Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ... (Al-An'am:14)
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am قُلْ أَغَيْرَ ٱللَّهِ ... (Al-An'am:14) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... أَتَّخِذُ وَلِيًّا ... (Al-An'am:14) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ... (Al-An'am:14) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... وَهُوَ يُطْعِمُ ... (Al-An'am:14) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... وَلَا يُطْعَمُۗ ... (Al-An'am:14) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... قُلْ إِنِّىٓ أُمِرْتُ ... (Al-An'am:14) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَۖ ... (Al-An'am:14) / edit
- Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ (Al-An'am:14) / edit
قُلْ أَغَيْرَ ٱللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا فَاطِرِ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَهُوَ يُطْعِمُ وَلَا يُطۡعَمُۗ قُلْ إِنِّيٓ أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسۡلَمَۖ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ﴿سورة الأنعام آية ١٤﴾.
Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ... (Al-An'am:14)
Lafaz فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ merupakan satu lafaz yang sangat besar kandungan maknanya kerana ia menghubungkan pengenalan terhadap Allah dengan hakikat asal kejadian langit dan bumi. Allah menyebut diri-Nya sebagai فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ, iaitu Yang Mengadakan, Yang Menciptakan dan Yang Memulakan penciptaan langit dan bumi tanpa didahului oleh pencipta yang lain bagi penciptaan tersebut. Lafaz فَاطِرِ bukan sekadar membawa pengertian bahawa Allah menciptakan sesuatu selepas sesuatu yang lain telah tersedia, bahkan pada lafaz ini terdapat pengertian permulaan kejadian, pengadaan daripada tiada kepada ada, pembukaan sesuatu pada asal penciptaannya dan penzahiran sesuatu daripada ketiadaan kepada kewujudan dengan kehendak dan qudrat Allah. Oleh sebab itu, apabila lafaz ini disebut dalam konteks pengenalan terhadap Allah, ia bukan sekadar memberikan maklumat bahawa Allah pernah menciptakan langit dan bumi, tetapi menetapkan bahawa kewujudan langit dan bumi pada asalnya berdiri atas perbuatan Allah sebagai Pencipta Yang Mengadakan. Langit tidak mencipta dirinya sendiri. Bumi tidak mengadakan dirinya sendiri. Alam seluruhnya tidak berdiri atas dirinya sendiri. Apa yang ada setelah sebelumnya tidak ada memerlukan Yang Mengadakan. Maka lafaz فَاطِرِ membawa perhatian kepada asal kejadian, kepada permulaan kewujudan, kepada hubungan antara Yang Mencipta dengan makhluk yang diciptakan, dan kepada hakikat bahawa kewujudan makhluk bukan kewujudan yang berdiri dengan sendirinya.
Perkataan فَاطِرِ berasal daripada akar ف ط ر yang mempunyai hubungan dengan makna membelah, membuka, memulakan dan mengadakan sesuatu pada permulaannya. Dalam penggunaan bahasa Arab, lafaz فطر dapat digunakan bagi menunjukkan perbuatan membelah atau membuka sesuatu, tetapi apabila digunakan dalam konteks penciptaan, khususnya pada ungkapan فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ, makna yang sangat kuat ialah Yang Mengadakan langit dan bumi sejak asal penciptaannya. Perkataan فاطر merupakan ism fa'il, iaitu bentuk yang menunjukkan pelaku sesuatu perbuatan. Maka فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ bererti Allah ialah Yang melakukan perbuatan فطر terhadap langit dan bumi. Penggunaan ism fa'il di sini juga memberikan makna yang berkaitan dengan sifat perbuatan yang dinisbahkan kepada Allah, bukan sekadar satu kejadian yang terputus daripada pengenalan terhadap-Nya. Allah adalah فاطر, Yang Mengadakan. Langit dan bumi pula adalah sesuatu yang berada di bawah perbuatan penciptaan-Nya. Dengan demikian, lafaz tersebut membentuk hubungan yang sangat jelas antara al-Khaliq dan al-makhluq, antara Yang Mengadakan dengan yang diadakan, antara Yang mempunyai qudrat dengan yang menerima kewujudan melalui qudrat-Nya.
Apabila seseorang memahami lafaz فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ dengan sebenar-benar pemahaman, dia tidak lagi melihat langit dan bumi sebagai dua hakikat yang berdiri sendiri. Langit dan bumi ialah makhluk. Kewujudan kedua-duanya bukan kewujudan yang wajib pada zatnya. Kedua-duanya adalah sesuatu yang diadakan. Ada permulaan bagi kewujudan makhluk, sedangkan Allah tidak menjadi wujud kerana diadakan oleh sesuatu yang lain. Allah ialah al-Fatir, sedangkan langit dan bumi ialah makhluk yang difatirkan, yang diadakan dan diwujudkan oleh-Nya. Perbezaan antara kedua-duanya tidak boleh dihapuskan. Jika seseorang menyamakan Allah dengan makhluk dari sudut asal kewujudan, maka dia telah menghilangkan makna فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ. Allah ialah Pencipta, langit dan bumi ialah ciptaan. Allah ialah Yang Mengadakan, langit dan bumi ialah yang diadakan. Allah tidak berhajat kepada langit dan bumi untuk menjadi Allah, sedangkan langit dan bumi berhajat kepada Allah untuk terus wujud. Inilah salah satu makna tauhid yang sangat besar yang terkandung dalam lafaz ini.
Lafaz فَاطِرِ juga mempunyai kekuatan yang tersendiri apabila dibandingkan dengan sekadar mengatakan bahawa Allah mengetahui langit dan bumi atau Allah memiliki langit dan bumi. Pengetahuan Allah terhadap langit dan bumi memang benar, tetapi pengetahuan bukanlah makna yang sedang ditekankan oleh lafaz فاطر. Pemilikan Allah terhadap langit dan bumi juga benar, tetapi pemilikan bukanlah satu-satunya makna yang hendak ditonjolkan oleh lafaz ini. Lafaz فاطر membawa seseorang kembali kepada asal kewujudan. Siapakah yang mengadakan langit? Siapakah yang mengadakan bumi? Siapakah yang membuka permulaan kewujudan kedua-duanya? Siapakah yang menentukan bahawa sesuatu yang sebelumnya tidak ada menjadi ada? Jawapannya ialah Allah. Dengan demikian, lafaz ini mengajar manusia supaya tidak berhenti pada melihat sesuatu yang wujud, tetapi melihat hubungan kewujudan itu dengan Penciptanya. Manusia melihat langit, bumi, matahari, bulan, bintang, gunung, laut, manusia, haiwan dan tumbuh-tumbuhan, tetapi semuanya mempunyai satu persamaan: semuanya bukan pencipta bagi dirinya sendiri. Semuanya menerima kewujudan. Semuanya adalah makhluk. Yang mengadakan semuanya ialah Allah.
Perkataan السَّمَٰوَٰتِ pula menunjukkan langit-langit. Allah tidak menyebut satu langit sahaja dalam lafaz ini, tetapi menyebut السَّمَٰوَٰتِ dalam bentuk jamak. Ini membuka ruang perhatian manusia kepada keluasan ciptaan Allah. Langit-langit yang diciptakan Allah bukan sesuatu yang berada di luar pengetahuan dan qudrat-Nya. Allah ialah فاطر langit-langit tersebut. Segala keluasan, ketinggian, susunan, perbezaan dan keadaannya berada di bawah penciptaan Allah. Tidak ada satu bahagian daripada langit yang keluar daripada qudrat Allah. Tidak ada satu unsur daripada ciptaan langit yang menjadi pencipta bagi dirinya sendiri. Tidak ada satu makhluk yang mampu mendakwa bahawa ia telah mengadakan keseluruhan sistem kewujudan itu. Maka apabila manusia merenungi lafaz السَّمَٰوَٰتِ, dia sepatutnya semakin memahami bahawa kekuasaan Allah tidak terhad kepada perkara yang dekat dengan dirinya sahaja. Allah ialah Pencipta seluruh alam yang berada di atas dan di bawah manusia.
Lafaz وَٱلْأَرْضِ pula menggabungkan bumi dengan langit-langit dalam satu nisbah penciptaan. Bumi yang dipijak manusia, yang menjadi tempat hidup, tempat manusia makan, bergerak, bekerja dan mati, juga adalah makhluk Allah. Bumi bukan sekadar tempat yang tersedia dengan sendirinya. Bumi bukan sesuatu yang tidak memerlukan pencipta. Bumi bukan sesuatu yang menjadi sumber kewujudan bagi dirinya sendiri. Allah ialah فَاطِرُ ٱلْأَرْضِ sebagaimana Allah ialah فَاطِرُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ. Dengan menyebut langit dan bumi bersama-sama, al-Quran membawa perhatian kepada keseluruhan alam yang diketahui manusia sebagai alam atas dan alam bawah. Apa yang tinggi dan apa yang rendah, apa yang luas dan apa yang dekat, semuanya berada di bawah penciptaan Allah. Tiada satu pun daripada kedua-duanya menjadi sekutu bagi Allah dalam penciptaan.
Perkara yang sangat penting dalam memahami فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ialah membezakan antara Pencipta dengan makhluk. Perbezaan ini bukan sekadar perbezaan antara dua jenis benda. Ia merupakan perbezaan yang mutlak antara al-Khaliq dengan al-makhluq. Allah bukan sebahagian daripada alam. Langit bukan Allah. Bumi bukan Allah. Allah bukan langit dan Allah bukan bumi. Langit dan bumi ialah makhluk yang Allah adakan. Maka lafaz فاطر sendiri menjadi hujah terhadap segala bentuk fahaman yang mencampurkan antara Allah dengan makhluk sehingga tidak lagi dibezakan siapa Pencipta dan siapa yang diciptakan. Jika Allah ialah فاطر السماوات والأرض, maka langit dan bumi tidak mungkin menjadi zat Allah. Jika bumi ialah ciptaan Allah, maka bumi bukan Allah. Jika langit ialah ciptaan Allah, maka langit bukan Allah. Yang mencipta tidak sama dengan yang dicipta.
Hakikat ini juga penting ketika membicarakan tentang hubungan Allah dengan tempat, arah dan ruang makhluk. Langit dan bumi ialah ciptaan Allah. Oleh sebab itu, seseorang tidak boleh menjadikan sifat-sifat makhluk sebagai ukuran untuk memahami Allah. Allah tidak menjadi Tuhan kerana berada di dalam langit, dan Allah tidak menjadi Tuhan kerana bercampur dengan bumi. Allah ialah Pencipta langit dan bumi. Pencipta tidak bergantung kepada makhluk yang diciptakan-Nya. Makhluk memerlukan Pencipta, tetapi Pencipta tidak memerlukan makhluk. Jika manusia mengatakan bahawa Allah memerlukan langit untuk wujud, maka dia telah menafikan makna فاطر السماوات والأرض kerana sesuatu yang memerlukan ciptaan untuk wujud tidak lagi menjadi Pencipta yang berdiri sendiri. Allah tidak mengambil kewujudan daripada langit. Allah tidak menerima kewujudan daripada bumi. Allah tidak memerlukan alam untuk menjadi Allah.
Lafaz فاطر juga mengajar bahawa penciptaan bukan satu perbuatan yang dilakukan oleh makhluk secara bebas daripada Allah. Setiap makhluk yang mencipta sesuatu secara terhad sebenarnya menggunakan bahan, kemampuan, ilmu dan sebab-sebab yang Allah telah ciptakan. Manusia boleh membina rumah, tetapi manusia tidak menciptakan kayu, batu, besi dan hukum-hukum alam yang memungkinkan bangunan tersebut berdiri daripada tiada. Manusia boleh menghasilkan sesuatu daripada bahan yang tersedia, tetapi penciptaan manusia tetap terhad. Allah pula ialah فاطر السماوات والأرض. Allah mengadakan langit dan bumi pada asal kejadian kedua-duanya. Oleh itu, perbuatan manusia tidak boleh dibandingkan dengan perbuatan Allah. Manusia melakukan kerja terhadap sesuatu yang telah wujud, sedangkan Allah ialah Yang Mengadakan makhluk itu sendiri.
Di sini terdapat perbezaan penting antara makna mencipta secara mutlak dan membuat atau menghasilkan sesuatu daripada bahan yang telah ada. Apabila seseorang tukang membuat meja, dia tidak menciptakan kewujudan kayu daripada tiada. Dia mengambil kayu yang telah ada lalu mengubahnya kepada bentuk tertentu. Apabila seseorang membina rumah, dia tidak menciptakan kewujudan batu, simen, besi dan tanah daripada tiada. Dia menyusun sesuatu yang telah diciptakan. Perbuatan manusia berada pada tahap sebab dan pengolahan. Allah sebagai فاطر السماوات والأرض tidak memerlukan makhluk lain untuk mengadakan langit dan bumi sebagai pencipta yang setara dengan-Nya. Maka perkataan فاطر mempunyai makna tauhid yang sangat kuat kerana ia mengembalikan asal kewujudan kepada Allah.
Apabila lafaz فاطر disebut selepas perbahasan tentang mengambil wali, terdapat hubungan makna yang sangat mendalam antara pengenalan terhadap Allah sebagai فاطر dengan penolakan terhadap keperluan menjadikan selain Allah sebagai tempat pergantungan mutlak. Yang menciptakan langit dan bumi ialah Allah. Maka siapa lagi yang mempunyai hak untuk menjadi wali dalam makna yang mutlak selain Allah? Makhluk yang hendak dijadikan wali itu sendiri merupakan sebahagian daripada alam yang diciptakan Allah. Dia tidak menciptakan dirinya sendiri. Dia tidak menciptakan langit. Dia tidak menciptakan bumi. Dia sendiri berhajat kepada Allah. Maka menjadikan makhluk sebagai wali yang mutlak sedangkan makhluk itu sendiri adalah makhluk Allah merupakan satu kesalahan dari sudut susunan hakikat. Yang berhajat tidak boleh mengambil kedudukan sebagai tempat pergantungan mutlak bagi yang lain. Yang diciptakan tidak boleh mengambil kedudukan al-Khaliq.
Perkaitan ini bukan bermaksud manusia tidak boleh meminta bantuan daripada manusia. Manusia memang saling membantu. Seorang guru mengajar murid. Seorang doktor merawat pesakit. Seorang petani menghasilkan makanan. Seorang pekerja membantu majikan. Seorang anak membantu ibu bapanya. Seorang sahabat membantu sahabatnya. Semua ini berada dalam lingkungan sebab yang Allah izinkan. Yang ditolak oleh makna فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ialah menjadikan makhluk sebagai pemilik mutlak terhadap urusan yang pada hakikatnya berada di bawah kekuasaan Allah. Makhluk boleh menjadi sebab, tetapi makhluk tidak menjadi Pencipta. Makhluk boleh membantu, tetapi makhluk tidak menjadi Tuhan. Makhluk boleh menjaga sesuatu dalam kemampuan yang diberikan Allah, tetapi makhluk tidak menjadi pemilik mutlak terhadap perkara ghaib. Makhluk boleh melakukan sebab, tetapi kesan terakhir tetap berada di bawah kehendak Allah.
Perbezaan ini perlu difahami dengan sangat teliti supaya lafaz فاطر tidak digunakan secara berlebihan sehingga seseorang menafikan sebab-sebab yang Allah sendiri jadikan. Allah ialah Pencipta sebab dan Pencipta akibat. Allah boleh menjadikan manusia membantu manusia lain. Allah boleh menjadikan ubat sebagai sebab kesembuhan. Allah boleh menjadikan guru sebagai sebab seseorang mendapat ilmu. Allah boleh menjadikan makanan sebagai sebab hilangnya lapar. Semua ini tidak bertentangan dengan tauhid kerana sebab-sebab tersebut tidak berdiri sendiri. Namun apabila hati berpindah daripada Allah kepada sebab sehingga meyakini sebab itu mempunyai kuasa mutlak dan bebas daripada Allah, maka di situ berlaku kerosakan dalam pemahaman terhadap tauhid. فاطر السماوات والأرض mengembalikan seluruh sebab dan akibat kepada Allah sebagai Pencipta.
Makna فاطر juga membawa manusia kepada persoalan yang sangat asas: adakah sesuatu yang wujud boleh menjadi sumber mutlak bagi kewujudan dirinya sendiri? Jawapannya tidak. Langit tidak mengadakan dirinya sendiri. Bumi tidak mengadakan dirinya sendiri. Manusia tidak mengadakan dirinya sendiri. Makhluk pada hakikatnya adalah sesuatu yang menerima kewujudan. Ia tidak menentukan dirinya sendiri untuk menjadi wujud. Ia tidak memilih jenis kewujudannya pada asalnya. Ia tidak menentukan bilakah dirinya diciptakan. Ia tidak menentukan daripada bahan apakah dirinya diciptakan. Semua itu berada di bawah kehendak Allah. Maka lafaz فاطر menyatakan satu hakikat yang sangat kukuh bahawa wujud makhluk mempunyai hubungan bergantung dengan Allah.
Allah sebagai فاطر tidak bermakna Allah menjadi فاطر kerana makhluk memerlukan-Nya kemudian barulah Allah mempunyai sifat tersebut. Sebaliknya Allah adalah Pencipta dan perbuatan mencipta termasuk dalam perbuatan-Nya yang dinyatakan oleh nas. Makhluk tidak memberikan kesempurnaan kepada Allah dengan menjadi ciptaan-Nya. Allah tidak menjadi lebih sempurna kerana mencipta langit. Allah tidak memperoleh kesempurnaan yang sebelumnya tidak ada kerana mencipta bumi. Kesempurnaan Allah tidak bergantung kepada kewujudan makhluk. Sebaliknya makhluk bergantung kepada Allah dalam seluruh kewujudannya. Ini sangat penting kerana apabila manusia memahami فاطر secara benar, dia tidak akan membayangkan bahawa penciptaan berlaku kerana Allah mempunyai keperluan terhadap makhluk. Allah tidak mencipta kerana berhajat kepada alam. Allah mencipta dengan hikmah, kehendak dan qudrat-Nya.
Dalam konteks ini, lafaz فاطر juga menolak fahaman bahawa alam adalah qadim bersama Allah dalam pengertian bahawa alam wujud secara bebas tanpa permulaan penciptaan. Apabila Allah disebut sebagai فاطر السماوات والأرض, langit dan bumi dinisbahkan sebagai sesuatu yang Allah adakan. Yang difatirkan adalah makhluk. Allah ialah Pencipta, sedangkan langit dan bumi ialah ciptaan. Maka makhluk tidak berkedudukan sebagai sesuatu yang sama-sama azali dengan Allah. Allah sahaja yang tidak bermula dengan penciptaan. Langit dan bumi mempunyai permulaan sebagai makhluk. Oleh itu, lafaz فاطر mengandungi penetapan perbezaan antara al-Awwal dan makhluk yang mempunyai permulaan.
Tidak boleh juga difahami bahawa Allah menjadi فاطر kerana ada bahan asal yang lebih dahulu daripada Allah kemudian Allah hanya menyusun bahan tersebut. Lafaz فاطر membawa pengertian bahawa Allah ialah Yang Mengadakan ciptaan-Nya. Jika seseorang mendakwa bahawa Allah hanya mengambil bahan yang dicipta oleh kuasa lain lalu membentuk langit dan bumi, maka dia telah memberikan kepada makhluk satu kedudukan yang tidak benar. Allah ialah Pencipta langit dan bumi, bukan sekadar penyusun bahan yang dicipta oleh pihak lain. Tiada pencipta lain yang berdiri sendiri bersama Allah. Tidak ada satu kuasa yang sama-sama mencipta alam dengan Allah. Tidak ada bahan yang berada di luar kerajaan dan qudrat Allah sehingga Allah perlu meminta bantuan daripada bahan tersebut.
Perkataan السماوات والأرض juga merangkumi dua sisi alam yang sangat besar pada pandangan manusia. Langit ialah sesuatu yang manusia tidak mampu menguasainya. Bumi pula sesuatu yang manusia hidup di atasnya. Dengan menyebut kedua-duanya, Allah mengarahkan manusia melihat bahawa sesuatu yang sangat besar dan sesuatu yang sangat dekat sama-sama berada di bawah penciptaan-Nya. Manusia mungkin mampu menguasai sebahagian kecil bumi, tetapi dia tidak mampu menjadi Pencipta bumi. Manusia mungkin mengkaji sebahagian fenomena langit, tetapi ilmu manusia terhadap langit tidak menjadikannya pencipta langit. Pengetahuan terhadap sesuatu tidak sama dengan penciptaan sesuatu. Kemampuan menggunakan sesuatu tidak sama dengan kemampuan mengadakan sesuatu. Pemerhatian terhadap alam tidak memberikan kepada manusia kedudukan sebagai فاطر.
Semakin manusia mengkaji alam, semakin sepatutnya dia menyedari keterbatasan dirinya sebagai makhluk. Ilmu manusia boleh berkembang, teknologi boleh bertambah, alat pemerhatian boleh menjadi semakin canggih, tetapi manusia tetap tidak berubah daripada makhluk kepada Pencipta. Manusia boleh mengetahui bagaimana sesuatu proses berlaku, tetapi mengetahui proses tidak bererti menciptakan hakikat kewujudan tersebut. Manusia boleh mengetahui hukum tertentu yang berlaku pada alam, tetapi hukum yang ditemui manusia bukan diciptakan oleh manusia. Semua kemampuan manusia sendiri berada dalam lingkungan ciptaan Allah. Akal manusia ialah makhluk. Mata manusia ialah makhluk. Telinga manusia ialah makhluk. Sistem saraf manusia ialah makhluk. Ilmu yang manusia peroleh juga bergantung kepada kemampuan yang Allah berikan. Maka orang yang memahami فاطر akan melihat ilmu sebagai jalan mengenal keteraturan ciptaan, bukan alasan untuk mengangkat makhluk sehingga menyamai Pencipta.
Lafaz فاطر juga membetulkan cara manusia memandang alam. Alam bukan Tuhan. Alam ialah tanda kekuasaan Allah. Langit bukan objek penyembahan. Bumi bukan objek penyembahan. Matahari bukan Tuhan. Bulan bukan Tuhan. Bintang bukan Tuhan. Gunung bukan Tuhan. Laut bukan Tuhan. Semuanya adalah ciptaan. Bahkan sesuatu yang sangat besar dan menakjubkan tetap berada pada kedudukan sebagai makhluk. Besarnya sesuatu tidak menjadikannya Tuhan. Hebatnya sesuatu tidak menjadikannya Tuhan. Lama kewujudan sesuatu tidak menjadikannya Tuhan. Manusia perlu membezakan antara keagungan ciptaan dengan keagungan Pencipta. Ciptaan boleh menjadi sangat besar, tetapi tetap makhluk. Pencipta tidak menjadi makhluk kerana menciptakan sesuatu yang besar.
Jika langit dan bumi ialah ciptaan Allah, maka segala yang berada di antara langit dan bumi juga tidak terkeluar daripada penciptaan Allah. Manusia tidak boleh menjadikan mana-mana bahagian daripada alam sebagai kuasa yang setara dengan Allah. Tidak boleh dikatakan bahawa ada makhluk tertentu yang mempunyai kuasa mutlak terhadap alam. Tidak boleh diletakkan sesuatu makhluk sebagai sumber mutlak rezeki, keselamatan, kemudaratan atau manfaat. Allah ialah Pencipta alam, dan segala makhluk yang memberikan manfaat atau kemudaratan dalam batas yang tertentu tetap berada di bawah qudrat Allah. Ini bukan menafikan peranan makhluk sebagai sebab, tetapi menetapkan bahawa sebab itu sendiri adalah ciptaan.
Lafaz فاطر juga mempunyai kaitan dengan konsep rububiyyah. Allah mencipta, memiliki dan mentadbir makhluk. Namun di sini perhatian khusus diberikan kepada asal penciptaan. Apabila seseorang mengetahui bahawa Allah ialah فاطر السماوات والأرض, maka dia mengetahui bahawa Allah mempunyai hak yang sangat besar untuk ditaati dan disembah kerana Dia ialah Pencipta. Makhluk tidak boleh mengambil hak Pencipta. Tidak boleh seseorang memberikan kepada makhluk sesuatu bentuk pengabdian yang hanya layak bagi Allah. Tidak boleh seseorang menganggap makhluk sebagai tempat pergantungan mutlak sedangkan makhluk itu sendiri tidak mampu menciptakan dirinya. Hakikat penciptaan menjadi asas yang sangat kuat bagi hak Allah terhadap hamba.
Perhatikan bahawa Allah tidak sekadar disebut sebagai pencipta sesuatu yang kecil dan terbatas. Lafaz yang digunakan ialah فاطر السماوات والأرض. Ini menunjukkan keluasan penciptaan Allah. Langit-langit dan bumi bukan satu perkara kecil. Namun bagi Allah, mencipta seluruhnya tidak menjadikan Allah memerlukan bantuan makhluk. Quwwah Allah tidak bertambah kerana makhluk besar dan tidak berkurang kerana makhluk kecil. Allah tidak penat kerana penciptaan langit dan bumi. Allah tidak berhajat kepada pembantu dalam penciptaan. Allah tidak menjadi lemah kerana banyaknya makhluk. Semua makhluk berhajat kepada-Nya, sedangkan Allah tidak berhajat kepada makhluk.
Di sinilah makna فاطر sangat penting dalam membersihkan hati daripada membesarkan makhluk secara melampaui batas. Manusia sering melihat orang yang mempunyai kuasa lalu menyangka orang tersebut mampu menyelesaikan semua masalah. Manusia melihat orang yang kaya lalu menyangka kekayaan itu memberi kuasa mutlak. Manusia melihat orang yang berilmu lalu menyangka ilmunya tidak terbatas. Manusia melihat seseorang yang berpengaruh lalu meletakkan pergantungan hati yang berlebihan kepadanya. Namun apabila hati kembali kepada فاطر السماوات والأرض, semua makhluk kembali kepada ukuran yang benar. Mereka semua diciptakan. Mereka semua berhajat. Mereka semua lemah berbanding Allah. Mereka semua tidak memiliki kerajaan mutlak. Mereka semua tidak memiliki qudrat mutlak.
Ini tidak bermaksud manusia perlu menghina makhluk atau menolak hak makhluk. Sebaliknya, apabila seseorang memahami bahawa Allah ialah فاطر, dia akan memberikan kepada setiap makhluk hak yang sesuai dengan kedudukannya. Guru dihormati sebagai guru, tetapi tidak disembah. Ibu bapa dihormati sebagai ibu bapa, tetapi tidak diberikan hak ketuhanan. Pemimpin ditaati dalam perkara yang benar, tetapi tidak dianggap mempunyai kuasa mutlak. Doktor dihargai sebagai sebab rawatan, tetapi tidak dianggap sebagai pencipta kesembuhan. Orang soleh dihormati kerana kesolehannya, tetapi tidak dinaikkan kepada kedudukan Tuhan. Semua makhluk diletakkan pada tempatnya kerana Allah sahaja ialah Pencipta.
Lafaz فاطر juga mengajar bahawa segala sesuatu yang bermula mempunyai hubungan dengan kehendak Penciptanya. Makhluk tidak memilih untuk menjadi makhluk. Langit tidak memilih untuk menjadi langit. Bumi tidak memilih untuk menjadi bumi. Manusia tidak memilih untuk dilahirkan pada zaman tertentu, dalam keluarga tertentu atau dengan bentuk tertentu. Semua ini menunjukkan bahawa manusia adalah makhluk yang menerima ketentuan penciptaan. Namun manusia diberi akal, kehendak dan kemampuan dalam batas yang Allah tetapkan. Dia diuji dengan pilihan dalam perkara yang berada dalam tanggungjawabnya. Tetapi pilihan manusia tidak pernah menjadikannya Pencipta. Dia tetap makhluk yang berada di bawah Allah.
Perkataan فاطر juga tidak boleh difahami secara kosong daripada sifat-sifat kesempurnaan Allah yang berkaitan dengan penciptaan. Allah tidak mencipta tanpa ilmu. Allah tidak mencipta tanpa qudrat. Allah tidak mencipta tanpa kehendak. Allah tidak mencipta kerana dipaksa oleh sesuatu yang lebih kuat. Allah tidak memerlukan makhluk untuk melaksanakan penciptaan-Nya. Maka apabila al-Quran menyebut Allah sebagai فاطر السماوات والأرض, lafaz itu mengandungi pengenalan terhadap Allah sebagai Pencipta Yang Berkuasa. Makhluk tidak boleh menjadi pencipta yang setara kerana makhluk sendiri tidak mempunyai sifat-sifat mutlak yang diperlukan bagi penciptaan mutlak.
Satu lagi perkara yang perlu diperhatikan ialah bahawa lafaz فاطر tidak membawa maksud bahawa Allah hanya mencipta langit dan bumi kemudian tidak lagi mempunyai hubungan dengan kedua-duanya. Penciptaan Allah tidak menjadikan makhluk berdiri bebas daripada-Nya. Makhluk terus berhajat kepada Allah dalam setiap detik kewujudannya. Bumi tidak boleh berkata bahawa selepas diciptakan ia tidak lagi memerlukan Allah. Langit tidak boleh berdiri bebas daripada Allah. Manusia tidak boleh hidup satu detik tanpa kebergantungan kepada Allah. Nafasnya, jantungnya, darahnya, otaknya, kekuatannya, ilmu dan kemampuannya semuanya berada di bawah ciptaan dan tadbiran Allah. Maka فاطر mengingatkan kepada asal penciptaan, tetapi asal penciptaan itu membawa kepada hakikat kebergantungan yang berterusan.
Jika seseorang memahami bahawa Allah ialah فاطر السماوات والأرض tetapi kemudian menganggap makhluk boleh berdiri secara bebas daripada Allah dalam urusan mutlak, maka dia belum memahami sepenuhnya implikasi lafaz tersebut. Penciptaan menunjukkan bahawa makhluk berasal daripada kehendak Allah dan bergantung kepada-Nya. Tidak ada makhluk yang keluar daripada kerajaan Allah. Tidak ada makhluk yang boleh menjadi sumber mutlak bagi kuasa yang Allah sahaja memilikinya. Tidak ada makhluk yang boleh mengambil tempat Allah sebagai Rabb. Tidak ada makhluk yang boleh menjadi pengganti Allah dalam sifat ketuhanan.
Dalam hubungan ini, lafaz فاطر juga menolak fahaman bahawa Allah sekadar satu kuasa umum yang berada di belakang alam tetapi tidak mempunyai hubungan kehendak dengan perincian ciptaan. Allah ialah Pencipta. Penciptaan menunjukkan perbuatan yang dinisbahkan kepada Allah. Allah menciptakan dengan ilmu dan kehendak-Nya. Langit dan bumi bukan hasil kebetulan yang berdiri tanpa pengaturan. Sebagai فاطر, Allah adalah yang mengadakan dan menentukan kewujudan ciptaan. Maka manusia yang merenungi lafaz ini hendaklah melihat alam sebagai ciptaan yang berada di bawah qudrat dan kehendak Allah, bukan sebagai sesuatu yang terpisah daripada-Nya.
Namun demikian, perlu dijaga batas aqidah bahawa apabila kita mengatakan Allah ialah فاطر السماوات والأرض, kita tidak mengatakan bahawa Allah adalah sama dengan proses penciptaan itu atau bahawa alam adalah sebahagian daripada Allah. Allah ialah Pencipta, bukan ciptaan. Alam ialah ciptaan, bukan sebahagian daripada zat Allah. Perbezaan ini mesti dikekalkan. Jika seseorang mengatakan bahawa Allah masuk ke dalam alam atau alam menjadi sebahagian daripada Allah, maka dia telah merosakkan perbezaan antara al-Khaliq dan al-makhluq. Lafaz فاطر secara jelas meletakkan dua pihak yang berbeza dari sudut kedudukan: Yang Mengadakan dan yang diadakan.
Demikian juga, lafaz ini tidak boleh dijadikan alasan untuk membayangkan cara Allah mencipta berdasarkan cara makhluk membuat sesuatu. Allah mencipta tidak sama dengan manusia membuat. Kita mengetahui bahawa Allah mencipta, tetapi hakikat kaifiyyah perbuatan Allah tidak boleh disamakan dengan kaifiyyah perbuatan manusia. Kita menetapkan apa yang ditetapkan oleh nas tanpa membayangkan Allah bekerja seperti tukang yang memerlukan tangan, alat, bahan dan ruang seperti makhluk. Allah ialah Pencipta, sedangkan segala alat dan bahan juga merupakan ciptaan-Nya. Allah tidak memerlukan sesuatu daripada ciptaan untuk menjadi Pencipta.
Kekuatan lafaz فاطر juga dapat dilihat pada kenyataan bahawa manusia sendiri tidak mampu mengetahui seluruh hakikat langit dan bumi. Pengetahuan manusia mempunyai batas. Namun keterbatasan manusia tidak mengubah hakikat bahawa Allah ialah فاطر. Sama ada manusia mengetahui sebahagian besar atau sebahagian kecil daripada alam, status Allah tidak berubah. Sama ada manusia mengetahui struktur sesuatu ciptaan atau tidak, penciptaan itu tetap milik Allah. Ilmu manusia hanya membuka sedikit daripada tanda-tanda kekuasaan Allah. Tidak ada jumlah pengetahuan manusia yang boleh menjadikan manusia keluar daripada kedudukan sebagai makhluk.
Apabila seseorang berkata bahawa alam mempunyai sebab-sebab tertentu, dia perlu memahami bahawa sebab juga makhluk. Api membakar dengan izin Allah. Air menghilangkan dahaga dengan izin Allah. Makanan mengenyangkan dengan izin Allah. Ubat menjadi sebab kesembuhan dengan izin Allah. Manusia membantu manusia lain dengan kemampuan yang Allah berikan. Semua sebab tersebut tidak menafikan Allah sebagai فاطر. Bahkan sebab itu sendiri merupakan sebahagian daripada ciptaan Allah. Maka orang yang memahami فاطر tidak akan menyembah sebab dan tidak pula menafikan sebab. Dia meletakkan sebab pada kedudukan yang benar: sebab adalah sebab, Pencipta adalah Allah.
Ini juga membetulkan pemahaman tentang pergantungan. Pergantungan manusia kepada sebab boleh berlaku pada tahap tertentu. Seseorang boleh bergantung kepada jurutera untuk membina rumah, kepada doktor untuk rawatan, kepada guru untuk ilmu dan kepada pemandu untuk sampai ke tempat tertentu. Tetapi pergantungan itu tidak sama dengan pergantungan mutlak kepada Allah. Pergantungan kepada manusia ialah pergantungan kepada makhluk yang mempunyai kemampuan terhad dan bergantung kepada Allah. Pergantungan kepada Allah ialah pergantungan kepada Pencipta segala sebab. Apabila hati memahami Allah sebagai فاطر السماوات والأرض, ia tidak lagi meletakkan makhluk pada tempat yang tidak layak bagi makhluk.
Lafaz فاطر juga menanamkan rasa kehambaan yang sangat mendalam. Jika Allah yang menciptakan langit dan bumi, dan manusia termasuk dalam ciptaan-Nya, maka manusia tidak memiliki hak untuk hidup seolah-olah dirinya tidak mempunyai Pencipta. Kehidupan manusia bukan milik mutlak dirinya. Tubuhnya bukan hasil ciptaannya sendiri. Nyawanya bukan hasil ciptaannya sendiri. Dunia yang didiaminya bukan hasil ciptaannya sendiri. Maka manusia ialah hamba. Kehambaan bukan penghinaan, tetapi kedudukan yang benar bagi makhluk di hadapan Pencipta. Apabila manusia mengakui Allah sebagai فاطر, dia mengakui bahawa asal kewujudannya datang daripada Allah dan bahawa dia tidak berdiri sendiri.
Lafaz فاطر juga mengajar bahawa kebesaran makhluk tidak boleh dijadikan ukuran kebesaran mutlak. Langit sangat luas, tetapi ia makhluk. Bumi sangat besar berbanding manusia, tetapi ia makhluk. Gunung sangat kukuh, tetapi ia makhluk. Laut sangat luas, tetapi ia makhluk. Matahari sangat besar dan bercahaya, tetapi ia makhluk. Apa sahaja yang dapat dibayangkan oleh manusia daripada kehebatan alam, semuanya tetap berada dalam lingkungan ciptaan. Allah ialah فاطر semua itu. Maka jika manusia takut kepada sesuatu makhluk, dia tidak boleh membiarkan rasa takut itu berubah menjadi ketakutan yang mengatasi takut kepada Allah. Jika manusia berharap kepada seseorang, harapan itu tidak boleh berubah menjadi keyakinan bahawa orang tersebut memiliki kuasa mutlak. Jika manusia mencintai seseorang, cinta itu tidak boleh mengangkat makhluk kepada kedudukan yang hanya layak bagi Allah.
Perkara ini sangat penting kerana lafaz فاطر bukan sekadar pernyataan kosmologi tentang asal kejadian alam. Ia mempunyai kesan terhadap hati manusia. Alam yang diciptakan Allah menjadi dalil terhadap kebesaran Allah, tetapi alam tidak boleh menjadi pengganti Allah dalam hati. Apabila manusia melihat ciptaan, dia hendaklah kembali kepada Pencipta. Apabila dia melihat keindahan langit, dia mengagungkan Allah. Apabila dia melihat bumi yang luas, dia mengakui qudrat Allah. Apabila dia melihat keteraturan ciptaan, dia mengakui hikmah Allah. Tetapi dia tidak berhenti pada ciptaan sehingga melupakan Pencipta.
Dalam bahasa Arab, lafaz فاطر mempunyai kekuatan yang berbeza daripada lafaz خالق walaupun kedua-duanya berkaitan dengan penciptaan. Lafaz خالق secara umum menunjukkan Pencipta. Lafaz فاطر memberikan penekanan tertentu terhadap permulaan dan pengadaan. Oleh itu, apabila al-Quran menggunakan فاطر dalam ayat ini, terdapat satu nuansa yang sangat indah: manusia yang hendak menjadikan sesuatu selain Allah sebagai wali diarahkan mengingat bahawa Allah ialah Yang Mengadakan langit dan bumi. Seolah-olah asas hujah itu kembali kepada satu persoalan: bagaimana mungkin seseorang mengambil makhluk sebagai wali dalam makna mutlak sedangkan Allah ialah Yang Mengadakan seluruh langit dan bumi, sedangkan makhluk yang hendak dijadikan wali itu sendiri berada di bawah penciptaan Allah?
Perkataan فاطر dengan bentuk ism fa'il juga memberi makna yang berkaitan dengan sifat pelaku. Allah bukan sekadar pernah mencipta kemudian hilang daripada makna penciptaan. Allah adalah al-Fatir. Penciptaan ialah perbuatan yang dinisbahkan kepada-Nya. Ini tidak bermaksud makhluk tidak mempunyai kewujudan yang sebenar. Makhluk memang wujud secara hakiki, tetapi kewujudannya adalah kewujudan makhluk. Allah juga wujud secara hakiki, tetapi wujud Allah tidak sama dengan wujud makhluk. Wujud Allah tidak diadakan oleh sesuatu. Wujud makhluk diadakan oleh Allah. Inilah perbezaan yang perlu sentiasa dipelihara apabila memahami sifat Allah sebagai فاطر.
Kita juga perlu memahami bahawa apabila Allah mencipta langit dan bumi, Allah tidak berubah daripada tidak mempunyai kekuasaan kepada mempunyai kekuasaan kerana penciptaan tersebut. Qudrat Allah bukan sesuatu yang diperoleh daripada makhluk. Allah tidak mendapat bantuan daripada langit untuk menjadi berkuasa. Allah tidak mendapat kesempurnaan daripada bumi. Allah tidak memerlukan ciptaan untuk membuktikan kepada diri-Nya bahawa Dia berkuasa. Kesempurnaan Allah tidak bergantung kepada makhluk. Makhluk yang bergantung kepada Allah. Maka penciptaan adalah perbuatan Allah terhadap makhluk, bukan proses yang menyebabkan zat Allah memperoleh kesempurnaan daripada makhluk.
Ini membawa kepada satu lagi perkara: manusia tidak boleh mengatakan bahawa Allah menjadi sempurna kerana manusia menyembah-Nya. Allah tidak menjadi lebih sempurna apabila manusia taat, dan tidak menjadi kurang sempurna apabila manusia derhaka. Allah ialah فاطر السماوات والأرض sebelum manusia mengetahui-Nya, dan Allah tetap فاطر السماوات والأرض walaupun manusia mengingkari-Nya. Pengetahuan manusia terhadap Allah tidak menghasilkan sifat Allah. Iman manusia tidak menciptakan ketuhanan Allah. Kekufuran manusia tidak membatalkan ketuhanan Allah. Makhluk hanya berada di antara menerima atau menolak kebenaran tersebut. Hakikat Allah sebagai Pencipta tidak bergantung kepada pengakuan makhluk.
Oleh sebab itu, lafaz فاطر sangat kuat dalam membina tauhid yang tidak bergantung kepada perasaan manusia. Kadang-kadang seseorang merasa dekat dengan Allah, kadang-kadang merasa lemah, kadang-kadang merasa takut, kadang-kadang merasa tenang. Semua perubahan perasaan manusia tidak mengubah hakikat Allah sebagai Pencipta. Allah tetap فاطر. Tauhid bukan sekadar perasaan. Tauhid ialah mengakui hakikat bahawa Allah ialah Pencipta, Pemilik dan Tuhan. Perasaan boleh berubah, tetapi kebenaran tidak berubah. Makhluk boleh lupa, tetapi Allah tidak berubah menjadi makhluk. Manusia boleh lalai, tetapi Allah tetap Pencipta langit dan bumi.
Lafaz فاطر juga memberikan ukuran terhadap konsep kekuasaan. Makhluk boleh mempunyai kuasa, tetapi kuasa makhluk adalah kuasa yang diberikan. Seorang raja mempunyai kuasa tertentu, tetapi dia tidak menciptakan dirinya sendiri. Seorang doktor mempunyai kemampuan merawat, tetapi dia tidak menciptakan tubuh manusia. Seorang ahli sains mengetahui hukum tertentu, tetapi dia tidak menciptakan hukum itu daripada dirinya. Seorang manusia boleh memindahkan batu, membina bangunan dan mengurus pelbagai perkara, tetapi dia tidak menjadi فاطر السماوات والأرض. Kekuasaan makhluk sentiasa terhad. Kekuasaan Allah sebagai Pencipta meliputi seluruh ciptaan.
Maka apabila manusia meletakkan makhluk sebagai sumber mutlak keselamatan, dia sebenarnya telah melupakan kedudukan makhluk tersebut sebagai sesuatu yang diciptakan. Bagaimana mungkin makhluk yang diciptakan menjadi pemilik mutlak keselamatan bagi seluruh manusia? Bagaimana mungkin makhluk yang berhajat kepada Allah menjadi sumber mutlak bagi perlindungan? Makhluk boleh menjadi sebab perlindungan dalam perkara yang mampu dilakukannya, tetapi perlindungan mutlak tetap milik Allah. Inilah keseimbangan yang perlu dijaga.
Lafaz فاطر juga mengajar bahawa semua sebab yang manusia lihat dalam dunia ini tidak boleh dipisahkan daripada Allah. Apabila seseorang melihat pintu terbuka lalu masuk melalui pintu tersebut, dia menggunakan sebab. Tetapi dia tidak mengatakan bahawa pintu menciptakan keselamatan. Apabila seseorang menggunakan ubat, dia menggunakan sebab. Tetapi dia tidak menjadikan ubat sebagai Tuhan. Apabila seseorang menerima bantuan manusia, dia menerima sebab. Tetapi dia mengetahui bahawa manusia tersebut sendiri berada di bawah kehendak Allah. Pemahaman terhadap فاطر menjadikan hati tidak terputus daripada Allah ketika menggunakan sebab.
Begitu juga, apabila seseorang tidak mendapat sebab yang diingininya, dia tidak menganggap dunia telah hilang daripada pengaturan Allah. Allah tetap فاطر السماوات والأرض. Kegagalan sesuatu sebab tidak bermakna Allah kehilangan qudrat. Kejayaan sesuatu sebab tidak bermakna sebab itu menjadi Tuhan. Semua sebab berjalan dalam lingkungan yang Allah tetapkan. Manusia mungkin merancang, tetapi Allah yang mencipta hasil. Manusia boleh berusaha, tetapi Allah yang menentukan apa yang berlaku. Manusia boleh meminta bantuan, tetapi Allah yang mengizinkan bantuan itu memberi kesan.
Perkataan فاطر juga mengandungi makna yang sangat besar dari sudut kebergantungan manusia kepada Pencipta dalam kewujudan dirinya. Manusia tidak hanya berhajat kepada Allah ketika sakit, miskin atau menghadapi bahaya. Manusia berhajat kepada Allah kerana dia ialah makhluk. Kebergantungan itu bukan hanya ketika krisis. Ia merupakan hakikat kewujudan. Seseorang tidak boleh berkata bahawa dia hanya memerlukan Allah apabila menghadapi kesusahan. Dalam keadaan sihat dia tetap makhluk. Dalam keadaan kaya dia tetap makhluk. Dalam keadaan kuat dia tetap makhluk. Dalam keadaan mempunyai ramai pembantu dia tetap makhluk. Dalam keadaan mempunyai ilmu yang luas dia tetap makhluk. Allah tetap فاطر السماوات والأرض.
Apabila seseorang benar-benar memahami makna ini, dia akan melihat bahawa segala rasa bangga terhadap kekuatan diri perlu diletakkan pada tempatnya. Manusia boleh kuat, tetapi kekuatannya diciptakan. Manusia boleh berilmu, tetapi ilmunya diciptakan. Manusia boleh mempunyai harta, tetapi harta itu diciptakan. Manusia boleh mempunyai pengaruh, tetapi pengaruh itu berlaku dalam alam yang diciptakan Allah. Tiada satu pun yang membolehkan manusia keluar daripada kedudukan sebagai makhluk. Oleh sebab itu, lafaz فاطر mengajar kehambaan dan menghapuskan kesombongan.
Pada masa yang sama, memahami Allah sebagai فاطر tidak bermakna manusia perlu pasif dan meninggalkan usaha. Allah menciptakan manusia dengan kemampuan untuk berusaha. Mengambil sebab merupakan sebahagian daripada kehidupan yang Allah tetapkan. Tetapi usaha tidak boleh berubah menjadi keyakinan bahawa manusia menguasai hasil secara mutlak. Seorang petani menanam, tetapi dia tidak menciptakan biji daripada tiada. Dia tidak menciptakan hujan. Dia tidak menciptakan matahari. Dia tidak menciptakan tanah. Dia tidak menciptakan hukum pertumbuhan tumbuhan. Dia berusaha menggunakan sebab yang Allah sediakan. Allah tetap فاطر.
Perkara yang sama berlaku dalam ilmu. Seorang guru mengajar, tetapi guru tidak menciptakan akal murid. Guru tidak menciptakan ilmu daripada tiada. Guru menjadi sebab. Allah menciptakan guru dan murid, menciptakan akal, menciptakan kemampuan memahami dan menciptakan sebab-sebab yang membawa kepada ilmu. Maka menghormati guru tidak bertentangan dengan tauhid. Yang bertentangan ialah apabila makhluk dinaikkan daripada kedudukan sebab kepada kedudukan Pencipta atau penguasa mutlak yang tidak berhajat kepada Allah.
Lafaz فاطر juga sangat kuat dalam menolak kecenderungan manusia untuk mengagungkan sesuatu hanya kerana ia luar biasa. Sesuatu yang luar biasa tidak semestinya Tuhan. Makhluk boleh mempunyai kemampuan yang luar biasa, tetapi kemampuan itu tetap diciptakan. Jika manusia melihat sesuatu yang menakjubkan lalu menganggap makhluk itu memiliki kuasa ketuhanan, dia telah gagal memahami makna Pencipta. Allah mencipta manusia dengan pelbagai perbezaan kemampuan. Allah boleh memberikan kepada seseorang ilmu atau kemampuan tertentu yang tidak diberikan kepada orang lain. Namun tidak ada seorang pun makhluk yang menjadi فاطر السماوات والأرض.
Di sini juga penting memahami bahawa lafaz فاطر tidak bermaksud bahawa Allah adalah salah satu daripada pencipta. Allah bukan “salah seorang” pencipta di antara beberapa pencipta yang mempunyai kuasa mutlak masing-masing. Allah ialah Pencipta langit dan bumi. Jika ada pencipta lain yang mempunyai kuasa mutlak terhadap alam, maka makna tauhid akan runtuh. Tetapi al-Quran menetapkan Allah sebagai فاطر السماوات والأرض. Maka penciptaan mutlak tidak dibahagikan antara tuhan-tuhan yang berbeza. Allah sahaja yang mencipta langit dan bumi.
Jika seseorang bertanya mengapa lafaz فاطر begitu penting dalam ayat ini, jawabannya ialah kerana hakikat penciptaan menjadi salah satu asas paling kukuh bagi pengenalan terhadap siapa yang layak menjadi tumpuan mutlak manusia. Orang yang mencipta manusia mengetahui manusia. Orang yang mencipta manusia berkuasa atas manusia. Orang yang mencipta manusia memiliki manusia. Orang yang mencipta manusia berhak menetapkan bagi manusia tujuan hidupnya. Tetapi makhluk yang tidak menciptakan manusia tidak boleh mengambil kedudukan sebagai Tuhan manusia. Maka pengenalan kepada Allah sebagai فاطر mengembalikan hak ketuhanan kepada Pencipta.
Lafaz فاطر tidak sekadar menyatakan bahawa Allah mencipta sesuatu, tetapi ia menunjukkan bahawa penciptaan itu meliputi السماوات والأرض. Langit dan bumi adalah dua istilah yang sangat luas dalam al-Quran. Dengan demikian, manusia tidak boleh mengecilkan kuasa Allah hanya kepada perkara-perkara tertentu. Allah yang mencipta keseluruhan alam juga berkuasa atas perkara yang paling kecil. Tidak ada sesuatu yang terlalu kecil untuk berada di bawah ilmu dan qudrat Allah. Tidak ada sesuatu yang terlalu besar sehingga keluar daripada kekuasaan Allah. Yang besar dan kecil semuanya makhluk.
Maka apabila seseorang membaca فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ, dia sepatutnya berhenti sejenak pada makna “Allah ialah Yang Mengadakan langit dan bumi.” Jangan membaca lafaz ini sebagai satu nama yang berlalu begitu sahaja. Lafaz ini mengajar bahawa alam mempunyai Pencipta. Lafaz ini mengajar bahawa Pencipta berbeza daripada ciptaan. Lafaz ini mengajar bahawa ciptaan berhajat kepada Pencipta. Lafaz ini mengajar bahawa Pencipta tidak berhajat kepada ciptaan. Lafaz ini mengajar bahawa makhluk tidak boleh mengambil kedudukan ketuhanan. Lafaz ini mengajar bahawa kekuasaan mutlak bukan milik makhluk. Lafaz ini mengajar bahawa manusia harus kembali kepada Allah dalam perkara yang menjadi hak Allah.
Lebih dalam daripada itu, lafaz فاطر menunjukkan bahawa Allah tidak sekadar mencipta sebahagian alam tetapi mempunyai hubungan penciptaan dengan keseluruhannya. Langit dan bumi bukan dua wilayah yang dicipta oleh dua kuasa berbeza. Kedua-duanya berada dalam satu nisbah kepada Allah. Ini menolak segala bayangan tentang pembahagian kuasa ketuhanan. Tidak ada Tuhan bagi langit yang berbeza daripada Tuhan bagi bumi. Tidak ada pencipta bagi manusia yang berbeza daripada pencipta alam. Allah ialah فاطر السماوات والأرض.
Apabila seseorang memahami ini, dia juga akan memahami bahawa tidak ada satu tempat pun dalam alam yang menjadi tempat ketuhanan bagi makhluk. Alam seluruhnya adalah makhluk. Apa sahaja tempat yang dapat dibayangkan manusia adalah termasuk dalam alam ciptaan. Allah ialah Pencipta langit dan bumi. Maka Allah tidak menjadi sebahagian daripada sesuatu yang diciptakan-Nya. Allah tidak berubah menjadi alam. Alam tidak berubah menjadi Allah. Perbezaan antara Pencipta dan makhluk mesti dikekalkan tanpa kekeliruan.
Lafaz فاطر juga mempunyai nilai besar dalam perbahasan tentang “wujud”. Makhluk mempunyai wujud, tetapi wujud makhluk bukan wujud yang berdiri sendiri. Ia adalah wujud yang diberikan. Allah tidak menerima wujud daripada selain-Nya. Allah ialah Yang Mengadakan. Oleh itu, kewujudan langit dan bumi menunjukkan bahawa keduanya bukan sesuatu yang wajib wujud pada zatnya. Keduanya boleh tidak wujud, lalu Allah mengadakan keduanya. Ini menunjukkan kebergantungan makhluk kepada Pencipta. Sedangkan Allah tidak berada dalam kategori sesuatu yang menerima wujud daripada yang lain.
Dengan memahami perbezaan ini, seseorang akan lebih mudah memahami mengapa makhluk tidak boleh mengambil tempat Allah sebagai tempat pergantungan mutlak. Makhluk sendiri menerima kewujudannya daripada Allah. Jika dia berhajat kepada Allah dalam asal kewujudannya, bagaimana mungkin dia menjadi sumber mutlak bagi kewujudan, keselamatan dan pengurusan orang lain? Dia boleh membantu dalam batas kemampuan yang Allah berikan, tetapi dia tidak boleh mengambil tempat Pencipta. Inilah hubungan yang sangat erat antara makna فاطر dengan tauhid.
Perkataan فاطر juga memberikan isyarat bahawa penciptaan bukan sesuatu yang manusia boleh tuntut sebagai hasil kuasa dirinya. Manusia tidak memilih untuk mencipta langit dan bumi. Bahkan manusia tidak mampu mengadakan dirinya sendiri. Maka segala bentuk kesombongan makhluk menjadi tidak berasas apabila diletakkan di hadapan hakikat penciptaan Allah. Orang yang memahami dirinya sebagai makhluk tidak akan meletakkan dirinya pada kedudukan ketuhanan. Dia tahu bahawa asalnya daripada tanah, hidup dengan rezeki Allah, bergantung kepada alam yang Allah ciptakan dan akhirnya kembali kepada Allah.
Namun makna ini tidak bermaksud manusia tidak mempunyai kemuliaan. Allah boleh memuliakan manusia. Kemuliaan makhluk tidak menjadikannya Pencipta. Manusia boleh menjadi khalifah, ulama, pemimpin, guru atau orang soleh, tetapi semuanya tetap makhluk. Kedudukan tinggi di kalangan makhluk tidak mengubah hakikat bahawa dia diciptakan. Oleh sebab itu, semakin seseorang memahami فاطر, semakin dia mengetahui batas dirinya. Dia boleh dihormati, tetapi tidak disembah. Dia boleh ditaati dalam perkara yang benar, tetapi tidak ditaati sebagai Tuhan. Dia boleh diminta bantuan dalam perkara yang dia mampu, tetapi tidak dijadikan pemilik kuasa mutlak.
Lafaz فاطر juga membantu menjelaskan mengapa manusia perlu membezakan antara “sebab” dan “Pencipta sebab”. Seseorang mungkin berkata bahawa doktor menyembuhkan pesakit. Dalam penggunaan bahasa biasa, ungkapan seperti ini boleh difahami sebagai doktor menjadi sebab kesembuhan. Tetapi dari sudut hakikat, Allah ialah Pencipta doktor, Pencipta ubat, Pencipta tubuh, Pencipta kemampuan tubuh menerima rawatan dan Pencipta hasil yang berlaku. Allah ialah فاطر. Doktor tidak menjadi pencipta kesembuhan secara mutlak. Ini bukan bermaksud seseorang tidak boleh mengucapkan bahawa doktor merawat atau membantu. Sebaliknya, bahasa manusia perlu difahami mengikut konteks. Yang perlu dijaga ialah aqidah di dalam hati bahawa semua makhluk dan kemampuan mereka berada di bawah Allah.
Demikian juga dengan manusia yang melindungi orang lain. Seorang ayah melindungi anaknya. Seorang pengawal menjaga orang yang diamanahkan kepadanya. Seorang pemimpin menjaga rakyat dalam perkara yang menjadi tanggungjawabnya. Semua ini boleh disebut sebagai wilayah dalam makna makhluk. Tetapi Allah sebagai فاطر السماوات والأرض ialah Pencipta semua pihak tersebut. Maka perlindungan manusia tidak boleh dijadikan alasan untuk mengangkat manusia kepada perlindungan mutlak. Makhluk menjaga dalam kemampuan yang Allah berikan; Allah ialah Pencipta yang memberikan kemampuan tersebut.
Inilah sebabnya memahami satu lafaz secara tepat sangat penting. Jika فاطر diterjemahkan hanya sebagai “pencipta” lalu maknanya dibiarkan terlalu umum, seseorang mungkin tidak menyedari dimensi permulaan dan pengadaan yang terkandung di dalamnya. Jika diterjemahkan sebagai “yang menjadikan” tanpa huraian, seseorang mungkin menyangka Allah sekadar menyusun bahan yang telah ada. Sedangkan lafaz ini mempunyai hubungan dengan pembukaan dan permulaan penciptaan. Oleh itu, terjemahan boleh membantu, tetapi huraian perlu mengembalikan keluasan makna Arabnya.
Lafaz فاطر juga tidak boleh disempitkan kepada satu proses fizikal yang dapat diperhatikan manusia. Penciptaan Allah tidak tertakluk kepada kemampuan pemerhatian manusia. Manusia mengetahui hasil ciptaan, tetapi tidak menguasai hakikat seluruh perbuatan Allah. Kita mengetahui bahawa Allah menciptakan langit dan bumi kerana al-Quran menyatakannya. Kita mengetahui bahawa Allah ialah فاطر. Adapun kaifiyyah perbuatan Allah, kita tidak menyamakan dengan perbuatan makhluk dan tidak membuat gambaran yang tidak bersandar kepada wahyu. Penetapan makna tidak memerlukan penetapan kaifiyyah yang dapat dibayangkan manusia.
Ini juga merupakan asas penting dalam memahami nama dan sifat Allah. Kita menetapkan apa yang Allah tetapkan bagi diri-Nya, tanpa tahrif, tanpa ta'til, tanpa tamthil dan tanpa takyif. Apabila Allah disebut sebagai فاطر السماوات والأرض, kita menetapkan bahawa Allah adalah Pencipta langit dan bumi. Kita tidak mengubah maknanya sehingga kehilangan makna penciptaan, dan kita juga tidak membayangkan perbuatan Allah menyerupai perbuatan manusia. Makna diketahui, sedangkan kaifiyyah tidak disamakan dengan makhluk. Dengan cara ini, seseorang dapat menetapkan nas tanpa menjadikan Allah seperti ciptaan.
Lafaz فاطر juga mengandungi makna yang sangat kuat terhadap kebatilan pergantungan kepada alam sebagai kuasa mutlak. Alam adalah ciptaan. Apa yang diciptakan tidak mempunyai sifat ketuhanan hanya kerana manusia melihatnya besar atau menakjubkan. Matahari yang memberikan cahaya tetap makhluk. Air yang memberikan kehidupan tetap makhluk. Tanah yang menumbuhkan tanaman tetap makhluk. Angin yang bergerak tetap makhluk. Semua itu adalah tanda kekuasaan Allah, bukan pesaing bagi Allah. Allah ialah فاطر semua itu.
Apabila manusia melihat sebab, dia sepatutnya bertanya kepada dirinya: siapa yang menciptakan sebab ini? Siapa yang memberikan sifat kepada sebab ini? Siapa yang mengatur pertemuan antara sebab dan akibat? Jawapannya kembali kepada Allah. Api tidak mencipta sifat dirinya sendiri. Air tidak mencipta dirinya sendiri. Manusia tidak mencipta akalnya sendiri. Semua itu kembali kepada Pencipta. Oleh itu, فاطر mengajar manusia supaya tidak berhenti pada sebab.
Begitu juga, apabila manusia melihat kejadian yang tidak dapat dijelaskan dengan pengetahuan semasanya, dia tidak perlu mengangkat sesuatu makhluk menjadi Tuhan hanya kerana dia tidak memahami kejadian itu. Ketidaktahuan manusia bukan bukti bahawa makhluk tertentu memiliki kuasa ketuhanan. Allah tetap فاطر السماوات والأرض. Ilmu manusia mempunyai batas, sedangkan penciptaan Allah tidak dibatasi oleh pengetahuan manusia. Sesuatu yang tidak diketahui manusia bukan bererti ia tidak berada di bawah ilmu Allah.
Lafaz فاطر juga memberi satu asas dalam memahami hubungan antara masa dan penciptaan. Langit dan bumi mempunyai permulaan sebagai makhluk. Allah tidak menjadi makhluk kerana berada dalam aliran masa yang sama seperti makhluk. Masa dan alam ialah perkara yang berkaitan dengan ciptaan. Manusia berada dalam masa. Langit dan bumi berada dalam ciptaan. Allah ialah Pencipta. Oleh sebab itu, manusia tidak boleh menjadikan pengalaman temporal dirinya sebagai ukuran mutlak terhadap Allah. Kita mengetahui bahawa Allah mencipta, tetapi tidak boleh membayangkan Allah seperti tukang yang bekerja dalam keadaan berhajat kepada masa, bahan dan alat seperti makhluk.
Perkara ini sangat penting apabila seseorang merenungi makna “permulaan”. Bagi makhluk, permulaan bermaksud sebelumnya tidak wujud lalu menjadi wujud. Tetapi Allah tidak mempunyai permulaan dalam pengertian menerima kewujudan daripada yang lain. Allah ialah Pencipta yang mengadakan makhluk. Maka apabila kita mengatakan langit dan bumi mempunyai permulaan sebagai ciptaan, kita tidak mengatakan Allah mempunyai permulaan. Sebaliknya, kita sedang menegaskan perbezaan antara Allah dan makhluk.
Lafaz فاطر juga mengandungi makna bahawa penciptaan langit dan bumi adalah satu perbuatan yang menunjukkan keagungan Allah. Tetapi manusia perlu berhati-hati supaya tidak menganggap kebesaran ciptaan lebih utama daripada Pencipta. Langit yang luas membuat manusia kagum, tetapi Allah yang menciptakan langit lebih layak diagungkan. Bumi yang subur membuat manusia kagum, tetapi Allah yang mengadakan bumi lebih layak dipuji. Laut yang luas membuat manusia kagum, tetapi Allah yang menciptakan laut lebih layak ditakuti dan dicintai. Ciptaan membawa manusia kepada Pencipta, bukan menggantikan Pencipta.
Apabila seseorang memahami ini, dia akan melihat bahawa lafaz فاطر mempunyai kesan terhadap cara dia berfikir, bukan sekadar cara dia menterjemah. Dia tidak akan memandang dunia sebagai sesuatu yang bebas daripada Allah. Dia tidak akan menganggap makhluk sebagai kuasa terakhir. Dia tidak akan menafikan sebab, tetapi dia juga tidak akan menyembah sebab. Dia tidak akan menafikan kemampuan manusia, tetapi dia juga tidak akan memberikan kepada manusia kuasa mutlak. Dia akan melihat seluruh alam sebagai ciptaan yang berhajat kepada Allah.
Dalam konteks ilmu tauhid, lafaz ini juga menunjukkan bahawa pengakuan Allah sebagai Pencipta mempunyai konsekuensi terhadap pengabdian. Jika Allah yang mencipta, maka Allah yang paling berhak menerima pengabdian. Makhluk tidak mempunyai hak untuk mengambil sebahagian daripada pengabdian yang menjadi hak Allah. Jika seseorang mengakui bahawa Allah mencipta langit dan bumi tetapi kemudian memberikan kepada makhluk sesuatu bentuk pengabdian yang hanya layak bagi Allah, maka pengakuannya terhadap penciptaan belum membawa kepada kesempurnaan tauhid. Pengakuan terhadap Allah sebagai فاطر sepatutnya membawa kepada pengkhususan ibadah kepada-Nya.
Namun perlu juga dibezakan antara ibadah dan penghormatan. Menghormati ibu bapa bukan menyembah mereka. Menghormati guru bukan menyembah guru. Menghormati orang soleh bukan menyembah orang soleh. Berterima kasih kepada manusia bukan menyembah manusia. Semua itu berada dalam lingkungan akhlak dan muamalat. Yang menjadi persoalan ialah apabila manusia memberikan kepada makhluk sesuatu yang merupakan hak khusus Allah. Maka lafaz فاطر menjadi asas untuk membezakan antara penghormatan yang dibenarkan dengan pengabdian yang hanya layak kepada Allah.
Allah sebagai فاطر السماوات والأرض juga menunjukkan bahawa tiada satu makhluk pun mempunyai kedudukan sebagai pencipta mutlak yang boleh menyaingi-Nya. Jika seseorang menganggap ada kuasa lain yang mencipta bersama Allah secara bebas, dia telah menafikan keesaan Allah dalam penciptaan. Jika seseorang menganggap makhluk tertentu boleh mengurus alam secara bebas daripada Allah, dia telah mengangkat makhluk melebihi batasnya. Jika seseorang menganggap sebab mempunyai kesan secara mutlak tanpa Allah, dia telah lupa bahawa sebab itu sendiri adalah ciptaan Allah. Semua ini dibetulkan dengan kembali kepada فاطر السماوات والأرض.
Lafaz فاطر juga memberikan satu ukuran bagi menilai dakwaan tentang kuasa ghaib. Makhluk berada dalam alam ghaib atau alam nyata tetap merupakan makhluk. Malaikat ialah makhluk. Jin ialah makhluk. Para nabi ialah makhluk. Orang soleh ialah makhluk. Tidak ada satu pun daripada mereka yang menjadi Pencipta langit dan bumi. Allah sahaja ialah فاطر السماوات والأرض. Maka apa sahaja kuasa yang diberikan kepada makhluk hendaklah difahami sebagai kuasa yang terbatas dan bergantung kepada Allah, bukan kuasa ketuhanan yang mutlak.
Ini tidak bermaksud menafikan perkara ghaib yang sahih. Sebaliknya, kita menetapkan apa yang datang daripada wahyu. Tetapi penetapan perkara ghaib tidak bermaksud memberikan kepada makhluk sifat ketuhanan. Malaikat melaksanakan perintah Allah, bukan menjadi pencipta langit dan bumi. Para rasul menyampaikan wahyu, bukan menjadi Pencipta alam. Orang soleh boleh mempunyai karamah dengan izin Allah jika benar-benar berlaku, tetapi karamah tidak menjadikan mereka فاطر السماوات والأرض. Allah tetap Pencipta.
Perkataan فاطر juga mengajar bahawa asal penciptaan adalah hak Allah. Jika Allah menciptakan sesuatu, manusia tidak boleh mengambil sesuatu daripada makhluk lalu menjadikannya sumber ketuhanan. Apa sahaja kelebihan yang ada pada makhluk adalah pemberian Allah. Jika seseorang memiliki ilmu, Allah menciptakan kemampuan tersebut. Jika seseorang memiliki kekuatan, Allah menciptakan kekuatan tersebut. Jika seseorang memiliki harta, Allah menciptakan sebab-sebab harta tersebut. Jika seseorang mempunyai kedudukan, Allah menciptakan keadaan yang membawa kepadanya. Maka manusia tidak boleh menyombongkan sesuatu sehingga lupa kepada Pencipta.
Lafaz فاطر juga membentuk cara seseorang memahami nikmat. Nikmat yang sampai melalui tangan manusia tetap datang daripada Allah dari sudut penciptaan dan pengaturan. Ini tidak menghapuskan kewajipan berterima kasih kepada manusia. Nabi mengajar manusia supaya menghargai kebaikan. Tetapi syukur kepada manusia tidak boleh mengubah manusia menjadi Tuhan. Seseorang boleh berkata, “Allah telah memberi aku nikmat melalui orang ini.” Dengan demikian dia mengakui sebab dan Pencipta sebab. Inilah keseimbangan yang lahir daripada memahami Allah sebagai فاطر.
Apabila manusia gagal membezakan antara sebab dan Pencipta sebab, dia mudah terjebak kepada dua hujung yang salah. Satu hujung ialah menafikan sebab sehingga kehidupan manusia menjadi tidak seimbang. Hujung yang lain ialah mengagungkan sebab sehingga sebab menjadi tempat pergantungan mutlak. Lafaz فاطر mengajar jalan pertengahan yang benar: Allah ialah Pencipta, sedangkan makhluk ialah sebab yang berada di bawah penciptaan dan kehendak Allah. Sebab digunakan, tetapi hati tidak mengangkatnya menjadi Tuhan.
Lafaz فاطر juga mempunyai makna pendidikan yang besar. Ia mengajar manusia supaya apabila melihat sesuatu yang wujud, dia bertanya tentang asalnya. Tetapi pertanyaan itu bukan untuk menjadikan setiap makhluk sebagai pencipta yang lain. Sebaliknya, ia mengarahkan kepada Pencipta. Langit dicipta oleh Allah. Bumi dicipta oleh Allah. Manusia dicipta oleh Allah. Maka setiap lapisan ciptaan menjadi tanda yang mengarahkan kepada Allah. Ciptaan tidak berdiri sebagai tujuan akhir bagi hati seorang mukmin.
Inilah sebabnya orang yang merenungi lafaz فاطر tidak akan berhenti pada kekaguman terhadap alam. Dia akan bergerak daripada melihat آثار إلى معرفة المؤثر, iaitu daripada melihat kesan kepada mengenal pihak yang mengadakan kesan tersebut, dalam batas perumpamaan yang sesuai. Dia melihat keteraturan lalu mengenal qudrat Allah. Dia melihat kewujudan lalu mengakui penciptaan Allah. Dia melihat dirinya sebagai makhluk lalu mengakui kehambaannya. Dia melihat kelemahan makhluk lalu kembali kepada Allah. Semua ini berpunca daripada memahami satu lafaz yang ringkas tetapi sangat luas: فاطر.
Lafaz فاطر juga menegaskan bahawa Allah tidak memerlukan alam untuk menjadi “Pencipta”. Ini penting kerana jika seseorang mengatakan Allah memerlukan makhluk untuk menyempurnakan sifat-Nya, maka dia telah menjadikan Allah berhajat kepada makhluk. Sedangkan makna penciptaan menunjukkan sebaliknya: makhluk berhajat kepada Allah. Allah mencipta bukan kerana kekurangan yang hendak ditampung oleh makhluk. Allah mencipta dengan hikmah-Nya. Makhluk menerima kewujudan daripada Allah, bukan Allah menerima kesempurnaan daripada makhluk.
Oleh itu, apabila seseorang membaca فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ, dia perlu memahami bahawa Allah bukan sahaja lebih kuat daripada makhluk, tetapi Allah mempunyai kategori kewujudan yang berbeza daripada makhluk sebagai Pencipta. Makhluk berada di bawah penciptaan. Allah ialah Pencipta. Makhluk menerima kewujudan. Allah tidak menerima kewujudan daripada makhluk. Makhluk berhajat. Allah tidak berhajat kepada makhluk. Makhluk mempunyai batas. Allah tidak disamakan dengan makhluk dalam batas-batas tersebut.
Lafaz ini juga membantu membetulkan gambaran manusia tentang “kebebasan” makhluk. Manusia mempunyai kehendak dan pilihan dalam perkara yang Allah jadikan sebagai ruang ujian, tetapi manusia tidak bebas secara mutlak daripada Allah. Dia tidak memilih untuk menjadi wujud. Dia tidak menentukan seluruh keadaan alam. Dia tidak menentukan kematian dan kehidupan dirinya secara mutlak. Dia tidak menentukan semua akibat tindakannya. Dia hidup dalam alam yang diciptakan Allah. Maka manusia ialah hamba yang mempunyai kehendak yang diciptakan, bukan tuhan kecil yang berdiri sendiri.
Apabila manusia mengetahui bahawa Allah ialah فاطر السماوات والأرض, dia juga mengetahui bahawa segala pemilikan manusia adalah pemilikan yang terbatas. Manusia boleh memiliki rumah, tanah, kereta dan harta menurut hukum yang Allah tetapkan, tetapi pemilikan itu tidak mutlak. Semua bahan tersebut diciptakan Allah. Manusia tidak menciptakan tanah. Manusia tidak menciptakan dirinya sendiri. Pemilikan manusia akan berakhir apabila dia mati. Pemilikan Allah tidak berakhir. Ini menunjukkan bahawa pemilikan makhluk ialah amanah dan pemilikan terbatas, sedangkan Allah ialah Pencipta.
Kesan pemahaman ini terhadap akhlak sangat besar. Orang yang mengakui Allah sebagai فاطر akan lebih berhati-hati daripada mengambil sesuatu makhluk sebagai sumber mutlak kebesaran dirinya. Dia tidak akan merendahkan orang miskin seolah-olah kemiskinan mereka menjadikan mereka tidak bernilai. Dia tidak akan mengagungkan orang kaya seolah-olah kekayaan menjadikannya Tuhan. Dia tidak akan menganggap manusia yang berkuasa sebagai pemilik mutlak nasib manusia. Dia tahu semua manusia ialah makhluk. Perbezaan kedudukan tidak mengubah hakikat penciptaan.
Begitu juga, seseorang yang memahami فاطر tidak akan menyangka dirinya memiliki kuasa mutlak terhadap orang yang berada di bawah tanggungannya. Seorang bapa ialah penjaga anak, tetapi dia bukan pencipta anak. Seorang pemimpin memimpin manusia, tetapi dia bukan pemilik mutlak manusia. Seorang guru mengajar murid, tetapi dia bukan pencipta akal murid. Semua peranan manusia perlu dikembalikan kepada batas makhluk. Allah sahaja ialah فاطر السماوات والأرض.
Dalam memahami lafaz ini, perlu juga dijaga agar kita tidak menggunakan istilah “penciptaan” untuk manusia dengan cara yang mengelirukan. Dalam bahasa manusia, kita kadang-kadang mengatakan seseorang “mencipta” sesuatu seperti mencipta alat, teori atau karya. Penggunaan seperti ini boleh berlaku dalam bahasa dengan makna menghasilkan atau mereka bentuk. Tetapi penciptaan Allah adalah penciptaan yang mutlak pada asal kewujudan. Allah ialah فاطر السماوات والأرض. Tiada manusia yang mampu melakukan penciptaan seperti itu. Perbezaan istilah ini penting supaya tidak berlaku penyamaan antara perbuatan Allah dan perbuatan makhluk.
Lafaz فاطر juga mempunyai hubungan dengan rasa syukur. Jika Allah mengadakan segala yang manusia perlukan, maka setiap nikmat mempunyai hubungan dengan ciptaan Allah. Makanan ialah ciptaan Allah. Tubuh yang dapat menikmati makanan ialah ciptaan Allah. Deria rasa ialah ciptaan Allah. Akal yang memahami nikmat ialah ciptaan Allah. Maka syukur kepada Allah tidak sepatutnya terhad kepada ucapan lisan. Ia sepatutnya membawa manusia mengakui bahawa seluruh kehidupan berdiri atas nikmat penciptaan Allah.
Bahkan kewujudan manusia sendiri ialah nikmat pertama yang sering dilupakan. Sebelum manusia boleh meminta harta, kesihatan, ilmu atau kedudukan, dia terlebih dahulu wujud. Kewujudan itu bukan hasil pilihannya. Allah mengadakan dirinya. Oleh itu, lafaz فاطر membawa manusia kembali kepada nikmat asal: Allah mengadakan makhluk daripada tiada kepada ada. Seseorang yang memahami hakikat ini akan mengetahui bahawa dirinya sentiasa berada dalam kedudukan hamba.
Perkataan فاطر juga mengandungi keindahan kerana ia tidak hanya menyatakan “Allah mencipta langit dan bumi”, tetapi menyebut satu sifat yang menggambarkan Allah sebagai pelaku penciptaan. Ini menjadikan manusia bukan sekadar mengetahui satu peristiwa, tetapi mengenal Pencipta. Dia bukan hanya tahu “langit dicipta”, tetapi tahu “Allah ialah فاطر langit dan bumi.” Perbezaan ini penting kerana ilmu tauhid bukan sekadar mengetahui kewujudan ciptaan, tetapi mengenal Allah melalui apa yang Dia khabarkan tentang diri-Nya.
Oleh itu, apabila membaca lafaz ini, jangan berhenti pada terjemahan “Pencipta langit dan bumi.” Renungkan bahawa Allah ialah Yang Mengadakan langit dan bumi sejak asalnya. Renungkan bahawa langit tidak mencipta dirinya. Renungkan bahawa bumi tidak mencipta dirinya. Renungkan bahawa manusia tidak mencipta dirinya. Renungkan bahawa seluruh alam menerima kewujudan. Renungkan bahawa Allah tidak menerima kewujudan daripada alam. Renungkan bahawa segala sesuatu yang makhluk miliki adalah pemberian. Renungkan bahawa Allah tidak berhajat kepada ciptaan-Nya. Renungkan bahawa Pencipta tidak boleh disamakan dengan ciptaan.
Lafaz فاطر juga menjadi asas yang sangat kukuh untuk menolak sebarang pemikiran bahawa makhluk boleh memiliki kuasa ketuhanan secara bebas. Jika seseorang mempunyai kemampuan tertentu, kemampuan itu tetap ciptaan Allah. Jika seseorang mempunyai karamah, karamah itu tidak menjadikannya Pencipta. Jika seseorang mempunyai ilmu, ilmu itu tidak menjadikannya Pencipta. Jika seseorang mempunyai pengaruh, pengaruh itu tidak menjadikannya Pencipta. Jika seseorang mempunyai kekuasaan terhadap sesuatu yang nyata, kekuasaan itu tetap terbatas. Allah sahaja ialah فاطر السماوات والأرض.
Dengan demikian, lafaz فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ membawa manusia kepada satu kesimpulan yang sangat kukuh: seluruh alam berada pada kedudukan makhluk, dan Allah berada pada kedudukan Pencipta. Apabila perbezaan ini benar-benar tertanam dalam hati, maka banyak kekeliruan dalam tauhid akan gugur dengan sendirinya. Makhluk tidak akan diberikan hak Pencipta. Sebab tidak akan diberikan kuasa mutlak. Alam tidak akan dianggap Tuhan. Manusia tidak akan menganggap dirinya bebas daripada Allah. Kewujudan akan dikembalikan kepada Pencipta.
Dan apabila manusia benar-benar mengenal Allah sebagai فاطر السماوات والأرض, dia akan memahami bahawa tiada satu pun daripada makhluk yang boleh menggantikan Allah dalam kedudukan yang hanya layak bagi-Nya. Langit tidak boleh menggantikan Allah. Bumi tidak boleh menggantikan Allah. Malaikat tidak boleh menggantikan Allah. Para nabi tidak boleh menggantikan Allah. Orang soleh tidak boleh menggantikan Allah. Guru tidak boleh menggantikan Allah. Pemimpin tidak boleh menggantikan Allah. Ibu bapa tidak boleh menggantikan Allah. Semua mereka adalah makhluk. Allah ialah فاطر السماوات والأرض.
Oleh sebab itu, kekuatan lafaz ini bukan hanya pada makna “Allah mencipta langit dan bumi”, tetapi pada segala implikasi tauhid yang lahir daripada hakikat tersebut. Jika Allah ialah Pencipta, maka makhluk ialah ciptaan. Jika makhluk ialah ciptaan, maka makhluk berhajat kepada Allah. Jika makhluk berhajat kepada Allah, maka makhluk tidak boleh menjadi tempat pergantungan mutlak. Jika Allah tidak berhajat kepada makhluk, maka tidak ada makhluk yang boleh menjadi sekutu bagi Allah. Jika Allah menciptakan langit dan bumi, maka seluruh alam berada di bawah kerajaan-Nya. Jika seluruh alam berada di bawah kerajaan-Nya, maka manusia hendaklah mengenal kedudukannya sebagai hamba.
Lafaz فاطر juga mengajar manusia supaya tidak menilai Allah berdasarkan makhluk. Kita tidak mengatakan, misalnya, bahawa Allah mencipta sebagaimana manusia mencipta. Kita menetapkan Allah sebagai Pencipta tanpa menyerupakan-Nya dengan makhluk. Sebagaimana kita tidak menyerupakan ilmu Allah dengan ilmu manusia, kita tidak menyerupakan perbuatan Allah dengan perbuatan manusia. Makna penciptaan ditetapkan, tetapi kaifiyyahnya tidak disamakan. Inilah jalan yang menjaga kesempurnaan tauhid: tidak menafikan apa yang Allah tetapkan dan tidak menyerupakan Allah dengan makhluk.
Apabila seseorang berkata Allah ialah فاطر السماوات والأرض, dia sedang mengakui bahawa Allah mempunyai qudrat yang memungkinkan penciptaan. Tetapi dia tidak perlu membayangkan qudrat Allah dalam bentuk yang menyerupai tenaga manusia. Quwwah manusia terbatas, berubah, memerlukan sebab dan boleh hilang. Qudrat Allah tidak boleh disamakan dengan itu. Allah menciptakan manusia yang mempunyai tenaga, sedangkan Allah tidak memerlukan tenaga makhluk untuk mencipta langit dan bumi. Semua makhluk berada di bawah qudrat-Nya.
Lafaz فاطر juga membebaskan hati daripada rasa terlalu bergantung kepada alam. Alam memberi sebab, tetapi alam bukan Tuhan. Harta memberi kemampuan tertentu, tetapi harta bukan Tuhan. Manusia membantu, tetapi manusia bukan Tuhan. Kedudukan memberi kuasa tertentu, tetapi kedudukan bukan Tuhan. Semua itu hanyalah makhluk. Maka apabila sesuatu sebab hilang, seorang mukmin tidak menganggap seluruh pintu telah tertutup. Allah tetap Pencipta sebab. Allah boleh menciptakan sebab lain. Allah boleh membuka jalan yang tidak disangka manusia. Ini merupakan kesan tauhid terhadap hati, bukan sekadar perbahasan teori.
Namun hati juga tidak boleh menggunakan tawakal sebagai alasan untuk meninggalkan usaha yang dibenarkan. Allah menciptakan sebab dan memerintahkan manusia menggunakan sebab dalam banyak urusan. Memahami فاطر tidak bermakna menolak dunia. Sebaliknya, ia bermakna menggunakan dunia tanpa menjadikan dunia sebagai Tuhan. Tangan bekerja, hati bergantung kepada Allah. Akal merancang, hati menyerahkan hasil kepada Allah. Manusia meminta bantuan makhluk dalam kemampuan yang ada, tetapi mengetahui bahawa makhluk tersebut tidak memiliki kuasa mutlak. Inilah keseimbangan yang lahir daripada mengenal Allah sebagai Pencipta.
Perbahasan tentang فاطر juga tidak boleh dipisahkan daripada hakikat bahawa langit dan bumi mempunyai ukuran, susunan dan sifat yang Allah tetapkan. Manusia mungkin mengkaji sebahagian daripada keteraturan tersebut, tetapi keteraturan itu sendiri bukan pencipta. Hukum alam bukan Tuhan. Hukum yang mengatur fenomena tidak menciptakan dirinya sendiri. Apa yang manusia namakan sebagai hukum alam adalah gambaran tentang pola yang Allah tetapkan pada ciptaan. Allah tetap فاطر. Maka ilmu tentang alam sepatutnya membawa manusia mengenal kebesaran Pencipta, bukan berhenti pada nama dan mekanisme ciptaan.
Demikian juga, kemajuan teknologi tidak mengubah hakikat ini. Manusia boleh mengubah bentuk bahan, memindahkan objek, menghasilkan mesin, meneroka angkasa dan mengembangkan pengetahuan, tetapi manusia tetap bekerja dalam alam yang Allah ciptakan. Manusia tidak menjadi فاطر السماوات والأرض kerana dia berjaya memahami sebahagian hukum alam. Bahkan kemajuan itu sendiri bergantung kepada akal, bahan, hukum dan kemampuan yang Allah ciptakan. Maka semakin banyak manusia mengetahui, semakin dia sepatutnya menyedari keluasan perkara yang belum diketahuinya.
Lafaz فاطر juga mempunyai nilai dalam membentuk adab terhadap alam. Jika alam ialah ciptaan Allah, manusia tidak boleh menyembah alam dan tidak boleh pula merosakkannya tanpa batas. Manusia diberi amanah untuk menggunakan alam, tetapi dia tidak menjadi pemilik mutlak yang bebas daripada perintah Allah. Tanah, air, tumbuhan, haiwan dan segala sumber berada dalam kerajaan Allah. Manusia menggunakan tetapi bukan mencipta. Manusia memiliki secara terbatas tetapi bukan memiliki secara mutlak. Ini semua kembali kepada hakikat فاطر السماوات والأرض.
Dalam keadaan manusia menghadapi musibah alam, lafaz ini juga mengingatkan bahawa alam bukan kuasa bebas daripada Allah. Banjir bukan Tuhan. Gempa bukan Tuhan. Angin bukan Tuhan. Hujan bukan Tuhan. Semua fenomena tersebut berada dalam alam yang Allah ciptakan. Ini tidak bermaksud setiap musibah mesti ditafsirkan dengan satu sebab khusus yang tidak ada dalil. Sebaliknya, yang pasti ialah alam tidak mempunyai ketuhanan sendiri. Allah ialah Pencipta. Manusia perlu berhati-hati daripada membuat dakwaan ghaib tanpa ilmu.
Lafaz فاطر juga mengajar bahawa manusia tidak perlu mencari “kuasa alam” yang berdiri sendiri sebagai penentu mutlak. Jika sesuatu fenomena berlaku, ia berlaku dalam alam yang diciptakan Allah. Sebab-sebab fizikal boleh dikaji. Kesan boleh diperhatikan. Tetapi sebab itu sendiri bukan Tuhan. Pengetahuan tentang sebab tidak membatalkan ketuhanan Allah. Bahkan sebab yang diketahui dan sebab yang belum diketahui semuanya berada dalam ciptaan Allah.
Maka apabila lafaz فاطر difahami secara mendalam, ia membentuk satu pandangan alam yang berbeza daripada pandangan yang memisahkan alam daripada Allah. Alam bukan Tuhan dan bukan juga sesuatu yang bebas daripada Allah. Alam ialah makhluk Allah. Allah ialah Pencipta alam. Makhluk mempunyai kewujudan sebenar sebagai makhluk, tetapi kewujudan itu bergantung kepada Allah. Allah tidak menjadi sebahagian daripada alam dan alam tidak menjadi sebahagian daripada Allah. Pencipta tetap Pencipta dan ciptaan tetap ciptaan.
Akhirnya, lafaz فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ hendaklah dibaca sebagai satu pengenalan yang mengembalikan hati kepada asal segala kewujudan. Sebelum manusia memikirkan siapa yang patut diikuti, siapa yang patut dipercayai, siapa yang patut diminta bantuan dan siapa yang patut dijadikan tempat pergantungan, dia perlu mengenal siapa yang menciptakan dirinya dan seluruh alam. Allah ialah فاطر السماوات والأرض. Langit dan bumi tidak mengadakan diri mereka. Manusia tidak mengadakan dirinya. Seluruh makhluk menerima kewujudan daripada Allah. Oleh itu, Allah tidak boleh diletakkan setara dengan makhluk dan makhluk tidak boleh diberikan hak yang menjadi milik Allah.
Makna ini menjadikan lafaz فاطر sebagai lafaz tauhid yang sangat kuat. Ia memutuskan segala dakwaan bahawa makhluk berdiri sendiri. Ia memutuskan segala sangkaan bahawa alam mempunyai ketuhanan sendiri. Ia memutuskan segala pemikiran bahawa kuasa mutlak boleh dibahagikan kepada beberapa makhluk. Ia mengembalikan penciptaan kepada Allah. Ia mengembalikan kebergantungan kepada Allah. Ia mengembalikan kehambaan kepada Allah. Dan ia mengembalikan pandangan manusia terhadap alam kepada kedudukannya yang sebenar: alam ialah ciptaan, bukan Pencipta.
Apabila lafaz ini benar-benar meresap ke dalam kefahaman seorang mukmin, maka dia tidak akan melihat langit hanya sebagai ruang yang terbentang, bumi hanya sebagai tempat berpijak dan dirinya hanya sebagai individu yang hidup untuk memenuhi kehendak dunia. Dia akan melihat semuanya sebagai ciptaan Allah. Langit mengingatkannya kepada Pencipta. Bumi mengingatkannya kepada Pencipta. Dirinya sendiri mengingatkannya kepada Pencipta. Segala sesuatu yang wujud menjadi tanda bahawa dirinya bukan Tuhan, bukan pemilik mutlak, bukan pencipta mutlak dan bukan tempat pergantungan mutlak bagi dirinya sendiri.
Maka ungkapan فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ bukan sekadar ungkapan yang menerangkan bahawa Allah menciptakan dua alam yang besar. Ia adalah pernyataan tentang siapa Allah dan siapa makhluk. Ia menetapkan bahawa Allah ialah Yang Mengadakan, sedangkan segala yang lain adalah yang diadakan. Ia menetapkan bahawa Allah mempunyai qudrat, sedangkan makhluk menerima kemampuan. Ia menetapkan bahawa Allah tidak berhajat kepada ciptaan, sedangkan ciptaan berhajat kepada-Nya. Ia menetapkan bahawa alam tidak mempunyai ketuhanan sendiri. Ia menetapkan bahawa makhluk tidak boleh diangkat ke tempat Pencipta.
Oleh itu, apabila lafaz فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ direnungi dengan mendalam, seseorang akan melihat bahawa hakikat penciptaan bukan satu perbahasan yang terpisah daripada kehidupan beragama. Ia menjadi asas kepada seluruh hubungan manusia dengan Allah. Orang yang mengetahui bahawa Allah ialah Pencipta akan mengetahui bahawa dirinya ialah hamba. Orang yang mengetahui dirinya hamba akan mengetahui bahawa dia tidak boleh memberikan hak ketuhanan kepada makhluk. Orang yang mengetahui bahawa makhluk semuanya diciptakan akan mengetahui bahawa semua makhluk mempunyai batas. Orang yang mengetahui batas makhluk akan lebih mudah mengembalikan pergantungan mutlak kepada Allah.
Inilah kekuatan lafaz فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ. Allah ialah فاطر. Langit dan bumi ialah makhluk. Manusia ialah makhluk. Semua yang berada di antara langit dan bumi ialah makhluk. Semua makhluk berhajat kepada Allah. Tidak ada satu makhluk pun yang keluar daripada penciptaan-Nya. Tidak ada satu makhluk pun yang menjadi Pencipta langit dan bumi bersama-Nya. Tidak ada satu makhluk pun yang memiliki kekuasaan mutlak seperti Allah. Tidak ada satu makhluk pun yang boleh mengambil kedudukan Allah sebagai Pencipta. Dan apabila hakikat ini benar-benar difahami, maka hati akan kembali kepada tauhid yang bersih: mengenal Allah sebagai Pencipta, membezakan-Nya daripada ciptaan, mengakui kehambaan diri dan meletakkan setiap makhluk pada tempatnya yang sebenar.
Lafaz فاطر juga mengingatkan bahawa kewujudan alam bukan perkara yang sia-sia daripada sudut hubungan manusia dengan Allah. Alam yang diciptakan Allah menjadi medan manusia mengenal tanda-tanda kekuasaan-Nya. Tetapi manusia tidak boleh menganggap alam sebagai matlamat terakhir. Langit dan bumi ialah ayat-ayat kauniyyah dalam erti bahawa ia menunjukkan kepada kekuasaan Pencipta, sedangkan wahyu pula mengajar manusia bagaimana mengenal dan menyembah Pencipta tersebut. Apabila seseorang melihat langit dan bumi tetapi tidak mengenal Allah sebagai فاطر, dia telah berhenti pada makhluk dan tidak sampai kepada Pencipta. Tetapi apabila dia melihat langit dan bumi lalu hatinya mengakui Allah sebagai فاطر, maka pandangannya telah bergerak daripada ciptaan kepada Pencipta.
Dengan itu, lafaz فاطر mengajar satu kaedah yang sangat besar dalam kehidupan seorang mukmin: jangan jadikan makhluk sebagai titik akhir pemikiran apabila makhluk itu sendiri menunjukkan kepada Pencipta. Jangan berhenti pada sebab sehingga melupakan Musabbib al-Asbab. Jangan berhenti pada nikmat sehingga melupakan Pemberi nikmat. Jangan berhenti pada kekuatan makhluk sehingga melupakan Pencipta kekuatan. Jangan berhenti pada alam sehingga melupakan فاطر السماوات والأرض. Makhluk mempunyai tempatnya, sebab mempunyai tempatnya, alam mempunyai tempatnya, tetapi Allah tetap berada pada kedudukan yang tidak boleh disamakan dengan mana-mana ciptaan.
Akhirnya, penghayatan terhadap فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ membawa kepada satu hakikat yang sangat jelas: segala sesuatu yang selain Allah adalah makhluk, sedangkan Allah ialah Pencipta. Segala sesuatu yang selain Allah berhajat, sedangkan Allah tidak berhajat kepada ciptaan. Segala sesuatu yang selain Allah mempunyai batas, sedangkan Allah tidak disamakan dengan makhluk. Segala sesuatu yang selain Allah menerima kewujudan, sedangkan Allah tidak menerima kewujudan daripada selain-Nya. Maka siapa sahaja yang memahami lafaz ini dengan benar akan mengetahui bahawa pengagungan terhadap makhluk tidak boleh sampai kepada pengagungan ketuhanan, pergantungan kepada sebab tidak boleh sampai kepada menjadikan sebab sebagai kuasa mutlak, dan kekaguman terhadap alam tidak boleh sampai kepada menjadikan alam sebagai Tuhan. Semua itu kembali kepada satu hakikat yang ditegaskan oleh lafaz ini: Allah ialah فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ, Yang Mengadakan langit dan bumi, Yang memulakan penciptaannya, Yang memiliki qudrat atasnya, dan Yang membezakan diri-Nya daripada seluruh ciptaan yang Dia adakan.
asas
asa
asas
https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/866358117839889141?hl=en
