Perbahasan Tentang Ayat 20 Dari Surah Al-An'am ... فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (Al-An'am:20)
- Perbahasan Tentang Ayat 20 Dari Surah Al-An'am ٱلَّذِينَ ءَاتَيْنَٰهُمُ ٱلْكِتَٰبَ ... (Al-An'am:20) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 20 Dari Surah Al-An'am ... يَعْرِفُونَهُۥ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَآءَهُمُۘ ... (Al-An'am:20) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 20 Dari Surah Al-An'am ... ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ ... (Al-An'am:20) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 20 Dari Surah Al-An'am ... فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (Al-An'am:20) / edit
ٱلَّذِينَ ءَاتَيْنَـٰهُمُ ٱلْكِتَـٰبَ يَعْرِفُونَهُۥ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبۡنَآءَهُمُۘ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿سورة الأنعام آية ٢٠﴾.
Perbahasan Tentang Ayat 20 Dari Surah Al-An'am: فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
Penyataan Allah سبحانه وتعالى فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ pada penghujung Surah al-An‘am ayat 20 merupakan penyataan yang sangat pendek dari sudut bilangan lafaz, tetapi sangat berat dari sudut makna, kerana ia datang selepas Allah سبحانه وتعالى menerangkan keadaan golongan yang telah diberikan kitab, yang mengenali perkara yang dibawa oleh Rasulullah ﷺ sebagaimana mereka mengenali anak-anak mereka sendiri, kemudian Allah menutup penyataan itu dengan فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ. Lafaz ini tidak boleh dipisahkan daripada keadaan yang telah disebut sebelumnya kerana kekuatan maknanya justeru terletak pada hubungan antara معرفة dan إيمان, antara mengenal dan beriman, antara mengetahui kebenaran dan menerima kebenaran, antara sampainya pengenalan terhadap sesuatu dengan tunduknya hati kepada sesuatu yang telah dikenalinya. فَهُمْ bermaksud “maka mereka”, iaitu terdapat hubungan akibat antara keadaan yang telah disebut dengan kesudahan yang dinyatakan selepasnya. لَا يُؤْمِنُونَ pula bermaksud “mereka tidak beriman”. Maka, secara zahirnya ayat menggambarkan bahawa walaupun mereka mengenali perkara yang dimaksudkan dengan pengenalan yang sangat jelas, mereka tetap tidak beriman kepadanya. Al-Tabari menjelaskan ayat ini dengan menyatakan bahawa orang yang diberikan kitab mengetahui bahawa Allah ialah Tuhan Yang Esa dan bahawa Muhammad ﷺ ialah nabi yang diutus, sebagaimana mereka mengenali anak-anak mereka, tetapi mereka tidak beriman. Dengan demikian, lafaz فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ menjadi penutup yang sangat tajam kerana ia menunjukkan bahawa pengetahuan yang jelas tidak semestinya berubah menjadi iman apabila manusia tidak menerima tuntutan kebenaran. Ayat ini bukan sekadar memberitahu bahawa ada manusia yang tidak beriman; ayat ini menerangkan satu keadaan yang jauh lebih berat, iaitu tidak beriman walaupun pengenalan terhadap perkara yang benar itu telah mencapai tahap yang sangat kuat. Sebab itu, memahami lafaz فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ memerlukan kita meneliti makna iman itu sendiri, tetapi tetap dalam lingkungan yang ditentukan oleh ayat. Iman di sini bukan sekadar mengetahui bahawa Rasulullah ﷺ wujud, bukan sekadar mengakui bahawa baginda mempunyai akhlak yang baik, bukan sekadar mengakui bahawa baginda membawa kitab, bahkan iman yang dituntut oleh risalah ialah membenarkan Rasulullah ﷺ sebagai utusan Allah, menerima apa yang baginda bawa daripada Allah, tunduk kepada kebenaran wahyu dan mengakui bahawa seruan baginda kepada tauhid adalah benar. Oleh itu, apabila Allah menyebut فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ, penyataan itu menunjukkan bahawa pengetahuan yang mereka miliki tidak menghasilkan pembenaran dan ketundukan yang dikehendaki daripada mereka. Inilah yang menjadikan lafaz ini sangat dalam. Ia menunjukkan bahawa masalah manusia terhadap kebenaran tidak semestinya berpunca daripada ketiadaan maklumat. Ada keadaan seseorang tidak tahu, lalu dia memerlukan pengajaran. Ada keadaan seseorang hanya mendengar secara samar, lalu dia memerlukan penjelasan. Ada keadaan seseorang mempunyai maklumat tetapi belum memperoleh kepastian. Namun, ayat ini menggambarkan keadaan yang berbeza: mereka mengenali perkara itu dengan sangat kuat, tetapi mereka tetap tidak beriman. Maka, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ menjadi penyataan tentang kegagalan pengetahuan untuk diterjemahkan menjadi iman. Al-Quran dalam Surah al-Baqarah ayat 146 memberikan gambaran yang hampir sama dengan menyatakan bahawa mereka mengenali Rasulullah ﷺ sebagaimana mereka mengenali anak-anak mereka, dan sebahagian daripada mereka menyembunyikan kebenaran sedangkan mereka mengetahuinya. Ibn Kathir menjelaskan bahawa orang yang diberikan kitab mengetahui kesahihan apa yang dibawa Rasulullah ﷺ sebagaimana seseorang mengenali anaknya, manakala sebahagian daripada mereka menyembunyikan kebenaran walaupun mereka mengetahuinya. Al-Sa‘di pula menjelaskan bahawa pengenalan mereka terhadap Muhammad ﷺ dan kebenaran yang dibawa baginda telah mencapai tahap yang tidak menimbulkan keraguan, namun sebahagian daripada mereka menyembunyikan kebenaran itu. Maka, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ bukanlah penyataan yang ringan; ia ialah penutup yang mendedahkan jurang antara معرفة dan إيمان, iaitu seseorang boleh mengenal kebenaran tetapi tidak menyerahkan dirinya kepada kebenaran tersebut.
Lafaz فَهُمْ perlu diperhatikan dengan sangat teliti kerana huruf فاء pada permulaan فَهُمْ memberikan hubungan antara apa yang telah disebut dengan apa yang datang selepasnya. Ia bukan sekadar “dan mereka tidak beriman”, tetapi “maka mereka tidak beriman”. Susunan ini membawa perhatian kepada kesudahan keadaan mereka. Mereka telah diberikan kitab, mereka mengenali perkara yang dimaksudkan, mereka mempunyai pengetahuan tentang tanda-tandanya, tetapi akhirnya فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ. Huruf فاء di sini menjadikan penghujung ayat seolah-olah menyimpulkan keadaan yang telah dibentangkan sebelumnya. Ia memperlihatkan bahawa pengetahuan yang ada pada mereka tidak menghasilkan kesudahan yang sepatutnya. Sekiranya seseorang benar-benar mengenali kebenaran dan menerima tuntutan kebenaran itu, hasilnya ialah iman. Tetapi dalam keadaan yang digambarkan oleh ayat, hasil tersebut tidak berlaku. Maka, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ mempunyai kekuatan sebagai penyataan tentang percanggahan antara pengetahuan dan sikap. Mereka mengenali tetapi tidak beriman. Mereka mengetahui tetapi tidak tunduk. Mereka mempunyai tanda tetapi tidak menerima apa yang ditunjukkan oleh tanda tersebut. Namun, kita mesti berhati-hati ketika menghuraikan hubungan ini supaya tidak mengatakan sesuatu yang tidak dinyatakan oleh ayat. Allah tidak menyebut dalam ayat 20 semua sebab dalaman mengapa mereka tidak beriman. Allah hanya menyatakan bahawa mereka mengenali perkara itu dengan kuat, kemudian menyatakan bahawa mereka tidak beriman. Ayat lain boleh memberikan gambaran tentang menyembunyikan kebenaran, mendustakan, berpaling dan menolak, tetapi kita tidak boleh memasukkan semua perincian itu ke dalam lafaz فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ seolah-olah lafaz tersebut sendiri menyebut semua sebab tersebut. Sebaliknya, kita boleh mengatakan bahawa keseluruhan al-Quran menjelaskan bahawa mengetahui kebenaran tidak semestinya sama dengan beriman kepada kebenaran. Ini sangat jelas dalam banyak ayat. Allah menyebut tentang orang yang mengingkari sedangkan hati mereka telah meyakini, seperti dalam Surah al-Naml ayat 14: وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا, iaitu mereka mengingkari tanda-tanda tersebut sedangkan jiwa mereka meyakininya kerana kezaliman dan kesombongan. Allah juga menyebut dalam Surah al-Baqarah bahawa sebahagian daripada Ahli Kitab menyembunyikan kebenaran sedangkan mereka mengetahui. Semua ini membantu kita memahami bahawa iman mempunyai tuntutan yang lebih tinggi daripada sekadar معرفة. Tetapi fokus kita tetap pada فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ: ayat ini menyatakan bahawa pengenalan yang kuat itu tidak menghasilkan iman. Oleh itu, kita perlu memahami bahawa “tidak beriman” di sini bukan sekadar “tidak mempunyai pengetahuan”, bahkan sebaliknya ia berlaku dalam konteks orang yang mempunyai pengetahuan yang sangat jelas. Inilah yang menjadikan penghujung ayat begitu keras. Jika seseorang tidak beriman kerana tidak pernah sampai kepadanya pengetahuan yang mencukupi, itu merupakan keadaan yang berbeza daripada orang yang mengenali kebenaran dengan jelas tetapi tidak beriman. Al-Quran sendiri membezakan keadaan manusia berdasarkan ilmu, hujah dan penerimaan. Maka, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ menjadi satu peringatan bahawa ilmu yang benar tidak boleh berhenti sebagai maklumat. Ilmu yang menunjukkan kebenaran menuntut hati untuk tunduk kepada kebenaran. Apabila hati tidak tunduk, manusia berada dalam keadaan yang sangat merugikan dirinya sendiri, sebagaimana ayat ini sendiri menyebut sebelum itu: الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ. Maka, perkataan “rugi” dan “tidak beriman” mempunyai hubungan yang sangat rapat. Kerugian itu bukan kerana mereka tidak mempunyai kemampuan untuk mengenal, tetapi kerana mereka tidak menghasilkan iman daripada pengenalan tersebut. Inilah antara makna paling mendalam yang perlu diperhatikan pada فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ.
Perkataan يُؤْمِنُونَ pula merupakan fi‘il mudari‘ yang menunjukkan perbuatan iman dalam bentuk yang sedang berlaku atau menjadi keadaan pada diri mereka. Dalam ayat ini ia didahului oleh لَا, lalu menjadi لَا يُؤْمِنُونَ, “mereka tidak beriman”. Penggunaan bentuk mudari‘ memberikan gambaran tentang keadaan yang berterusan pada mereka dalam konteks ayat. Ia bukan sekadar satu tindakan sesaat seperti seseorang berkata sesuatu pada satu ketika lalu berubah selepas itu. Ayat menggambarkan mereka sebagai golongan yang berada dalam keadaan tidak beriman. Ini penting kerana ayat tidak hanya menceritakan satu kejadian terasing, tetapi menggambarkan satu keadaan terhadap risalah yang telah sampai kepada mereka. Mereka mengenali, tetapi mereka tidak beriman. Dalam konteks bahasa Arab, bentuk mudari‘ sering mempunyai keluasan makna yang boleh merangkumi keadaan semasa dan keberterusan, bergantung kepada konteks. Di sini konteks sangat sesuai dengan makna keadaan yang berterusan kerana pernyataan tersebut datang sebagai kesimpulan terhadap sikap mereka terhadap risalah. Maka, لَا يُؤْمِنُونَ bukan sekadar “mereka tidak melakukan satu perbuatan iman pada satu ketika”, tetapi menggambarkan bahawa mereka tidak menerima risalah itu sebagai iman. Ini juga menunjukkan bahawa iman bukan sekadar satu pengakuan lisan yang terpisah daripada keyakinan hati. Jika iman hanya berupa mengetahui atau menyebut sesuatu, maka tidak ada ruang untuk ayat mengatakan mereka mengenali tetapi tidak beriman. Namun, al-Quran membezakan antara المعرفة dan الإيمان. Pengetahuan boleh menjadi asas kepada iman, tetapi pengetahuan itu sendiri bukan iman dalam pengertian yang dikehendaki oleh ayat. Seseorang boleh mengetahui bahawa sesuatu dakwaan adalah benar tetapi enggan tunduk kepada tuntutan dakwaan itu. Sebagai contoh dalam perkara kenabian, seseorang boleh mengenali sifat seorang nabi dan memahami bahawa risalahnya benar, tetapi jika dia tidak menerima baginda sebagai rasul Allah dan tidak membenarkan apa yang dibawa baginda, dia belum memperoleh iman yang dituntut. Maka, لَا يُؤْمِنُونَ menunjukkan bahawa masalah mereka ialah tidak menghasilkan penerimaan iman terhadap kebenaran yang telah dikenal. Al-Sa‘di ketika menghuraikan ayat yang sama dalam al-Baqarah menegaskan bahawa pengenalan mereka terhadap Nabi Muhammad ﷺ dan kebenaran yang dibawa baginda telah sampai kepada tahap yang tidak menimbulkan syak, tetapi sebahagian daripada mereka menyembunyikan kebenaran itu. Ini memberikan kita gambaran bahawa pengetahuan dan iman ialah dua perkara yang mempunyai hubungan tetapi tidak sama. Iman mempunyai unsur pembenaran, penerimaan dan ketundukan. Sebab itu al-Quran menyebut orang yang “tidak beriman” walaupun mereka mempunyai pengetahuan tertentu. Dengan memahami bentuk يُؤْمِنُونَ ini, kita juga dapat melihat bahawa ayat tidak mengatakan mereka “tidak tahu”. Sebaliknya, ayat sebelumnya sudah menyatakan يَعْرِفُونَهُ. Maka, susunan ini sangat kuat: يَعْرِفُونَهُ ... فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ. Pengenalan berada di satu sisi, iman berada di sisi yang lain. Antara kedua-duanya terdapat satu jurang yang menjadi inti peringatan ayat. Manusia boleh berdiri di hadapan kebenaran dengan ilmu tetapi tetap gagal mengambil langkah iman. Inilah sebab ayat ini perlu dibaca dengan hati-hati, kerana ia bukan hanya menceritakan keadaan orang terdahulu, tetapi mendedahkan hakikat bahawa pengetahuan semata-mata tidak menjamin keselamatan seseorang. Seseorang boleh mengetahui banyak perkara tentang Allah, Rasul, kitab dan hukum, tetapi jika pengetahuan itu tidak menghasilkan iman dan ketundukan, maka pengetahuan tersebut belum mencapai tujuan yang dikehendaki oleh wahyu.
Kekuatan فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ semakin jelas apabila ia diletakkan selepas الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ. Allah سبحانه وتعالى menyatakan: الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ. Maksudnya, orang yang merugikan diri mereka sendiri, maka mereka tidak beriman. Hubungan ini memberikan gambaran bahawa tidak beriman bukan sekadar kehilangan satu maklumat agama, tetapi merupakan kerugian terhadap diri sendiri. Namun, kita hendaklah tetap menumpukan perhatian kepada فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ dan tidak mengembangkan perbahasan kepada segala bentuk kerugian secara bebas. Yang hendak ditegaskan ialah bahawa عدم الإيمان, ketiadaan iman, merupakan kesudahan yang membawa kepada kerugian diri. Mengapa? Kerana manusia diciptakan untuk beribadah kepada Allah, mengenal Allah melalui wahyu, membenarkan rasul-rasul-Nya dan hidup di atas petunjuk-Nya. Apabila seseorang tidak beriman kepada kebenaran yang telah dikenalinya, dia tidak memperoleh manfaat daripada pengetahuan yang ada padanya. Maka, perkataan لَا يُؤْمِنُونَ menunjukkan kegagalan untuk mencapai tujuan yang sepatutnya. Dalam konteks Ahli Kitab yang dimaksudkan, mereka mempunyai kitab. Mereka mempunyai berita. Mereka mempunyai pengetahuan tentang sifat rasul. Mereka mengenali baginda. Namun, pengenalan itu tidak membawa mereka kepada iman. Maka, kerugian yang disebut menjadi lebih berat kerana mereka kehilangan sesuatu yang berada dekat dengan mereka dari sudut pengetahuan. Al-Sa‘di menjelaskan bahawa mereka kehilangan apa yang sepatutnya mereka peroleh daripada iman dan tauhid. Al-Tabari pula mengaitkan pengenalan mereka dengan keesaan Allah dan kenabian Muhammad ﷺ, lalu ayat menyatakan bahawa mereka tidak beriman. Ini menunjukkan bahawa yang dimaksudkan dengan iman bukan sekadar pengenalan intelektual terhadap kewujudan Rasulullah ﷺ. Mereka perlu menerima baginda sebagai rasul. Mereka perlu membenarkan wahyu. Mereka perlu menerima tauhid yang baginda bawa. Mereka perlu meninggalkan apa yang bercanggah dengan risalah Allah. Maka, لَا يُؤْمِنُونَ mempunyai ruang makna yang lebih luas daripada “tidak percaya kepada seorang manusia”. Ia ialah tidak menerima risalah Allah yang dibawa oleh Rasulullah ﷺ. Inilah sebab perbahasan tentang iman perlu dikaitkan dengan tauhid dan risalah, tetapi tidak boleh melebar kepada perincian yang tidak diperlukan. Lafaz tersebut menunjukkan bahawa mereka tidak sampai kepada keadaan yang dinamakan iman walaupun mereka mengenali perkara tersebut. Ini juga menjadi peringatan bahawa manusia tidak boleh mengukur keselamatan dirinya hanya dengan tahap pengetahuan. Ada orang mengetahui sesuatu perkara agama tetapi tidak mengamalkannya. Ada orang mengetahui kewajipan tetapi tidak melaksanakannya. Ada orang mengetahui kebesaran Allah tetapi tidak tunduk. Namun, untuk kekal tepat kepada ayat, kita tidak mengatakan bahawa setiap orang yang mempunyai kekurangan amal secara automatik berada dalam keadaan yang sama dengan golongan yang disebut dalam ayat. Ayat ini berhubung dengan tidak beriman terhadap risalah dan kebenaran yang telah dikenal. Maka, jangan dicampurkan semua bentuk kelemahan amal dengan عدم الإيمان yang dimaksudkan di sini. Fokus ayat ialah ketiadaan iman kepada kebenaran yang dikenal, bukan sekadar kelemahan dalam satu cabang amalan.
Perkara yang sangat penting ialah memahami bahawa فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ tidak bermaksud “mereka tidak mampu beriman” dalam pengertian bahawa Allah menjadikan mereka secara paksa tanpa kemampuan untuk menerima kebenaran. Ayat sedang menerangkan keadaan mereka, bukan memberikan alasan bahawa mereka tidak mempunyai tanggungjawab. Sebaliknya, keseluruhan konteks al-Quran menunjukkan bahawa para rasul diutus untuk menyeru manusia kepada iman, hujah disampaikan, tanda-tanda diberikan dan manusia dipertanggungjawabkan atas penerimaan atau penolakan mereka. Dalam ayat ini, Allah menerangkan bahawa mereka mengenali perkara yang dimaksudkan tetapi tidak beriman. Maka, “tidak beriman” ialah keadaan yang berlaku pada mereka, bukan satu alasan untuk membatalkan tanggungjawab. Kita mesti berhati-hati dengan istilah “tidak beriman” kerana ia boleh membawa dua persoalan yang berbeza: persoalan tentang sebab seseorang tidak beriman dan persoalan tentang hakikat keadaan orang tersebut. Ayat menjawab persoalan kedua: mereka tidak beriman. Ayat tidak menghuraikan secara terperinci semua sebab psikologi atau sosial yang menyebabkan mereka tidak beriman. Maka, kita tidak perlu berspekulasi. Yang pasti, mereka mempunyai pengenalan yang kuat terhadap perkara tersebut tetapi tidak menghasilkan iman. Dalam al-Quran terdapat banyak contoh yang menunjukkan bahawa manusia boleh menolak kebenaran walaupun tanda-tanda telah jelas. Dalam Surah al-Naml ayat 14 Allah menyebut bahawa mereka mengingkari tanda-tanda sedangkan jiwa mereka meyakininya kerana kezaliman dan kesombongan. Ayat tersebut memberi gambaran yang sangat dekat dengan konsep jurang antara معرفة dan إيمان, walaupun konteksnya bukan semestinya sama dengan semua perincian ayat al-An‘am. Ia menunjukkan bahawa seseorang boleh mempunyai keyakinan terhadap sesuatu dalam dirinya tetapi tidak mengakuinya secara zahir. Dalam Surah al-Baqarah ayat 146 pula Allah menyebut bahawa sebahagian daripada mereka menyembunyikan kebenaran sedangkan mereka mengetahui. Ibn Kathir menjelaskan bahawa mereka mengetahui kesahihan apa yang dibawa Rasulullah ﷺ seperti seseorang mengenali anaknya, tetapi sebahagian mereka menyembunyikan kebenaran. Al-Qurtubi juga menyebut bahawa “mengenali” dalam ayat tersebut boleh merujuk kepada mengenali kenabian dan kebenaran risalah Muhammad ﷺ, dan beliau mengaitkan “وهم يعلمون” dengan keadaan seseorang yang mengetahui kebenaran tetapi tetap mengingkarinya. Maka, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ tidak boleh difahami sebagai “mereka tidak mempunyai sebarang pengetahuan”. Bahkan, kekuatan ayat ialah mereka mempunyai pengetahuan tetapi tidak sampai kepada iman. Ini menjadi satu peringatan besar kepada manusia bahawa iman memerlukan kejujuran terhadap kebenaran. Pengetahuan boleh menjadi bukti, tetapi manusia mesti mengambil langkah untuk menerima kebenaran. Apabila manusia hanya menyimpan pengetahuan tanpa tunduk, pengetahuan itu tidak menyelamatkannya. Namun, kita tidak boleh membuat dakwaan tentang hati orang tertentu berdasarkan prinsip ini. Kita hanya boleh mengatakan bahawa al-Quran menggambarkan keadaan golongan tertentu yang mengenali kebenaran tetapi tidak beriman. Hakikat hati setiap individu diketahui Allah. Ayat ini memberikan kita neraca untuk memahami fenomena penolakan terhadap kebenaran, bukan lesen untuk menuduh manusia tertentu tanpa bukti.
Lafaz لَا يُؤْمِنُونَ juga perlu difahami berdasarkan makna iman dalam al-Quran, bukan hanya makna “percaya” dalam penggunaan harian. Dalam penggunaan biasa, seseorang mungkin berkata “aku percaya bahawa perkara itu benar” walaupun dia tidak melakukan apa-apa terhadap kepercayaannya. Tetapi iman dalam wahyu mempunyai makna yang lebih kaya dan lebih berat. Dalam konteks risalah, iman kepada Rasulullah ﷺ bermaksud membenarkan bahawa baginda ialah rasul Allah, menerima apa yang baginda bawa, membenarkan wahyu dan tunduk kepada Allah berdasarkan petunjuk yang dibawa oleh baginda. Oleh itu, seseorang boleh mempunyai pengetahuan tentang Rasulullah ﷺ tetapi belum dikatakan beriman kepada baginda jika dia tidak menerima kerasulan baginda. Inilah yang menjadikan فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ sangat penting. Ayat tidak berkata “فهم لا يعرفون”, kerana mereka sudah mengenali. Ayat tidak berkata “فهم لا يسمعون”, kerana mereka telah menerima berita. Ayat tidak berkata “فهم لا يفهمون”, kerana mereka mempunyai pengetahuan yang jelas. Ayat berkata “فهم لا يؤمنون”, kerana persoalannya ialah penerimaan iman. Ini merupakan perbezaan yang sangat halus dan sangat penting. Mereka telah sampai kepada tahap معرفة, tetapi tidak sampai kepada إيمان. Maka, ayat seolah-olah menunjukkan bahawa jalan menuju iman tidak berhenti pada pengetahuan. Pengetahuan ialah satu tahap yang sangat penting, tetapi hati perlu membenarkan dan tunduk. Dalam konteks Rasulullah ﷺ, mereka mengenali baginda melalui sifat-sifat yang terdapat dalam kitab mereka, tetapi pengenalan itu tidak menghasilkan penerimaan terhadap baginda. Ibn Kathir dalam tafsir al-Baqarah 146 menyatakan bahawa orang yang diberikan kitab mengetahui kesahihan apa yang dibawa Rasulullah ﷺ sebagaimana mereka mengenali anak-anak mereka. Al-Sa‘di pula menyatakan bahawa pengenalan mereka terhadap Muhammad ﷺ telah mencapai tahap yang tidak menimbulkan syak, tetapi sebahagian mereka menyembunyikan kebenaran tersebut. Maka, perbezaan antara “mengetahui” dan “beriman” bukan sekadar perbezaan istilah, tetapi perbezaan antara dua keadaan hati. Pengetahuan menjawab “apa yang benar?”, sedangkan iman melibatkan “aku menerima dan tunduk kepada apa yang benar”. Seseorang boleh menjawab soalan pertama tetapi gagal pada yang kedua. Inilah yang digambarkan oleh فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ. Tetapi sekali lagi, kita tidak boleh mengatakan bahawa iman hanyalah tindakan fizikal. Iman melibatkan pembenaran hati, pengakuan dan ketundukan. Perincian tentang cabang iman mempunyai ruang yang luas dalam nas-nas lain, tetapi fokus ayat ini ialah tidak beriman kepada risalah yang telah dikenal. Oleh itu, jangan kita memperluaskan ayat kepada perkara yang tidak dituntut. Yang jelas ialah mereka tidak menerima kebenaran yang telah mereka kenal. Inilah sebabnya ayat menjadi begitu berat: seseorang yang tidak tahu memerlukan ilmu, tetapi seseorang yang mengenal kebenaran namun tidak beriman memerlukan perubahan sikap terhadap kebenaran. Ayat ini mengajar bahawa penyakit penolakan tidak semestinya dapat diselesaikan dengan menambahkan maklumat semata-mata jika masalahnya bukan kekurangan maklumat. Namun, kita tidak boleh menentukan sebab seseorang menolak tanpa bukti. Al-Quran memberikan contoh tertentu dan kita mengambil pengajaran daripadanya.
Hubungan antara فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ dengan يَعْرِفُونَهُ juga memperlihatkan satu struktur makna yang sangat kuat: pengetahuan berada di hadapan, ketidakimanan berada di belakang. Allah سبحانه وتعالى menyebut bahawa mereka mengenali perkara tersebut, kemudian menyatakan mereka tidak beriman. Dengan susunan itu, al-Quran mengajar bahawa seseorang boleh memiliki pengetahuan yang sangat dekat dengan kepastian tetapi tetap gagal memperoleh iman. Ini menjadikan ilmu bukan ukuran keselamatan secara bersendirian. Ilmu yang benar ialah nikmat Allah, tetapi nikmat itu mempunyai tuntutan. Apabila ilmu menunjukkan kebenaran, hati perlu tunduk. Jika tidak, seseorang boleh memiliki pengetahuan yang banyak tetapi tetap tidak memperoleh manfaat daripada pengetahuan tersebut. Al-Sa‘di menjelaskan dalam tafsir ayat al-Baqarah 146 bahawa orang yang diberikan kitab telah mengetahui kesahihan apa yang dibawa Rasulullah ﷺ dan pengenalan mereka terhadap baginda tidak menimbulkan keraguan, tetapi sebahagian daripada mereka menyembunyikan kebenaran. Ini memperlihatkan bahawa “mengetahui” dan “beriman” tidak sama. Dalam konteks ini, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ialah satu bentuk penafian yang sangat tegas. Tidak ada ungkapan “mereka mungkin tidak beriman” atau “mereka belum beriman”; Allah menyatakan mereka tidak beriman. Ini menunjukkan keadaan yang nyata dalam konteks yang dimaksudkan. Bentuk لَا dengan fi‘il mudari‘ memberikan gambaran penafian terhadap keadaan iman mereka. Ia bukan satu keraguan daripada pihak wahyu tentang keadaan mereka. Allah mengetahui keadaan mereka dengan sempurna. Oleh itu, apabila al-Quran menyatakan فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ, kita menerima penyataan itu sebagai berita Allah tentang golongan tersebut. Kita tidak perlu mencari alasan untuk melemahkan maknanya. Tetapi kita juga tidak boleh menggunakannya di luar konteks. Tidak semua orang yang tidak menerima sesuatu perkara pada satu ketika boleh terus dimasukkan ke dalam kategori yang sama tanpa melihat ilmu, hujah dan keadaan mereka. Ayat mempunyai konteks golongan yang telah diberikan kitab dan mengenali perkara tersebut. Maka, ketepatan tafsir memerlukan kita mengekalkan konteks itu. Ini juga penting dalam memahami konsep keadilan Allah. Allah tidak menyamakan orang yang tidak pernah mendengar dengan orang yang telah mengenal. Al-Quran sendiri mempunyai banyak perincian tentang hujah yang sampai kepada manusia. Tetapi dalam ayat ini, Allah menyatakan bahawa golongan tersebut telah mempunyai pengenalan yang kuat. Maka, tidak beriman selepas pengenalan itu mempunyai kedudukan yang berbeza daripada tidak beriman kerana kejahilan. Ini tidak bermakna kita menentukan hukum akhirat bagi setiap individu berdasarkan andaian kita. Hukum akhirat milik Allah. Tetapi kita boleh memahami prinsip yang ditunjukkan oleh ayat: pengetahuan yang jelas meningkatkan beratnya tanggungjawab untuk menerima kebenaran. Sebab itu lafaz فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ tidak boleh dipisahkan daripada يَعْرِفُونَهُ. Jika kita hanya membaca “mereka tidak beriman”, kita kehilangan kekuatan konteks. Tetapi apabila kita membaca “mereka mengenalinya sebagaimana mengenali anak-anak mereka ... maka mereka tidak beriman”, kita memahami bahawa al-Quran sedang menonjolkan suatu percanggahan: pengenalan yang sangat kuat tidak menghasilkan iman. Inilah titik pusat perbahasan kita. Tidak beriman dalam ayat ini bukan kerana perkara yang dimaksudkan tidak dikenali; justeru mereka mengenalinya. Maka, ayat menjadi satu peringatan bahawa hati manusia boleh berada dalam keadaan mengetahui kebenaran tetapi tidak mahu tunduk kepada kebenaran.
Perkataan فَهُمْ juga menghubungkan keadaan mereka dengan apa yang berlaku sebelum itu secara sebab-akibat dari sudut susunan bahasa, tetapi tidak semestinya bermaksud bahawa pengetahuan mereka menyebabkan mereka tidak beriman. Sebaliknya, ia menghubungkan maklumat yang telah diberikan dengan kesimpulan tentang keadaan mereka. Mereka ialah golongan yang telah diberikan kitab, mereka mengenali, mereka kemudian tidak beriman. Maka, huruf فاء boleh difahami sebagai menghubungkan kesudahan kepada gambaran yang telah dibentangkan. Ini penting kerana kita tidak boleh mengatakan bahawa “mereka tidak beriman kerana mereka mengenali”. Itu bukan maksud ayat. Yang benar ialah mereka mengenali tetapi tetap tidak beriman. Bahkan, pengenalan itu sepatutnya menjadi jalan kepada iman. Apabila ia tidak menjadi jalan kepada iman, mereka berada dalam keadaan yang merugikan. Ini menjadikan susunan ayat sangat halus. فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ bukanlah satu kesimpulan bahawa pengetahuan membawa kepada kufur; sebaliknya, ia menunjukkan bahawa pengetahuan yang ada pada mereka tidak menghasilkan iman. Perbezaan ini sangat penting. Ilmu tentang kebenaran pada asalnya ialah sesuatu yang baik. Yang tercela ialah apabila manusia mengetahui kebenaran tetapi tidak menerimanya. Dalam al-Baqarah 146, Allah menyebut bahawa sebahagian mereka menyembunyikan kebenaran sedangkan mereka mengetahui. Ini menunjukkan bahawa masalah bukan ilmu itu sendiri, tetapi sikap terhadap ilmu. Maka, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ perlu dibaca sebagai satu berita tentang kegagalan manusia memanfaatkan pengetahuan yang telah diberikan. Ini juga mempunyai pengajaran yang sangat besar untuk orang yang belajar agama. Pengetahuan tentang ayat, hadis, fiqh, aqidah dan tafsir bukan tujuan akhir jika ia tidak membawa kepada iman, takut kepada Allah, tunduk kepada kebenaran dan memperbaiki amal. Namun, sekali lagi, kita perlu berhati-hati agar tidak menyamakan setiap kelemahan amal dengan عدم الإيمان yang dimaksudkan oleh ayat. Dalam ayat ini, عدم الإيمان merujuk kepada tidak menerima kebenaran risalah dalam konteks orang yang telah mengenalinya. Maka, pengajaran umum tentang ilmu dan amal boleh diambil, tetapi hukum khusus ayat perlu kekal pada konteksnya. Allah سبحانه وتعالى mahu menunjukkan bahawa pengetahuan tentang Rasulullah ﷺ yang telah sampai kepada tahap pengenalan yang sangat kuat sepatutnya membawa kepada iman. Apabila ia tidak menghasilkan iman, mereka rugi. Inilah hubungan antara tiga perkara dalam ayat: معرفة, إيمان dan خسران. Mereka mengenali, mereka tidak beriman, lalu mereka rugi. Kita tidak perlu menambah unsur lain untuk memahami struktur asas ini. Tiga perkara tersebut sudah cukup untuk menunjukkan betapa beratnya keadaan yang digambarkan. Pengetahuan mereka bukan kosong. Pengenalan mereka bukan samar. Tetapi hasilnya bukan iman. Maka, hasil akhirnya ialah kerugian. Inilah yang menjadikan ayat sangat tajam dalam mendidik hati manusia supaya tidak berpuas hati dengan pengetahuan sahaja.
Lafaz لَا يُؤْمِنُونَ juga perlu dibezakan daripada ungkapan “لا يعلمون” kerana al-Quran sendiri memilih lafaz yang tepat. Jika mereka tidak tahu, ayat akan membawa kita kepada perbahasan tentang kekurangan ilmu. Tetapi kerana ayat menyebut mereka mengenali, kemudian menafikan iman, persoalannya ialah penerimaan. Dalam konteks ini, iman bukan sekadar pengenalan kepada fakta bahawa Muhammad ﷺ ialah seorang manusia yang mendakwa kenabian. Iman bermaksud menerima kebenaran bahawa baginda benar-benar utusan Allah. Sebab itu al-Tabari dalam tafsir ayat 20 menyatakan bahawa mereka mengenali bahawa Allah ialah Tuhan Yang Esa dan bahawa Muhammad ialah nabi yang diutus. Jika mereka mengenali kedua-dua perkara tersebut tetapi tidak beriman, maka ketidakimanan itu merupakan penolakan terhadap tuntutan pengetahuan mereka sendiri. Ini menunjukkan bahawa iman mempunyai unsur penerimaan terhadap kebenaran yang telah dikenal. Dalam hal ini, perbahasan tentang tasdiq sangat relevan secara umum: seseorang boleh mengetahui sesuatu secara mental tetapi tidak membenarkannya sebagai asas hidup. Namun, kita tidak perlu masuk terlalu jauh kepada perbahasan teknikal kalam tentang definisi iman kerana fokus kita ialah penyataan فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ. Cukuplah kita memahami bahawa al-Quran membezakan pengenalan dengan iman. Rasulullah ﷺ sendiri berhadapan dengan orang yang mengenali baginda, mengetahui kejujuran baginda dan menyaksikan tanda-tanda risalah baginda, tetapi tidak menerima baginda. Al-Quran menggambarkan keadaan tersebut dalam beberapa tempat. Allah menyebut dalam Surah al-Qasas ayat 56 bahawa baginda tidak dapat memberi hidayah kepada orang yang baginda kasihi, tetapi Allah memberi hidayah kepada siapa yang Dia kehendaki. Ini menunjukkan bahawa penyampaian hujah dan penerimaan iman merupakan perkara yang berkait dengan hidayah Allah. Namun, dalam konteks ayat al-An‘am 20, Allah menegaskan bahawa mereka tidak beriman walaupun mereka mengenali. Maka, kita tidak boleh menganggap bahawa manusia memperoleh iman hanya kerana memiliki maklumat. Hidayah Allah sangat penting. Tetapi kita juga tidak boleh menjadikan konsep hidayah sebagai alasan untuk menafikan tanggungjawab manusia, kerana al-Quran terus menerus menyeru manusia kepada iman. Dalam konteks ayat ini, penyataan فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ialah berita tentang keadaan mereka, bukan perintah kepada manusia supaya tidak beriman. Ia juga bukan kenyataan bahawa iman tidak mungkin berlaku kepada sesiapa yang pernah berada dalam keadaan demikian. Al-Quran menceritakan keadaan golongan yang dimaksudkan pada konteks tertentu. Kita tidak boleh membuat kesimpulan melampaui teks bahawa seseorang yang pernah tidak beriman selama suatu tempoh tidak mungkin beriman selepas itu. Sebaliknya, sejarah para sahabat sendiri menunjukkan bahawa manusia boleh berubah apabila Allah memberi hidayah. Maka, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ hendaklah difahami sebagai penyataan Allah terhadap golongan yang dimaksudkan dalam konteks ayat, bukan satu hukum bahawa semua orang yang pernah menolak kebenaran tidak mungkin kembali. Ini menjaga ketepatan makna dan mengelakkan kita daripada membuat kesimpulan yang tidak diperlukan. Yang tetap ialah bahawa pada keadaan yang digambarkan oleh ayat, mereka tidak beriman walaupun mempunyai pengenalan yang kuat.
Perkara yang sangat dalam dalam lafaz فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ialah bahawa al-Quran tidak mengatakan “فهم لا يقرون”, mereka tidak mengakui, atau “فهم لا يقولون”, mereka tidak berkata. Al-Quran memilih “يؤمنون”, kerana iman ialah perkara yang melibatkan keseluruhan penerimaan manusia terhadap risalah. Ini menunjukkan bahawa penolakan terhadap Rasulullah ﷺ bukan semata-mata masalah ucapan. Seseorang mungkin mengucapkan sesuatu tetapi hati dan amalnya tidak sejalan. Dalam konteks ayat, tidak beriman bermaksud mereka tidak menerima risalah yang mereka kenali. Maka, iman tidak boleh dikurangkan kepada satu pengakuan lisan yang tidak mempunyai kesan terhadap keyakinan dan ketundukan. Al-Quran menghubungkan iman dengan amal dalam banyak tempat, walaupun perincian hubungan itu luas. Dalam ayat ini, kita hanya perlu melihat bahawa tidak beriman ialah tidak menerima kebenaran yang telah dikenali. Ini menjelaskan mengapa lafaz tersebut begitu berat. Mereka bukan sekadar tidak menyebut nama Rasulullah ﷺ. Mereka tidak beriman kepada baginda. Mereka tidak menerima risalah baginda. Mereka tidak tunduk kepada apa yang baginda bawa. Maka, penyataan tersebut menyentuh akar hubungan antara manusia dengan wahyu. Apabila wahyu datang dengan kebenaran dan manusia telah mengenalinya, pilihan yang sepatutnya ialah iman. Jika dia tidak beriman, dia berada dalam keadaan yang disebut ayat. Ini juga menjelaskan mengapa ayat menyebut mereka “merugikan diri mereka sendiri”. Kerugian bukan sekadar kehilangan satu hujah dalam perdebatan, tetapi kehilangan manfaat iman. Mereka mempunyai kesempatan untuk menerima kebenaran tetapi tidak melakukannya. Al-Sa‘di menjelaskan bahawa mereka kehilangan apa yang mereka diciptakan untuk mendapatkannya, iaitu iman dan tauhid. Maka, لَا يُؤْمِنُونَ membawa makna kegagalan mencapai tujuan yang sepatutnya dicapai daripada pengetahuan yang mereka miliki. Dalam konteks ini, kita juga boleh memahami mengapa al-Quran begitu banyak menekankan iman selepas menyebut tanda-tanda. Tanda bukan tujuan akhir. Bukti bukan tujuan akhir. Pengetahuan bukan tujuan akhir. Semua itu sepatutnya membawa manusia kepada iman. Jika manusia berhenti pada bukti tanpa menerima apa yang dibuktikan, dia belum mencapai tujuan. Inilah yang digambarkan oleh ayat. Mereka mengenali Rasulullah ﷺ, tetapi tidak beriman. Maka, ayat tersebut membongkar satu penyakit manusia yang sangat halus: seseorang boleh kagum terhadap kebenaran tanpa tunduk kepadanya, boleh mengetahui kebenaran tanpa mengikutinya, boleh mengakui kekuatan dalil tanpa menerima kesimpulannya. Dalam bahasa yang lebih tepat, معرفة tidak semestinya menghasilkan إيمان jika hati tidak menerima tuntutan kebenaran. Ayat ini tidak mengajar kita untuk merendahkan ilmu; sebaliknya, ia mengajar kita supaya ilmu digunakan untuk mencapai iman. Ilmu yang benar sepatutnya menjadi jalan kepada ketundukan. Apabila ilmu menjadi sekadar bahan perdebatan atau kebanggaan, seseorang boleh mengetahui banyak tetapi tidak beriman. Ini merupakan pengajaran yang sangat kuat daripada فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ.
Jika kita memperhatikan hubungan antara ayat 20 dengan ayat 19, makna فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ menjadi semakin jelas. Ayat 19 menyebut kesaksian Allah, wahyu al-Quran dan penyataan bahawa Allah ialah Tuhan Yang Esa. Kemudian ayat 20 menyebut bahawa orang yang diberikan kitab mengenali perkara tersebut sebagaimana mereka mengenali anak-anak. Selepas itu Allah menyatakan bahawa mereka tidak beriman. Maka, ketidakimanan mereka berlaku dalam suasana di mana hujah tauhid dan risalah telah dinyatakan. Ini menjadikan فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ sebagai satu penyataan tentang penolakan terhadap kebenaran yang telah dikenali. Al-Tabari dalam tafsir ayat 20 mengaitkan pengenalan mereka dengan keesaan Allah dan kenabian Muhammad ﷺ. Maka, kita tidak boleh membaca “لا يؤمنون” secara terpisah daripada “يعرفونه”. Jika kita hanya berkata “mereka tidak beriman”, kita mungkin membayangkan orang yang langsung tidak tahu. Tetapi ayat menggambarkan orang yang tahu dan mengenal, namun tidak beriman. Ini menjadikan ayat sangat kuat sebagai hujah terhadap mereka. Mereka mempunyai kitab dan tanda-tanda yang membolehkan mereka mengenali. Namun, mereka tidak menghasilkan iman. Dalam hal ini, ayat al-Baqarah 146 sangat membantu kerana di sana Allah menyebut secara langsung bahawa sebahagian daripada mereka menyembunyikan kebenaran sedangkan mereka mengetahui. Ibn Kathir menjelaskan bahawa mereka mengetahui kesahihan apa yang dibawa Rasulullah ﷺ seperti mereka mengenali anak-anak mereka. Al-Qurtubi pula menyebut bahawa dhamir dalam “يعرفونه” boleh merujuk kepada Muhammad ﷺ dan menjelaskan bahawa maknanya ialah mereka mengenali kenabian dan kebenaran risalah baginda. Maka, apabila al-An‘am 20 menutup dengan فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ, kita memahami bahawa ayat sedang menggambarkan satu bentuk penolakan yang berlaku walaupun pengenalan telah wujud. Ini juga menunjukkan bahawa kebenaran tidak menjadi kurang benar hanya kerana manusia tidak beriman kepadanya. Rasulullah ﷺ tetap rasul Allah walaupun ada manusia tidak menerima baginda. Tauhid tetap benar walaupun ada manusia mensyirikkan Allah. Wahyu tetap benar walaupun ada manusia menolaknya. Iman tidak menentukan kebenaran; iman ialah sikap manusia terhadap kebenaran. Ini sangat penting. فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ tidak bermaksud kerana mereka tidak beriman maka kebenaran itu menjadi kurang jelas. Sebaliknya, ayat sebelumnya menunjukkan kebenaran itu telah dikenal. Maka, ketidakimanan manusia tidak mengubah hakikat kebenaran. Ini juga merupakan salah satu prinsip besar dalam al-Quran: kebenaran tidak bergantung kepada bilangan orang yang menerimanya. Allah ialah Allah sama ada manusia beriman atau kufur. Rasulullah ﷺ ialah rasul sama ada manusia menerima atau menolak. Al-Quran ialah wahyu Allah sama ada manusia membenarkan atau mendustakan. Dalam konteks ayat, ketidakimanan mereka ialah kerugian mereka, bukan kegagalan kebenaran. Sebab itu الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ sangat sesuai sebelum فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ. Mereka merugikan diri kerana tidak beriman, sedangkan kebenaran yang mereka kenali tidak terjejas oleh penolakan mereka. Ini memberikan kekuatan yang sangat besar kepada ayat.
Lafaz فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ juga boleh difahami sebagai satu gambaran tentang keterputusan antara bukti dan tindakan hati. Dalam keadaan normal, apabila seseorang benar-benar mengenali sesuatu sebagai benar, pengenalan itu sepatutnya mendorongnya untuk menerima. Tetapi manusia mempunyai kehendak, kepentingan dan pilihan. Al-Quran menunjukkan bahawa manusia boleh memilih untuk tidak tunduk walaupun tanda telah jelas. Kita tidak perlu menentukan secara spekulatif apakah faktor setiap individu, tetapi kita boleh melihat bahawa al-Quran berulang kali menggambarkan manusia yang mengetahui tetapi menolak. Dalam Surah al-Baqarah 146, sebahagian mereka menyembunyikan kebenaran sedangkan mengetahui. Dalam Surah al-Naml 14, mereka mengingkari tanda-tanda sedangkan jiwa mereka meyakininya. Dalam Surah al-An‘am 20, mereka mengenali tetapi tidak beriman. Ketiga-tiga gambaran ini menunjukkan satu prinsip: المعرفة bukan jaminan bahawa manusia akan menerima kebenaran. Ini menjadikan iman sebagai perkara yang sangat besar. Iman bukan sekadar mempunyai maklumat, tetapi menerima kebenaran yang diketahui. Sebab itu para nabi tidak sekadar menyampaikan maklumat. Mereka menyeru kepada الإيمان, iaitu supaya manusia membenarkan, tunduk dan mengikuti. Rasulullah ﷺ bukan hanya memberitahu manusia bahawa Allah wujud; baginda menyeru mereka menyembah Allah semata-mata. Baginda bukan hanya memberikan maklumat tentang akhirat; baginda menyeru manusia mempersiapkan diri untuk akhirat. Baginda bukan hanya membacakan al-Quran; baginda menyeru manusia mengikuti petunjuknya. Maka, apabila Allah menyebut فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ, ia menggambarkan kegagalan menerima keseluruhan tuntutan risalah tersebut. Ini juga menjelaskan mengapa ayat tidak berhenti pada “mereka mengenalinya”. Jika ayat berhenti di situ, gambaran akan menjadi positif. Tetapi al-Quran terus menyatakan “maka mereka tidak beriman”, lalu pengetahuan tersebut menjadi satu hujah terhadap keadaan mereka. Dalam ilmu tafsir, susunan seperti ini perlu diberi perhatian kerana makna ayat bukan hanya terletak pada setiap perkataan secara terpisah, tetapi pada hubungan antara perkataan. يَعْرِفُونَهُ memberi gambaran tentang pengetahuan. كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ memberi gambaran tentang kekuatan pengetahuan. الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ memberi gambaran tentang akibat. فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ memberi gambaran tentang keadaan iman mereka. Apabila semuanya dibaca bersama, kita mendapat satu gambaran yang sangat kuat tentang manusia yang mengenal kebenaran tetapi tidak menerima kebenaran. Maka, fokus pada فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ tidak bermakna kita mengabaikan konteks sebelumnya; bahkan, konteks itulah yang menjadikan lafaz tersebut mempunyai kekuatan. Tanpa konteks “mereka mengenalinya”, kita tidak akan memahami mengapa ketidakimanan itu disebut dengan begitu tegas. Jadi, walaupun tumpuan kita hanya pada فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ, kita mesti sentiasa kembali kepada perkara yang menjadi asas penyataan tersebut: mereka telah mengenal.
Perkara lain yang sangat penting ialah tidak menyamakan “tidak beriman” dengan “tidak mengetahui sama sekali”. Ayat ini sendiri menolak kefahaman seperti itu kerana sebelum فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ terdapat يَعْرِفُونَهُ. Maka, tidak beriman dalam ayat ini bukanlah hasil daripada ketiadaan pengetahuan terhadap perkara yang dimaksudkan. Mereka mengenalinya. Bahkan, mereka mengenalinya dengan perbandingan yang sangat kuat. Oleh itu, ayat memberikan kita satu gambaran tentang perbezaan antara الجهل dan الجحود, walaupun kedua-dua istilah itu tidak disebut secara langsung dalam ayat. Jahil ialah tidak mengetahui. Tetapi seseorang yang mengenali kebenaran kemudian tidak menerimanya berada dalam keadaan yang berbeza. Al-Quran dalam Surah al-Baqarah 146 menyebut bahawa sebahagian daripada mereka menyembunyikan kebenaran sedangkan mereka mengetahui. Al-Qurtubi menyebut bahawa “وهم يعلمون” menunjukkan pengetahuan terhadap kebenaran dalam keadaan mereka tetap mengingkarinya. Maka, perbahasan ini membantu kita memahami mengapa فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ sangat berat. Ia bukan sekadar “mereka tidak tahu”. Sebaliknya, mereka mempunyai معرفة. Namun, المعرفة tidak diterjemahkan menjadi إيمان. Dalam konteks dakwah, perbezaan ini sangat penting. Tidak semua orang yang belum beriman berada dalam keadaan yang sama. Ada yang belum beriman kerana belum sampai ilmu yang mencukupi. Ada yang belum beriman kerana salah faham. Ada yang belum beriman kerana belum memahami. Ada pula keadaan yang al-Quran gambarkan sebagai mengetahui tetapi tidak beriman. Maka, manusia tidak boleh disamaratakan tanpa ilmu. Kita juga tidak boleh menganggap setiap orang yang bertanya atau ragu sebagai orang yang degil. Ayat tidak memberikan kita lesen untuk membaca hati manusia. Ia hanya memberikan satu gambaran tentang keadaan tertentu. Yang pasti, apabila kebenaran telah dikenal dengan jelas, tidak beriman kepadanya mempunyai makna yang jauh lebih berat daripada tidak tahu. Ini juga menerangkan mengapa Allah menyebut “خسروا أنفسهم”, mereka merugikan diri mereka sendiri. Kerugian itu berkaitan dengan kegagalan menerima iman yang sepatutnya lahir daripada pengetahuan mereka. Maka, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ialah satu penyataan yang menunjukkan bahawa pengetahuan tidak menjamin keselamatan apabila manusia tidak tunduk. Ini bukan bermakna kita meremehkan ilmu. Sebaliknya, ilmu ialah asas penting. Tetapi ilmu mesti membawa kepada iman. Jika ilmu berhenti sebagai maklumat, seseorang boleh memiliki banyak pengetahuan tetapi tidak mencapai keselamatan. Inilah salah satu sebab al-Quran sering menyebut iman bersama ilmu dan amal. Pengetahuan yang benar perlu menghasilkan sikap yang benar. Dalam konteks ayat ini, sikap yang benar ialah menerima Rasulullah ﷺ sebagai rasul Allah dan menerima kebenaran yang baginda bawa. Apabila mereka tidak melakukannya, Allah menyatakan فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ.
Lafaz ini juga menunjukkan bahawa iman kepada Rasulullah ﷺ tidak boleh dipisahkan daripada iman kepada Allah. Al-Tabari menjelaskan bahawa mereka mengenali bahawa Allah ialah Tuhan Yang Esa dan bahawa Muhammad ﷺ ialah nabi yang diutus. Maka, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ merangkumi kegagalan menerima rangkaian risalah tersebut. Mereka tidak menerima bahawa Allah ialah satu-satunya Tuhan dalam bentuk yang dituntut oleh risalah dan mereka tidak menerima Rasulullah ﷺ sebagai nabi yang diutus. Dalam konteks Surah al-An‘am, perkara ini sangat penting kerana surah tersebut banyak menegaskan tauhid, membatalkan syirik dan menegakkan hujah tentang rububiyyah dan uluhiyyah Allah. Maka, ketidakimanan mereka bukan satu perkara kecil yang terpisah daripada tauhid. Ia berkaitan dengan keseluruhan kebenaran yang dibawa oleh Rasulullah ﷺ. Namun, kita mesti berhati-hati supaya tidak memperluaskan makna فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ kepada setiap jenis dosa atau kelemahan iman tanpa konteks. Ayat membicarakan golongan yang tidak menerima risalah. Ia bukan semata-mata tentang seorang Muslim yang lemah amalnya. Perbezaan ini sangat penting dalam ilmu agama. Tidak semua “kurang iman” bermaksud kufur. Tidak semua dosa bermaksud seseorang tidak beriman. Tetapi dalam ayat ini, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ datang dalam konteks golongan yang menolak kebenaran risalah walaupun mengenalinya. Maka, makna yang tepat ialah mereka tidak memiliki iman kepada kebenaran yang telah dikenal dan ditunjukkan kepada mereka. Ini juga menunjukkan bahawa iman kepada Rasulullah ﷺ merupakan sebahagian daripada tuntutan tauhid. Tidak mungkin seseorang benar-benar menerima Allah sebagai Tuhan yang mengutus rasul tetapi pada masa yang sama menolak rasul yang benar setelah jelas kerasulannya. Oleh itu, penyataan ini mempunyai hubungan yang sangat kuat dengan sifat wahyu sebagai hujah. Allah telah memberikan kitab kepada mereka. Mereka mempunyai tanda. Mereka mengenali. Tetapi mereka tidak beriman. Maka, pengetahuan tersebut tidak menyelamatkan mereka. Ini menunjukkan bahawa iman memerlukan pembenaran terhadap utusan Allah. Dalam konteks Islam, iman kepada semua rasul adalah sebahagian daripada iman. Muhammad ﷺ ialah rasul terakhir. Maka, penolakan terhadap baginda selepas jelas kerasulannya ialah penolakan terhadap apa yang Allah wajibkan manusia membenarkannya. Namun, sekali lagi, kita tidak boleh menentukan keadaan setiap individu tanpa melihat hujah yang sampai kepadanya. Ayat membicarakan golongan yang digambarkan sebagai mengenali. Kita tidak boleh menghapuskan perbezaan antara orang yang benar-benar mengenal dengan orang yang hanya mendengar secara tidak tepat. Ketepatan ini penting agar ayat tidak digunakan secara melulu. Yang pasti, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ menggambarkan kegagalan menerima risalah dalam keadaan di mana pengenalan terhadap risalah tersebut telah wujud dengan kuat.
Kita juga perlu memberi perhatian kepada hakikat bahawa ayat menggunakan “هُمْ” dalam فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ. Dhamir ini mengembalikan kita kepada golongan yang disebut sebelumnya. Ia bukan penyataan umum tentang semua manusia. Ia merujuk kepada subjek yang telah dibicarakan, iaitu الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ dan dalam rangkaian ayat tersebut orang yang mengenali perkara yang dimaksudkan. Maka, “mereka” dalam فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ mesti difahami berdasarkan antecedent yang disebut dalam ayat. Ini penting kerana tanpa perhatian terhadap dhamir, seseorang mungkin menjadikan ayat sebagai pernyataan bahawa semua Ahli Kitab pada semua zaman tidak beriman. Itu tidak tepat. Al-Quran sendiri menyebut bahawa dalam kalangan Ahli Kitab terdapat orang yang beriman kepada Allah dan kepada apa yang diturunkan, dan sejarah Islam sendiri menunjukkan bahawa sebahagian daripada Ahli Kitab menerima Islam. Bahkan ayat al-Baqarah 146 yang hampir sama menyebut “وإن فريقا منهم” tentang sebahagian daripada mereka yang menyembunyikan kebenaran, menunjukkan adanya perincian dalam kelompok tersebut. Al-Sa‘di juga menjelaskan bahawa sebahagian mereka menyembunyikan kebenaran, manakala ada yang tidak menyembunyikannya. Maka, dhamir هُمْ dalam فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ perlu dibaca sebagai merujuk kepada golongan yang dimaksudkan dalam konteks penyataan tersebut, bukan sebagai lesen untuk membuat generalisasi tanpa batas. Ini juga menunjukkan keindahan ketepatan al-Quran. Satu dhamir kecil boleh menentukan keluasan makna hukum. Apabila Allah menyebut هُمْ, kita perlu melihat siapa yang dimaksudkan oleh “mereka”. Dalam ayat ini, mereka ialah golongan yang diberikan kitab dan mengenali perkara tersebut. Maka, ketidakimanan yang disebut ialah ketidakimanan golongan yang berada dalam keadaan tersebut. Kita tidak boleh memindahkan penyataan itu kepada individu lain tanpa sebab. Ini penting dari sudut amanah ilmu. Al-Quran tidak boleh digunakan untuk mengatakan lebih daripada apa yang Allah nyatakan. Kita hendaklah membiarkan lafaz bekerja dalam ruangnya. “Mereka tidak beriman” ialah berita tentang mereka. Kita mengambil pengajaran bahawa manusia boleh mengenal kebenaran tetapi tidak beriman, tetapi kita tidak menuduh semua orang yang berbeza daripada kita sebagai termasuk dalam ayat. Ini juga menunjukkan bahawa tafsir yang tepat bukan sekadar mengetahui terjemahan perkataan, tetapi memahami rujukan dhamir, konteks dan hubungan antara ayat. فَهُمْ merujuk kepada mereka yang telah disebut. لَا menafikan. يُؤْمِنُونَ menerangkan keadaan iman mereka. Keseluruhan lafaz menjadi satu penyataan yang sangat jelas: golongan yang dimaksudkan itu tidak beriman. Dalam konteks ayat, ini berlaku walaupun mereka mempunyai معرفة yang sangat kuat. Dengan demikian, ketepatan rujukan “mereka” amat penting untuk menjaga makna ayat daripada generalisasi yang tidak dibenarkan.
Perkara yang lebih dalam lagi ialah bahawa “tidak beriman” dalam ayat ini bukan bermaksud kebenaran tidak sampai kepada mereka. Sebaliknya, konteks menunjukkan bahawa kebenaran telah sampai melalui kitab dan tanda-tanda. Mereka mengenalinya. Maka, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ menunjukkan keadaan selepas sampainya pengenalan. Ini sangat penting dalam memahami konsep hujah. Allah tidak mengatakan bahawa mereka tidak beriman kerana kebenaran tidak mempunyai tanda. Bahkan, ayat sebelumnya memberikan gambaran sebaliknya. Tanda itu begitu jelas sehingga mereka mengenali perkara tersebut sebagaimana mengenali anak-anak. Maka, masalahnya bukan kelemahan kebenaran, tetapi sikap manusia terhadap kebenaran. Ini juga mengajar bahawa penolakan manusia tidak menjadi ukuran kepada kebenaran. Jika manusia tidak beriman, itu tidak bermakna bukti tidak cukup. Dalam sesetengah keadaan, manusia menolak kerana sebab yang tidak berkaitan dengan kekurangan bukti. Al-Quran menggambarkan contoh-contoh seperti itu. Dalam Surah al-Baqarah 146, sebahagian mereka menyembunyikan kebenaran sedangkan mengetahui. Dalam Surah al-Naml 14, mereka mengingkari tanda-tanda walaupun jiwa mereka meyakininya. Maka, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ boleh difahami sebagai satu penyataan tentang penolakan selepas pengenalan. Ini juga mengajar bahawa seseorang tidak boleh mengatakan “aku belum beriman kerana aku belum tahu” jika sebenarnya dia telah mengetahui kebenaran. Tetapi sekali lagi, hanya Allah yang mengetahui secara sempurna sejauh mana ilmu seseorang telah sampai. Kita tidak boleh menilai hati manusia berdasarkan andaian. Tugas kita ialah menyampaikan ilmu dan hujah. Rasulullah ﷺ sendiri menyampaikan, menjelaskan, memberi peringatan dan berdakwah. Hidayah berada di tangan Allah. Dalam konteks ayat, Allah menceritakan keadaan golongan tertentu yang tidak beriman walaupun mengenal. Maka, kita mengambil pengajaran bahawa manusia bertanggungjawab terhadap apa yang telah sampai kepadanya dengan jelas. Pengetahuan bukan sekadar hiasan. Ia mempunyai tuntutan. Tetapi ukuran sebenar tahap pengetahuan seseorang tidak boleh ditentukan secara sembarangan oleh manusia. Ini sangat penting dalam dakwah. Jangan mudah berkata seseorang “sudah tahu tetapi sengaja menolak” hanya kerana dia pernah mendengar satu hujah. Mengetahui sesuatu secara benar dan mengenalinya dengan tahap yang dimaksudkan oleh ayat bukan perkara yang boleh kita dakwa tanpa ilmu. Ayat menggambarkan tahap pengenalan yang sangat tinggi. Oleh itu, ia memberi amaran kepada kita supaya tidak menipu diri sendiri tentang ilmu yang kita miliki dan pada masa yang sama supaya tidak menghukum hati orang lain tanpa bukti. Fokus ayat ialah keadaan yang Allah sendiri nyatakan. Dalam keadaan itu, mereka mengenal tetapi tidak beriman. Maka, ayat tersebut menjadi hujah terhadap mereka dan menunjukkan kerugian mereka sendiri.
Lafaz فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ juga mempunyai nilai yang sangat besar dalam memahami bahawa iman bukan sesuatu yang terhasil secara automatik hanya kerana seseorang telah melihat bukti. Allah boleh memberikan manusia bukti yang sangat jelas, tetapi manusia tetap perlu menerima kebenaran itu. Ini tidak bermaksud manusia mencipta iman secara bebas daripada kehendak Allah; sebaliknya, Allah memberi hidayah dan manusia diperintahkan untuk beriman. Dalam banyak ayat, Allah menegaskan bahawa hidayah berada di tangan-Nya. Tetapi manusia juga diseru supaya beriman, bertaubat dan mengikuti rasul. Dalam konteks ayat ini, pengenalan terhadap Rasulullah ﷺ sudah wujud pada golongan yang dimaksudkan, tetapi mereka tidak beriman. Maka, kita melihat dua perkara yang perlu dibezakan: pengetahuan sebagai hujah dan iman sebagai penerimaan. Pengetahuan boleh membuka pintu, tetapi iman ialah masuk melalui pintu tersebut. Perumpamaan ini bukan lafaz al-Quran, tetapi ia membantu menjelaskan hubungan antara kedua-duanya. Mereka memiliki pengetahuan yang membolehkan mereka mengenal, tetapi mereka tidak mengambil langkah iman. Sebab itu Allah menyebut “maka mereka tidak beriman”. Dalam tafsir al-Baqarah 146, al-Sa‘di menekankan bahawa pengenalan mereka terhadap Muhammad ﷺ dan kebenaran yang dibawa baginda telah mencapai tahap yang tidak menimbulkan keraguan, namun sebahagian daripada mereka tetap menyembunyikan kebenaran. Ini memperlihatkan bahawa masalah tidak semestinya pada bukti. Namun, kita tidak boleh membuat kesimpulan bahawa setiap manusia yang belum beriman pasti berada dalam keadaan mengetahui kebenaran seperti itu. Ayat ini khusus kepada golongan yang dimaksudkan. Maka, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ bukan satu formula yang boleh digunakan untuk menilai semua manusia. Ia ialah berita tentang keadaan tertentu dan peringatan tentang bahaya menolak kebenaran setelah mengenalinya. Dalam konteks ini, perkataan “فَهُمْ” sangat penting kerana ia mengikat penyataan dengan subjek tertentu. Kita perlu sentiasa bertanya: siapa “mereka”? Jawapannya terdapat dalam ayat. Mereka ialah orang yang diberikan kitab dan mengenali perkara tersebut. Maka, jangan diperluaskan secara sembarangan. Ini juga merupakan disiplin dalam membaca al-Quran: memahami siapa yang disebut, apa yang disebut, dalam konteks apa, dan apakah kesimpulan yang benar-benar dihasilkan oleh lafaz. Dengan cara ini, kita dapat memahami فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ dengan tepat tanpa mengurangkan kekuatannya dan tanpa menambah sesuatu yang tidak dinyatakan. Ia tetap satu penyataan yang tegas tentang tidak beriman, tetapi ia tidak menjadi penyataan bahawa semua manusia yang mempunyai hubungan dengan Ahli Kitab pasti tidak beriman. Ini adalah keseimbangan yang sangat penting antara ketegasan terhadap makna ayat dan ketepatan dalam penggunaannya.
Perbahasan tentang فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ juga membawa kita kepada satu hakikat bahawa iman mempunyai dimensi penerimaan terhadap kebenaran yang menuntut perubahan kedudukan seseorang terhadap apa yang diyakininya. Jika seseorang mengakui bahawa Rasulullah ﷺ ialah rasul Allah tetapi tidak mahu menerima tuntutan risalah baginda, maka pengakuan tersebut belum menjadi iman yang sempurna dalam konteks ayat. Iman bukan sekadar pengenalan terhadap identiti seseorang. Ia ialah menerima bahawa apa yang dibawanya benar daripada Allah. Sebab itu al-Tabari menyebut bahawa mereka mengenali bahawa Allah ialah Tuhan Yang Esa dan Muhammad ialah nabi yang diutus. Maka, apabila Allah menyatakan mereka tidak beriman, ini menunjukkan bahawa pengenalan tersebut tidak diterjemahkan kepada pembenaran yang dikehendaki. Dalam konteks dakwah, ini merupakan satu perbezaan yang sangat penting. Seseorang mungkin berkata, “Aku tahu Islam itu benar,” tetapi jika dia belum menerima Islam sebagai agamanya, pengetahuan itu belum menjadi iman dalam pengertian syarak. Seseorang mungkin berkata, “Aku tahu Muhammad itu seorang tokoh yang sangat luar biasa,” tetapi itu bukan iman kepada Rasulullah ﷺ. Seseorang mungkin mengakui bahawa al-Quran mempunyai bahasa yang indah, tetapi itu bukan iman kepada al-Quran sebagai kalam Allah. Maka, لَا يُؤْمِنُونَ ialah penafian terhadap penerimaan yang dikehendaki oleh wahyu. Ini juga menjelaskan mengapa al-Quran tidak sekadar mengatakan “لا يصدقون” dalam ayat ini. Iman lebih luas dan lebih berat daripada sekadar menganggap satu berita benar. Iman membawa manusia kepada hubungan dengan Allah, Rasul dan wahyu. Ia menghasilkan ketundukan. Maka, عدم الإيمان ialah keadaan tidak memasuki hubungan tersebut walaupun seseorang telah mengenal tanda-tandanya. Ini juga menjelaskan mengapa pengetahuan yang mereka miliki menjadi hujah. Jika mereka benar-benar tidak mempunyai pengetahuan, tidak wajar perbandingan dengan mengenali anak-anak. Tetapi kerana mereka mempunyai معرفة yang sangat kuat, maka ketiadaan iman menunjukkan bahawa pengetahuan itu tidak menghasilkan penerimaan. Inilah sebab ayat menjadi peringatan kepada ahli ilmu. Jangan menyangka bahawa memiliki pengetahuan tentang dalil sudah memadai. Jangan menyangka bahawa mampu menghuraikan ayat sudah sama dengan beriman kepada ayat. Jangan menyangka bahawa mampu menjawab hujah orang lain sudah sama dengan tunduk kepada Allah. Ilmu ialah nikmat dan hujah. Iman ialah penerimaan dan ketundukan. Dalam konteks ayat, mereka mempunyai ilmu yang membolehkan mereka mengenal, tetapi mereka tidak beriman. Maka, orang yang berilmu hendaklah takut jika ilmunya hanya menjadi hujah terhadap dirinya. Ini bukan bermaksud kita merendahkan ilmu. Bahkan, ia mengangkat ilmu dengan menunjukkan bahawa ilmu membawa amanah yang besar. Semakin seseorang mengenal kebenaran, semakin besar tuntutan untuk dia tunduk kepadanya. Namun, kita perlu menjaga agar peringatan ini tidak berubah menjadi tuduhan terhadap individu tertentu. Ayat ialah cermin untuk diri sendiri terlebih dahulu. Kita bertanya: adakah apa yang kita ketahui benar-benar membawa kita kepada iman, takut kepada Allah dan tunduk kepada wahyu? Jika tidak, kita perlu membetulkan diri. Inilah pengajaran yang paling selamat daripada ayat.
Lafaz لَا يُؤْمِنُونَ juga menunjukkan bahawa iman bukan sesuatu yang boleh dipisahkan daripada kebenaran objektif yang dibawa oleh wahyu. Mereka tidak beriman kepada sesuatu yang telah dikenal sebagai benar. Ini berbeza daripada mengatakan bahawa iman hanyalah perasaan subjektif. Dalam ayat ini, objek yang dikenal ialah sesuatu yang mempunyai tanda dan kebenaran. Mereka mengenali Rasulullah ﷺ dan kebenaran yang baginda bawa. Maka, iman sepatutnya menjadi respons terhadap kebenaran yang objektif. Ini penting dalam memahami konsep iman dalam Islam. Iman bukan “aku rasa ini benar” semata-mata. Iman ialah menerima apa yang Allah dan Rasul-Nya bawa sebagai benar. Oleh itu, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ menunjukkan bahawa masalah mereka ialah kegagalan memberikan respons yang sepatutnya terhadap kebenaran yang telah dikenal. Dalam al-Quran, iman sering dikaitkan dengan تصديق, taqwa, amal dan ketundukan. Tetapi dalam ayat ini, fokus utama ialah kontras antara معرفة dan إيمان. Mereka mengenal, tetapi tidak beriman. Ini menjadi satu bukti bahawa ilmu sahaja tidak mencukupi. Jika ilmu sahaja mencukupi, maka mereka yang paling mengenal Rasulullah ﷺ daripada tanda-tanda kitab terdahulu tentu akan menjadi orang pertama yang beriman. Tetapi ayat menunjukkan bahawa tidak semua mereka menghasilkan iman. Sebahagian daripada mereka menyembunyikan kebenaran. Maka, manusia memerlukan kejujuran terhadap ilmu. Kebenaran yang telah dikenal perlu diterima. Jika tidak, ilmu boleh menjadi saksi terhadap seseorang. Inilah yang dimaksudkan oleh konsep hujah ilmu. Apabila seseorang mengetahui sesuatu dengan benar, pengetahuan itu menuntut tindakan. Namun, sekali lagi, kita tidak boleh menentukan secara sembarangan siapa yang benar-benar mengetahui. Allah sahaja mengetahui kadar ilmu seseorang dan keadaan hati seseorang. Yang kita tahu ialah ayat memberikan gambaran kepada kita tentang satu golongan yang mengenali dengan sangat jelas tetapi tidak beriman. Maka, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ menjadi satu peringatan supaya kita tidak menjadi manusia yang hanya mengenali kebenaran dengan lidah tetapi tidak menerimanya dengan hati. Kita perlu memastikan bahawa ilmu yang kita pelajari tentang Allah, Rasulullah ﷺ dan al-Quran benar-benar menghasilkan iman. Jika seseorang mengetahui bahawa Allah Maha Esa tetapi masih menjadikan selain Allah sebagai tempat ibadah, dia perlu memeriksa keadaan imannya. Jika seseorang mengetahui bahawa Rasulullah ﷺ membawa kebenaran tetapi enggan menerima sunnah baginda kerana hawa nafsu, dia perlu memeriksa dirinya. Namun, sekali lagi, contoh-contoh ini ialah pengajaran umum, bukan untuk menyamakan setiap kelemahan dengan keadaan golongan yang disebut dalam ayat. Fokus utama ialah prinsip bahawa mengetahui kebenaran tanpa menerima kebenaran tidak menghasilkan iman yang dikehendaki.
Di samping itu, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ menunjukkan bahawa penolakan terhadap kebenaran boleh berlaku walaupun manusia mempunyai hubungan yang sangat dekat dengan sumber ilmu. Mereka ialah الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ, orang yang diberikan kitab. Ini bermaksud mereka bukan orang yang langsung tidak mengenal konsep wahyu. Mereka mempunyai kitab, mempunyai tradisi kenabian dan mempunyai pengetahuan tentang para rasul. Namun, apabila Rasulullah ﷺ datang dengan risalah yang selari dengan tauhid dan berita para nabi, sebahagian mereka tidak beriman. Ini menunjukkan bahawa kedekatan seseorang dengan ilmu agama secara sejarah tidak menjamin iman. Seseorang boleh berasal daripada tradisi yang mempunyai wahyu tetapi tetap menolak rasul yang datang kemudian. Seseorang boleh mempunyai kitab tetapi tidak tunduk kepada kebenaran. Maka, hubungan dengan sumber ilmu perlu disertai dengan kejujuran dan penerimaan. Dalam konteks ayat, mereka mempunyai kemampuan untuk mengenal. Tetapi mereka tidak beriman. Ini menjadikan فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ sebagai satu peringatan bahawa kedudukan seseorang, keturunan, kelompok, gelaran atau tradisi tidak menggantikan iman. Yang dinilai ialah penerimaan terhadap kebenaran yang Allah turunkan. Namun, kita hendaklah berhati-hati supaya tidak mengubah peringatan ini menjadi penghinaan terhadap golongan tertentu. Ayat sedang menerangkan keadaan golongan yang tertentu, bukan memberikan lesen untuk mencela semua individu daripada sesuatu agama. Bahkan, al-Quran sendiri mengakui bahawa terdapat manusia daripada Ahli Kitab yang beriman dan bersikap benar. Al-Sa‘di dalam tafsir al-Baqarah 146 membezakan antara mereka yang menyembunyikan kebenaran dengan mereka yang tidak menyembunyikannya. Maka, fokus kita ialah prinsip yang dibawa oleh ayat: seseorang yang telah mengenali kebenaran tetap perlu beriman kepadanya. Status sosial atau hubungan dengan kitab tidak cukup. Pengetahuan mesti diterjemahkan menjadi iman. Inilah yang dimaksudkan oleh فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ. Mereka mempunyai sesuatu yang sepatutnya membawa kepada iman tetapi mereka tidak menghasilkan iman. Oleh itu, ayat ini juga mengajar bahawa manusia tidak boleh merasa aman hanya kerana dia mempunyai ilmu agama. Ilmu agama ialah jalan, bukan jaminan. Ia boleh menjadi hujah yang menyelamatkan jika seseorang tunduk, dan boleh menjadi hujah yang memberatkan jika seseorang menolak setelah mengenal. Ini bukan bermaksud setiap kesalahan orang berilmu menjadi lebih berat dalam semua keadaan secara automatik, tetapi prinsip umumnya ialah pengetahuan menambahkan tanggungjawab. Orang yang mengetahui kewajipan mempunyai tanggungjawab untuk mengamalkannya. Orang yang mengetahui kebenaran mempunyai tanggungjawab untuk menerimanya. Maka, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ merupakan peringatan tentang amanah ilmu dan bahaya memisahkan ilmu daripada iman.
Apabila kita meneliti penghujung ayat ini dari sudut kekuatan penyataan, kita dapati bahawa فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ bukan satu ungkapan yang memerlukan banyak lafaz untuk menghasilkan makna yang besar. Hanya فَهُمْ, لَا dan يُؤْمِنُونَ, tetapi tiga unsur itu membawa kesimpulan yang sangat berat. فَهُمْ menentukan subjek, لَا menentukan penafian, dan يُؤْمِنُونَ menentukan perkara yang dinafikan, iaitu iman. Dengan susunan yang ringkas, Allah menutup gambaran tentang pengenalan mereka dengan penyataan bahawa mereka tidak beriman. Ini merupakan salah satu bentuk ijaz al-Quran, iaitu ringkas tetapi padat. Tidak perlu diterangkan panjang bahawa “mereka mengetahui tetapi mereka tidak menerima” kerana susunan sebelumnya sudah memberikan semua itu. Lafaz فَهُمْ lantas mengikat kesimpulan. Maka, pembaca yang memahami konteks akan melihat betapa beratnya kontras tersebut. Mereka mengenali, tetapi mereka tidak beriman. Mereka tahu, tetapi mereka tidak tunduk. Mereka mempunyai tanda, tetapi mereka tidak menerima hasil yang sepatutnya. Mereka mempunyai kitab, tetapi tidak menghasilkan iman kepada rasul yang telah dikenal. Inilah kekuatan ringkasnya lafaz tersebut. Dalam konteks tafsir, kita perlu menghormati ringkasan al-Quran ini dan tidak menenggelamkan makna utama dengan terlalu banyak perincian yang tidak kembali kepada lafaz. Segala perincian yang kita bincangkan mesti akhirnya kembali kepada satu perkara: mengapa setelah disebut pengenalan yang begitu kuat, Allah menyatakan فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ? Jawapannya ialah untuk menunjukkan bahawa المعرفة dan الإيمان bukan perkara yang sama. Pengenalan boleh wujud tanpa iman. Tanda boleh diketahui tanpa diterima. Kebenaran boleh dikenal tanpa diikuti. Dan apabila manusia berada dalam keadaan seperti itu, dia merugikan dirinya sendiri. Inilah inti yang perlu sentiasa dikekalkan. Kita tidak perlu menjadikan ayat sebagai perbahasan umum tentang semua perkara berkaitan kufur. Kita tidak perlu memasukkan isu yang tidak berkaitan. Kita hanya perlu mendalami makna tidak beriman selepas pengenalan yang kuat. Dari sini kita memahami bahawa al-Quran mengajar manusia supaya tidak berhenti pada pengetahuan. Pengetahuan perlu melahirkan pengakuan terhadap kebenaran, penerimaan dan ketundukan. Dalam konteks Rasulullah ﷺ, pengenalan terhadap baginda sepatutnya membawa kepada iman kepada baginda. Apabila ia tidak berlaku, Allah menyatakan فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ. Maka, penyataan ini ialah penutup yang mengesahkan kegagalan mereka memanfaatkan ilmu yang telah Allah berikan kepada mereka.
Akhirnya, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ pada Surah al-An‘am ayat 20 merupakan satu penyataan yang sangat mendalam tentang keadaan manusia yang berhadapan dengan kebenaran tetapi tidak menerima kebenaran tersebut. Ia menjadi sangat kuat kerana Allah terlebih dahulu menyatakan يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ. Mereka mengenalinya sebagaimana mereka mengenali anak-anak mereka. Kemudian Allah menyebut الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ, orang yang merugikan diri mereka sendiri, lalu ditutup dengan فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ, maka mereka tidak beriman. Al-Tabari menjelaskan bahawa mereka mengenali keesaan Allah dan kenabian Muhammad ﷺ sebagaimana mereka mengenali anak-anak mereka. Ibn Kathir dalam tafsir ayat yang seumpama dengannya di al-Baqarah menjelaskan bahawa mereka mengetahui kesahihan apa yang dibawa Rasulullah ﷺ seperti seseorang mengenali anaknya sendiri, tetapi sebahagian mereka menyembunyikan kebenaran walaupun mengetahui. Al-Qurtubi menjelaskan bahawa pengenalan itu boleh difahami sebagai pengenalan terhadap kenabian dan kebenaran risalah Muhammad ﷺ, dan beliau turut mengaitkan keadaan tersebut dengan pengetahuan yang tidak menghasilkan pengakuan terhadap kebenaran. Al-Sa‘di menjelaskan bahawa pengenalan tersebut telah mencapai tahap yang tidak menimbulkan keraguan, tetapi sebahagian mereka menyembunyikan kebenaran yang telah diketahui. Maka, فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ bukan sekadar menyatakan bahawa mereka tidak mempunyai iman; ia menunjukkan satu keadaan yang sangat berat kerana ketidakimanan itu berlaku selepas adanya pengenalan yang kuat. Ia membezakan antara orang yang tidak tahu dengan orang yang telah mengenal. Ia membezakan antara المعرفة dengan الإيمان. Ia menunjukkan bahawa bukti dan pengetahuan tidak secara automatik menghasilkan ketundukan. Ia menunjukkan bahawa manusia boleh berdiri di hadapan kebenaran dengan pengetahuan tetapi gagal mengambil langkah iman. Ia menunjukkan bahawa kebenaran tidak menjadi lemah kerana manusia menolaknya. Ia menunjukkan bahawa kerugian utama berada pada pihak manusia yang tidak beriman, bukan pada pihak kebenaran. Dan ia menunjukkan bahawa ilmu agama membawa amanah: apabila Allah memberikan manusia pengetahuan tentang kebenaran, manusia hendaklah jujur terhadap pengetahuan tersebut dan tunduk kepada apa yang benar. Namun, dalam memahami ayat ini, kita tetap mesti menjaga ketepatan konteks. “Mereka” ialah golongan yang disebut oleh ayat, bukan semua manusia secara mutlak. “Tidak beriman” ialah keadaan mereka terhadap kebenaran yang dimaksudkan, bukan satu alasan untuk menghukum hati semua individu yang mempunyai latar belakang tertentu. “Mengenali” pula ialah pengenalan berdasarkan tanda-tanda dan pengetahuan yang Allah berikan, bukan ilmu ghaib yang mutlak. Dengan batas-batas ini, makna ayat menjadi semakin kuat dan semakin jelas. فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ialah penyataan tentang manusia yang telah mengenal tetapi tidak menerima, mengetahui tetapi tidak tunduk, mempunyai tanda tetapi tidak mengambil petunjuk, dan akhirnya merugikan diri sendiri. Ia mengajar bahawa tujuan ilmu bukan sekadar supaya manusia boleh berkata “aku tahu”, tetapi supaya manusia sampai kepada “aku beriman”. Tujuan mengenal kebenaran bukan sekadar mengakui kewujudannya secara teori, tetapi menerima tuntutannya. Dalam konteks Rasulullah ﷺ, mengenali baginda sepatutnya membawa kepada membenarkan baginda sebagai Rasulullah, menerima wahyu yang baginda bawa dan tunduk kepada Allah Yang mengutus baginda. Apabila pengenalan itu tidak menghasilkan iman, al-Quran menutupnya dengan lafaz yang sangat tegas: فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ. Pendeknya lafaz itu tidak bererti kecilnya makna. Sebaliknya, tiga perkataan tersebut menanggung satu hakikat yang sangat besar: seseorang boleh mempunyai pengetahuan yang sangat jelas tentang kebenaran tetapi tetap tidak memperoleh iman jika dia tidak menerima kebenaran tersebut. Itulah inti yang paling dalam daripada فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ, dan itulah sebabnya lafaz ini menjadi penutup yang sangat tepat terhadap penyataan tentang pengenalan mereka terhadap Rasulullah ﷺ dan kebenaran yang baginda bawa.
asas
https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/7177987347621917731?hl=en
