Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... وَهُوَ يُطْعِمُ ... (Al-An'am:14)
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am قُلْ أَغَيْرَ ٱللَّهِ ... (Al-An'am:14) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... أَتَّخِذُ وَلِيًّا ... (Al-An'am:14) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ... (Al-An'am:14) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... وَهُوَ يُطْعِمُ ... (Al-An'am:14) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... وَلَا يُطْعَمُۗ ... (Al-An'am:14) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... قُلْ إِنِّىٓ أُمِرْتُ ... (Al-An'am:14) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَۖ ... (Al-An'am:14) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ (Al-An'am:14) / edit
قُلْ أَغَيْرَ ٱللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا فَاطِرِ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَهُوَ يُطْعِمُ وَلَا يُطۡعَمُۗ قُلْ إِنِّيٓ أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسۡلَمَۖ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ﴿سورة الأنعام آية ١٤﴾.
Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... وَهُوَ يُطْعِمُ ... (Al-An'am:14)
Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ merupakan lafaz yang sangat ringkas pada susunan zahirnya, tetapi sangat luas pada kandungan maknanya kerana lafaz ini menghubungkan perbuatan memberi makan dengan Allah secara langsung. Allah menyebut وَهُوَ يُطْعِمُ, yang secara asasnya bererti “dan Dia memberi makan”. Dhamir هُوَ kembali kepada Allah, manakala يُطْعِمُ ialah fi‘il mudari‘ yang menunjukkan perbuatan memberi makan. Dengan demikian, lafaz ini menetapkan bahawa Allah ialah pihak yang memberi makan, memberi rezeki dan menyampaikan makanan kepada makhluk-Nya melalui segala sebab yang Dia kehendaki. Perkataan يُطْعِمُ bukan sekadar membawa gambaran bahawa Allah mempunyai makanan atau Allah mengetahui keperluan makhluk terhadap makanan, bahkan ia menegaskan perbuatan Allah dalam memberi makan. Makhluk makan kerana Allah menyediakan rezeki, menciptakan makanan, menciptakan kemampuan makan, menciptakan tubuh yang menerima makanan dan mengatur sebab-sebab yang membawa makanan sampai kepada makhluk. Maka lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ mengajar bahawa keperluan paling asas manusia, iaitu keperluan kepada makanan, berada dalam lingkungan qudrat dan pengaturan Allah. Manusia mungkin bekerja untuk mendapatkan makanan, membeli makanan dengan wang, memasak makanan dengan tangannya, meminta makanan daripada orang lain atau menerima makanan melalui pelbagai sebab, tetapi di sebalik seluruh rangkaian sebab tersebut terdapat Allah yang menciptakan makanan, menciptakan sebab-sebab rezeki dan memberikan kemampuan kepada makhluk untuk memperoleh serta menikmati makanan.
Perkataan يُطْعِمُ berasal daripada akar ط ع م yang berkaitan dengan makan, rasa dan makanan. Daripada akar ini lahir perkataan طَعَام yang bermaksud makanan, طَعِمَ yang bermaksud makan atau merasai makanan, dan أَطْعَمَ yang bermaksud memberi makan. Bentuk يُطْعِمُ merupakan fi‘il mudari‘ daripada أَطْعَمَ, iaitu “Dia memberi makan”. Ini merupakan perkara yang penting kerana lafaz yang digunakan bukan يَأْكُلُ, “Dia makan”, tetapi يُطْعِمُ, “Dia memberi makan”. Perbezaan ini menunjukkan bahawa Allah tidak berada pada kedudukan penerima makanan, bahkan Allah berada pada kedudukan pemberi makan. Makhluk ialah yang memerlukan makanan, sedangkan Allah ialah Yang memberi makan. Makhluk berhajat kepada rezeki, sedangkan Allah tidak berhajat kepada makanan. Makhluk menerima, sedangkan Allah memberi. Dengan satu perkataan يُطْعِمُ, al-Quran meletakkan perbezaan yang sangat jelas antara sifat makhluk yang berhajat dan Allah yang tidak berhajat.
Makna memberi makan dalam lafaz يُطْعِمُ tidak sepatutnya disempitkan hanya kepada tindakan seseorang mengambil makanan dengan tangannya lalu memasukkannya ke dalam mulut orang lain. Dalam bahasa wahyu, memberi makan mempunyai keluasan makna yang meliputi menyediakan rezeki, mengadakan makanan, menyampaikan makanan, memudahkan jalan mendapatkan makanan dan memberikan kemampuan kepada makhluk untuk memperoleh manfaat daripada makanan tersebut. Seorang manusia boleh dikatakan memberi makan kepada manusia lain apabila dia menyediakan makanan atau memberikan makanan kepadanya. Namun manusia itu sendiri tidak menciptakan makanan daripada ketiadaan dan tidak menciptakan seluruh sebab yang membolehkan makanan sampai kepada penerima. Allah pula ialah pemberi makan pada hakikat yang lebih luas. Allah menciptakan tanah, air, tumbuhan, haiwan, cahaya, hujan, tubuh manusia, rasa lapar, kemampuan mencari makanan, kemampuan mendapatkan makanan, kemampuan mengunyah, menelan dan mencerna makanan serta seluruh sistem yang berkaitan dengan pemakanan. Maka وَهُوَ يُطْعِمُ merangkumi satu hakikat yang jauh lebih luas daripada sekadar perbuatan manusia memberi makanan kepada manusia lain.
Apabila Allah menyebut هُوَ, “Dia”, terdapat penegasan bahawa pihak yang dimaksudkan ialah Allah. Dhamir tersebut bukan sekadar pengganti nama yang tidak mempunyai kesan makna. Dalam susunan ayat ini, هُوَ membawa perhatian kepada Allah sebagai pihak yang melakukan perbuatan يُطْعِمُ. Allah ialah Dia yang memberi makan. Ini memberikan penegasan terhadap pelaku. Makhluk boleh menjadi sebab dalam penyampaian makanan, tetapi Allah ialah pihak yang pada hakikatnya memberikan rezeki dan menjadikan makanan sampai kepada makhluk. Seseorang mungkin menerima sebungkus nasi daripada tangan manusia, tetapi tangan manusia itu bukan pencipta nasi, bukan pencipta beras, bukan pencipta tanah tempat padi tumbuh, bukan pencipta air yang menghidupkan tanaman dan bukan pencipta tubuh manusia yang memerlukan makanan. Maka apabila al-Quran menyatakan وَهُوَ يُطْعِمُ, ia mengangkat pandangan daripada sebab yang zahir kepada Allah sebagai Pemberi rezeki yang hakiki.
Perkara ini tidak bermakna manusia yang memberikan makanan tidak boleh disebut sebagai pemberi makanan pada tahap bahasa manusia. Seseorang yang memberikan makanan kepada orang miskin memang telah memberi makan dalam makna yang sesuai dengan kemampuannya. Bahkan perbuatan memberi makan kepada orang lain boleh menjadi amal kebajikan yang besar. Tetapi perbuatan manusia tersebut bersifat terbatas, bergantung kepada sesuatu yang Allah telah ciptakan dan tidak boleh dibandingkan dengan pemberian Allah. Manusia memberikan makanan daripada rezeki yang Allah telah berikan kepadanya. Allah pula ialah Pemberi makanan kepada manusia yang memberikan makanan itu sendiri. Manusia ialah sebab, Allah ialah Pencipta sebab dan segala yang berada dalam rangkaian sebab tersebut. Oleh itu, وَهُوَ يُطْعِمُ tidak menafikan sebab-sebab yang berlaku di alam nyata, tetapi mengembalikan seluruh sebab kepada Allah.
Lafaz ini juga mengajar bahawa rezeki bukan sekadar wang. Ramai manusia menyempitkan rezeki kepada pendapatan, gaji, keuntungan perniagaan atau jumlah wang yang berada dalam simpanan. Tetapi apabila al-Quran menyebut يُطْعِمُ, kita melihat bahawa rezeki makanan melibatkan jaringan nikmat yang jauh lebih luas daripada wang. Wang bukan makanan. Wang hanya salah satu sebab yang membolehkan manusia memperoleh makanan. Seseorang boleh memiliki wang tetapi tidak mempunyai makanan pada saat tertentu. Seseorang boleh memiliki makanan tetapi tidak mempunyai kemampuan untuk memakannya. Seseorang boleh mempunyai makanan dan kemampuan makan tetapi tidak mempunyai kesihatan untuk menikmati makanan tersebut. Maka makanan yang sampai kepada manusia merupakan satu rangkaian nikmat yang Allah susun. Allah memberikan rezeki bukan hanya melalui wang, tetapi melalui seluruh sebab yang membawa kepada kelangsungan hidup.
Perkataan يُطْعِمُ dalam bentuk fi‘il mudari‘ juga mempunyai keindahan makna. Fi‘il mudari‘ pada asal penggunaannya menunjukkan perbuatan yang sedang atau berulang dan boleh juga menunjukkan keadaan yang berterusan menurut konteks. Apabila dikatakan وَهُوَ يُطْعِمُ, maknanya tidak perlu difahami sebagai satu perbuatan memberi makan yang hanya berlaku sekali lalu terputus. Sebaliknya, ia menggambarkan perbuatan Allah memberi makan makhluk-Nya yang berlaku berulang kali dan terus berlangsung menurut kehendak-Nya. Manusia makan pada hari ini, esok dia memerlukan makanan lagi. Haiwan makan, anak-anak memerlukan susu, burung mencari makanan, tumbuhan menerima air dan nutrien yang diperlukan untuk hidup. Keperluan makhluk berulang-ulang, dan Allah terus menyediakan sebab-sebab rezeki bagi mereka. Maka fi‘il mudari‘ di sini memberikan keluasan pada gambaran pemberian makanan yang berterusan.
Setiap kali manusia makan, dia sebenarnya sedang berhadapan dengan salah satu tanda kebergantungannya kepada Allah. Dia tidak boleh makan tanpa makanan. Makanan tidak boleh wujud tanpa sebab-sebab yang Allah ciptakan. Tubuh tidak boleh menerima makanan tanpa sistem yang Allah ciptakan. Bahkan rasa lapar yang mendorong manusia mencari makanan merupakan sebahagian daripada sistem kehidupan yang Allah tetapkan. Apabila manusia lapar, dia mencari makanan. Apabila dia makan, rasa lapar berkurang. Apabila makanan dicerna, tubuh memperoleh tenaga. Semua proses tersebut berlaku dalam tubuh yang manusia tidak ciptakan. Maka وَهُوَ يُطْعِمُ menunjukkan bahawa manusia berada dalam rangkaian keperluan yang sangat besar, sedangkan Allah berada pada kedudukan Pemberi yang tidak berhajat kepada makanan.
Perbezaan antara يُطْعِمُ dan يَأْكُلُ juga mempunyai makna aqidah yang sangat jelas. Makan ialah sifat makhluk yang berhajat kepada makanan. Memberi makan pula menunjukkan kedudukan pihak yang menyediakan makanan kepada pihak yang berhajat. Dalam ayat ini, Allah dinyatakan sebagai يُطْعِمُ. Ini merupakan penegasan bahawa Allah tidak berada dalam kedudukan makhluk yang memerlukan makanan. Makhluk makan kerana berhajat. Allah memberi makan dan tidak berhajat kepada makanan. Maka lafaz ini menjadi satu bentuk penolakan terhadap segala gambaran yang menyamakan Allah dengan makhluk dalam perkara keperluan jasmani. Allah tidak memerlukan makanan untuk hidup. Makhluk memerlukan makanan untuk kelangsungan hidupnya menurut sunnatullah yang Allah tetapkan.
Hakikat ini menjadi semakin jelas apabila seseorang merenungi bahawa makanan yang dimakan manusia sendiri adalah ciptaan Allah. Beras yang dimakan manusia berasal daripada padi yang tumbuh daripada tanah. Tanah ialah ciptaan Allah. Air yang diperlukan untuk pertumbuhan padi ialah ciptaan Allah. Cahaya yang diperlukan oleh tumbuhan ialah ciptaan Allah. Tumbuhan yang menjadi makanan ialah ciptaan Allah. Tubuh manusia yang makan beras juga ciptaan Allah. Organ pencernaan yang memproses makanan juga ciptaan Allah. Maka apabila Allah berkata وَهُوَ يُطْعِمُ, manusia tidak sepatutnya melihat makanan sebagai sesuatu yang berdiri sendiri. Makanan ialah sebahagian daripada sistem rezeki yang Allah adakan. Manusia hanya menerima dan menggunakan sesuatu yang Allah telah sediakan.
Kata kerja أَطْعَمَ juga menunjukkan perbuatan memindahkan manfaat makanan kepada pihak yang memerlukan. Apabila seseorang memberikan makanan kepada orang lain, makanan itu menjadi sebab hilangnya lapar orang tersebut. Dalam pengertian yang lebih luas, Allah memberi makan kerana Allah menjadikan makanan sampai kepada makhluk dan menjadikan makanan itu memberi manfaat kepada mereka. Tetapi manfaat makanan bukan sesuatu yang bebas daripada kehendak Allah. Makanan mempunyai sebab yang Allah ciptakan. Tubuh mempunyai sistem yang Allah ciptakan. Kesihatan dan kemampuan menggunakan makanan juga berada di bawah kehendak Allah. Maka pemberian makanan oleh Allah bukan hanya pada kewujudan makanan, tetapi pada keseluruhan proses yang memungkinkan makhluk memperoleh manfaat daripada makanan tersebut.
Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ juga mengajar manusia tentang sifat Allah yang memberi. Allah memberi tanpa memerlukan pemberian daripada makhluk. Allah memberi makan kepada makhluk yang tidak mampu membalas seluruh nikmat-Nya. Seorang bayi menerima susu tanpa mampu membalas jasa ibunya. Anak kecil menerima makanan daripada ibu bapanya tanpa memahami luasnya pengorbanan mereka. Tetapi lebih tinggi daripada semua sebab tersebut ialah Allah yang menciptakan ibu, bapa, susu, tubuh bayi, rasa lapar, kemampuan menyusu dan seluruh sistem kehidupan. Maka apabila seseorang makan, dia berada dalam keadaan menerima nikmat daripada Allah, sama ada makanan itu sampai kepadanya melalui tangan manusia, hasil usaha sendiri atau cara lain yang Allah tentukan.
Kita perlu memahami dengan tepat perbezaan antara “Allah memberi makan” dan “manusia memberikan makanan”. Kedua-duanya tidak bertentangan apabila diletakkan pada kedudukan yang benar. Manusia memberikan makanan secara sebab. Allah memberi makan secara hakiki sebagai Pencipta dan Pengatur rezeki. Jika seorang ayah membeli makanan untuk anaknya, ayah itu telah memberikan makanan kepada anaknya dalam makna yang benar pada tahap perbuatan manusia. Tetapi ayah tersebut membeli makanan dengan wang yang Allah rezekikan, menggunakan tubuh yang Allah ciptakan, membeli makanan yang Allah ciptakan bahan-bahannya dan memberikan makanan kepada anak yang Allah ciptakan. Maka sebab tidak dibatalkan, tetapi sebab tidak dinaikkan menjadi Pencipta.
Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ juga membentuk satu kefahaman bahawa rezeki yang sampai kepada seseorang bukan semata-mata hasil usaha dirinya. Usaha memang sebab yang penting. Manusia bekerja, berniaga, bertani, menangkap ikan, memasak dan menjalankan pelbagai aktiviti untuk mendapatkan makanan. Tetapi usaha manusia tidak menciptakan seluruh syarat yang diperlukan untuk makanan sampai kepadanya. Seorang petani boleh menanam benih, tetapi dia tidak menciptakan benih daripada tiada. Dia tidak menciptakan tanah. Dia tidak menciptakan air. Dia tidak menciptakan cahaya. Dia tidak menciptakan proses tumbesaran. Dia berusaha dalam sistem ciptaan Allah. Maka rezeki yang datang melalui usaha manusia tetap mempunyai Allah sebagai Pemberi yang utama.
Oleh sebab itu, lafaz يُطْعِمُ mempunyai hubungan yang sangat rapat dengan konsep tawakal. Tawakal bukan bermaksud meninggalkan usaha mendapatkan makanan. Bahkan manusia diperintahkan berusaha. Tetapi hati tidak boleh menyangka bahawa usaha manusia adalah pencipta rezeki. Manusia bekerja, tetapi Allah memberi rezeki. Manusia menanam, tetapi Allah memberikan pertumbuhan. Manusia berniaga, tetapi Allah membuka jalan keuntungan. Manusia memasak, tetapi Allah memberikan manfaat daripada makanan tersebut. Manusia membeli, tetapi Allah menyediakan makanan yang dibeli. Semua sebab ini berjalan dalam lingkungan kehendak Allah.
Jika seseorang benar-benar memahami وَهُوَ يُطْعِمُ, dia tidak akan menjadikan pekerjaan sebagai Tuhan. Dia akan bekerja, tetapi tidak menyembah pekerjaan. Dia akan mencari rezeki, tetapi tidak menganggap majikan sebagai pemberi rezeki secara mutlak. Dia akan berniaga, tetapi tidak menganggap pelanggan sebagai pemilik mutlak rezekinya. Dia akan bertani, tetapi tidak menganggap tanah dan hujan sebagai kuasa bebas. Dia akan menggunakan sebab, tetapi hati tetap mengetahui bahawa Allah ialah Pemberi makanan. Inilah tauhid dalam kehidupan seharian.
Sebaliknya, kefahaman yang salah tentang rezeki boleh menjadikan manusia terlalu takut kepada makhluk. Seseorang mungkin takut kehilangan pekerjaan kerana menyangka bahawa pekerjaan itulah satu-satunya sumber rezeki. Seseorang mungkin terlalu takut kepada manusia yang mempunyai kuasa terhadap pendapatannya kerana menganggap manusia itu mempunyai kuasa mutlak atas rezekinya. Seseorang mungkin menyangka jika satu pintu tertutup maka rezekinya telah berakhir. Tetapi lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ mengembalikan hati kepada hakikat bahawa Allah ialah Pemberi makan. Pekerjaan ialah sebab. Majikan ialah sebab. Perniagaan ialah sebab. Pelanggan ialah sebab. Tanah ialah sebab. Tetapi Allah ialah Pemberi rezeki.
Ini tidak bererti seseorang boleh meninggalkan pekerjaan lalu berkata Allah akan memberi makan. Sikap seperti itu bukan tawakal yang benar. Allah menciptakan sebab dan manusia diperintahkan mengambil sebab yang halal. Burung mencari makanan. Haiwan bergerak mencari rezeki. Manusia bekerja dan berusaha. Tawakal ialah hati bergantung kepada Allah sambil menggunakan sebab yang dibenarkan, bukan hati bergantung kepada sebab sambil melupakan Allah dan bukan pula meninggalkan sebab dengan alasan berserah kepada Allah. وَهُوَ يُطْعِمُ membetulkan hati, bukan membatalkan usaha.
Perkataan يُطْعِمُ juga menunjukkan bahawa keperluan makanan bukan hanya milik manusia. Allah memberi makan kepada pelbagai makhluk. Haiwan menerima makanan. Burung mencari rezekinya. Makhluk yang berada di daratan dan lautan semuanya mempunyai cara masing-masing dalam memperoleh makanan. Ada yang memakan tumbuhan, ada yang memakan haiwan, ada yang memperoleh makanan daripada air dan persekitaran yang sesuai dengan kehidupannya. Keseluruhan sistem rezeki makhluk sangat luas. Manusia tidak mengurus seluruhnya. Allah ialah Yang memberi makan. Ini menunjukkan keluasan rahmat dan tadbir Allah terhadap ciptaan-Nya.
Apabila manusia melihat burung keluar mencari makanan, dia boleh merenungi makna وَهُوَ يُطْعِمُ. Burung tidak memiliki gudang makanan seperti manusia. Ia bergerak mencari makanan mengikut kemampuan yang Allah berikan. Ia mempunyai tubuh, paruh, sayap, penglihatan dan naluri yang Allah ciptakan. Makanan yang ditemuinya juga merupakan ciptaan Allah. Maka pergerakan burung untuk mencari makanan tidak mengeluarkan rezeki daripada kekuasaan Allah. Sebaliknya, ia menunjukkan bagaimana Allah memberi makan melalui sebab yang pelbagai. Begitu juga manusia mencari rezeki dengan akal, tenaga, kemahiran dan pekerjaan yang Allah ciptakan.
Lafaz ini juga mengajar bahawa makanan bukan hanya sekadar bahan untuk mengisi perut. Makanan ialah satu nikmat yang memungkinkan tubuh meneruskan kehidupan. Allah memberi makan bermakna Allah memberikan kepada makhluk sesuatu yang mereka perlukan untuk terus hidup dalam dunia. Manusia tidak mampu mengekalkan hidupnya tanpa makan untuk selama-lamanya. Maka setiap hidangan yang sampai kepada seseorang merupakan tanda bahawa Allah masih memberikan kepadanya sebab untuk meneruskan kehidupan. Ini sepatutnya membangkitkan syukur dan bukan kesombongan.
Namun manusia sering makan tanpa memikirkan Pemberi makanan. Dia memikirkan siapa yang memasak, siapa yang menjual, berapa harga, bagaimana rasanya dan sama ada makanan itu sedap atau tidak, tetapi dia mungkin lupa bahawa seluruh kewujudan makanan bergantung kepada Allah. Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ mendidik hati supaya melihat lebih jauh daripada pinggan. Pinggan ialah sebab yang dekat. Penjual ialah sebab. Petani ialah sebab. Pembekal ialah sebab. Tukang masak ialah sebab. Tetapi di atas seluruh rangkaian sebab tersebut ialah Allah yang menciptakan semuanya dan memberi rezeki kepada semuanya.
Maka lafaz يُطْعِمُ mempunyai nilai tarbiah yang besar. Ia mengajar manusia supaya tidak tertipu dengan sebab. Sebab boleh berubah. Hari ini seseorang menerima gaji melalui satu pekerjaan, esok pekerjaan itu mungkin berubah. Hari ini seseorang memperoleh makanan melalui seorang manusia, esok keadaan mungkin berbeza. Hari ini hasil tanaman banyak, musim berikutnya mungkin kurang. Tetapi Allah tidak berubah menjadi makhluk yang bergantung kepada sebab. Allah tetap Pemberi rezeki. Hati yang memahami lafaz ini akan lebih tenang menghadapi perubahan sebab tanpa menafikan keperluan berusaha.
Ketenangan tersebut bukan bererti seseorang tidak merasa susah ketika tidak mempunyai makanan. Rasa lapar ialah fitrah. Kesusahan mencari rezeki juga boleh menjadi ujian. Tetapi dalam keadaan susah sekalipun, seorang mukmin tidak menganggap bahawa Allah telah kehilangan kuasa memberi makan. Dia mengetahui bahawa Allah mampu membuka jalan rezeki melalui sebab yang diketahui atau tidak diketahui manusia. Dia tetap berusaha dan berdoa. Dia tidak memutuskan harapannya daripada Allah kerana satu pintu tertutup. Makna وَهُوَ يُطْعِمُ mengajar bahawa sumber rezeki yang hakiki tidak terhad kepada satu sebab tertentu.
Perkara ini juga mempunyai kaitan dengan rasa syukur. Apabila seseorang makan, dia hendaklah mengakui bahawa makanan tersebut adalah nikmat Allah. Syukur bukan hanya mengucapkan الحمد لله selepas makan. Syukur juga bermaksud mengetahui bahawa makanan itu daripada Allah, menggunakannya pada perkara yang halal dan tidak menggunakannya untuk maksiat. Jika seseorang mengakui Allah memberi makan tetapi menggunakan kekuatan yang diperoleh daripada makanan untuk menderhaka kepada Allah, maka dia belum mengambil manfaat daripada nikmat tersebut dengan sempurna. Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ sepatutnya membawa kepada syukur yang melahirkan ketaatan.
Allah memberi makan kepada orang yang taat dan orang yang derhaka. Allah memberi rezeki kepada orang yang beriman dan orang yang tidak beriman. Allah memberi makan kepada manusia, haiwan dan makhluk lain. Pemberian rezeki di dunia tidak boleh dijadikan ukuran bahawa seseorang itu pasti dicintai Allah atau pasti diredai Allah. Seseorang mungkin mempunyai makanan yang banyak tetapi tidak taat. Seseorang mungkin mempunyai makanan yang sedikit tetapi sangat bersyukur dan taat. Maka lafaz يُطْعِمُ menunjukkan sifat Allah sebagai Pemberi rezeki, tetapi manusia tetap diuji dengan cara dia menggunakan rezeki tersebut.
Ini juga menunjukkan bahawa luasnya rezeki bukan bukti mutlak tentang kemuliaan seseorang. Allah memberi makan kepada semua makhluk. Kekayaan bukan bukti bahawa seseorang mempunyai kedudukan paling tinggi di sisi Allah. Kemiskinan juga bukan bukti bahawa seseorang paling hina. Yang menjadi ukuran dalam perkara akhirat ialah apa yang Allah kehendaki dan bagaimana seseorang menjalani kehidupan dalam ketaatan. Rezeki dunia ialah pemberian dan ujian. وَهُوَ يُطْعِمُ menunjukkan bahawa Allah memberi makan, tetapi pemberian tersebut tidak bermakna semua penerima makanan mempunyai kedudukan yang sama dari sudut agama.
Perkataan يُطْعِمُ juga mempunyai hubungan dengan rahmat Allah. Bayangkan keadaan bayi yang tidak mampu mencari makanan sendiri. Allah menciptakan ibu dengan naluri menyusukan dan menjaga anak. Allah menciptakan susu. Allah menciptakan kemampuan bayi menghisap. Allah menciptakan sistem pencernaan. Allah menjadikan tubuh bayi membesar dengan makanan tersebut. Keseluruhan rangkaian ini menunjukkan pemberian makanan yang sangat luas. Bayi tidak mempunyai pekerjaan, tidak mempunyai wang, tidak mempunyai kemampuan berniaga, tetapi Allah menyediakan sebab rezekinya. Maka manusia yang sudah dewasa juga tidak boleh lupa bahawa asal kehidupan mereka bermula dengan menerima, bukan memberi.
Manusia pada awal kehidupannya adalah makhluk yang sangat lemah. Dia tidak mampu mengurus dirinya. Dia memerlukan makanan, minuman, kebersihan, penjagaan dan perlindungan. Allah menjadikan manusia lain sebagai sebab penjagaan. Tetapi di sebalik sebab itu terdapat Allah yang mengatur. Apabila manusia membesar, dia mula bekerja dan merasakan dirinya mampu mengurus hidup. Pada ketika itu, lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ sangat penting untuk mengingatkannya bahawa walaupun dia mampu mencari makanan sendiri, dia tetap tidak menciptakan rezekinya secara mutlak. Dia masih menerima daripada Allah.
Makanan juga menunjukkan bahawa manusia sentiasa bergantung kepada perkara di luar dirinya. Seseorang yang mempunyai ilmu yang tinggi tetap lapar. Orang yang mempunyai kedudukan tinggi tetap memerlukan makanan. Orang yang kaya tetap memerlukan makanan. Orang yang kuat tetap memerlukan makanan. Orang yang terkenal tetap memerlukan makanan. Ini menunjukkan bahawa manusia tetap makhluk yang berhajat. Tidak ada kedudukan dunia yang mengangkat seseorang menjadi tidak berhajat kepada Allah. Lafaz يُطْعِمُ mengingatkan manusia kepada kebergantungan yang paling asas.
Apabila manusia memahami dirinya sebagai makhluk yang diberi makan oleh Allah, dia sepatutnya menjadi lebih tawaduk. Dia tidak sepatutnya memandang rendah kepada orang yang lebih lemah. Dia tidak sepatutnya menyangka kekuatannya datang daripada dirinya sendiri. Dia tidak sepatutnya menyangka harta yang ada padanya menjadikannya bebas daripada Allah. Bahkan orang yang kaya pun makan dengan mulut yang Allah ciptakan, mencerna dengan organ yang Allah ciptakan dan hidup dengan tenaga yang Allah ciptakan. Semua manusia berada di bawah makna وَهُوَ يُطْعِمُ.
Lafaz ini juga boleh difahami sebagai satu penegasan terhadap kesempurnaan Allah dalam memberi. Allah memberi makan tetapi tidak mengambil makanan daripada makhluk. Allah memberi tetapi tidak berhajat kepada pemberian makhluk. Allah mencukupkan makhluk sedangkan makhluk tidak mampu mencukupkan Allah. Ini menunjukkan perbezaan yang sangat besar antara Pencipta dan ciptaan. Makhluk menerima nikmat Allah setiap saat, sedangkan Allah tidak memerlukan makhluk untuk memberikan sesuatu yang menyempurnakan-Nya.
Oleh sebab itu, وَهُوَ يُطْعِمُ juga menjadi satu penolakan terhadap gambaran Allah sebagai makhluk yang memerlukan makanan. Makan adalah keperluan makhluk. Memberi makan adalah perbuatan yang sesuai dengan kedudukan Pemberi rezeki. Allah tidak makan dan tidak berhajat kepada makanan. Makhluk yang makan menunjukkan keperluan. Allah memberi makan menunjukkan kekayaan dan pemberian. Perbezaan ini perlu dikekalkan dalam aqidah supaya Allah tidak diserupakan dengan makhluk.
Perkataan “Dia” dalam هُوَ juga memberikan penumpuan kepada Allah sebagai pelaku. Bukan makanan itu sendiri yang memberi makan. Bukan tanah yang memberi makan. Bukan hujan yang memberi makan secara bebas. Bukan matahari yang memberi makan secara bebas. Bukan manusia yang memberi makan secara mutlak. Semua itu sebab. Allah ialah yang memberi makan. Apabila seseorang mengucapkan الحمد لله selepas makan, dia sebenarnya sedang mengakui hakikat ini. Dia mengembalikan nikmat kepada Pemberi nikmat.
Tetapi syukur tidak bermakna menafikan manusia yang menjadi sebab. Jika seseorang memberikan makanan kepada kita, kita hendaklah berterima kasih kepadanya. Ini tidak bercanggah dengan وَهُوَ يُطْعِمُ kerana manusia itu menjadi sebab yang Allah gunakan. Yang salah ialah menjadikan manusia sebagai pemberi rezeki secara mutlak sehingga hati tidak lagi melihat Allah. Seorang mukmin boleh berkata, “Allah memberi rezeki kepadaku melalui orang ini.” Dengan ungkapan tersebut, dia menggabungkan pengakuan terhadap sebab dan pengakuan terhadap Pemberi sebab.
Lafaz يُطْعِمُ juga boleh direnungi pada keadaan seseorang yang kehilangan makanan. Jika seseorang lapar, dia perlu mengambil sebab yang halal untuk mendapatkan makanan. Dia boleh meminta pertolongan. Dia boleh bekerja. Dia boleh menerima bantuan. Dia boleh mencari makanan. Tetapi hatinya tidak boleh berputus asa daripada Allah. Bahkan apabila manusia lain memberi makanan kepadanya, dia boleh melihatnya sebagai bentuk rezeki yang Allah sampaikan melalui tangan makhluk. Dengan itu, dia tidak menyembah pemberi makanan dan tidak pula menghina sebab. Dia mengetahui bahawa Allah ialah Pemberi rezeki.
Ini juga menjelaskan mengapa memberi makan kepada orang lain merupakan amal yang sangat mulia. Apabila seseorang memberi makanan, dia sedang menjadi sebab sampainya rezeki Allah kepada makhluk lain. Tetapi dia tidak menjadi sumber rezeki secara mutlak. Dia hanya menyalurkan sesuatu yang Allah telah berikan. Oleh itu, orang yang memberi makan hendaklah bersyukur kerana Allah memberikan kepadanya kemampuan untuk memberi. Dia tidak boleh menyombongkan pemberian seolah-olah orang yang menerima makanan itu hidup kerana dirinya. Pada hakikatnya, kedua-duanya berhajat kepada Allah. Yang satu menerima makanan, yang satu menerima kemampuan untuk memberikan makanan.
Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ juga membentuk hubungan antara sifat memberi dan sifat tidak berhajat. Allah memberi makan kepada makhluk kerana makhluk berhajat. Allah tidak memberi kerana Dia memerlukan balasan daripada makhluk. Allah tidak menjadi lebih kaya kerana makhluk makan, dan Allah tidak menjadi lebih miskin kerana makhluk menerima rezeki. Rezeki Allah tidak berkurang seperti harta manusia. Manusia apabila memberi makanan akan kehilangan sebahagian daripada makanan yang dimilikinya. Allah memberi rezeki tanpa berkurangnya kerajaan-Nya. Ini menunjukkan keluasan kekayaan Allah dan kelemahan makhluk.
Manusia boleh memberi makan kerana mempunyai makanan. Allah memberikan makanan kerana Allah ialah Pencipta makanan dan segala sebabnya. Manusia apabila memberi makanan biasanya memerlukan bekalan yang tersedia. Allah tidak memerlukan bekalan daripada pihak lain. Oleh itu, pemberian Allah tidak boleh dibandingkan dengan pemberian manusia. Manusia memberi daripada apa yang Allah berikan. Allah memberi daripada kerajaan-Nya sendiri. Makhluk menjadi penerima, sedangkan Allah ialah Pemberi.
Perkara ini juga memberi makna yang besar terhadap konsep fakir kepada Allah. Manusia ialah fakir kerana dia memerlukan makanan, minuman, udara, tidur, kesihatan, keselamatan dan pelbagai nikmat. Tetapi keperluan makanan merupakan salah satu gambaran paling jelas tentang kefakiran manusia. Sehari tanpa makanan sudah terasa kesannya. Beberapa hari tanpa makanan boleh mengancam kehidupan. Ini menunjukkan betapa manusia bergantung kepada nikmat yang Allah berikan. وَهُوَ يُطْعِمُ mengingatkan manusia bahawa keperluannya tidak pernah terputus daripada Allah.
Dalam keadaan manusia mempunyai makanan yang banyak, dia mungkin lupa bahawa makanan tersebut juga memerlukan Allah. Peti sejuk yang penuh tidak menjadikan manusia bebas daripada Allah. Wang yang banyak tidak menjadikan manusia bebas daripada Allah. Gudang yang penuh tidak menjadikan manusia bebas daripada Allah. Semua itu hanya menyimpan sebab. Jika Allah tidak memberikan kesihatan, seseorang mungkin tidak mampu menikmati makanan. Jika Allah menghilangkan kemampuan, makanan yang banyak tidak memberi manfaat. Jika Allah menentukan sesuatu yang lain, manusia tetap berada di bawah kehendak-Nya. Maka وَهُوَ يُطْعِمُ membawa manusia kepada kebergantungan yang tidak terputus.
Makanan juga menjadi satu bentuk ujian. Allah memberikan makanan, kemudian melihat bagaimana manusia memperolehnya dan menggunakannya. Adakah dia memperoleh makanan melalui cara halal atau haram? Adakah dia membazir? Adakah dia bersyukur? Adakah dia memberi makan kepada orang lain? Adakah dia menggunakan kekuatan daripada makanan untuk taat atau maksiat? Semua ini menunjukkan bahawa rezeki bukan sekadar pemberian kosong. Rezeki adalah nikmat dan amanah. Lafaz يُطْعِمُ membuka ruang untuk manusia memahami bahawa makanan yang Allah berikan mempunyai tuntutan syukur.
Namun kita perlu kembali kepada lafaz itu sendiri dan tidak membawa perbahasan terlalu jauh. Inti maknanya tetap bahawa Allah memberi makan. Segala perincian tentang makanan hanyalah cabang daripada hakikat tersebut. Allah ialah Pemberi. Makhluk ialah penerima. Allah mencipta sebab. Makhluk menggunakan sebab. Allah mengadakan makanan. Makhluk memakannya. Allah memberi kemampuan. Makhluk menggunakan kemampuan. Allah tidak berhajat kepada makanan. Makhluk berhajat kepada makanan. Inilah pusat makna وَهُوَ يُطْعِمُ.
Lafaz ini juga membina kefahaman bahawa rezeki bukan sekadar hasil hubungan antara manusia dengan dunia. Ada hubungan langsung antara manusia dengan Allah dalam soal rezeki. Manusia boleh bekerja di sebuah syarikat, tetapi syarikat itu bukan Tuhan. Manusia boleh berniaga dengan pelanggan, tetapi pelanggan bukan Tuhan. Manusia boleh menerima bantuan daripada seseorang, tetapi orang itu bukan Tuhan. Semua itu sebab. Allah ialah Pemberi. Jika seseorang menyandarkan seluruh hatinya kepada sebab sehingga melupakan Allah, dia telah kehilangan makna yang mendalam daripada وَهُوَ يُطْعِمُ.
Sebaliknya, apabila hati benar-benar mengetahui bahawa Allah memberi makan, seseorang tidak akan terlalu takut kehilangan satu sebab rezeki. Dia tetap berusaha mempertahankan pekerjaannya, mengurus perniagaannya dan menjaga hartanya, tetapi dia tidak menganggap satu pintu sebagai satu-satunya pintu Allah. Jika satu sebab hilang, Allah mampu menyediakan sebab lain. Ini bukan janji bahawa setiap orang pasti akan mendapat apa yang dia mahu pada masa yang dia mahu. Sebaliknya, ia adalah pengakuan bahawa Allah ialah Pemberi rezeki dan manusia tidak boleh mengehadkan qudrat Allah kepada sebab yang sedang berada di hadapannya.
Lafaz يُطْعِمُ juga mengajar bahawa Allah mengetahui keperluan makhluk. Pemberian makanan menunjukkan bahawa Allah mengetahui makhluk memerlukan makanan. Namun Allah tidak mengetahui seperti manusia mengetahui. Ilmu Allah tidak terbatas kepada pengalaman selepas sesuatu berlaku. Allah mengetahui seluruh keadaan makhluk. Maka pemberian makanan kepada makhluk berada dalam ilmu dan kehendak Allah. Ini menjadikan rezeki bukan sesuatu yang berada di luar pengawasan Allah.
Apabila seseorang sakit dan tidak boleh makan makanan tertentu, Allah juga mengetahui keadaannya. Apabila seseorang memerlukan jenis makanan tertentu, Allah mengetahui. Apabila seseorang mempunyai keperluan yang berbeza, Allah mengetahui. Tetapi kita tidak boleh menentukan secara khusus bahawa setiap jenis makanan yang diterima seseorang adalah tanda tertentu daripada Allah tanpa dalil. Yang pasti ialah semua rezeki berada di bawah pemberian Allah. Perincian hikmah bagi setiap keadaan mungkin diketahui atau tidak diketahui manusia.
Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ juga memberi isyarat bahawa pemberian Allah tidak hanya berlaku kepada manusia yang kuat dan mampu. Makhluk yang lemah juga diberi makan. Bayi, haiwan kecil dan makhluk yang tidak mampu mengurus diri semuanya berada dalam sistem rezeki Allah. Ini menunjukkan keluasan rahmat Allah. Makhluk tidak perlu mempunyai kedudukan tinggi untuk menerima rezeki. Mereka menerima kerana Allah ialah Pemberi rezeki.
Manusia pula perlu belajar daripada hakikat ini untuk tidak menjadi kedekut. Jika Allah memberi makan kepada dirinya, dia hendaklah memberi makan kepada orang lain apabila mampu. Jika Allah memberikan makanan yang banyak, dia boleh berkongsi. Tetapi memberi makan kepada orang lain tidak bermaksud manusia mengambil alih kedudukan Allah sebagai Pemberi rezeki. Sebaliknya, dia menjadi sebab yang Allah gunakan. Ini adalah bentuk ubudiyyah: menerima nikmat daripada Allah dan menggunakan nikmat itu untuk memberi manfaat kepada makhluk.
Perbuatan memberi makan juga mengandungi makna kasih sayang. Ibu memberi makan kepada anak kerana kasih. Orang kaya memberi makan kepada orang miskin kerana ihsan. Masyarakat memberi makanan kepada orang yang kelaparan kerana belas kasihan. Semua ini adalah sifat-sifat yang Allah ciptakan dalam manusia. Maka apabila manusia melakukan kebaikan memberi makanan, dia menggunakan nikmat Allah. Allah bukan sahaja memberi makanan kepada manusia, tetapi Allah memberikan kepada sebahagian manusia kemampuan untuk menjadi sebab pemberian makanan kepada manusia lain.
Lafaz يُطْعِمُ juga boleh mengingatkan manusia kepada perbezaan antara nikmat dan pemilik nikmat. Makanan yang sedap mungkin membuat manusia tertumpu kepada rasa. Tetapi rasa itu sendiri diciptakan Allah. Lidah diciptakan Allah. Deria rasa diciptakan Allah. Bahan makanan diciptakan Allah. Keupayaan tubuh menikmati makanan diciptakan Allah. Maka kesedapan makanan tidak sepatutnya membuat manusia lupa kepada Pemberi. Sebaliknya, kesedapan menjadi sebab untuk bersyukur.
Apabila seseorang makan sesuatu yang tidak disukainya, dia juga perlu mengingati bahawa Allah masih memberi rezeki. Tidak semua makanan perlu menepati selera manusia. Keperluan kepada makanan lebih asas daripada kehendak terhadap jenis makanan tertentu. Manusia sering membezakan antara makanan mewah dan makanan sederhana, tetapi kedua-duanya tetap berada dalam makna وَهُوَ يُطْعِمُ. Allah memberi makan melalui makanan yang pelbagai. Nilai manusia tidak ditentukan oleh mahal atau murah makanan yang dimakannya.
Lafaz ini juga boleh direnungi dalam keadaan seseorang yang tidak mempunyai makanan yang mencukupi. Keadaan tersebut ialah ujian yang nyata dan boleh menjadi sangat berat. Masyarakat yang mempunyai kemampuan wajib membantu orang yang lapar. Memberi makanan kepada orang yang memerlukan merupakan perbuatan yang mulia. Tetapi pada masa yang sama, orang yang menerima bantuan perlu mengetahui bahawa Allah ialah Pemberi rezeki, sedangkan manusia yang memberikan bantuan hanyalah sebab. Dengan itu, hati penerima tidak perlu menghinakan dirinya kepada pemberi. Dia boleh berterima kasih kepada manusia tetapi tetap mengangkat hati kepada Allah.
Begitu juga orang yang memberi bantuan tidak boleh menggunakan makanan sebagai alat untuk menguasai manusia. Jika Allah memberi kepadanya kemampuan, dia hendaklah menyedari bahawa dia sendiri menerima rezeki daripada Allah. Dia bukan pemilik mutlak rezeki. Dia hanya memegang amanah dan menggunakan sebab yang Allah berikan. Kesedaran ini boleh melahirkan keikhlasan. Dia memberi kerana Allah, bukan kerana mahu menjadikan orang lain hamba kepadanya.
Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ juga mengandungi pengajaran bahawa manusia tidak boleh memandang makanan sebagai perkara remeh. Makanan adalah nikmat yang sangat besar. Apabila seseorang makan tiga kali sehari, dia mungkin tidak lagi merasakan keajaiban nikmat tersebut kerana terlalu biasa. Tetapi kebiasaan tidak menghilangkan nilai nikmat. Setiap kali makanan sampai kepada tubuh, Allah masih memberi. Setiap kali seseorang dapat mengunyah, menelan dan mencerna, Allah masih memberi. Setiap kali seseorang bangun dan mempunyai makanan, Allah masih memberi.
Maka orang yang memahami وَهُوَ يُطْعِمُ akan mempunyai hubungan yang lebih mendalam dengan syukur. Dia tidak hanya bersyukur apabila mendapat makanan yang mahal. Dia bersyukur terhadap nasi yang sederhana. Dia bersyukur terhadap air yang diminum. Dia bersyukur terhadap kemampuan makan. Dia bersyukur terhadap kesihatan. Dia bersyukur terhadap orang yang menjadi sebab menyediakan makanan. Tetapi akhirnya dia mengembalikan seluruh syukur kepada Allah sebagai Pemberi yang sebenar.
Dalam masa yang sama, lafaz ini tidak mengajar manusia untuk menjadikan makanan sebagai tujuan hidup. Allah memberi makan supaya manusia dapat hidup, dan kehidupan mempunyai tujuan yang lebih tinggi daripada sekadar makan. Makanan ialah keperluan tubuh, bukan matlamat terakhir kewujudan manusia. Manusia makan untuk hidup, bukan hidup hanya untuk makan. Allah memberikan rezeki agar manusia dapat menjalani kehidupan yang diamanahkan kepadanya. Oleh itu, nikmat makanan sepatutnya membantu manusia melaksanakan tanggungjawab, bukan menjadikannya lalai.
Lafaz يُطْعِمُ juga menunjukkan bahawa Allah memberikan rezeki melalui pelbagai jalan yang tidak semestinya sama bagi setiap manusia. Ada yang menerima melalui pekerjaan. Ada yang melalui perniagaan. Ada yang melalui pertanian. Ada yang melalui bantuan keluarga. Ada yang melalui sedekah. Ada yang melalui hasil usaha yang lain. Ada yang diberi rezeki melalui warisan. Semua ini ialah sebab. Perbezaan jalan rezeki tidak mengubah bahawa Allah ialah Pemberi. Maka manusia tidak boleh menghina jalan rezeki yang halal hanya kerana berbeza daripada jalan yang dia lalui.
Begitu juga seseorang tidak boleh terlalu mengagungkan dirinya kerana dia menjadi sebab rezeki orang lain. Seorang majikan mungkin menggaji pekerja. Dia memang menjadi sebab pekerja menerima pendapatan. Tetapi majikan itu sendiri adalah makhluk yang Allah jadikan sebagai sebab. Dia tidak boleh mendakwa bahawa dia menciptakan rezeki pekerjanya. Rezeki itu berada dalam kerajaan Allah. Majikan perlu menunaikan amanah dengan adil. Pekerja pula perlu menjalankan tanggungjawabnya. Semua pihak berada di bawah وَهُوَ يُطْعِمُ.
Lafaz ini juga membetulkan konsep “aku yang menanggung”. Dalam kehidupan manusia, seseorang boleh menanggung keluarga dalam makna tanggungjawab. Tetapi secara hakikat, Allah ialah Pemberi rezeki. Seorang suami menanggung isteri dan anak-anaknya sebagai amanah yang Allah letakkan atas bahunya. Dia membeli makanan, menyediakan tempat tinggal dan memenuhi keperluan. Namun dia bukan Pencipta rezeki. Dia hanya menjalankan sebab yang Allah tetapkan. Kesedaran ini boleh menghilangkan kesombongan dalam memberi nafkah.
Begitu juga seorang ibu yang menyediakan makanan untuk anak. Dia melakukan tugas yang mulia. Tetapi makanan itu berasal daripada rezeki Allah. Dia menggunakan kemampuan yang Allah berikan. Maka وَهُوَ يُطْعِمُ tidak merendahkan peranan ibu, bahkan meletakkan peranan ibu pada tempat yang benar: ibu ialah sebab yang Allah muliakan dalam penyampaian rezeki. Dengan cara ini, penghormatan kepada manusia tidak perlu dibina atas dakwaan bahawa manusia mempunyai kuasa ketuhanan.
Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ juga memberi gambaran tentang luasnya pemberian Allah kepada makhluk yang tidak pernah menghitung jumlah nikmat satu demi satu. Manusia makan begitu banyak kali sepanjang hidup. Setiap kali makan, dia memerlukan makanan baru. Jika seseorang cuba menghitung berapa banyak hidangan yang dia makan sejak kecil, jumlahnya sangat banyak. Allah terus memberikan sebab rezeki. Ini menggambarkan bahawa pemberian Allah kepada manusia bukan satu kejadian terpencil, tetapi berlangsung sepanjang hidup.
Apabila manusia tua dan kemampuan tubuhnya berubah, keperluan makan juga berubah. Allah mengatur kehidupan manusia pada setiap peringkat. Bayi memerlukan makanan tertentu. Kanak-kanak memerlukan makanan untuk pertumbuhan. Orang dewasa memerlukan makanan untuk tenaga. Orang tua mungkin memerlukan makanan yang lebih sesuai dengan keadaan tubuh. Semua ini menunjukkan bahawa Allah mengetahui keperluan makhluk. وَهُوَ يُطْعِمُ tetap berlaku dalam pelbagai bentuk kehidupan.
Lafaz ini juga boleh menjadi penawar kepada rasa terlalu yakin kepada kemampuan diri. Manusia mungkin berkata, “Aku mempunyai pekerjaan, aku mempunyai simpanan, aku mempunyai perniagaan, aku mempunyai keluarga yang membantu.” Semua itu baik sebagai sebab. Tetapi jangan sampai hati berkata bahawa kerana semua sebab itu ada, maka dia tidak memerlukan Allah. Sebab boleh hilang. Wang boleh berkurang. Pekerjaan boleh berubah. Perniagaan boleh mengalami kerugian. Manusia boleh meninggal. Tetapi Allah tetap Pemberi rezeki. Maka hati perlu bergantung kepada Allah sambil tangan menggunakan sebab.
Inilah keseimbangan antara tawakal dan ikhtiar yang dapat difahami daripada lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ. Allah memberi makan, tetapi Allah juga menciptakan manusia yang mencari makanan. Allah memberi rezeki, tetapi Allah juga menciptakan pekerjaan dan usaha. Allah menciptakan hasil, tetapi Allah juga menciptakan sebab. Tidak ada pertentangan antara pengakuan bahawa Allah memberi rezeki dengan kewajipan manusia berusaha. Bahkan usaha itu sendiri sebahagian daripada sebab yang Allah ciptakan.
Perlu juga difahami bahawa Allah memberi makan tidak semestinya bermaksud Allah memberikan kepada setiap orang apa sahaja makanan yang mereka inginkan. Rezeki ialah apa yang Allah berikan menurut hikmah dan kehendak-Nya. Ada manusia hidup dengan makanan yang sederhana. Ada yang mempunyai makanan yang banyak. Ada yang diuji dengan kekurangan. Ada yang diuji dengan kelimpahan. Semua keadaan ini mempunyai hikmah yang tidak semestinya manusia ketahui secara terperinci. Tetapi prinsip yang tidak berubah ialah Allah ialah Pemberi rezeki.
Oleh itu, seseorang tidak boleh mengukur kasih sayang Allah hanya dengan banyaknya makanan yang dimiliki. Banyak makanan bukan bukti mutlak bahawa seseorang paling dicintai Allah. Sedikit makanan bukan bukti bahawa Allah membenci seseorang. Rezeki dunia ialah medan ujian. Ada orang diuji dengan kekayaan dan ada yang diuji dengan kekurangan. Yang penting ialah bagaimana manusia berhadapan dengan pemberian Allah. Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ menetapkan Pemberi, sedangkan penerima diuji dengan cara menerima.
Lafaz ini juga boleh menjadi asas kepada larangan membazir. Jika makanan datang daripada Allah, manusia tidak boleh memperlakukannya seolah-olah ia tidak bernilai. Membazir makanan bererti mensia-siakan nikmat. Seseorang yang mengetahui Allah memberi makan sepatutnya lebih menghargai makanan. Dia mengambil sekadar yang diperlukan, menjaga makanan dan berkongsi apabila mempunyai lebihan. Syukur terhadap pemberian Allah mempunyai kesan pada cara manusia menggunakan makanan.
Namun menghargai makanan tidak bermakna menganggap makanan mempunyai kuasa ketuhanan. Makanan tidak menyembuhkan secara mutlak dengan kuasanya sendiri. Makanan ialah sebab. Allah ialah Pencipta sebab dan akibat. Seseorang boleh mengambil makanan untuk mendapatkan tenaga, tetapi dia tetap mengetahui bahawa Allah yang menjadikan tubuh menerima manfaat tersebut. Ini adalah cara memahami sebab tanpa terjerumus kepada pergantungan mutlak kepada sebab.
Lafaz يُطْعِمُ juga menunjukkan bahawa Allah memberikan kepada makhluk sesuatu yang sesuai dengan keperluan mereka. Tumbuh-tumbuhan mempunyai cara mendapatkan nutrien. Haiwan mempunyai makanan yang sesuai. Manusia mempunyai makanan yang sesuai. Allah menciptakan pelbagai jenis makanan dengan pelbagai bentuk, rasa, tekstur dan khasiat. Kepelbagaian makanan menunjukkan keluasan ciptaan Allah. Tetapi semua itu tetap kembali kepada satu Pemberi: Allah.
Manusia boleh mengubah bahan makanan menjadi pelbagai hidangan, tetapi manusia tidak menciptakan asal bahan tersebut. Gandum boleh menjadi roti. Beras boleh menjadi nasi. Buah boleh menjadi jus. Susu boleh menjadi pelbagai produk makanan. Manusia mengolah bahan yang Allah ciptakan. Maka walaupun manusia mempunyai kemampuan memasak dan memproses makanan, dia tidak keluar daripada makna bahawa Allah ialah Pemberi makanan. Manusia hanya menggunakan ciptaan Allah.
Ini juga menunjukkan bahawa teknologi makanan tidak menghapuskan kebergantungan kepada Allah. Manusia boleh menghasilkan makanan dengan teknologi moden, tetapi bahan, tenaga, hukum fizik, tubuh manusia dan seluruh sistem masih berada dalam ciptaan Allah. Kemampuan manusia mengolah sesuatu tidak menjadikannya pencipta mutlak. Dia tetap berada dalam alam yang Allah ciptakan.
Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ juga mengajar manusia supaya tidak menjadikan makanan sebagai satu-satunya ukuran rezeki. Rezeki Allah lebih luas daripada makanan, tetapi makanan menjadi contoh paling jelas tentang pemberian kerana manusia tidak boleh hidup tanpa makan. Apabila seseorang memahami contoh yang paling asas ini, dia boleh memahami bahawa banyak lagi nikmat yang dia terima daripada Allah. Nafas, air, kesihatan, tempat tinggal, ilmu, keselamatan dan pelbagai kemudahan semuanya berada dalam rangkaian pemberian Allah.
Namun dalam konteks lafaz ini, makanan tetap menjadi pusat perhatian. Jangan mengembangkan makna sehingga hilang fokus. Allah memberi makan. Itulah asasnya. Daripada asas ini lahir makna bahawa Allah menyediakan rezeki dan makhluk berhajat kepada-Nya. Setiap huraian yang lebih jauh mesti kembali kepada hakikat ini.
Perkataan يُطْعِمُ juga menunjukkan perbuatan yang aktif. Allah bukan sekadar mempunyai kuasa memberi makan tetapi al-Quran menyandarkan perbuatan itu kepada-Nya. Ini memberikan gambaran bahawa rezeki yang sampai kepada makhluk berada dalam tadbiran Allah. Allah bukan pencipta yang meninggalkan ciptaan tanpa pengurusan. Pemberian makanan menjadi salah satu gambaran bagaimana Allah mengurus kehidupan makhluk. Dia menciptakan makhluk, kemudian Dia menyediakan keperluan makhluk menurut kehendak-Nya.
Apabila manusia memahami Allah sebagai Pemberi makan, dia juga memahami bahawa keperluan makhluk tidak terlepas daripada ilmu Allah. Seekor haiwan yang mencari makanan berada dalam pengetahuan Allah. Seorang bayi yang memerlukan susu berada dalam pengetahuan Allah. Seorang manusia yang kelaparan berada dalam pengetahuan Allah. Ini tidak bermaksud manusia boleh berhenti berusaha, tetapi ia memberikan ketenangan bahawa keperluan dirinya diketahui oleh Allah.
Ketenangan ini sangat penting apabila manusia berhadapan dengan ketidakpastian rezeki. Dia mungkin tidak tahu dari mana makanan akan datang minggu depan. Dia mungkin tidak tahu bagaimana urusan kewangannya akan berkembang. Tetapi dia tahu siapa Pemberi rezeki. Mengetahui Pemberi lebih penting daripada mengetahui semua jalan pemberian. Jalan boleh berubah, tetapi Pemberi tidak berubah. Sebab boleh berbeza, tetapi Allah tetap Allah.
Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ juga membentuk rasa kehambaan yang sangat kuat kerana manusia sentiasa berada pada kedudukan penerima. Walaupun manusia menjadi pemberi makanan kepada orang lain, dia sendiri tetap penerima makanan daripada Allah. Walaupun manusia mempunyai kekayaan, dia tetap memerlukan makanan. Walaupun manusia mempunyai banyak pekerja, dia tetap memerlukan makanan. Walaupun manusia menjadi pemimpin, dia tetap memerlukan makanan. Semua ini menunjukkan bahawa manusia tidak pernah keluar daripada kedudukan hamba yang berhajat.
Apabila manusia mengetahui dirinya sentiasa berhajat, dia akan lebih mudah tunduk kepada Allah. Dia tidak akan merasa dirinya bebas. Dia akan mengakui bahawa hidupnya bukan milik mutlak dirinya. Dia akan mengakui bahawa setiap nikmat yang ada padanya berasal daripada Allah. Dia akan lebih berhati-hati menggunakan nikmat. Dia akan lebih mudah bersyukur. Semua ini ialah kesan memahami وَهُوَ يُطْعِمُ.
Pada masa yang sama, lafaz ini juga mengajar manusia supaya tidak menghina orang yang menerima makanan. Orang yang lapar mungkin berada dalam keadaan lemah, tetapi dia tetap hamba Allah. Allah boleh memberi makanan melalui tangan seseorang yang lebih kaya kepada orang yang lebih miskin. Yang memberi bukan Tuhan dan yang menerima bukan manusia yang lebih rendah secara mutlak. Kedua-duanya sama-sama hamba Allah. Perbezaan hanyalah Allah menjadikan seorang sebagai sebab pemberian pada waktu tertentu dan seorang lagi sebagai penerima.
Maka memberi makan sepatutnya melahirkan rahmat, bukan kesombongan. Jika seseorang memberi makanan lalu mengungkitnya, dia telah merosakkan nilai pemberiannya. Dia perlu mengingati bahawa Allah boleh memberi rezeki kepada orang yang dibantunya melalui jalan lain. Bahkan Allah boleh menguji dirinya pula dengan keperluan. Semua manusia berhajat kepada Allah. وَهُوَ يُطْعِمُ tidak memberikan ruang kepada kesombongan makhluk.
Lafaz ini juga mempunyai hubungan dengan hakikat bahawa makanan yang manusia peroleh akhirnya menjadi sebahagian daripada tubuhnya. Tubuh manusia sentiasa berubah dan memerlukan bekalan. Makanan memberikan bahan dan tenaga yang diperlukan oleh tubuh. Tetapi tubuh itu sendiri diciptakan Allah. Proses biologi yang berlaku selepas makan juga diciptakan Allah. Manusia boleh mempelajari proses tersebut, tetapi dia tidak menciptakannya. Maka ilmu tentang pemakanan sepatutnya membawa manusia kepada rasa kagum terhadap ciptaan Allah, bukan kepada pengingkaran terhadap Pencipta.
Walaupun manusia mengetahui secara terperinci bagaimana makanan dicerna, pengetahuan itu tidak menghapuskan makna وَهُوَ يُطْعِمُ. Mengetahui mekanisme tidak bermakna mengetahui seluruh hakikat penciptaan. Manusia boleh menerangkan proses, tetapi siapa yang menciptakan tubuh yang mampu menjalankan proses itu? Siapa yang menciptakan makanan? Siapa yang menciptakan hukum yang membolehkan proses tersebut berlaku? Semua kembali kepada Allah.
Dengan itu, lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ boleh menjadi asas kepada renungan terhadap ilmu sains tanpa menjadikan sains sebagai tafsiran yang menggantikan wahyu. Ilmu sains boleh menerangkan bagaimana makanan tumbuh, bagaimana tubuh memproses makanan dan bagaimana tenaga diperoleh. Tetapi wahyu memberitahu bahawa Allah ialah Pemberi makanan. Kedua-duanya tidak perlu dicampur sehingga makna wahyu dipaksa mengikuti teori yang berubah. Yang tetap ialah Allah memberi makan. Mekanisme yang diketahui manusia boleh berkembang, tetapi hakikat ketuhanan tidak berubah.
Lafaz يُطْعِمُ juga menunjukkan bahawa makanan bukan sekadar benda yang wujud, tetapi nikmat yang sampai kepada makhluk. Sebiji buah yang tergantung pada pokok belum menjadi makanan bagi seseorang sehingga Allah mengatur sebab ia sampai kepada manusia. Manusia perlu mengambil, membersihkan, memproses dan memakannya. Semua proses tersebut mempunyai sebab. Tetapi keseluruhan rangkaian tetap berada dalam pemberian Allah. Oleh itu, “Allah memberi makan” tidak semestinya bermaksud makanan jatuh terus dari langit ke tangan manusia. Allah boleh memberi makan melalui rangkaian sebab yang panjang.
Inilah perkara yang perlu difahami dengan baik supaya tidak berlaku salah faham terhadap tawakal. Allah sering memberi sesuatu melalui sebab. Jika seorang manusia lapar lalu orang lain memberikan makanan kepadanya, itu ialah cara Allah memberi makan melalui sebab manusia tersebut. Jika seseorang bekerja lalu mendapat gaji, itu ialah salah satu cara Allah memberikan rezeki. Jika seseorang menanam lalu menuai, itu juga salah satu cara Allah memberikan makanan. Cara pemberian berbeza, tetapi Pemberi tetap Allah.
Oleh itu, seseorang yang memahami lafaz ini tidak perlu menolak manusia sebagai sebab. Dia cuma tidak boleh memberikan kepada manusia kedudukan sebagai Pemberi mutlak. Jika seseorang berkata, “Ayah saya memberi saya makan,” itu benar pada makna sebab. Jika dia berkata, “Allah memberi saya makan melalui ayah saya,” itu lebih lengkap dari sudut tauhid. Jika dia menyangka ayahnya mempunyai kuasa mutlak atas rezekinya tanpa Allah, maka dia telah menyimpang daripada hakikat yang ditegaskan oleh lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ.
Perkara yang sama berlaku kepada majikan. Majikan memberi gaji. Tetapi Allah memberi rezeki melalui gaji tersebut. Pelanggan membeli barang. Tetapi Allah memberi rezeki melalui pelanggan tersebut. Pemerintah membuka peluang. Tetapi Allah memberi rezeki melalui peluang itu. Semua manusia adalah sebab. Allah ialah Pemberi. Dengan pemahaman ini, hati tidak terlalu mengagungkan sebab dan tidak pula menghina sebab.
Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ juga menunjukkan bahawa Allah memberi makan tanpa bergantung kepada makhluk sebagai pencipta rezeki. Makhluk boleh menjadi alat atau sebab, tetapi Allah tidak berhajat kepada alat tersebut untuk memiliki qudrat. Jika satu sebab hilang, Allah boleh menciptakan sebab lain. Ini tidak bermaksud kita boleh mengetahui bila dan bagaimana Allah akan memberikan rezeki, tetapi ia menetapkan bahawa qudrat Allah tidak terhad kepada satu saluran rezeki.
Maka seseorang yang kehilangan pekerjaan tidak sepatutnya mengatakan secara mutlak bahawa rezekinya telah ditutup. Sebab tertentu telah hilang, tetapi Allah tidak kehilangan qudrat memberi rezeki. Seseorang yang mengalami kerugian perniagaan mungkin kehilangan satu sumber, tetapi Allah tetap Pemberi. Seseorang yang bergantung kepada seorang manusia lalu manusia itu meninggal dunia perlu sedar bahawa manusia tersebut bukan Pemberi mutlak. Allah masih hidup dan tidak mati. Pemberian Allah tidak bergantung kepada kehidupan makhluk tertentu.
Lafaz ini juga mengajar manusia supaya tidak menjadikan makhluk sebagai tempat ketakutan yang melampaui batas kerana rezeki. Seseorang mungkin takut dimarahi majikan sehingga melakukan perkara haram kerana menyangka jika dia kehilangan pekerjaan, dia pasti tidak akan makan. Tetapi makna وَهُوَ يُطْعِمُ mengajar bahawa rezeki berada di tangan Allah. Ini tidak bermakna seseorang boleh sengaja kehilangan pekerjaan atau tidak menjaga amanah. Sebaliknya, dia perlu bekerja dengan amanah tetapi tidak melakukan dosa kerana takut kehilangan rezeki. Allah ialah Pemberi makan.
Begitu juga dalam perniagaan, seseorang tidak boleh menipu kerana takut kehilangan pelanggan. Dia perlu berusaha mendapatkan pelanggan melalui cara halal. Jika dia yakin bahawa Allah ialah Pemberi rezeki, dia tidak perlu menggadaikan agama demi sebab rezeki. Rezeki bukan milik pelanggan. Rezeki bukan milik majikan. Rezeki milik Allah dari sudut hakikat pemberian. Makhluk hanya menjadi sebab.
Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ juga mengajar bahawa rezeki yang halal perlu dicari melalui jalan halal. Allah ialah Pemberi rezeki, tetapi manusia tidak boleh menggunakan pengakuan tersebut sebagai alasan mengambil harta orang lain. Jika seseorang mencuri makanan, dia tidak boleh berkata bahawa Allah memberi rezeki melalui jalan itu sebagai alasan untuk menghalalkan pencurian. Allah memberi rezeki dan Allah juga menetapkan hukum tentang cara memperoleh rezeki. Oleh itu, kebergantungan kepada Allah mesti berjalan bersama ketaatan kepada-Nya.
Makanan yang halal menjadi nikmat. Makanan yang haram pula tidak boleh dijadikan alasan dengan mengatakan semua makanan berasal daripada Allah. Memang semua benda berada dalam ciptaan Allah, tetapi Allah memerintahkan manusia membezakan antara halal dan haram. Maka pengakuan bahawa Allah memberi makan tidak membatalkan tanggungjawab syarak dalam mencari makanan. Bahkan pengakuan itu sepatutnya mendorong manusia mencari makanan dengan cara yang Allah redai.
Lafaz ini juga boleh direnungi pada keadaan orang yang menerima makanan daripada sumber yang tidak diketahuinya. Dia perlu berusaha memastikan halal apabila mampu. Tetapi kita tidak boleh mengembangkan perbahasan ini sehingga keluar daripada lafaz. Inti lafaz tetap bahawa Allah ialah Pemberi makanan. Cara manusia memperoleh makanan menjadi ujian terhadap ketaatan.
Perkataan يُطْعِمُ juga menunjukkan bahawa pemberian makanan mempunyai hubungan dengan kelangsungan hidup. Jika manusia tidak makan dalam tempoh yang panjang, tubuhnya menjadi lemah. Maka Allah memberi makan untuk mengekalkan kehidupan makhluk dalam tempoh yang Dia tentukan. Namun makanan bukan jaminan kehidupan mutlak. Seseorang boleh makan tetapi tetap mati. Ini menunjukkan bahawa makanan ialah sebab, bukan pemilik mutlak kehidupan. Allah ialah Pemberi makanan dan Allah juga yang menentukan tempoh kehidupan. Maka makanan tidak boleh menjadi Tuhan kepada manusia.
Seseorang boleh mempunyai makanan yang paling baik tetapi tetap tidak mampu melanjutkan hidup melebihi apa yang Allah tetapkan. Ini mengajar bahawa nikmat makanan mempunyai batas. Manusia makan untuk hidup, tetapi tidak makan untuk menjadi kekal. Allah memberi makan dalam kehidupan dunia sebagai sebahagian daripada sistem ciptaan. Manusia tetap akan mati. Oleh itu, nikmat makanan hendaklah digunakan untuk taat, bukan untuk melupakan bahawa kehidupan mempunyai penghujung.
Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ juga boleh membentuk rasa qanaah. Qanaah bukan bermaksud menolak usaha untuk memperbaiki kehidupan, tetapi menerima rezeki yang Allah berikan tanpa sentiasa memandang kepada apa yang ada pada orang lain dengan rasa tidak puas. Jika seseorang mengetahui Allah ialah Pemberi rezeki, dia akan lebih mudah bersyukur terhadap apa yang ada sambil terus berusaha. Dia tidak menganggap dirinya terlupakan oleh Allah hanya kerana rezekinya berbeza daripada orang lain.
Namun qanaah tidak bermakna menerima kemiskinan tanpa usaha apabila usaha mampu dilakukan. Allah menciptakan sebab. Manusia perlu berusaha. Tetapi selepas usaha, hati mengetahui bahawa hasil berada dalam tangan Allah. Inilah keseimbangan yang kuat dalam makna وَهُوَ يُطْعِمُ.
Perkataan يُطْعِمُ juga boleh mengingatkan kepada sifat Allah sebagai Rabb. Allah bukan sekadar mencipta manusia kemudian membiarkannya tanpa keperluan. Allah menyediakan rezeki. Makanan menjadi salah satu bentuk pemeliharaan kehidupan. Tetapi sekali lagi, jangan sempitkan lafaz kepada satu istilah teologi yang tidak disebut di sini. Fokusnya ialah perbuatan memberi makan. Allah memberi makan. Makhluk menerima makanan. Itu sudah cukup untuk menunjukkan rahmat dan kebergantungan makhluk kepada Allah.
Apabila manusia menyedari bahawa Allah memberi makan, dia akan melihat waktu makan sebagai peluang mengingat Allah. Sebelum makan dia menyebut nama Allah. Selepas makan dia memuji Allah. Ini bukan sekadar adat. Ia merupakan pengakuan bahawa makanan bukan hasil kuasa manusia semata-mata. Manusia memperoleh makanan melalui sebab, tetapi Pemberi rezeki ialah Allah. Dengan itu, perbuatan makan yang sangat biasa boleh menjadi ibadah apabila disertai niat dan syukur yang benar.
Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ juga menunjukkan bahawa nikmat yang berulang boleh menyebabkan manusia lalai. Sesuatu yang diterima setiap hari mudah dianggap biasa. Tetapi Allah menyebut perbuatan memberi makan supaya manusia kembali sedar bahawa makanan ialah pemberian. Jika manusia hanya menyedari nikmat ketika tidak mempunyai makanan, dia telah kehilangan banyak peluang untuk bersyukur. Seorang mukmin sepatutnya mengenal nikmat ketika ada, bukan hanya meratap ketika hilang.
Maka apabila seseorang duduk di hadapan makanan, dia boleh merenung: siapa yang menciptakan makanan ini? Siapa yang memberikan kemampuan kepadaku untuk memperolehnya? Siapa yang menciptakan tubuhku sehingga aku boleh memakannya? Siapa yang menciptakan orang yang menyediakan makanan? Siapa yang menciptakan jalan yang membawa makanan sampai kepadaku? Semua soalan ini membawa kepada satu hakikat: وَهُوَ يُطْعِمُ. Dia memberi makan.
Perhatikan juga bahawa Allah tidak mengatakan bahawa manusia “mencari makanan” sahaja. Manusia memang mencari makanan, tetapi al-Quran mengembalikan hasil pemberian kepada Allah. Ini menunjukkan bahawa usaha manusia bukan pencipta rezeki. Usaha ialah sebab. Allah ialah Pemberi. Perbezaan ini penting untuk menyucikan hati daripada kesombongan. Seseorang boleh berkata, “Aku bekerja keras sehingga aku mendapat makanan,” tetapi dia perlu sedar bahawa kemampuan bekerja, pekerjaan, tubuh, peluang dan hasil semuanya berada dalam ciptaan Allah.
Jika seseorang terlalu membanggakan usaha, dia mungkin lupa kepada Allah. Jika dia terlalu bergantung kepada usaha, dia mungkin kecewa apabila hasil tidak seperti yang diharapkan. Tetapi jika dia memahami وَهُوَ يُطْعِمُ, dia akan berusaha bersungguh-sungguh sambil mengetahui bahawa hasil akhir bukan milik mutlak dirinya. Ini memberikan ketenangan tanpa menghapuskan tanggungjawab.
Lafaz ini juga memberi pengajaran bahawa rezeki tidak semestinya kelihatan dalam bentuk wang. Kadang-kadang Allah memberi makan melalui makanan yang sudah tersedia. Kadang-kadang melalui orang yang memasak. Kadang-kadang melalui hasil tanaman. Kadang-kadang melalui pemberian orang lain. Kadang-kadang melalui pekerjaan. Semua itu bentuk sebab. Pemberian Allah boleh sampai melalui jalan yang sangat pelbagai. Oleh itu, manusia tidak patut mengehadkan rezeki hanya kepada satu bentuk.
Namun rezeki tetap bukan sesuatu yang manusia boleh tuntut sebagai hak mutlak daripada makhluk. Manusia boleh mempunyai hak syarie tertentu seperti nafkah dalam hubungan keluarga, upah daripada pekerjaan dan hak terhadap harta sendiri. Tetapi hak tersebut sendiri ditetapkan oleh Allah. Allah tetap Pemberi. Maka manusia hendaklah menunaikan hak orang lain kerana Allah memberi mereka hak tersebut. Orang yang memahami وَهُوَ يُطْعِمُ tidak akan menggunakan rezeki sebagai alat kezaliman.
Lafaz ini juga mempunyai makna yang mendalam terhadap hubungan antara orang kaya dan orang miskin. Orang kaya tidak boleh menganggap dirinya sebagai pencipta rezeki orang miskin. Dia hanya menjadi sebab Allah mengalirkan sebahagian rezeki kepada orang lain melalui dirinya. Orang miskin pula tidak perlu menganggap dirinya hina hanya kerana menerima bantuan. Dia menerima daripada Allah melalui sebab manusia. Kedua-duanya adalah hamba. Perbezaan hanya pada keadaan dan amanah.
Apabila seseorang memberi makanan kepada orang lapar, dia sebenarnya sedang menyambut satu peluang untuk menjadi sebab kebaikan. Allah boleh sahaja memberi makanan kepada orang itu melalui jalan lain, tetapi Allah memilih untuk menggunakan tangan manusia tersebut. Ini sepatutnya melahirkan rasa syukur kepada pemberi, bukan kesombongan. Dia sepatutnya berkata dalam hati bahawa Allah telah memilihnya menjadi sebab kebaikan. Dengan itu, pemberian menjadi ibadah.
Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ juga menunjukkan bahawa Allah memberi makan kepada makhluk walaupun makhluk tidak mampu menghitung seluruh nikmat tersebut. Manusia boleh menghitung jumlah hidangan tertentu, tetapi dia tidak mampu menghitung seluruh nikmat yang mengiringi makanan. Nikmat penglihatan, nikmat tangan, nikmat gigi, nikmat lidah, nikmat perut, nikmat usus, nikmat darah dan nikmat tenaga semuanya berkaitan dengan kemampuan menikmati makanan. Allah memberikan satu nikmat melalui banyak rangkaian nikmat yang lain.
Maka jika seseorang kehilangan salah satu nikmat tersebut, dia akan mengetahui betapa besar nikmat yang sebelum ini dianggap biasa. Orang yang sakit mungkin sukar makan. Orang yang kehilangan gigi mungkin sukar mengunyah. Orang yang mempunyai masalah tertentu mungkin perlu makanan yang berbeza. Ini semua menunjukkan bahawa bukan makanan sahaja yang menjadi nikmat. Kemampuan menikmati makanan juga merupakan nikmat Allah. Maka وَهُوَ يُطْعِمُ boleh direnungi dalam keluasan pemberian yang mengiringi makanan.
Tetapi jangan pula seseorang menganggap bahawa setiap penyakit atau kesukaran makan mesti dijelaskan dengan sebab tertentu yang tidak ada dalil. Yang pasti ialah Allah mengetahui keadaan hamba-Nya dan segala sesuatu berlaku dalam ciptaan-Nya. Hikmah khusus setiap keadaan mungkin tidak diketahui. Kita tidak perlu mereka-reka. Cukup dengan menetapkan bahawa Allah ialah Pemberi makanan dan manusia ialah makhluk yang berhajat.
Lafaz ini juga menjadi hujah bahawa Allah tidak memerlukan makhluk untuk menyempurnakan kewujudan-Nya. Makhluk perlu makan. Allah tidak makan. Makhluk memerlukan makanan untuk terus hidup dalam keadaan duniawi. Allah tidak bergantung kepada makanan. Maka Allah ialah al-Ghani, Yang Maha Kaya daripada makhluk, sedangkan makhluk ialah fakir kepada-Nya. Walaupun lafaz al-Ghani tidak disebut dalam potongan ini, makna kebergantungan itu sangat jelas daripada perbezaan antara يُطْعِمُ dan makan.
Apabila manusia memahami perkara ini, dia tidak akan menganggap Allah seperti manusia yang perlu makan kemudian menjadi kuat. Allah tidak mendapat kekuatan daripada makanan. Allah memberi makan kepada makhluk yang memerlukan kekuatan. Ini merupakan perbezaan yang sangat besar. Manusia makan kerana memerlukan. Allah memberi makan kerana Dia Pemberi. Manusia menerima nikmat. Allah tidak menerima nikmat daripada makhluk.
Lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ juga menunjukkan bahawa pemberian Allah kepada makhluk tidak menjadikan Allah berada dalam keadaan kekurangan. Manusia mempunyai bekalan yang terhad. Jika seseorang mempunyai satu roti lalu memberikannya kepada orang lain, roti itu berpindah dan bekalannya berkurang. Tetapi kerajaan Allah tidak seperti kerajaan makhluk. Allah memberi rezeki kepada makhluk tanpa menjadi miskin kerana pemberian tersebut. Ini menunjukkan kesempurnaan kekayaan Allah.
Namun kita tidak boleh membayangkan “memberi” Allah seperti cara manusia memberi. Allah memberi dengan cara yang sesuai dengan keagungan-Nya. Kita mengetahui makna memberi makan, tetapi kita tidak menyerupakan perbuatan Allah dengan perbuatan manusia. Ini sama seperti menetapkan sifat-sifat Allah yang disebut dalam wahyu tanpa menyerupakan-Nya dengan makhluk. Makna ditetapkan, kaifiyyah tidak disamakan.
Oleh itu, وَهُوَ يُطْعِمُ merupakan lafaz yang sangat kaya dari sudut aqidah. Ia menetapkan Allah sebagai Pemberi makanan. Ia menetapkan makhluk sebagai penerima. Ia menunjukkan kebergantungan makhluk. Ia menolak keperluan Allah kepada makanan. Ia menunjukkan keluasan rezeki Allah. Ia mengajar tawakal. Ia mengajar syukur. Ia mengajar penggunaan sebab. Ia mengajar agar tidak menyembah sebab. Ia mengajar agar tidak sombong ketika memberi. Ia mengajar agar tidak hina ketika menerima. Semua itu berpunca daripada satu hakikat yang sangat jelas: Allah memberi makan.
Jika seseorang benar-benar menghayati lafaz ini, maka waktu makan tidak lagi menjadi perkara yang kosong daripada makna ubudiyyah. Dia makan dengan nama Allah. Dia mengakui makanan daripada Allah. Dia menggunakan makanan untuk mendapatkan kekuatan dalam perkara yang Allah redai. Dia bersyukur selepas makan. Dia tidak membazir. Dia tidak sombong. Dia tidak menghina orang yang kurang. Dia tidak menganggap dirinya pencipta rezeki. Dia tidak terlalu takut kepada makhluk kerana rezeki. Dia menggunakan sebab, tetapi hatinya kepada Allah.
Akhirnya, وَهُوَ يُطْعِمُ hendaklah difahami dengan satu kesedaran yang teguh: makhluk hidup kerana Allah menyediakan sebab-sebab kehidupan. Makanan hanyalah satu daripada keperluan manusia, tetapi ia merupakan contoh yang sangat nyata tentang kefakiran makhluk. Manusia boleh berusaha mendapatkan makanan, tetapi dia tidak menciptakan rezeki. Manusia boleh menyediakan makanan untuk orang lain, tetapi dia tidak menjadi Pemberi mutlak. Manusia boleh menyimpan makanan, tetapi dia tidak menguasai masa depan secara mutlak. Allah sahaja ialah Pemberi yang hakiki.
Apabila seorang mukmin mengucapkan الحمد لله, dia tidak sepatutnya melihat hanya kepada makanan yang berada di hadapannya. Dia perlu melihat kepada Pemberi makanan. Apabila dia menerima rezeki melalui manusia, dia berterima kasih kepada manusia dan memuji Allah. Apabila dia mengalami kekurangan, dia berusaha mencari jalan yang halal dan terus berharap kepada Allah. Apabila dia mempunyai lebihan, dia berkongsi dengan orang yang memerlukan. Apabila dia mempunyai kekayaan, dia tidak menyangka kekayaan itu menjadikannya bebas daripada Allah. Semua keadaan kembali kepada وَهُوَ يُطْعِمُ.
Inilah kedalaman lafaz tersebut. Allah ialah Dia yang memberi makan. Makhluk ialah mereka yang memerlukan makanan. Allah tidak menjadi penerima makanan. Allah tidak berhajat kepada makanan. Allah tidak memerlukan makhluk untuk menciptakan rezeki. Makhluk pula tidak pernah terlepas daripada keperluan kepada Allah. Walaupun manusia memiliki harta, ilmu, kedudukan dan kemampuan, dia tetap memerlukan makanan. Dan makanan yang dimakannya tetap berada dalam sistem ciptaan Allah.
Maka lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ mematahkan kesombongan manusia dari akar yang sangat asas. Manusia yang paling kaya tetap makan. Manusia yang paling berkuasa tetap makan. Manusia yang paling berilmu tetap makan. Manusia yang paling terkenal tetap makan. Semua mereka sama-sama menerima makanan. Semua mereka sama-sama berhajat kepada Allah. Perbezaan kedudukan dunia tidak mengubah hakikat kehambaan. Allah ialah Pemberi, manusia ialah penerima.
Jika manusia memahami hakikat ini, dia akan lebih mudah tunduk kepada Allah. Dia akan mengetahui bahawa tidak ada satu saat pun dalam kehidupan yang dia boleh mengatakan, “Aku tidak memerlukan Allah.” Bahkan ketika makanan berada di hadapannya, dia masih memerlukan Allah untuk dapat menikmatinya. Ketika perut kenyang, dia masih memerlukan Allah. Ketika tubuh kuat, dia masih memerlukan Allah. Ketika harta banyak, dia masih memerlukan Allah. Keperluan itu tidak pernah terputus kerana manusia tidak pernah berhenti menjadi makhluk.
Maka وَهُوَ يُطْعِمُ bukan sekadar memberitahu bahawa Allah menyediakan makanan. Ia mengajar manusia tentang siapa yang memberi dan siapa yang menerima. Ia mengajar manusia tentang siapa yang berhajat dan siapa yang tidak berhajat. Ia mengajar manusia tentang sebab dan Pencipta sebab. Ia mengajar manusia tentang rezeki dan tawakal. Ia mengajar manusia tentang syukur dan kehambaan. Ia mengajar manusia supaya melihat tangan manusia yang memberi tanpa melupakan Allah yang memberikan kemampuan kepada tangan tersebut untuk memberi.
Semakin dalam seseorang merenungi lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ, semakin jelas kepadanya bahawa seluruh kehidupan manusia berdiri atas nikmat Allah. Makanan hanyalah salah satu pintu untuk melihat hakikat tersebut. Daripada makanan manusia mendapat tenaga. Dengan tenaga dia bergerak. Dengan gerakan dia bekerja. Dengan kerja dia memperoleh sebab rezeki. Dengan rezeki dia membeli makanan. Tetapi pada setiap peringkat terdapat nikmat Allah. Allah menciptakan tubuh, kemampuan, makanan, sebab dan hasil. Maka seluruh rangkaian tersebut akhirnya kembali kepada satu Pemberi.
Oleh itu, jangan melihat makanan hanya sebagai sesuatu yang berada di atas meja. Lihat makanan sebagai nikmat yang mengandungi pengakuan terhadap kehambaan. Jangan melihat rezeki hanya sebagai jumlah wang. Lihat rezeki sebagai pemberian Allah melalui pelbagai sebab. Jangan melihat manusia sebagai sumber mutlak. Lihat manusia sebagai sebab yang Allah gunakan. Jangan melihat usaha sebagai pencipta hasil. Lihat usaha sebagai sebab yang Allah izinkan. Jangan melihat kelimpahan sebagai bukti kebebasan daripada Allah. Lihat kelimpahan sebagai ujian. Jangan melihat kekurangan sebagai tanda Allah tidak mampu memberi. Lihat kekurangan sebagai keadaan yang tetap berada di bawah ilmu dan hikmah Allah.
Dan jangan sekali-kali memahami وَهُوَ يُطْعِمُ sebagai alasan untuk meninggalkan usaha. Allah yang memberi makan juga menciptakan sebab untuk manusia mencari makanan. Manusia bekerja, berniaga, bertani, memasak dan saling membantu. Semua itu berada dalam sunnatullah. Tetapi di atas seluruh sebab tersebut tetap Allah. Inilah tauhid yang seimbang: tangan mengambil sebab, hati bergantung kepada Allah; manusia memberi makanan, tetapi Allah ialah Pemberi rezeki; manusia bekerja, tetapi Allah memberi hasil; manusia mencari, tetapi Allah yang mengurniakan.
Dengan demikian, lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ membawa manusia kepada pengenalan yang sangat mendalam tentang Allah sebagai Pemberi dan manusia sebagai hamba yang berhajat. Ia menanamkan syukur dalam kelimpahan, sabar dalam kekurangan, tawakal dalam ketidakpastian, tawaduk dalam kemampuan, kasih sayang dalam memberi dan kehambaan dalam menerima. Namun semua itu kembali kepada satu pusat makna yang tidak boleh dipisahkan daripada lafaz tersebut: Allah ialah Dia yang memberi makan.
Setiap suapan yang masuk ke dalam tubuh manusia merupakan satu peringatan bahawa dirinya tidak berdiri sendiri. Setiap hidangan merupakan satu nikmat yang Allah sampaikan melalui sebab yang Dia kehendaki. Setiap kali manusia dapat makan, dia menerima pemberian. Setiap kali dia mampu memberi makan kepada orang lain, dia sedang menggunakan pemberian Allah. Maka pemberi dan penerima kedua-duanya berada di bawah satu Pemberi yang sama. Allah ialah Pemberi makan. Allah ialah Pemberi rezeki. Allah ialah Pencipta makanan. Allah ialah Pencipta manusia yang memerlukan makanan. Dan Allah tidak memerlukan makanan.
Inilah makna yang sepatutnya hidup dalam hati ketika lafaz وَهُوَ يُطْعِمُ dibaca. Bukan sekadar “Dia memberi makan” sebagai terjemahan yang pendek, tetapi “Dia, Allah, ialah pihak yang memberi makan kepada makhluk-Nya, menyediakan rezeki mereka, mengadakan makanan bagi mereka dan menjadikan sebab-sebab makanan sampai kepada mereka, sedangkan Dia sendiri tidak berhajat kepada makanan sebagaimana makhluk berhajat kepadanya.” Apabila makna ini benar-benar difahami, manusia akan mengenal kelemahan dirinya, mengenal keluasan pemberian Allah dan mengenal bahawa setiap nikmat makanan akhirnya membawa kepada satu hakikat: makhluk sentiasa berhajat kepada Allah, sedangkan Allah tidak berhajat kepada makhluk.
asas
asa
asas
https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/1245256283726906712?hl=en
