut:
وَعَهْدٍ مِنَ النَّاسِ
makna perjanjian akan lebih terus.
Tetapi apabila Allah menggunakan:
حَبْلٍ
kita mendapat gambaran tambahan tentang sesuatu yang mengikat.
Perkataan ini memberikan gambaran visual dan maknawi.
Kita seolah-olah melihat sesuatu yang menghubungkan dua pihak.
Ini salah satu kekuatan bahasa al-Quran.
128. حبل الناس dan hubungan yang
tidak boleh dipandang ringan
Tali yang digunakan untuk mengangkat beban tidak boleh dipandang ringan.
Jika tali itu lemah, ia boleh putus.
Begitu juga perjanjian.
Jika manusia mempermainkan perjanjian, masyarakat menjadi lemah.
Maka penjagaan ḥabl merupakan salah satu bentuk menjaga kekuatan
hubungan manusia.
129. حبل الناس dan amanah pihak yang
memberi jaminan
Pemberi jaminan mesti mengetahui bahawa dia telah memikul amanah.
Dia tidak boleh berkata:
“Aku hanya bercakap.”
Tidak.
Jika kata-kata itu menghasilkan ḥabl, maka ia mempunyai kesan.
Ini mengajar kita supaya lebih berhati-hati dalam ucapan.
130. حبل الناس dan amanah pihak yang
menerima jaminan
Begitu juga penerima perlindungan tidak boleh berkata:
“Kerana aku telah diberi aman, aku boleh melakukan apa sahaja.”
Tidak.
Jika dia menerima perlindungan melalui perjanjian, dia juga terikat dengan
syarat-syarat yang melahirkan perlindungan tersebut.
Maka ḥabl mengikat kedua-dua pihak.
131. حبل الناس dan sifat dua hala
perjanjian
Walaupun satu pihak mungkin lebih kuat, perjanjian tetap menghasilkan
hubungan dua hala.
Pemberi perlindungan mempunyai kewajipan.
Penerima perlindungan mempunyai kewajipan.
Inilah salah satu ciri ḥabl.
Ia bukan sekadar pemberian sepihak tanpa kesan kepada pihak yang menerima.
132. حبل الناس dan makna “berpegang”
Jika seseorang berpegang pada tali, dia mempercayai tali tersebut untuk
menyokongnya.
Begitu juga orang yang menerima jaminan.
Dia berpegang kepada janji yang diberikan kepadanya.
Maka perkataan ḥabl mengandungi gambaran berpegang kepada
sesuatu yang menjadi penghubung dan perlindungan.
133. حبل الناس dan kepercayaan yang
diberikan
Apabila seseorang menerima aman, dia mempercayai pihak yang memberi aman.
Jika pihak itu mengkhianatinya, dia bukan sahaja mengalami bahaya fizikal,
tetapi mengalami pengkhianatan kepercayaan.
Maka ḥabl ialah hubungan yang sangat berkait dengan kepercayaan.
134. حبل الناس dan kewajipan tidak
menzalimi
Jika seseorang mempunyai kekuatan tetapi telah memberikan aman, dia tidak
boleh menggunakan kekuatannya untuk menzalimi pihak yang berada di bawah aman.
Perjanjian menghalang kezaliman.
Maka ḥabl mempunyai fungsi moral dan sosial.
135. حبل الناس dan keamanan yang
lahir daripada kesepakatan
Perjanjian pada asasnya lahir daripada kesepakatan.
Satu pihak bersetuju.
Satu pihak menerima.
Kemudian hubungan itu menjadi ḥabl.
Maka keamanan boleh lahir daripada kesepakatan manusia yang sah.
136. حبل الناس dan kepentingan
kesetiaan
Jika manusia tidak setia kepada perjanjian, tiada hubungan yang stabil.
Sebab itu kesetiaan merupakan asas.
Kesetiaan bukan bermaksud menyokong kebatilan.
Tetapi dalam perkara yang sah, seseorang mesti setia kepada perjanjian.
137. حبل الناس dan jangan
mengkhianati kerana perubahan keadaan
Antara ujian terbesar ialah apabila keadaan berubah.
Seseorang mungkin berjanji ketika dia memerlukan orang lain.
Setelah dia kuat, dia mahu memutuskan janji.
Ini bertentangan dengan semangat ḥabl.
Perjanjian tidak sepatutnya bergantung kepada kepentingan sementara.
138. حبل الناس dan kesetiaan dalam
hubungan antaramanusia
Hubungan manusia yang baik ialah hubungan yang mempunyai kepercayaan.
Kepercayaan lahir daripada konsistensi.
Konsistensi lahir daripada menepati janji.
Maka ḥabl menjadi salah satu gambaran paling indah tentang
keperluan manusia untuk mempunyai hubungan yang boleh dipercayai.
139. حبل الناس dan perbezaan antara
perlindungan dengan pembelaan mutlak
Perlindungan melalui ḥabl tidak bermaksud seseorang menjadi
pembela mutlak dalam semua perkara.
Ia berdasarkan bentuk perjanjian.
Jika seseorang dilindungi dalam satu perkara, perlindungan itu tidak
semestinya meliputi segala perkara tanpa batas.
Maka memahami syarat dan konteks adalah penting.
140. حبل الناس dan batas lafaz
Kita tidak boleh memaksa lafaz ini membawa semua jenis makna “hubungan
manusia”.
Makna yang paling dekat ialah ikatan perjanjian dan jaminan keamanan.
Ini lebih selamat dan lebih dekat dengan huraian ulama tafsir. (Quran.com)
141. حبل الناس dan hubungan dengan
ayat al-Baqarah
Ayat yang hampir sama terdapat dalam Surah al-Baqarah ayat 61. Sumber tafsir
terhadap Ali ‘Imran 112 juga menyatakan bahawa ayat tersebut mempunyai
persamaan dengan ayat dalam al-Baqarah. (Quran.com)
Namun fokus kita tetap pada lafaz:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
dalam Ali ‘Imran 112.
Persamaan tersebut membantu menunjukkan bahawa tema ḥabl dalam
ayat ini bukan lafaz yang muncul secara kebetulan, tetapi mempunyai kedudukan
dalam gambaran al-Quran tentang keadaan mereka.
142. حبل الناس dan konsep
keselamatan dalam keadaan tertentu
Lafaz ini menunjukkan bahawa seseorang yang berada dalam keadaan tertentu
boleh mempunyai perlindungan melalui perjanjian.
Ini tidak mengubah seluruh realiti yang disebut dalam ayat.
Ia hanya menunjukkan bahawa terdapat keadaan khusus apabila mereka berada
dalam ikatan tertentu.
Maka ayat ini sangat tepat dalam menggambarkan hubungan antara hukuman
umum dan pengecualian keadaan melalui perjanjian.
143. حبل الناس dan jangan memahami
pengecualian secara mutlak
Perbahasan ulama tentang istithna’ sangat membantu di sini.
Ada ulama yang menjelaskan bahawa pengecualian itu bukan bermaksud apabila
wujud ḥabl, segala bentuk kehinaan hilang secara mutlak. Bahkan
terdapat perbahasan bahawa ḥabl ialah keadaan mereka mendapat aman
dan perlindungan. (Quran.com)
Ini mengajar kita satu kaedah tafsir:
Jangan memahami satu potongan ayat secara terpisah daripada struktur
keseluruhan ayat.
144. حبل الناس dan kehalusan حرف الجر “مِنْ”
مِنَ النَّاسِ
menunjukkan bahawa ikatan itu datang daripada manusia.
Ia bukan bermaksud manusia ialah pencipta mutlak ikatan.
Sebaliknya, manusia ialah pihak yang melaksanakan atau memberikan
perjanjian.
Maka min menunjukkan sumber dari sudut tindakan manusia.
145. حبل الناس dan hubungan dengan
kemampuan manusia
Seseorang hanya boleh memberikan apa yang berada dalam kuasanya.
Jika dia tidak mempunyai kuasa untuk menjamin sesuatu, dia tidak boleh
memberikan jaminan yang melampaui kemampuannya.
Ini juga menunjukkan bahawa perjanjian manusia mempunyai batas.
146. حبل الناس dan sifat makhluk
Manusia mempunyai kelemahan.
Maka ḥabl min al-nās ialah ikatan yang terbatas.
Ia boleh berakhir.
Ia boleh berubah.
Ia boleh mempunyai syarat.
Ia tidak bersifat mutlak seperti kekuasaan Allah.
Ini membezakan dengan jelas antara hubungan makhluk dengan hubungan kepada
Allah.
147. حبل الناس dan pergantungan hati
Seseorang boleh memegang tali secara fizikal sambil mengetahui bahawa
keselamatan akhirnya berada di bawah kehendak Allah.
Begitu juga dia boleh menerima perlindungan manusia sambil tetap bergantung
kepada Allah.
Ini ialah bentuk tawakkal yang seimbang.
148. حبل الناس dan bahaya
mengabaikan sebab
Ada orang yang mengatakan:
“Aku tawakkal kepada Allah, jadi aku tidak memerlukan sebarang perlindungan
manusia.”
Ini bukan prinsip yang ditunjukkan oleh ayat.
Allah sendiri menyebut:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
Maka mengambil sebab yang sah bukan bercanggah dengan tawakkal.
149. حبل الناس dan bahaya
mengagungkan sebab
Sebaliknya, ada orang yang berkata:
“Kalau manusia melindungi aku, aku pasti selamat.”
Ini juga tidak tepat.
Manusia ialah sebab.
Allah ialah Penguasa sebab.
Maka kita mengambil sebab tetapi tidak mengangkatnya menjadi kuasa mutlak.
150. حبل الناس dan keseimbangan
aqidah
Daripada lafaz ini kita belajar:
Mengiktiraf sebab tidak bermakna menyekutukan Allah.
Dan:
Menyandarkan segala sesuatu kepada Allah tidak bermakna menafikan
sebab yang Allah sendiri sebut.
Ini satu kaedah penting dalam memahami nas.
151. حبل الناس dan kesempurnaan
susunan ayat
Perhatikan:
ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلذِّلَّةُ
kemudian:
أَيْنَ مَا ثُقِفُوا۟
kemudian:
إِلَّا بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبْلٍ
مِّنَ ٱلنَّاسِ
Allah menyusun keadaan mereka, tempat mereka ditemui, kemudian pengecualian
melalui ikatan.
Ini menunjukkan bahawa ḥabl ialah faktor yang sangat penting dalam
keadaan mereka dari sudut hubungan dengan pihak lain.
152. حبل الناس dan gambaran keamanan
yang datang dari luar
Mereka tidak memperoleh keamanan melalui kekuatan diri semata-mata.
Keamanan itu datang melalui ikatan.
Ini menjadikan ḥabl suatu bentuk hubungan dengan pihak luar.
Mereka berada dalam hubungan dengan pihak yang memberikan jaminan.
Maka ayat menggambarkan bagaimana hubungan sosial mempengaruhi keadaan
manusia.
153. حبل الناس dan kebergantungan
sosial
Manusia sentiasa mempunyai bentuk kebergantungan sosial.
Kanak-kanak bergantung kepada ibu bapa.
Orang sakit bergantung kepada doktor.
Masyarakat bergantung kepada keamanan.
Pihak yang lemah bergantung kepada perlindungan.
Tetapi semua bentuk kebergantungan ini tetap berada dalam lingkungan sebab.
Pergantungan mutlak hati hanya kepada Allah.
154. حبل الناس dan perlindungan
melalui kekuatan kolektif
Kadang-kadang manusia tidak mampu melindungi dirinya sendiri.
Maka dia berada dalam perlindungan kelompok atau pihak yang mempunyai
kekuatan.
Ḥabl menggambarkan hubungan tersebut.
Tetapi perjanjianlah yang menjadikan perlindungan itu mempunyai bentuk
tertentu.
155. حبل الناس dan perjanjian
sebagai penghubung
Jika dua kelompok bermusuhan, perjanjian boleh menjadi penghubung antara
mereka.
Mereka mungkin tidak menjadi sahabat.
Tetapi mereka boleh berada dalam hubungan aman.
Inilah salah satu fungsi perjanjian.
Maka ḥabl bukan semestinya bermaksud cinta atau persahabatan.
Ia bermaksud ikatan yang menghasilkan hubungan tertentu.
156. حبل الناس dan pemeliharaan
keamanan walaupun berbeza
Manusia mungkin berbeza agama, bangsa, kelompok atau kepentingan.
Namun perjanjian boleh menghasilkan keamanan dalam urusan tertentu.
Lafaz حبل من الناس membuka ruang untuk memahami bahawa perjanjian
manusia mempunyai peranan dalam mengawal hubungan yang berbeza.
157. حبل الناس dan tidak boleh
mengkhianati perjanjian kerana perbezaan
Jika seseorang telah diberi aman, perbezaan dirinya tidak menjadi alasan untuk
mengkhianati aman yang telah diberikan.
Ini ialah pengajaran besar daripada konsep ḥabl.
Perjanjian mesti dihormati.
158. حبل الناس dan ketelitian hukum
Namun semua perkara ini mesti dibaca dalam kerangka hukum.
Tidak semua bentuk hubungan menjadi aman.
Tidak semua bentuk perjanjian sah.
Tidak semua orang mempunyai autoriti yang sama.
Tidak semua syarat boleh diterima.
Maka perbahasan ḥabl memerlukan ilmu, bukan hanya emosi.
159. حبل الناس dan ilmu fiqh
Para ulama membincangkan dengan panjang isu aman, dhimmah, perjanjian dan
siapa yang mempunyai hak memberikan jaminan.
Ini menunjukkan bahawa satu lafaz al-Quran boleh menjadi asas kepada
perbahasan hukum yang sangat luas.
Sumber tafsir yang dinukilkan menyebut secara khusus beberapa persoalan
tentang pihak yang memberikan aman dan kesannya. (Quran.com)
160. حبل الناس dan aman sebagai
tanggungjawab syarak
Apabila aman diberikan dengan cara yang sah, ia bukan sekadar perbuatan
sosial.
Ia mempunyai kedudukan dalam syarak.
Maka orang yang memberi aman mesti mengetahui bahawa tindakannya mempunyai
akibat.
161. حبل الناس dan bahaya jahil
dalam memberikan jaminan
Seseorang jangan mudah berkata:
“Aku jamin dia.”
“Aku beri dia aman.”
“Aku lindungi dia.”
Sedangkan dia tidak mengetahui hukum atau tidak mempunyai kuasa untuk
melaksanakan jaminan tersebut.
Perkataan yang besar memerlukan ilmu.
162. حبل الناس dan keperluan merujuk
kepada orang berilmu
Apabila isu perjanjian melibatkan hukum yang besar, seseorang perlu merujuk
kepada ilmu.
Kerana aman bukan permainan.
Dhimmah bukan permainan.
Perjanjian bukan permainan.
Kesannya boleh melibatkan nyawa, harta dan keamanan.
163. حبل الناس dan makna mendalam
“ikatan”
Semakin kita melihat lafaz ini, semakin jelas bahawa حبل ialah
perkataan yang sangat tepat.
Jika ia hanya bermaksud bantuan, perkataan lain mungkin mencukupi.
Tetapi kerana ia ialah ikatan, Allah memilih ḥabl.
Ikatan membawa:
hubungan,
tanggungjawab,
perlindungan,
kepercayaan,
dan batas.
164. حبل الناس dan hubungan antara
keselamatan dengan perjanjian
Keamanan yang lahir daripada perjanjian bukan keamanan kosong.
Ia ialah keamanan yang mempunyai asas.
Seseorang mengetahui:
“Pihak ini telah memberi jaminan kepadaku.”
Maka dia mempunyai sebab untuk berasa aman.
Inilah makna sosial ḥabl.
165. حبل الناس dan nilai aman
Aman ialah salah satu nikmat besar dalam kehidupan.
Seseorang boleh mempunyai harta tetapi tidak aman.
Seseorang boleh mempunyai kedudukan tetapi tidak aman.
Seseorang boleh mempunyai kekuatan tetapi tidak aman.
Apabila wujud ḥabl yang memberikan perlindungan, keadaan seseorang
berubah.
Maka ḥabl berkaitan dengan salah satu keperluan paling besar
manusia: keamanan.
166. حبل الناس dan ketenangan
daripada ancaman
Ancaman membuat manusia takut.
Perjanjian boleh menghilangkan sebahagian ancaman.
Jaminan boleh menenangkan.
Perlindungan boleh memberikan ruang untuk hidup.
Maka ḥabl mempunyai fungsi mengubah hubungan daripada ancaman
kepada keamanan dalam lingkungan perjanjian.
167. حبل الناس dan keperluan kepada
kepercayaan
Keamanan tanpa kepercayaan sukar wujud.
Jika seseorang berkata:
“Aku beri kamu aman,”
tetapi orang itu tahu bahawa pemberi aman tidak akan menepati janji, maka
aman itu tidak mempunyai makna.
Maka kepercayaan merupakan unsur penting dalam ḥabl.
168. حبل الناس dan kestabilan
hubungan
Perjanjian menstabilkan hubungan.
Ia menetapkan garis.
Ia mengurangkan ketidakpastian.
Ia menjadikan pihak-pihak mengetahui kedudukan masing-masing.
Maka ḥabl mempunyai fungsi menstabilkan hubungan sosial.
169. حبل الناس dan kesan terhadap
akhlak
Orang yang memahami makna ḥabl akan lebih berhati-hati dengan
janji.
Dia akan berkata benar.
Dia akan menepati janji.
Dia tidak akan mengkhianati aman.
Dia tidak akan mengambil kesempatan.
Dengan itu, pemahaman satu lafaz al-Quran boleh membentuk akhlak.
170. حبل الناس dan hubungan antara
ilmu dan amal
Ilmu tentang lafaz ini tidak cukup jika hanya disimpan dalam kepala.
Ia mesti melahirkan amal.
Jika kita tahu janji ialah ikatan, kita mesti menjaga janji.
Jika kita tahu aman ialah amanah, kita mesti menjaga aman.
Jika kita tahu perjanjian mempunyai hak, kita mesti menghormatinya.
171. حبل الناس dan tanggungjawab
pendakwah
Seorang pendakwah juga perlu memahami beratnya janji.
Jika dia memberikan jaminan kepada seseorang, dia perlu berhati-hati.
Jika dia menyampaikan hukum, dia perlu berdasarkan ilmu.
Jika dia mengikat hati manusia dengan janji, dia perlu menjaga amanah.
Ini semua selari dengan prinsip ḥabl.
172. حبل الناس dan jangan
mengeluarkan hukum secara tergesa-gesa
Perbahasan ayat ini menunjukkan bahawa satu perkataan boleh mempunyai cabang
makna yang banyak.
Maka orang yang membaca al-Quran tidak boleh tergesa-gesa mengambil satu
makna literal tanpa melihat konteks.
حبل bukan sekadar tali.
الناس bukan semestinya semua manusia tanpa pengecualian konteks.
إلا pula mempunyai perbahasan istithna’.
Maka ilmu diperlukan.
173. حبل الناس dan ketelitian
terhadap konteks
Jika kita membaca:
حبل
tanpa konteks, kita mungkin memahami tali.
Jika membaca:
حبل من الناس
kita memahami ikatan daripada manusia.
Jika membaca keseluruhan:
إلا بحبل من الله وحبل من الناس
kita memahami hubungan dengan perjanjian dan jaminan.
Inilah pentingnya konteks.
174. حبل الناس dan jangan memotong
ayat
Satu kesalahan dalam memahami al-Quran ialah mengambil satu potongan lalu
membina hukum besar tanpa melihat susunan.
Lafaz yang kita bahaskan memang pendek:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
tetapi ia mesti dibaca dalam rangka:
إِلَّا بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبْلٍ
مِّنَ ٱلنَّاسِ
Dan rangka itu pula berada dalam keseluruhan ayat.
Maka fokus kita sempit, tetapi konteks tidak boleh dibuang.
175. حبل الناس dan makna yang
selamat
Makna yang paling selamat ialah:
ikatan perjanjian atau jaminan keamanan yang datang daripada
manusia.
Ini merangkumi unsur:
‘ahd,
dhimmah,
aman,
perlindungan,
dan hubungan yang mengikat.
Ia juga sesuai dengan huraian sumber-sumber tafsir yang menerangkan ḥabl
sebagai perjanjian atau jaminan. (Quran.com)
176. حبل الناس dan jangan melampau
dalam takwil
Kita tidak perlu memaksa ḥabl menjadi simbol yang terlalu jauh.
Makna konteksnya sudah jelas.
Ia ialah ikatan.
Ikatan itu ialah perjanjian.
Perjanjian itu memberikan keamanan.
Itulah rangka makna yang kukuh.
177. حبل الناس dan jangan juga
terlalu literal
Sebaliknya, jangan mengatakan:
“Allah menyebut tali, maka mesti ada tali fizikal daripada manusia.”
Tidak.
Konteks menolak makna fizikal tersebut.
Ia ialah ḥabl dalam makna ikatan dan jaminan.
Ini ialah penggunaan bahasa yang normal.
178. حبل الناس dan keseimbangan
antara literal dan konteks
Kaedahnya:
Pegang lafaz, lihat konteks, fahami makna yang sesuai.
Jangan menghapuskan lafaz.
Jangan memaksa lafaz.
Jangan mengubah makna tanpa sebab.
Dan jangan mengambil makna fizikal apabila konteks menunjukkan makna
maknawi.
179. حبل الناس dan kekuatan
perjanjian
Perjanjian yang kuat ialah perjanjian yang jelas.
Perjanjian yang jelas ialah perjanjian yang diketahui.
Perjanjian yang diketahui ialah perjanjian yang boleh dilaksanakan.
Maka ḥabl juga mengajar pentingnya kejelasan dalam hubungan
manusia.
180. حبل الناس dan hubungan dengan
amanah
Jika seseorang tidak mampu menunaikan janji, jangan dia memberikan janji.
Jika dia tidak mampu melindungi, jangan dia memberikan jaminan palsu.
Jika dia tidak mempunyai kuasa, jangan dia mendakwa memiliki kuasa.
Ini ialah akhlak yang sesuai dengan konsep ḥabl.
181. حبل الناس dan menjaga hak pihak
yang dilindungi
Pihak yang berada di bawah perlindungan tidak boleh dianggap sebagai objek
yang boleh diperlakukan sesuka hati.
Perjanjian memberikan hak.
Maka menjaga ḥabl ialah menjaga hak.
182. حبل الناس dan amanah pihak yang
dilindungi
Sebaliknya, pihak yang menerima perlindungan mesti menghormati perjanjian.
Perlindungan bukan lesen untuk mengkhianati.
Jika perjanjian mempunyai syarat, syarat itu mesti dihormati dalam batas
yang sah.
Maka ḥabl ialah hubungan timbal balik.
183. حبل الناس dan keseimbangan hak
dan kewajipan
Setiap hak membawa kewajipan.
Pemberi perlindungan mempunyai kewajipan.
Penerima perlindungan mempunyai kewajipan.
Inilah asas keadilan dalam hubungan manusia.
184. حبل الناس dan keamanan yang
tidak mutlak
Keamanan melalui manusia adalah terbatas.
Ia bergantung kepada keadaan.
Ia bergantung kepada perjanjian.
Ia bergantung kepada kemampuan.
Maka jangan jadikan keamanan manusia sebagai keamanan mutlak.
Keamanan mutlak hanya dalam perlindungan Allah.
185. حبل الناس dan kesedaran bahawa
manusia lemah
Apabila seseorang bergantung kepada manusia, dia perlu mengingat bahawa
manusia itu sendiri lemah.
Orang yang melindungi kita mungkin suatu hari memerlukan perlindungan.
Orang yang kuat mungkin menjadi lemah.
Orang yang hidup mungkin mati.
Maka pergantungan hati mutlak kepada makhluk adalah rapuh.
186. حبل الناس dan pergantungan
kepada Allah
Maka selepas mengambil ḥabl manusia, hati hendaklah tetap kembali
kepada Allah.
Kerana Allah ialah Tuhan kepada manusia yang memberikan perlindungan.
Allah juga Tuhan kepada orang yang menerima perlindungan.
Allah menguasai kedua-duanya.
187. حبل الناس dan kebijaksanaan
syariat
Syariat tidak mengatakan:
“Jangan bergantung kepada manusia langsung.”
Tetapi syariat juga tidak mengatakan:
“Bergantunglah kepada manusia secara mutlak.”
Sebaliknya, manusia mengambil sebab yang sah dan meletakkan hati kepada
Allah.
Ini ialah keseimbangan.
188. حبل الناس dan hakikat manusia
sebagai makhluk sosial
Lafaz الناس sendiri menarik perhatian kita kepada manusia
sebagai makhluk yang hidup bersama.
Manusia mempunyai hubungan.
Manusia mempunyai perjanjian.
Manusia mempunyai konflik.
Manusia mempunyai keamanan.
Manusia mempunyai perlindungan.
Maka al-Quran membimbing manusia dalam semua keadaan tersebut.
189. حبل الناس dan pengurusan
konflik
Apabila terdapat konflik antara manusia, perjanjian boleh menjadi salah satu
cara mengurus hubungan.
Ia menetapkan batas.
Ia memberikan keamanan.
Ia mengurangkan permusuhan.
Maka ḥabl boleh menjadi jalan kepada kestabilan.
190. حبل الناس dan aman sebagai
penghalang permusuhan
Jika dua pihak berada dalam keadaan permusuhan, perjanjian boleh menghentikan
tindakan tertentu.
Maka ḥabl menjadi semacam penghalang yang mengikat pihak-pihak
daripada melakukan sesuatu yang bercanggah dengan perjanjian.
Ini sangat sesuai dengan gambaran tali yang menahan.
191. حبل الناس dan makna menahan
Tali bukan sahaja menarik.
Tali juga menahan.
Perjanjian juga menahan.
Ia menahan seseorang daripada melakukan tindakan yang telah dia berjanji
untuk tidak lakukan.
Maka ḥabl mempunyai unsur al-man‘, iaitu
menghalang.
192. حبل الناس dan perlindungan
daripada tindakan sewenang-wenangnya
Apabila perjanjian wujud, pihak yang terikat tidak boleh bertindak
sewenang-wenangnya.
Maka ḥabl membataskan kuasa.
Ia mengikat pihak yang mempunyai kekuatan.
Ini salah satu fungsi penting perjanjian.
193. حبل الناس dan tanggungjawab
kuasa
Semakin kuat seseorang, semakin penting dia menjaga perjanjian.
Kerana jika dia mengkhianati, pihak yang lemah tidak mampu melawannya.
Maka perjanjian menjadi satu bentuk perlindungan terhadap ketidakseimbangan
kekuatan.
194. حبل الناس dan amanah sosial
Masyarakat yang mempunyai amanah sosial akan menghormati perjanjian.
Masyarakat yang tidak mempunyai amanah akan melihat perjanjian sebagai alat
kepentingan.
Maka memahami ḥabl boleh membentuk budaya amanah.
195. حبل الناس dan pengajaran untuk
zaman sekarang
Walaupun ayat ini membicarakan keadaan tertentu, prinsip menjaga ikatan
perjanjian tetap sangat relevan.
Dalam keluarga, kerja, masyarakat dan hubungan sosial, manusia sentiasa
membuat janji.
Maka kita mesti belajar daripada lafaz:
حبل
bahawa setiap ikatan yang sah mempunyai tanggungjawab.
196. حبل الناس dan jangan memutuskan
hubungan secara zalim
Jika hubungan telah dibina atas perjanjian, ia tidak boleh diputuskan sesuka
hati.
Jika perlu ditamatkan, ia mesti dilakukan menurut syarat dan keadilan.
Ini menjaga kehormatan perjanjian.
197. حبل الناس dan sifat amanah
orang beriman
Orang beriman mesti menjadi orang yang boleh dipercayai.
Jika dia berkata:
“Aku jamin,”
orang lain boleh percaya.
Jika dia berkata:
“Aku berjanji,”
orang lain boleh percaya.
Jika dia berkata:
“Aku beri aman,”
orang lain boleh percaya.
Ini ialah akhlak yang sangat mulia.
198. حبل الناس dan beratnya aman
Aman ialah keamanan.
Tetapi ia juga amanah.
Orang yang memberi aman memikul tanggungjawab.
Maka seseorang mesti berhati-hati.
199. حبل الناس dan keindahan
ringkasan al-Quran
Dalam beberapa perkataan sahaja:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
Allah menghimpunkan konsep:
manusia,
hubungan,
ikatan,
perjanjian,
keamanan,
perlindungan,
dan tanggungjawab.
Ini menunjukkan kepadatan makna bahasa al-Quran.
200. Rumusan makna lafaz
Jika seluruh perbahasan ini dikumpulkan, maka lafaz:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ
boleh difahami sebagai suatu ikatan, perjanjian, jaminan atau perlindungan
yang datang daripada pihak manusia dan menyebabkan pihak yang berada di bawah
ikatan tersebut memperoleh keamanan berdasarkan perjanjian yang diiktiraf.
Perkataan حبل pada asalnya bermaksud tali, dan penggunaan lafaz
ini dalam konteks ayat memberikan gambaran tentang sesuatu yang mengikat
dan menghubungkan. Dalam huraian ulama tafsir, ia dikaitkan dengan ‘ahd,
dhimmah dan aman, manakala حبل من الناس dikaitkan dengan jaminan keamanan daripada pihak
manusia, khususnya dalam konteks hubungan yang diiktiraf oleh syarak. (Quran.com)
Maka lafaz ini tidak boleh difahami sebagai “tali fizikal daripada manusia”,
dan tidak pula memadai diterjemahkan secara sempit sebagai “bantuan manusia”.
Ia lebih tepat difahami sebagai ikatan manusia yang mempunyai kesan
terhadap keamanan dan perlindungan.
Yang sangat penting ialah kita memahami bahawa manusia yang memberikan ḥabl
bukanlah penguasa mutlak. Manusia hanyalah sebab. Allah tetap Penguasa segala
sebab dan akibat. Oleh itu, mengambil perlindungan manusia dalam bentuk yang
sah tidak bercanggah dengan tawakkal kepada Allah, sebagaimana menafikan semua
sebab manusia juga bukan cara yang tepat untuk memahami lafaz ayat.
Lafaz وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ juga mengajar bahawa perjanjian bukan perkara remeh.
Apabila seseorang memberikan aman atau membuat perjanjian, dia sedang mencipta
suatu ikatan. Ikatan itu menuntut kesetiaan, amanah, keadilan
dan tanggungjawab. Pihak yang memberi perlindungan mempunyai kewajipan untuk
menghormati perlindungan tersebut, manakala pihak yang menerima perlindungan
pula terikat dengan syarat-syarat perjanjian yang sah.
Dan yang paling penting, lafaz حبل من الناس tidak boleh dipisahkan daripada lafaz sebelumnya:
إِلَّا بِحَبْلٍ مِّنَ ٱللَّهِ
serta tidak boleh difahami tanpa melihat keseluruhan struktur ayat. Para
ulama juga mempunyai perbahasan bahasa tentang jenis istithna’ dalam ayat ini,
termasuk penjelasan bahawa pengecualian tersebut tidak semestinya bermaksud
semua bentuk kehinaan terangkat secara mutlak apabila wujud perjanjian, tetapi
ia berkaitan dengan keadaan aman dan perlindungan melalui ḥabl. (Quran.com)
Dengan demikian, وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ ialah lafaz yang sangat padat. Ia menggambarkan
bahawa manusia boleh terikat melalui perjanjian, bahawa perjanjian boleh
menjadi sebab keamanan, bahawa perlindungan manusia mempunyai nilai yang
diiktiraf, bahawa amanah mesti dipelihara, bahawa janji tidak boleh
dipermainkan, bahawa pihak yang kuat tidak boleh mengkhianati pihak yang telah
diberi jaminan, dan bahawa semua hubungan manusia tetap berada di bawah
kekuasaan dan hukum Allah.
Dan apabila kita kembali kepada gambaran asal حبل, kita dapat melihat keindahan lafaz itu: tali
mengikat, tali menghubungkan, tali menahan, tali menjadi tempat berpegang;
demikian juga perjanjian mengikat dua pihak, menghubungkan dua pihak, menahan
kedua-duanya daripada pengkhianatan, dan menjadi sebab keamanan bagi pihak yang
berada di bawah jaminan tersebut.
Itulah antara kedalaman makna yang terkandung dalam hanya tiga perkataan:
وَحَبْلٍ مِّنَ ٱلنَّاسِ.
(Quran.com)
asas
klk
