Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am ... وَلَا يُطْعَمُۗ ... (Al-An'am:14)

MOHD ROSLAN ABDUL GHANI -
ا   ب   ت   ث   ج   ح   خ   د   ذ   ر   ز   س   ش   ص   ض   ط   ظ   ع   غ   ف   ق   ك   ل   م   ن   و   ه   ي
A   B   C   D   E   F   G   H   I   J   K   L   M   N   O   P   Q   R   S   T   U   V   W   X   Y   Z

قُلْ أَغَيْرَ ٱللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا فَاطِرِ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَهُوَ يُطْعِمُ وَلَا يُطۡعَمُۗ قُلْ إِنِّيٓ أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسۡلَمَۖ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ﴿سورة الأنعام آية ١٤﴾.

Perbahasan Tentang Ayat 14 Dari Surah Al-An'am — وَلَا يُطْعَمُ

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ daripada Surah al-An‘am ayat 14 merupakan suatu lafaz yang sangat padat dalam menjelaskan kesempurnaan Allah سبحانه وتعالى daripada segala bentuk keperluan, pergantungan dan kelemahan yang menjadi sifat makhluk. Lafaz ini datang selepas penyebutan bahawa Allah سبحانه وتعالى memberi makan, lalu Allah سبحانه وتعالى menyatakan bahawa Dia tidak diberi makan. Perbezaan antara kedua-dua keadaan tersebut bukan sekadar perbezaan antara memberi dan menerima makanan, bahkan ia merupakan perbezaan yang sangat asas antara Khaliq dengan makhluk, antara Rabb dengan marbub, antara al-Ghani dengan yang berhajat, antara Yang Memberi dengan yang menerima pemberian, serta antara Allah سبحانه وتعالى yang berdiri sendiri dengan makhluk yang kewujudannya sentiasa bergantung kepada Allah. Oleh itu, apabila lafaz وَلَا يُطْعَمُ direnungkan dengan mendalam, ia tidak sepatutnya difahami hanya sebagai suatu kenyataan bahawa Allah tidak makan makanan sebagaimana manusia makan. Makna tersebut benar pada asalnya, tetapi kandungan lafaz ini jauh lebih luas. Ia menetapkan kesempurnaan Allah سبحانه وتعالى daripada sifat berhajat kepada makanan, berhajat kepada pemakanan, berhajat kepada tenaga yang diperoleh melalui makanan, berhajat kepada pihak yang menyediakan makanan, atau berhajat kepada sebarang sebab yang menjadikan kehidupan makhluk terus berlangsung. Allah سبحانه وتعالى tidak berada dalam kedudukan menerima makanan daripada sesiapa. Sebaliknya, Dialah yang memberi makan kepada makhluk. Maka lafaz وَلَا يُطْعَمُ menjadi suatu penegasan yang sangat kuat terhadap kesempurnaan sifat al-Ghani bagi Allah, kerana sesiapa yang memerlukan makanan berada dalam keadaan berhajat, sedangkan Allah سبحانه وتعالى tidak berhajat kepada sesiapa dan tidak berhajat kepada sesuatu yang diciptakan-Nya. Makhluk makan kerana makhluk mempunyai keperluan. Allah tidak makan kerana Allah tidak mempunyai keperluan tersebut. Makhluk memperoleh kekuatan daripada sesuatu yang berada di luar dirinya. Allah سبحانه وتعالى tidak memperoleh kesempurnaan, kekuatan, kehidupan atau kekuasaan daripada sesuatu yang berada di luar diri-Nya. Maka lafaz وَلَا يُطْعَمُ merupakan salah satu lafaz yang sangat kuat dalam membezakan antara sifat Allah dengan sifat makhluk dan dalam menutup pintu kepada segala bentuk tasawwur yang menjadikan Allah berhajat kepada makhluk.

Perkataan وَلَا terdiri daripada الواو dan لا. الواو menghubungkan lafaz ini dengan apa yang telah disebut sebelumnya, manakala لا memberikan penafian. Tetapi penafian yang terdapat dalam وَلَا يُطْعَمُ bukanlah penafian yang kosong tanpa tujuan. Ia merupakan penafian yang menetapkan kesempurnaan. Dalam al-Quran, Allah سبحانه وتعالى kadang-kadang menafikan daripada diri-Nya sesuatu yang tidak layak bagi-Nya untuk menunjukkan bahawa Dia sempurna daripada kekurangan tersebut. Apabila Allah menafikan keperluan kepada makanan, maka penafian itu membawa kepada penetapan sifat al-Ghani, al-Qayyum dan kesempurnaan yang tidak memerlukan bantuan daripada makhluk. Oleh itu, لا dalam lafaz ini tidak boleh difahami secara terpisah daripada hakikat kesempurnaan Allah. Allah tidak diberi makan bukan sekadar kerana makanan itu tidak sesuai dengan zat Allah, tetapi kerana Allah سبحانه وتعالى tidak mempunyai sifat berhajat yang menjadikan makanan sebagai sesuatu yang diperlukan bagi kelangsungan hidup-Nya. Makanan adalah keperluan makhluk. Ia menjadi sebab bagi kehidupan dan kekuatan makhluk kerana makhluk mempunyai tubuh, proses kehidupan dan keterbatasan. Allah سبحانه وتعالى tidak mempunyai keperluan tersebut. Maka penafian وَلَا يُطْعَمُ menunjukkan bahawa Allah سبحانه وتعالى tidak termasuk dalam kategori makhluk yang memerlukan sesuatu untuk menyempurnakan kehidupan atau kekuatan mereka. Ini merupakan asas yang sangat penting dalam memahami tauhid. Jika seseorang menyangka bahawa Allah memerlukan sesuatu daripada makhluk, maka dia telah memberikan kepada Allah sifat kekurangan yang tidak layak bagi-Nya. Allah ialah al-Ghani, sebagaimana firman Allah سبحانه وتعالى: يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ. Manusia ialah fakir kepada Allah, sedangkan Allah ialah Yang Maha Kaya dan Maha Terpuji. Maka lafaz وَلَا يُطْعَمُ merupakan salah satu gambaran khusus daripada hakikat umum tersebut: makhluk berhajat kepada Allah, sedangkan Allah tidak berhajat kepada makhluk.

Perkataan يُطْعَمُ pula berasal daripada akar kata ط ع م yang berkaitan dengan makanan, rasa dan makan. Dalam bentuk aktif, أَطْعَمَ bermaksud memberi makan, manakala dalam bentuk pasif أُطْعِمَ bermaksud diberi makan. Dalam lafaz يُطْعَمُ, ia merupakan fi‘il mudari‘ dalam bentuk bina’ lil-majhul, iaitu kata kerja pasif, yang bermaksud “diberi makan”. Oleh sebab pelakunya tidak disebut dalam struktur lafaz tersebut, perhatian diarahkan kepada pihak yang menerima perbuatan itu, iaitu Allah سبحانه وتعالى. Dengan kata lain, makna lafaz tersebut ialah bahawa Allah tidak berada dalam keadaan menerima makanan daripada mana-mana pihak. Bentuk pasif ini mempunyai nilai yang sangat sesuai dengan kandungan ayat kerana yang hendak dinafikan ialah keadaan menerima makanan. Tidak penting siapa yang kononnya memberi makan, kerana seluruh kemungkinan tersebut dinafikan. Allah tidak diberi makan oleh manusia, tidak diberi makan oleh malaikat, tidak diberi makan oleh jin, tidak diberi makan oleh mana-mana makhluk, tidak diberi makan oleh sebab-sebab alam dan tidak berhajat kepada makanan dalam apa jua bentuk. Apabila Allah سبحانه وتعالى berfirman وَلَا يُطْعَمُ, penafian itu merangkumi hakikat bahawa Allah tidak menjadi penerima makanan. Ini merupakan suatu bentuk penafian yang luas terhadap konsep kebergantungan kepada makanan. Makhluk mungkin menerima makanan melalui pelbagai perantaraan, tetapi Allah tidak menerima makanan daripada sesiapa. Bahkan makanan itu sendiri berada di bawah penciptaan, kekuasaan dan pentadbiran Allah.

Perkara yang perlu difahami dengan sangat teliti ialah bahawa lafaz وَلَا يُطْعَمُ bukan sekadar menyatakan bahawa Allah tidak makan kerana Dia tidak memerlukan makanan, tetapi lafaz ini juga memutuskan seluruh gambaran tentang Allah sebagai makhluk yang hidup melalui nutrisi. Makanan bagi makhluk bukan sekadar sesuatu yang mereka nikmati. Makanan mempunyai fungsi yang menunjukkan kelemahan dan kebergantungan makhluk. Manusia makan kerana tubuhnya memerlukan tenaga dan zat. Apabila manusia tidak makan dalam tempoh tertentu, tubuhnya mengalami perubahan. Jika kekurangan makanan berpanjangan, manusia menjadi lemah dan akhirnya boleh mati. Haiwan juga mempunyai keperluan makanan. Makhluk yang hidup mempunyai sistem yang menjadikan makanan sebahagian daripada proses kehidupan mereka. Allah سبحانه وتعالى tidak demikian. Allah tidak memperoleh kehidupan daripada makanan. Allah tidak memperoleh kekuatan daripada makanan. Allah tidak memperoleh tenaga daripada makanan. Allah tidak memerlukan nutrisi. Allah tidak mengalami kelaparan. Allah tidak mengalami kelemahan kerana tidak makan. Allah tidak menjadi lebih sempurna selepas menerima makanan. Allah tidak menjadi kurang sempurna apabila tidak menerima makanan. Allah سبحانه وتعالى sempurna pada zat-Nya, sifat-Nya dan perbuatan-Nya. Maka وَلَا يُطْعَمُ merupakan penafian yang sangat kuat terhadap segala bentuk pergantungan tersebut.

Di sinilah lafaz ini mempunyai hubungan yang sangat erat dengan sifat al-Ghani. Al-Ghani bermaksud Allah سبحانه وتعالى Maha Kaya, tidak berhajat kepada makhluk, sedangkan seluruh makhluk berhajat kepada-Nya. Jika seseorang memahami al-Ghani hanya sebagai Allah mempunyai banyak harta atau mempunyai segala sesuatu, maka pemahamannya masih terlalu rendah. Kekayaan Allah ialah kesempurnaan dan tidak berhajat. Allah tidak memerlukan makanan. Allah tidak memerlukan minuman. Allah tidak memerlukan tempat bergantung. Allah tidak memerlukan pembantu. Allah tidak memerlukan tenaga daripada luar diri-Nya. Allah tidak memerlukan sesiapa untuk menambah kekuasaan-Nya. Allah tidak memerlukan sesiapa untuk mengekalkan kewujudan-Nya. Allah tidak memerlukan makhluk untuk menjadikan-Nya Tuhan. Allah ialah Tuhan tanpa memerlukan pengiktirafan makhluk. Allah tetap Allah walaupun seluruh makhluk mengingkari-Nya. Makhluk tidak menambah ketuhanan Allah dengan ibadah mereka dan tidak mengurangkan ketuhanan Allah dengan kekufuran mereka. Dalam konteks makanan, hakikat ini ditunjukkan dengan sangat jelas melalui وَلَا يُطْعَمُ. Allah memberi makan, tetapi Dia tidak menerima makanan.

Apabila lafaz وَلَا يُطْعَمُ dibandingkan dengan keadaan manusia, perbezaannya menjadi semakin jelas. Manusia boleh memberi makan dan pada masa yang sama manusia juga perlu diberi makan. Seorang ayah boleh menyediakan makanan kepada anaknya, tetapi ayah itu sendiri perlu makan. Seorang petani boleh menghasilkan tanaman yang menjadi makanan manusia, tetapi petani itu sendiri perlu makan. Seorang tukang masak boleh menyediakan makanan untuk ramai orang, tetapi tukang masak itu sendiri memerlukan makanan. Bahkan seluruh manusia yang memberi makan kepada orang lain tetap berada dalam lingkungan makhluk yang memerlukan makanan. Mereka boleh menjadi pemberi dari satu sudut, tetapi mereka tetap penerima dari sudut yang lain. Allah سبحانه وتعالى berbeza secara mutlak. Allah memberi makan dan tidak menjadi pihak yang memerlukan makanan. Allah memberi rezeki dan tidak menerima rezeki daripada makhluk. Allah mencipta sebab-sebab kehidupan dan tidak bergantung kepada sebab-sebab tersebut untuk hidup. Perbezaan ini menunjukkan bahawa Allah tidak boleh disamakan dengan makhluk. Makhluk mungkin mempunyai sifat memberi, tetapi pemberian makhluk adalah terbatas dan bergantung. Allah memberi tanpa memerlukan pihak lain untuk memberi kepada-Nya.

Oleh sebab itu, lafaz وَلَا يُطْعَمُ mempunyai kaitan yang sangat kuat dengan konsep tauhid rububiyyah. Rububiyyah Allah bermaksud Allah ialah Rabb, iaitu Pencipta, Pemilik dan Pentadbir makhluk. Makhluk berada di bawah pentadbiran Allah. Dalam urusan makanan, manusia menanam, menuai, memasak, menjual dan membeli, tetapi seluruh rangkaian tersebut berada di bawah penciptaan dan pentadbiran Allah. Allah menciptakan tanah, air, cahaya, tumbuhan, haiwan, tubuh manusia, kemampuan manusia untuk bekerja dan segala hukum yang membolehkan makanan tersedia. Maka makhluk memberi makan sesama mereka sebagai sebab yang diciptakan Allah, tetapi Allah tidak menerima makanan daripada mereka. Ini menunjukkan perbezaan antara sebab makhluk dan Allah sebagai Rabb. Makhluk mempunyai keperluan, Allah tidak mempunyai keperluan. Makhluk menerima rezeki, Allah memberi rezeki. Makhluk menggunakan sebab, Allah mencipta sebab dan akibat.

Perlu ditegaskan bahawa penafian “tidak diberi makan” tidak bermaksud Allah tidak melakukan perbuatan apa-apa yang berkaitan dengan makanan. Sebaliknya, Allah سبحانه وتعالى memberi makan kepada makhluk. Allah menciptakan makanan dan menyebabkan makanan sampai kepada makhluk melalui pelbagai jalan. Tetapi perbuatan Allah tidak menyerupai perbuatan makhluk. Apabila kita mengatakan Allah memberi makan, kita mengithbatkan apa yang Allah khabarkan tentang diri-Nya tanpa membayangkan bahawa Allah makan atau memberi makan dengan cara makhluk. Begitu juga apabila Allah menafikan bahawa Dia diberi makan, kita memahami bahawa Allah tidak mempunyai keperluan terhadap makanan. Kita tidak perlu memasukkan gambaran jasmani, anggota, organ atau proses fisiologi ke dalam perbahasan tentang Allah. Allah سبحانه وتعالى bukan tubuh makhluk. Allah tidak memerlukan organ untuk menerima makanan. Allah tidak memerlukan sistem pencernaan. Allah tidak memerlukan tenaga daripada makanan. Semua itu merupakan sifat makhluk yang berhajat. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ memutuskan persamaan tersebut.

Dalam memahami sifat Allah, prinsip yang sangat penting ialah apa yang Allah nafikan daripada diri-Nya hendaklah dinafikan kerana ia merupakan kekurangan, dan apa yang Allah tetapkan hendaklah diterima sesuai dengan keagungan-Nya. Allah menafikan bahawa Dia diberi makan kerana menerima makanan merupakan sifat makhluk yang berhajat. Allah menetapkan bahawa Dia memberi makan kepada makhluk kerana memberi makan merupakan perbuatan rububiyyah yang menunjukkan kekuasaan, kemurahan dan pentadbiran. Maka tidak boleh seseorang mengambil penafian وَلَا يُطْعَمُ lalu menjadikannya alasan untuk menafikan segala sifat perbuatan Allah. Penafian ini khusus kepada perkara yang Allah nafikan. Allah tidak makan dan tidak diberi makan. Tetapi Allah memberi makan. Ini menunjukkan bahawa perbuatan memberi makan itu benar bagi Allah, sedangkan menerima makanan tidak benar bagi Allah. Perbezaan ini mesti dijaga supaya manusia tidak mencampuradukkan antara sifat Khaliq dengan sifat makhluk.

Lafaz يُطْعَمُ dalam bentuk mudari‘ juga perlu diperhatikan. Walaupun bentuk pasif tersebut menafikan keadaan “diberi makan”, penggunaan fi‘il mudari‘ memberi gambaran tentang perbuatan yang berlangsung dalam pengertian umum, bukan hanya satu peristiwa tertentu. Allah tidak berada dalam keadaan menerima makanan. Ini bukan sekadar penafian pada satu masa tertentu, tetapi penafian yang berkaitan dengan sifat keperluan itu secara keseluruhan. Allah tidak memerlukan makanan pada masa dahulu, sekarang atau akan datang. Allah tidak menjadi makhluk yang memerlukan nutrisi pada mana-mana keadaan. Kewujudan Allah tidak bergantung kepada makanan. Kehidupan Allah tidak bermula kerana makanan. Kekuasaan Allah tidak bertambah kerana makanan. Kesempurnaan Allah tidak berkembang melalui makanan. Allah سبحانه وتعالى Maha Sempurna dan tidak menerima kesempurnaan daripada selain-Nya.

Di sini perlu dibezakan antara makhluk yang menerima makanan sebagai sebahagian daripada sistem kehidupannya dengan Allah yang tidak berhajat kepada sistem tersebut. Manusia apabila makan, makanan melalui proses yang Allah ciptakan sehingga zat diserap dan digunakan oleh tubuh. Semua ini menunjukkan keajaiban penciptaan, tetapi dalam masa yang sama menunjukkan kebergantungan manusia. Manusia tidak mencipta dirinya. Manusia tidak menentukan hukum pencernaan tubuhnya. Manusia tidak mencipta makanan dari ketiadaan. Manusia hanya menggunakan sesuatu yang telah Allah sediakan. Jika Allah menarik air, tumbuhan tidak tumbuh. Jika Allah menghilangkan kesuburan tanah, pertanian terjejas. Jika Allah menghilangkan kemampuan tubuh, manusia tidak dapat menikmati makanan sebagaimana biasa. Semua ini menunjukkan bahawa makhluk sentiasa berada dalam keadaan berhajat. Allah pula tidak berhajat kepada apa-apa daripada semua itu. Inilah hakikat yang ditegaskan oleh وَلَا يُطْعَمُ.

Lafaz ini juga membatalkan segala bentuk tasawwur yang menggambarkan Tuhan sebagai makhluk besar yang memerlukan makanan daripada manusia. Dalam sejarah manusia, terdapat pelbagai kepercayaan yang menggambarkan dewa-dewa sebagai makhluk yang memerlukan korban, makanan, minuman atau persembahan. Islam memutuskan semua gambaran tersebut. Allah tidak memerlukan makanan daripada manusia. Allah tidak menjadi Tuhan kerana manusia memberi makan kepada-Nya. Allah tidak memerlukan korban untuk menghidupkan diri-Nya. Allah tidak memerlukan makanan untuk mempertahankan kekuasaan-Nya. Allah tidak menjadi lebih kuat apabila manusia menyembah-Nya. Bahkan manusia yang menyembah Allah itulah yang berhajat kepada-Nya. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ menjadi penafian yang sangat jelas terhadap idea ketuhanan yang berhajat.

Perkara ini juga mempunyai hubungan dengan konsep ibadah. Manusia memberi makanan kepada orang miskin, memberi makan kepada tetamu, memberi makanan kepada keluarga dan melakukan pelbagai bentuk sedekah. Tetapi apabila manusia beribadah kepada Allah, Allah tidak menerima ibadah kerana Allah memerlukannya untuk menjadi sempurna. Allah tidak memerlukan solat kita. Allah tidak memerlukan puasa kita. Allah tidak memerlukan sedekah kita. Allah tidak memerlukan bacaan al-Quran kita. Kita yang memerlukan ibadah tersebut. Ibadah membersihkan dan membentuk kita, mendekatkan kita kepada ketaatan, menyelamatkan kita daripada dosa dan menjadi sebab rahmat Allah. Allah tetap sempurna tanpa ibadah makhluk. Ini merupakan prinsip yang sangat penting dan selari dengan makna وَلَا يُطْعَمُ. Allah memberi, bukan memerlukan untuk menerima.

Apabila seseorang memberi makan kepada manusia kerana Allah, sebenarnya dia sendiri sedang menggunakan rezeki yang Allah berikan. Makanan yang dia berikan bukan diciptanya dari ketiadaan. Harta yang digunakan untuk membeli makanan bukan diciptanya dari ketiadaan. Tubuh yang mengangkat makanan bukan diciptanya dari ketiadaan. Kemampuan bekerja yang menghasilkan harta juga bukan diciptanya dari ketiadaan. Maka manusia yang memberi makan kepada orang lain tetap berada dalam lingkungan nikmat Allah. Dia menjadi sebab kepada orang lain menerima makanan, tetapi dia sendiri juga seorang penerima rezeki. Allah sahaja yang memberi tanpa berhajat kepada pemberian daripada makhluk. Ini menunjukkan bahawa setiap bentuk pemberian makhluk bersifat relatif dan terbatas, sedangkan pemberian Allah adalah pada tingkat yang tidak dapat dibandingkan dengan pemberian makhluk.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga mengandungi suatu pembetulan terhadap cara manusia memahami kuasa. Dalam dunia manusia, seseorang yang memberi makan kepada orang lain kadang-kadang dianggap lebih berkuasa daripada penerima. Tetapi orang yang memberi makan itu sendiri tetap berhajat kepada makanan. Dia mungkin kaya hari ini dan miskin esok. Dia mungkin sihat hari ini dan sakit esok. Dia mungkin mampu memberi hari ini dan tidak mampu memberi esok. Maka kekuasaan manusia sentiasa terbatas. Allah سبحانه وتعالى tidak demikian. Allah memberi rezeki tanpa menjadi penerima rezeki. Allah memiliki segala sesuatu tanpa memerlukan apa yang dimiliki makhluk. Allah memberi kehidupan tanpa memerlukan kehidupan daripada makhluk. Allah memberi kekuatan tanpa memerlukan kekuatan daripada makhluk. Inilah kesempurnaan rububiyyah.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga membantu menjelaskan makna ayat yang lebih luas bahawa Allah tidak sama dengan sesuatu yang menjadi objek pergantungan makhluk. Jika sesuatu itu memerlukan makanan, maka ia berada dalam rangka makhluk yang bergantung. Jika sesuatu itu perlu diberi makan, maka sesuatu itu bukan Tuhan Yang Maha Kaya. Tuhan tidak boleh menjadi pihak yang memerlukan makhluk untuk terus hidup. Allah سبحانه وتعالى ialah Yang Maha Hidup dan tidak bergantung kepada sesuatu untuk kehidupan-Nya. Oleh itu, konsep bahawa Allah diberi makan bertentangan dengan asas tauhid kerana ia menjadikan Allah seolah-olah berada dalam keadaan berhajat.

Perlu juga difahami bahawa “tidak diberi makan” bukan bermaksud Allah tidak menerima sesuatu dalam apa jua makna. Allah menerima amal hamba dalam makna yang layak bagi-Nya, menerima taubat hamba dalam makna yang disebut wahyu, menerima doa dalam makna yang sesuai dengan keagungan-Nya dan menerima pelbagai perkara yang Allah khabarkan tentang diri-Nya. Tetapi menerima makanan ialah perkara yang Allah nafikan. Maka tidak boleh memperluaskan penafian ini sehingga mengatakan Allah tidak mempunyai sebarang hubungan dengan perbuatan makhluk. Allah mencipta, memerintah, mengatur, mengetahui, mendengar, melihat dan melakukan apa yang Dia kehendaki sesuai dengan keagungan-Nya. Yang dinafikan ialah Allah menjadi penerima makanan kerana berhajat kepadanya.

Dari sudut aqidah, lafaz ini juga sangat penting untuk membatalkan konsep hulul dan penyatuan antara Khaliq dengan makhluk. Jika Allah tidak memerlukan makanan, maka Allah tidak boleh difahami sebagai suatu unsur yang berada dalam tubuh makhluk atau sebagai tenaga yang memerlukan nutrisi melalui makhluk. Allah ialah Khaliq dan makhluk ialah ciptaan. Allah tidak menjadi sebahagian daripada makanan. Makanan ialah makhluk. Allah tidak masuk ke dalam makanan. Allah tidak menjadi makanan. Allah tidak memerlukan makanan. Semua bentuk tasawwur yang menjadikan Allah sebagai sesuatu yang bercampur dengan unsur fizikal adalah bertentangan dengan kesempurnaan yang ditunjukkan oleh lafaz وَلَا يُطْعَمُ. Allah tetap Rabb, dan makanan tetap makhluk yang berada di bawah kekuasaan-Nya.

Dalam memahami lafaz ini, kita juga perlu menjaga perbezaan antara “Allah tidak diberi makan” dengan “Allah tidak boleh diberi makanan”. Perkataan yang digunakan ialah penafian terhadap keadaan tersebut. Allah tidak menerima makanan kerana Allah tidak berhajat kepadanya. Jika manusia meletakkan makanan di hadapan sesuatu yang disembahnya lalu menganggap Tuhan memerlukan makanan tersebut, maka keyakinan itu jelas menunjukkan bahawa yang disembah bukan Tuhan yang sebenar. Tuhan yang sebenar tidak berhajat kepada makanan. Maka lafaz ini menjadi ukuran tauhid yang sangat kuat. Ia mengajar bahawa Tuhan ialah pihak yang memberi, bukan pihak yang memerlukan pemberian untuk mengekalkan ketuhanan-Nya.

Al-Quran juga memberikan penjelasan yang sangat kuat melalui ayat-ayat lain tentang sifat tidak berhajatnya Allah. Allah سبحانه وتعالى berfirman: اللَّهُ الصَّمَدُ. Makna al-Samad mempunyai perbahasan yang luas dalam kalangan ahli tafsir dan ahli bahasa, tetapi antara makna yang kuat ialah Allah menjadi tempat seluruh makhluk berhajat sedangkan Dia tidak berhajat kepada sesiapa. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ dapat difahami sebagai salah satu manifestasi daripada hakikat ini. Makhluk memerlukan makanan, tetapi Allah tidak. Makhluk memerlukan Allah, sedangkan Allah tidak memerlukan makhluk. Maka makanan menjadi satu contoh yang sangat dekat dengan pengalaman manusia untuk memahami konsep kebergantungan.

Allah سبحانه وتعالى juga berfirman: وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ. Dalam ayat ini, Allah tidak menciptakan jin dan manusia kerana Dia memerlukan ibadah mereka. Allah menciptakan mereka untuk beribadah sebagai tujuan yang Dia tetapkan bagi mereka. Allah tidak mendapat manfaat daripada ibadah mereka sebagaimana manusia mendapat manfaat daripada makanan. Ini menunjukkan bahawa Allah tidak berhajat kepada makhluk. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ menjadi contoh yang lebih khusus: Allah tidak memerlukan makanan. Dengan memahami perkara ini, manusia akan memahami bahawa seluruh ibadah sebenarnya kembali manfaatnya kepada manusia sendiri. Allah memerintah kerana Dia Rabb, bukan kerana Dia memerlukan makhluk.

Allah سبحانه وتعالى berfirman: مَا أُرِيدُ مِنْهُم مِّن رِّزْقٍ وَمَا أُرِيدُ أَن يُطْعِمُونِ. Ayat ini sangat rapat dengan makna وَلَا يُطْعَمُ. Allah menyatakan bahawa Dia tidak meminta rezeki daripada makhluk dan tidak meminta mereka memberi makan kepada-Nya. Ini menguatkan bahawa Allah tidak mempunyai keperluan kepada rezeki makhluk. Makhluklah yang memerlukan rezeki daripada Allah. Jika seluruh manusia berhenti makan, Allah tidak menjadi lemah. Jika seluruh manusia berhenti memberi makan kepada orang lain, Allah tetap tidak berhajat kepada makanan. Jika seluruh makhluk mengingkari Allah, ketuhanan Allah tidak berkurang sedikit pun. Ini merupakan kesempurnaan al-Ghani.

Allah سبحانه وتعالى juga berfirman: إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ. Allah ialah al-Razzaq, Yang Maha Memberi rezeki. Ini menunjukkan bahawa Allah ialah pemberi rezeki, bukan penerima rezeki. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ menjelaskan sisi yang satu lagi daripada hakikat tersebut. Allah memberi rezeki dan tidak memerlukan rezeki. Allah memberi makan dan tidak diberi makan. Allah memberi kekuatan dan tidak memerlukan makanan untuk memperoleh kekuatan. Maka konsep rezeki dalam al-Quran sangat berkait dengan sifat rububiyyah Allah. Rezeki makhluk datang daripada Allah, manakala Allah tidak berada dalam rangka penerima rezeki.

Allah سبحانه وتعالى berfirman: وَمَا مِن دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا. Setiap makhluk yang bergerak di bumi mempunyai rezeki yang Allah tanggung dalam makna yang sesuai dengan tadbiran-Nya. Ayat ini menunjukkan keluasan rezeki Allah. Makanan manusia bukan satu-satunya bentuk pemberian Allah. Allah memberi makan kepada manusia, haiwan, burung, serangga dan pelbagai makhluk melalui sistem yang Dia cipta. Tetapi Allah tidak memerlukan makanan daripada mereka. Maka apabila seseorang melihat burung mencari makanan, haiwan memakan tumbuhan, ikan mencari makanan di laut dan manusia makan hasil bumi, semua itu boleh menjadi tanda bahawa seluruh makhluk berada dalam keadaan menerima. Allah ialah pihak yang memberi.

Perbezaan antara memberi makan dan diberi makan juga menunjukkan perbezaan antara kesempurnaan dengan keperluan. Memberi makan dalam konteks Allah menunjukkan kuasa dan rububiyyah. Diberi makan dalam konteks makhluk menunjukkan keperluan. Tidak semua “pemberian” makhluk menunjukkan kekuasaan mutlak kerana makhluk mungkin memberi sesuatu yang telah diberikan kepadanya. Seorang manusia memberikan sepotong roti kepada orang miskin. Tetapi roti itu telah dibuat daripada gandum yang Allah ciptakan. Gandum tumbuh dengan air yang Allah sediakan. Air datang melalui sistem yang Allah ciptakan. Tanah dan cahaya matahari juga berada dalam ciptaan Allah. Tubuh manusia yang bekerja untuk mendapatkan roti juga dicipta Allah. Maka manusia hanyalah sebab. Allah ialah Pencipta dan pemberi rezeki pada hakikat yang paling tinggi. Allah pula tidak memerlukan roti tersebut. Ini menunjukkan perbezaan mutlak antara Khaliq dan makhluk.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga mempunyai nilai dalam membetulkan pemahaman manusia tentang korban dan persembahan. Dalam agama yang benar, korban tidak dilakukan kerana Allah lapar atau memerlukan daging korban. Allah tidak mengambil manfaat daripada daging dan darah korban sebagaimana makhluk mengambil manfaat daripada makanan. Allah سبحانه وتعالى berfirman bahawa daging dan darah korban tidak sampai kepada Allah, tetapi yang sampai ialah takwa daripada manusia. Ini menunjukkan bahawa Allah tidak memerlukan makanan. Maka ibadah korban ialah ibadah hamba kepada Allah, bukan pemberian makanan kepada Tuhan yang berhajat. Ini merupakan manifestasi yang sangat jelas daripada وَلَا يُطْعَمُ.

Demikian juga apabila manusia bersedekah, Allah tidak memerlukan makanan yang disedekahkan. Allah memerintahkan manusia bersedekah kerana manusia yang memberi memerlukan pahala, rahmat dan pembentukan jiwa. Orang miskin memerlukan makanan, sedangkan Allah tidak. Ini menunjukkan bahawa semua pemberian kepada makhluk pada akhirnya kembali kepada kehendak Allah. Allah memerintahkan manusia memberi kepada makhluk kerana Allah tidak memerlukan pemberian itu untuk diri-Nya. Allah menguji manusia melalui cara mereka menggunakan nikmat. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ membantu manusia memahami bahawa Allah tidak sama dengan penerima makanan.

Dari sudut bahasa, bentuk pasif يُطْعَمُ juga memberikan satu keindahan. Jika disebut يَأْكُلُ, maknanya “Dia makan”. Tetapi lafaz yang digunakan ialah يُطْعَمُ, “Dia diberi makan”. Perbezaan ini sangat penting. Penekanan bukan hanya pada perbuatan makan, tetapi pada keadaan menerima makanan daripada pihak lain. Dalam konteks ini, penafian tersebut menolak idea bahawa Allah berada dalam kedudukan penerima. Allah tidak berada dalam kedudukan yang memerlukan makhluk menyediakan sesuatu untuk-Nya. Makhluk berada dalam kedudukan menerima. Allah berada dalam kedudukan memberi. Ini menjadikan lafaz tersebut sangat kuat dari sudut hubungan antara al-Khaliq dan makhluk.

Jika dikatakan secara konseptual bahawa “makan” merupakan salah satu bentuk kebergantungan, maka “diberi makan” merupakan bentuk kebergantungan yang lebih jelas lagi kerana ia menunjukkan adanya pihak luar yang membekalkan makanan. Manusia tidak mencipta makanan dari dirinya sendiri. Dia menerima makanan daripada tumbuhan, haiwan, tanah, air dan usaha manusia lain. Semua itu menunjukkan bahawa kehidupan manusia dibina atas rangkaian sebab yang panjang. Allah سبحانه وتعالى tidak berada dalam rangkaian tersebut. Allah mencipta seluruh rangkaian itu. Allah tidak menjadi satu mata rantai di dalamnya. Allah ialah Pencipta mata rantai tersebut. Oleh itu, Allah tidak diberi makan.

Perkara ini juga membetulkan gambaran bahawa Allah memerlukan makhluk untuk menyempurnakan perbuatan-Nya. Allah tidak memerlukan manusia untuk menjadi Tuhan. Allah tidak memerlukan malaikat untuk menambah kekuasaan-Nya. Allah tidak memerlukan jin untuk menambah kerajaan-Nya. Allah tidak memerlukan makanan untuk menambah kekuatan-Nya. Semua makhluk bergantung kepada Allah. Jika Allah menghendaki sesuatu berlaku, Dia tidak memerlukan makhluk untuk menjadikan-Nya mampu. Makhluk hanyalah sebab yang Allah ciptakan dan gunakan sesuai dengan hikmah-Nya. Maka وَلَا يُطْعَمُ merupakan salah satu contoh yang jelas bahawa Allah tidak bergantung kepada sebab makhluk.

Dalam perkara ini, kita perlu berhati-hati dengan istilah “sebab”. Makanan memang sebab bagi kekuatan dan kelangsungan hidup manusia menurut kebiasaan yang Allah tetapkan. Tetapi makanan bukan pencipta kehidupan. Makanan tidak mempunyai kuasa bebas daripada Allah. Jika makanan itu sendiri menjadi Tuhan, maka makanan mesti mampu mencipta dirinya, mencipta manusia, menentukan hukum alam dan mengekalkan seluruh kewujudan. Hakikatnya tidak demikian. Makanan ialah makhluk. Allah menciptakan makanan dan menciptakan kemampuan manusia untuk mengambil manfaat daripadanya. Maka apabila kita mengatakan manusia makan kerana makanan, kita tidak bermaksud makanan mempunyai kuasa mutlak. Ia merupakan sebab yang Allah jadikan. Allah tetap al-Razzaq.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga memberikan asas untuk memahami bahawa Allah tidak mengalami perubahan kesempurnaan akibat sesuatu yang berlaku pada makhluk. Jika Allah diberi makan, seolah-olah makanan itu memberikan sesuatu yang Allah tidak ada sebelum itu. Tetapi Allah Maha Sempurna. Tidak ada sesuatu yang boleh menambah kesempurnaan Allah. Jika Allah menerima makanan lalu menjadi lebih kuat, maka sebelum menerima makanan Dia seolah-olah kurang kuat. Ini mustahil bagi Allah. Allah tidak mengalami peningkatan kesempurnaan melalui sesuatu yang dicipta. Allah tidak menjadi lebih berkuasa kerana makanan. Allah tidak menjadi lebih hidup kerana makanan. Allah tidak menjadi lebih kaya kerana makhluk memberi kepada-Nya. Allah ialah Maha Sempurna pada zat dan sifat-Nya.

Dengan demikian, lafaz ini berkait rapat dengan prinsip bahawa Allah tidak menerima ‘adam, iaitu Allah tidak menjadi tiada. Walaupun perbahasan tentang ‘adam mempunyai ruang yang luas, dari sudut lafaz وَلَا يُطْعَمُ kita dapat melihat bahawa Allah tidak berada dalam keadaan kehidupan yang bergantung kepada makanan sehingga ketiadaan makanan boleh menyebabkan kemusnahan zat Allah. Makhluk boleh mati kerana tidak makan dalam keadaan tertentu. Allah tidak demikian. Kehidupan Allah tidak bergantung kepada makanan. Allah ialah al-Hayy al-Qayyum. Allah hidup dan tidak bergantung kepada sesuatu untuk terus hidup. Ini merupakan makna kesempurnaan yang sangat besar.

Makhluk pula sentiasa berada dalam keadaan menerima. Mereka menerima kehidupan, udara, air, makanan, kesihatan, kemampuan bergerak, kemampuan berfikir dan pelbagai nikmat. Bahkan makhluk menerima kewujudan mereka sendiri daripada Allah. Tiada makhluk yang mencipta dirinya. Maka jika Allah tidak diberi makan, itu bukan sesuatu yang pelik dalam konteks ketuhanan; sebaliknya, itulah yang semestinya kerana Tuhan tidak berhajat. Yang pelik ialah jika manusia menganggap Tuhan memerlukan makanan seperti manusia. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ datang untuk membetulkan pemikiran tersebut.

Perkataan “لا” dalam وَلَا يُطْعَمُ juga mempunyai kekuatan dalam penafian umum. Ia tidak mengatakan bahawa Allah hanya tidak diberi makan oleh jenis manusia tertentu. Ia tidak mengatakan bahawa Allah tidak diberi makan pada waktu tertentu. Penafian itu bersifat umum terhadap keadaan tersebut. Allah tidak diberi makan. Ini termasuk semua kemungkinan yang sesuai dengan makna makanan. Tidak ada makhluk yang boleh menjadi sumber makanan bagi Allah. Tidak ada sistem alam yang menjadi sumber nutrisi bagi Allah. Tidak ada tenaga fizikal yang perlu disalurkan kepada Allah. Allah سبحانه وتعالى tidak memerlukan semua itu.

Jika manusia memahami penafian ini dengan benar, dia akan memahami mengapa doa dan ibadah bukan sesuatu yang Allah perlukan untuk kepentingan zat-Nya. Allah memerintahkan kita berdoa kerana kita memerlukan Allah. Allah memerintahkan kita beribadah kerana kita memerlukan petunjuk dan keselamatan. Allah memerintahkan kita bersyukur kerana kita yang memerlukan nikmat tersebut. Allah tidak menjadi lebih sempurna kerana kita bersyukur. Allah tetap sempurna. Tetapi kita menjadi hamba yang lebih baik apabila bersyukur. Maka hubungan antara Allah dan makhluk bukan hubungan dua pihak yang saling memerlukan. Ia hubungan antara Rabb yang tidak berhajat dan hamba yang berhajat.

Ini juga menjelaskan mengapa manusia tidak boleh berbangga dengan pemberiannya kepada Allah. Apabila seseorang bersedekah, dia sebenarnya memberikan kepada makhluk yang Allah perintahkan untuk dibantu. Dia tidak memberi makan kepada Allah. Allah tidak memerlukan makanan itu. Dia hanya melaksanakan perintah Allah dengan menggunakan rezeki Allah. Maka semakin banyak seseorang memberi, semakin dia sepatutnya bersyukur kepada Allah, bukan merasa bahawa Allah terhutang sesuatu kepadanya. Dia menggunakan nikmat Allah untuk melakukan ketaatan kepada Allah. Ini merupakan kesempurnaan adab seorang hamba.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga menunjukkan bahawa semua bentuk kebutuhan yang berlaku kepada makhluk tidak boleh dinisbahkan kepada Allah. Makhluk lapar, Allah tidak lapar. Makhluk haus, Allah tidak berhajat kepada minuman. Makhluk letih, Allah tidak memerlukan rehat. Makhluk tidur, Allah tidak tidur. Makhluk sakit, Allah tidak sakit. Makhluk memerlukan tempat berlindung, Allah tidak berhajat kepada perlindungan makhluk. Makhluk menerima makanan, Allah tidak menerima makanan. Semua perbezaan ini menunjukkan bahawa Allah ialah al-Ghani. Namun kita perlu berhati-hati supaya tidak menjadikan ayat ini sebagai lesen untuk menyamakan Allah dengan makhluk dalam perkara yang lain. Penafian terhadap satu sifat kekurangan tidak bermaksud kita boleh membuat kesimpulan yang tidak berdalil tentang semua perkara. Kita menetapkan apa yang Allah tetapkan dan menafikan apa yang Allah nafikan.

Lafaz ini juga menunjukkan bahawa Allah bukan “pemakan” dalam apa jua gambaran jasmani. Allah tidak mempunyai keperluan fizikal yang menjadikan makanan sebagai sumber kehidupan. Apabila Allah menyebut bahawa Dia memberi makan, kita menerima perbuatan tersebut sebagai perbuatan Allah tanpa menentukan kaifiyyahnya. Apabila Allah menyebut Dia tidak diberi makan, kita menafikan keperluan tersebut. Tidak perlu membayangkan bentuk, rupa atau mekanisme. Perbahasan aqidah tidak memerlukan manusia membayangkan perkara ghaib dengan ukuran fizikal. Cukuplah menetapkan makna yang ditunjukkan oleh wahyu dan menyerahkan hakikat kaifiyyah kepada Allah.

Dalam hal ini, lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga merupakan bukti bahawa Allah tidak boleh dikiaskan kepada makhluk secara mutlak. Qiyas manusia kepada Allah berdasarkan sifat makhluk adalah kesalahan. Manusia makan, maka tidak boleh dikatakan Allah makan. Manusia memerlukan makanan, maka tidak boleh dikatakan Allah memerlukan makanan. Manusia diberi makan oleh orang lain, maka tidak boleh dikatakan Allah diberi makan. Allah tidak sama dengan makhluk. Allah berfirman: لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ. Tiada sesuatu pun yang menyerupai-Nya. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ menjadi salah satu penerapan khusus kepada prinsip tersebut.

Perkara ini sangat penting kerana manusia cenderung memahami perkara ghaib berdasarkan pengalaman yang paling dekat dengannya. Apabila manusia mendengar perkataan “memberi makan”, dia mungkin membayangkan tangan yang mengambil makanan dan memberikannya kepada orang lain. Tetapi apabila perbuatan memberi makan dinisbahkan kepada Allah, kita tidak boleh memindahkan kaifiyyah makhluk kepada Allah. Allah memberi makan dengan cara yang sesuai dengan kebesaran-Nya. Dia mencipta rezeki, mengatur sebab, menyampaikan makanan dan mentadbir kehidupan makhluk. Semua itu merupakan perbuatan Allah yang benar, tetapi cara Allah melakukannya tidak menyerupai cara manusia. Begitu juga apabila Allah tidak diberi makan, kita memahami bahawa Allah tidak berhajat kepada makanan tanpa membayangkan bentuk fizikal tertentu.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga mempunyai kesan yang besar dalam memahami hubungan manusia dengan rezeki. Manusia sering menyangka bahawa sumber rezekinya ialah majikan, pelanggan, kerajaan, perniagaan, tanah, tanaman atau manusia lain. Semua itu merupakan sebab. Tetapi hakikat rezeki datang daripada Allah. Jika seseorang benar-benar memahami وَلَا يُطْعَمُ, dia akan melihat bahawa Allah ialah pihak yang tidak memerlukan makanan sedangkan dia sendiri memerlukan makanan daripada Allah. Ini melahirkan tawakal yang benar. Tawakal bukan meninggalkan sebab, tetapi hati tidak bergantung kepada sebab sebagai sumber mutlak. Manusia bekerja, berniaga, bertani dan berusaha, tetapi dia mengetahui bahawa Allah yang menentukan hasil.

Kefahaman ini juga mencegah seseorang daripada terlalu takut kepada manusia kerana rezeki. Manusia boleh menjadi sebab rezeki, tetapi mereka sendiri tidak memiliki rezeki secara mutlak. Mereka juga diberi rezeki oleh Allah. Seorang majikan memberi gaji kepada pekerja, tetapi majikan itu sendiri mendapat harta daripada rezeki yang Allah berikan. Seorang pelanggan membayar peniaga, tetapi pelanggan itu sendiri memperoleh wang daripada sumber yang Allah izinkan. Seorang petani menghasilkan makanan, tetapi petani itu sendiri bergantung kepada air, tanah, cuaca dan kesihatan yang Allah berikan. Maka hati seorang Muslim boleh menggunakan sebab tanpa menyembah sebab. Allah ialah al-Razzaq.

Lafaz ini juga mengajar bahawa kekurangan makanan yang dialami oleh manusia tidak bermaksud Allah memerlukan makanan. Sebaliknya, kekurangan makanan merupakan keadaan yang berlaku dalam kehidupan makhluk di bawah qadar Allah dan boleh menjadi ujian, peringatan serta sebab manusia saling membantu. Allah memerintahkan manusia memberi makan kepada orang miskin. Ini menunjukkan bahawa penafian وَلَا يُطْعَمُ terhadap Allah tidak menghapuskan tanggungjawab manusia memberi makan kepada makhluk. Bahkan kerana Allah ialah pemberi rezeki, manusia diperintahkan menjadi sebab yang baik dalam menyampaikan rezeki kepada orang lain. Orang yang mempunyai makanan dan membantu orang lapar sedang melakukan ketaatan. Tetapi dia tidak memberi makan kepada Allah. Dia memberi makan kepada makhluk yang memerlukan.

Ini merupakan perbezaan yang sangat halus tetapi penting. Jika manusia memberi makan kepada makhluk, dia melaksanakan sebab yang Allah syariatkan. Jika manusia memberi makanan sebagai persembahan kepada Allah dalam makna bahawa Allah memerlukan makanan, maka keyakinan itu salah. Allah tidak memerlukan makanan. Maka Islam mengarahkan sedekah dan pemberian kepada makhluk yang memerlukan, bukan memberi makan kepada Tuhan. Ini menunjukkan kesempurnaan tauhid. Tuhan tidak memerlukan pemberian makanan. Hamba memerlukan Allah, dan makhluk memerlukan bantuan sesama mereka.

Dalam konteks korban, makanan, nazar dan sedekah, prinsip ini menjadi sangat jelas. Allah memerintahkan ibadah, tetapi Allah tidak memerlukan makanan daripada ibadah tersebut. Manusia yang berkorban mungkin menyembelih haiwan dan membahagikan dagingnya. Tetapi Allah tidak memakan daging itu. Allah memerintahkan korban sebagai ibadah dan ujian ketaatan. Daging diberikan kepada manusia. Ini semua selari dengan وَلَا يُطْعَمُ. Allah tidak memerlukan makanan daripada makhluk. Bahkan makhluklah yang menerima rezeki daripada Allah melalui makanan tersebut.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga membentuk rasa malu seorang hamba terhadap Allah. Jika Allah tidak memerlukan apa-apa daripada kita, tetapi kita sentiasa memerlukan Allah, maka bagaimana mungkin kita sombong? Kita bangun pagi kerana Allah memberikan kehidupan. Kita makan kerana Allah memberikan makanan. Kita minum kerana Allah memberikan air. Kita bergerak kerana Allah memberikan kekuatan. Kita berfikir kerana Allah memberikan akal. Kita bercakap kerana Allah memberikan kemampuan. Semua ini menunjukkan kita berada dalam keadaan menerima. Allah tidak menerima makanan daripada kita. Kita menerima makanan daripada Allah. Hubungan ini sepatutnya melahirkan syukur dan tawaduk.

Semakin seseorang memahami kebergantungan makhluk, semakin dia memahami kemerdekaan Allah daripada makhluk. Allah tidak berhajat kepada kita, sedangkan kita berhajat kepada-Nya. Allah tidak menjadi lebih kuat kerana kita. Kita menjadi kuat kerana nikmat Allah. Allah tidak menjadi lebih mulia kerana kita. Kita menjadi mulia apabila taat kepada Allah. Allah tidak menjadi lebih kaya kerana harta kita. Kita menjadi kaya kerana Allah memberi rezeki. Allah tidak menjadi lebih sempurna kerana ibadah kita. Kita menjadi baik kerana Allah memberi taufik kepada kita. Semua ini terkandung secara prinsip dalam penafian وَلَا يُطْعَمُ.

Perkara ini juga membetulkan konsep “memberi kepada Allah”. Dalam bahasa agama, manusia boleh menggunakan istilah “memberi kerana Allah”, “bersedekah di jalan Allah” atau “memberikan harta pada jalan Allah”. Tetapi kita mesti memahami bahawa Allah tidak menerima harta itu sebagai makanan atau keperluan bagi zat-Nya. Harta itu dibelanjakan pada jalan yang Allah tetapkan. Allah memberi ganjaran kerana ketaatan hamba. Allah tidak mengambil manfaat daripada sedekah tersebut seperti manusia mengambil manfaat daripada makanan. Oleh itu, apabila seseorang memberi, dia hendaklah merasakan dirinya sedang melaksanakan amanah, bukan sedang menyelamatkan Allah daripada kekurangan.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga menolak pemikiran bahawa Allah memerlukan manusia untuk terus berkuasa. Allah tidak memerlukan tentera manusia. Allah tidak memerlukan pengikut untuk menambah kekuasaan-Nya. Allah tidak memerlukan ibadah manusia untuk menjadi Tuhan. Jika semua manusia menjadi kafir, Allah tetap Tuhan. Jika semua manusia menjadi taat, Allah tetap Tuhan. Kekuasaan Allah tidak bertambah dengan ketaatan mereka. Begitu juga makanan tidak diperlukan oleh Allah. Maka sifat al-Ghani bukan hanya dalam masalah makanan, tetapi makanan menjadi contoh yang sangat mudah untuk manusia memahami bahawa Allah tidak berhajat.

Dalam hal ini, ayat tersebut mengajar bahawa segala makhluk mempunyai dua ciri utama: mereka menerima dan mereka berhajat. Mereka menerima kewujudan, menerima rezeki, menerima makanan, menerima air dan menerima kekuatan. Allah pula ialah Pemberi. Maka perbezaan antara Allah dan makhluk bukan hanya perbezaan tahap, tetapi perbezaan jenis kedudukan. Allah ialah Khaliq, makhluk ialah makhluk. Allah ialah Rabb, makhluk ialah hamba. Allah ialah al-Ghani, makhluk ialah fakir. Allah memberi makan, Allah tidak diberi makan. Makhluk menerima makanan dan memerlukan makanan. Maka tidak boleh seseorang mengatakan bahawa Allah dan makhluk hanya berbeza pada tahap kebesaran tetapi mempunyai sifat hakikat yang sama. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ menolak kefahaman tersebut.

Jika seseorang menyangka bahawa Allah memerlukan makanan, maka dia secara tidak langsung telah menyangka bahawa Allah mempunyai kekurangan yang perlu disempurnakan. Ini bertentangan dengan kesempurnaan Allah. Makanan menjadi sesuatu yang menyempurnakan keperluan makhluk. Orang yang lapar makan lalu rasa laparnya hilang. Orang yang lemah kerana kekurangan makanan makan lalu mendapat kekuatan. Jika konsep ini diterapkan kepada Allah, seolah-olah sebelum makan Allah mempunyai suatu kekurangan yang kemudian diperbaiki oleh makanan. Ini mustahil. Allah tidak menerima kesempurnaan daripada sesuatu. Allah ialah sumber kesempurnaan dan tidak bergantung kepada makhluk untuk menyempurnakan-Nya. Oleh itu, وَلَا يُطْعَمُ menafikan dengan sangat jelas segala bentuk keperluan tersebut.

Lafaz ini juga menutup satu lagi pintu kesalahan, iaitu menyangka bahawa makanan mempunyai kekuatan intrinsik yang bebas daripada Allah. Jika makanan memberi tenaga kepada manusia, tenaga itu berlaku melalui hukum yang Allah ciptakan. Makanan tidak mempunyai kuasa mutlak. Allah mencipta makanan dan mencipta tubuh yang mengambil manfaat daripadanya. Allah boleh menjadikan makanan sebagai sebab kekuatan dan boleh menghalang manfaatnya sesuai dengan kehendak-Nya. Ini tidak bermaksud kita menafikan sebab. Kita mengakui sebab tetapi tidak menjadikan sebab sebagai pencipta. Dalam konteks ini, Allah tidak memerlukan sebab makanan kerana Allah bukan makhluk. Maka وَلَا يُطْعَمُ memelihara tauhid daripada memahami Allah dalam rangkaian sebab makhluk.

Dalam ilmu aqidah, penafian keperluan kepada makanan juga berkaitan dengan penafian sifat-sifat kekurangan. Allah tidak bersifat dengan lapar, dahaga, letih, lemah, mati atau berhajat. Semua itu ialah keadaan makhluk. Allah Maha Hidup, Maha Berdiri Sendiri, Maha Kaya. Allah tidak memerlukan makanan untuk mengekalkan kehidupan. Jika seseorang memasukkan keperluan tersebut kepada Allah, dia telah menyerupakan Allah dengan makhluk. Maka lafaz وَلَا يُطْعَمُ bukan sekadar satu kenyataan tentang makanan, tetapi satu kaedah penting dalam tanzih Allah daripada kekurangan.

Namun, tanzih yang benar bukan bermaksud menafikan semua perbuatan Allah. Allah memberi makan. Allah memberi rezeki. Allah mencipta. Allah menghidupkan. Allah mematikan. Allah mengampunkan siapa yang Dia kehendaki. Allah memberi petunjuk. Semua itu adalah perbuatan yang benar bagi Allah sesuai dengan keagungan-Nya. Kita tidak boleh mengatakan bahawa kerana Allah tidak diberi makan, maka Allah tidak mempunyai perbuatan yang berkaitan dengan makhluk. Sebaliknya, ayat itu sendiri membezakan antara dua sisi: Allah memberi makan, tetapi Allah tidak diberi makan. Ini merupakan keseimbangan antara ithbat dan nafi. Kita menetapkan apa yang Allah tetapkan dan menafikan apa yang Allah nafikan.

Dari sudut ini, lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga menjadi bukti bahawa Allah tidak sama dengan makhluk dari sudut keperluan. Kita tidak perlu membina teori falsafah yang panjang untuk membuktikan bahawa Allah tidak memerlukan makanan. Nas al-Quran sendiri sudah menegaskannya. Jika seseorang mahu mengenali Allah, dia mesti kembali kepada wahyu. Wahyu memberitahu bahawa Allah memberi makan dan tidak diberi makan. Maka kita menerima hakikat tersebut dengan penuh keyakinan. Akal yang sihat tidak menolaknya kerana ia memahami bahawa Tuhan yang sempurna tidak mungkin bergantung kepada makanan yang dicipta-Nya.

Apabila manusia makan, dia sebenarnya menggunakan sesuatu yang Allah ciptakan. Tidak ada satu butir nasi pun yang manusia ciptakan dari ketiadaan. Manusia boleh menanam, memasak, mengisar, memproses dan mencampurkan bahan. Tetapi bahan asal, hukum alam dan kemampuan manusia semuanya berada di bawah ciptaan Allah. Maka manusia menerima makanan daripada Allah melalui pelbagai sebab. Allah tidak menerima makanan daripada manusia kerana Allah tidak memerlukan apa yang Dia sendiri ciptakan. Ini merupakan satu renungan yang sangat kuat. Setiap kali manusia makan, dia boleh melihat dirinya sebagai penerima. Setiap kali dia melihat Allah sebagai pemberi, dia akan lebih memahami makna rububiyyah. Dan apabila dia memahami bahawa Allah tidak menerima makanan, dia akan lebih memahami kesempurnaan al-Ghani.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga boleh menjadi asas kepada rasa syukur yang lebih mendalam. Syukur bukan hanya mengucapkan alhamdulillah selepas makan. Syukur ialah mengetahui bahawa makanan itu daripada Allah, mengakui nikmat tersebut dengan hati, memuji Allah dengan lidah dan menggunakan nikmat itu dalam ketaatan. Jika seseorang memahami bahawa Allah tidak memerlukan makanan tetapi dirinya memerlukan makanan, dia akan melihat setiap hidangan sebagai nikmat. Dia tidak akan menganggap makanan sebagai sesuatu yang datang secara mutlak daripada usaha dirinya. Dia boleh mengakui usaha manusia sebagai sebab, tetapi hati tetap mengembalikan nikmat kepada Allah.

Dalam keadaan seseorang mengalami kesempitan rezeki, lafaz ini juga boleh menjadi sumber tawakal. Dia tahu bahawa Allah tidak memerlukan makanan daripada sesiapa, sedangkan dia sendiri memerlukan makanan. Maka dia memohon kepada Allah. Dia berusaha mencari rezeki halal. Dia tidak menjadikan manusia sebagai tempat bergantung mutlak. Jika seseorang membantunya, dia bersyukur kepada Allah dan berterima kasih kepada orang tersebut. Jika seseorang tidak membantunya, dia tidak menganggap pintu rezeki telah tertutup mutlak kerana rezeki berada di bawah kekuasaan Allah. Ini tidak bermaksud seseorang meninggalkan usaha. Sebaliknya, dia berusaha sambil mengetahui bahawa sebab tidak mempunyai kuasa bebas.

Dalam konteks pendidikan anak-anak, lafaz ini juga boleh dijadikan asas untuk mengajar konsep tauhid dengan cara yang dekat dengan kehidupan. Anak makan nasi setiap hari. Dia minum air. Dia menikmati buah. Dia melihat haiwan makan. Dia melihat burung mencari makanan. Daripada semua itu, dia boleh diajar bahawa semua makhluk memerlukan rezeki, tetapi Allah tidak memerlukan makanan. Allah memberi makan kepada semua. Dengan cara ini, konsep al-Ghani dan al-Razzaq menjadi sesuatu yang hidup, bukan sekadar istilah yang dihafal. Anak belajar bahawa Tuhan bukan seperti makhluk. Tuhan tidak lapar. Tuhan tidak memerlukan makanan. Makhluk memerlukan Allah.

Namun dalam mengajar perkara ini, perlu dijaga bahasa agar tidak membawa kepada gambaran jasmani yang tidak benar. Jangan dikatakan bahawa Allah “tidak makan kerana Allah tidak mempunyai mulut” lalu membina gambaran Allah berdasarkan anggota makhluk. Lebih tepat dikatakan bahawa Allah سبحانه وتعالى tidak memerlukan makanan kerana Dia Maha Kaya dan tidak berhajat kepada makhluk. Kita tidak perlu menentukan bentuk atau kaifiyyah yang tidak disebut oleh wahyu. Fokusnya ialah kesempurnaan dan tidak berhajat.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga mengajar bahawa segala yang memerlukan makanan adalah makhluk yang berada di bawah pentadbiran Allah. Manusia, haiwan dan makhluk hidup yang memerlukan nutrisi semuanya berada dalam rangka kebergantungan. Bahkan tumbuhan mempunyai keperluan terhadap air, cahaya dan unsur tertentu untuk hidup. Semua itu menunjukkan bahawa makhluk tidak berdiri sendiri. Allah pula tidak berada dalam keadaan tersebut. Ini menjadikan lafaz tersebut sangat sesuai untuk menjelaskan perbezaan antara al-Qayyum dengan makhluk. Allah tidak berhajat kepada sesuatu untuk menegakkan kewujudan-Nya. Makhluk memerlukan Allah untuk terus wujud.

Perbezaan ini juga menjelaskan mengapa Allah tidak boleh menerima sesuatu daripada makhluk dalam makna bahawa sesuatu itu menjadi syarat kepada kesempurnaan Allah. Jika seluruh manusia beribadah, Allah tidak bertambah sempurna. Jika seluruh manusia meninggalkan ibadah, Allah tidak berkurang kesempurnaan. Jika seluruh manusia memberi makanan, Allah tidak bertambah kuat. Jika seluruh manusia tidak memberi, Allah tidak menjadi lemah. Allah tidak menerima kesempurnaan daripada makhluk. Ini merupakan salah satu makna besar di sebalik penafian وَلَا يُطْعَمُ.

Dalam konteks ini, manusia perlu memahami perbezaan antara Allah menerima sesuatu sebagai penerimaan yang Allah khabarkan dan Allah memerlukan sesuatu sebagai kebergantungan. Jangan mencampurkan dua perkara tersebut. Allah menerima taubat hamba dalam makna yang disebut dalam wahyu, tetapi Allah tidak memerlukan taubat tersebut untuk menjadi Tuhan. Allah menerima amal yang baik dalam makna yang layak bagi-Nya, tetapi Allah tidak memerlukan amal itu untuk menyempurnakan diri-Nya. Allah menerima doa hamba dalam makna yang sesuai dengan kebesaran-Nya, tetapi Allah tidak memerlukan doa itu. Penafian وَلَا يُطْعَمُ adalah khusus kepada keadaan diberi makan, dan ia menunjukkan keperluan yang dinafikan daripada Allah.

Apabila seseorang memahami lafaz ini dengan benar, dia juga akan memahami bahawa semua makhluk berada dalam satu rangkaian penerimaan yang panjang. Bayi menerima susu daripada ibunya. Ibu menerima makanan daripada hasil usaha manusia. Manusia menerima hasil daripada tanah. Tanah menerima air daripada hujan. Hujan turun melalui sistem yang Allah ciptakan. Semuanya mempunyai sebab. Tetapi Allah tidak menjadi salah satu makhluk dalam rangkaian tersebut. Allah ialah Pencipta rangkaian itu. Oleh itu, Allah tidak diberi makan. Dia memberi makan kepada makhluk. Ini menjadikan lafaz tersebut sangat kuat dalam mengangkat pandangan manusia daripada sebab kepada Musabbib, tanpa menafikan kewujudan sebab.

Dalam masa yang sama, seseorang tidak boleh menggunakan hakikat ini untuk meremehkan manusia yang memberi makanan. Jika seseorang berkata “Allah yang memberi makan, maka manusia tidak perlu memberi makan kepada orang lain”, itu merupakan kefahaman yang salah. Allah memang pemberi rezeki, tetapi Allah juga menetapkan sebab. Allah memerintahkan manusia memberi makan kepada yang memerlukan. Maka orang yang memberi makan sebenarnya melaksanakan sebab yang Allah syariatkan. Allah yang memberi rezeki pada hakikat rububiyyah, dan manusia menjadi sebab dalam alam yang Allah cipta. Penafian bahawa Allah diberi makan tidak menghapuskan kewajipan manusia memberi makan kepada makhluk. Bahkan ia mengajar bahawa manusia memberi kerana Allah memerintahkan, bukan kerana Allah memerlukan makanan.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga mempunyai kesan terhadap konsep doa. Apabila manusia berdoa meminta rezeki, dia mengakui dirinya sebagai penerima dan Allah sebagai pemberi. Dia tidak meminta Allah kerana Allah memerlukan sesuatu daripadanya. Sebaliknya, dia meminta kerana dirinya memerlukan Allah. Ini merupakan bentuk ubudiyyah yang sangat tinggi. Hamba mengangkat tangannya kepada Allah kerana dia mengetahui bahawa Allah tidak berhajat kepadanya, sedangkan dia berhajat kepada Allah. Maka doa bukan transaksi antara dua pihak yang sama-sama memerlukan. Doa ialah pengakuan kehambaan.

Begitu juga dalam konsep syukur. Allah tidak memerlukan ucapan syukur kita untuk menjadi sempurna. Tetapi kita memerlukan syukur untuk menjaga hati daripada kufur nikmat. Allah memberi makanan, kita bersyukur. Allah tidak memerlukan makanan, tetapi kita memerlukannya. Allah memberi kesihatan, kita bersyukur. Allah tidak memerlukan kesihatan daripada kita. Allah memberi ilmu, kita bersyukur. Allah tidak memerlukan ilmu kita. Semua nikmat mengembalikan kita kepada hakikat bahawa kita adalah penerima.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga membentuk satu prinsip dalam memahami ketuhanan yang sebenar: Tuhan tidak memerlukan ciptaan-Nya. Jika sesuatu yang dianggap Tuhan memerlukan ciptaan untuk hidup, maka ia bukan Tuhan yang sebenar. Jika sesuatu yang dianggap Tuhan memerlukan manusia memberi makanan kepadanya, maka ia berada dalam keadaan berhajat. Jika sesuatu yang dianggap Tuhan memerlukan korban makanan untuk mengekalkan kuasanya, maka ia tidak mempunyai sifat al-Ghani. Allah سبحانه وتعالى menafikan semua bentuk keperluan tersebut. Maka tauhid bukan hanya mengatakan “ada Tuhan”, tetapi mengenal Tuhan dengan sifat kesempurnaan yang benar.

Dalam hal ini, lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga mengandungi suatu penolakan terhadap syirik dari sudut yang sangat halus. Syirik sering berpunca daripada memberikan kepada makhluk sesuatu yang menjadi hak Allah. Jika manusia menganggap makhluk tertentu sebagai sumber rezeki mutlak, dia telah mengangkat makhluk terlalu tinggi. Sedangkan makhluk itu sendiri diberi makan. Orang yang dianggap pemberi rezeki juga perlu makan. Dia bukan al-Razzaq mutlak. Allah sahaja yang tidak berhajat kepada makanan dan Allah yang memberi makan. Maka jangan menjadikan makhluk sebagai sumber rezeki yang bebas daripada Allah. Hormati sebab, tetapi hati bergantung kepada Allah.

Perkara ini boleh dilihat pada seorang doktor. Doktor boleh membantu seseorang sembuh, tetapi doktor sendiri memerlukan makanan. Doktor bukan pemberi kehidupan mutlak. Dia ialah sebab. Begitu juga petani. Petani menghasilkan makanan, tetapi petani sendiri diberi makan oleh Allah. Begitu juga peniaga. Peniaga menjual makanan, tetapi peniaga sendiri menerima rezeki daripada Allah. Maka setiap manusia dalam sistem ekonomi merupakan penerima pada satu sisi walaupun menjadi pemberi pada sisi lain. Allah sahaja yang berada pada kedudukan Pemberi yang tidak memerlukan pemberian.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga membantu menjelaskan bahawa Allah tidak mempunyai sifat kebergantungan yang terdapat pada makhluk. Jika manusia tidak makan, dia boleh menjadi lemah. Jika manusia tidak minum, dia boleh mengalami dahaga. Jika manusia tidak tidur, dia boleh mengalami keletihan. Semua ini menunjukkan sifat makhluk. Allah tidak memerlukan semua itu. Maka apabila kita menyebut Allah Maha Hidup, kehidupan Allah bukan seperti kehidupan manusia yang bergantung kepada makanan, air, tidur dan sistem tubuh. Allah Maha Hidup dengan kehidupan yang sesuai dengan zat-Nya. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ menjadi salah satu bukti penafian kebergantungan tersebut.

Dalam perbahasan sifat Allah, penting untuk memahami bahawa Allah tidak menerima perubahan kesempurnaan melalui perbuatan makhluk. Jika makanan memberi sesuatu kepada Allah, maka makanan itu seolah-olah menjadi sebab Allah memperoleh sesuatu yang sebelumnya tiada. Ini bermakna Allah berhajat kepada sesuatu yang lain. Tetapi Allah سبحانه وتعالى tidak demikian. Dia Maha Kaya. Dia tidak memerlukan sesuatu untuk menyempurnakan diri-Nya. Dia tidak memerlukan makanan. Dia tidak memerlukan tenaga. Dia tidak memerlukan makhluk. Dia tidak memerlukan sokongan. Dia tidak memerlukan pengiktirafan. Dia tidak memerlukan ibadah kita untuk menjadi Tuhan. Kita memerlukan-Nya.

Lafaz ini juga membina pemahaman tentang sifat al-Qayyum. Allah berdiri sendiri dan menegakkan makhluk, sedangkan makhluk tidak berdiri sendiri tanpa Allah. Makanan membantu makhluk hidup kerana Allah menjadikan makanan sebagai sebab. Tetapi Allah tidak memerlukan makanan untuk berdiri sendiri. Bahkan Allah yang menegakkan sistem kehidupan yang menjadikan makanan itu bermanfaat. Ini menunjukkan perbezaan antara sebab dengan Pencipta sebab. Makhluk bergantung kepada sebab yang Allah ciptakan. Allah tidak bergantung kepada sebab tersebut.

Apabila seseorang makan, makanan itu menjadi sebahagian daripada tubuhnya melalui proses yang panjang. Tetapi Allah tidak mengalami proses seperti itu. Allah tidak mengambil zat daripada makanan. Allah tidak menyerap nutrisi. Allah tidak membina kekuatan melalui nutrisi. Allah tidak mengubah makanan menjadi tenaga. Semua itu merupakan proses makhluk. Maka janganlah memindahkan pengalaman manusia kepada Allah. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ sendiri cukup untuk menutup pintu tersebut. Allah tidak berada dalam kategori makhluk yang memerlukan makanan.

Lafaz ini juga mengajar bahawa Allah tidak menjadi penerima manfaat daripada makanan. Makhluk makan dan mendapat manfaat daripada makanan. Allah tidak makan kerana Allah tidak memerlukan manfaat tersebut. Jika seseorang mengatakan bahawa Allah menerima manfaat daripada makanan, maka dia telah meletakkan Allah dalam keadaan berhajat. Allah tidak demikian. Semua manfaat kembali kepada makhluk. Allah memberi manfaat kepada makhluk, bukan memerlukan manfaat daripada makhluk.

Ini juga berkait dengan konsep bahawa Allah tidak memperoleh kekuatan daripada ibadah manusia. Manusia yang beribadah mendapat manfaat. Manusia yang berzikir mendapat ketenangan. Manusia yang bersedekah mendapat pahala. Manusia yang berpuasa mendidik dirinya. Allah tidak menjadi lebih kuat kerana itu. Allah tidak memerlukan semua itu untuk kekal sebagai Tuhan. Maka jika seseorang meninggalkan ibadah, dia tidak merugikan Allah dari sudut kesempurnaan zat-Nya. Dia merugikan dirinya sendiri. Inilah kefahaman yang sangat penting dalam tauhid.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga boleh mengajar manusia agar tidak menganggap dirinya mempunyai jasa mutlak kepada Allah. Seseorang mungkin berkata, “Aku telah banyak beribadah kepada Allah,” lalu merasa bahawa Allah berhutang kepadanya. Ini merupakan penyakit hati. Kita beribadah dengan taufik Allah, menggunakan anggota yang Allah berikan, menggunakan masa yang Allah berikan, menggunakan ilmu yang Allah berikan dan melaksanakan perintah yang Allah berikan. Bahkan kemampuan untuk taat juga merupakan nikmat Allah. Maka kita tidak mempunyai jasa mutlak kepada Allah. Allah tidak memerlukan kita. Kita yang memerlukan Allah.

Dengan memahami perkara ini, seseorang akan lebih mudah memahami makna ikhlas. Jika Allah tidak memerlukan makanan, maka kita tidak melakukan ibadah untuk memberi sesuatu kepada Allah yang Allah kekurangan. Kita beribadah kerana Allah ialah Tuhan yang berhak disembah dan kerana kita ialah hamba yang diperintah. Kita bersolat bukan untuk menjadikan Allah lebih sempurna. Kita bersolat kerana Allah berhak disembah dan Dia memerintahkan kita. Kita bersedekah bukan untuk memberi kekayaan kepada Allah. Kita bersedekah kerana Allah memerintahkan dan kerana makhluk memerlukan bantuan. Kita berpuasa bukan untuk menambah kekuatan Allah. Kita berpuasa kerana Allah memerintah dan kerana kita memerlukan taqwa.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga menunjukkan bahawa sifat al-Ghani Allah bukan bermaksud Allah tidak melakukan apa-apa kepada makhluk. Sebaliknya, Allah memberi tanpa berhajat. Ini merupakan kesempurnaan kemurahan. Manusia kadang-kadang memberi kerana mahu menerima sesuatu kembali. Allah memberi nikmat kepada manusia tanpa memerlukan makanan atau rezeki daripada mereka. Allah memberi sebelum manusia meminta. Allah memberi ketika manusia lalai. Allah memberi kepada orang beriman dan orang kafir dalam urusan dunia. Allah memberi rezeki kepada makhluk tanpa menjadikan pemberian itu sebagai sesuatu yang Dia perlukan.

Dalam konteks rezeki dunia, seseorang juga perlu memahami bahawa banyaknya makanan tidak semestinya menunjukkan seseorang lebih dicintai Allah, dan sedikitnya makanan tidak semestinya menunjukkan seseorang lebih dibenci Allah. Allah memberi dunia kepada siapa yang Dia kehendaki sebagai ujian. Nabi-nabi juga pernah mengalami kesusahan dan kelaparan. Maka lafaz وَلَا يُطْعَمُ tidak boleh digunakan untuk membuat kesimpulan bahawa Allah menjamin setiap makhluk mendapat jumlah makanan yang sama atau kehidupan tanpa kesusahan. Makna lafaz ialah Allah bukan pihak yang memerlukan makanan. Allah ialah pemberi rezeki dan pentadbir makhluk. Bagaimana rezeki dibahagikan merupakan sebahagian daripada hikmah dan qadar Allah.

Hal ini juga mengajar bahawa manusia yang kelaparan perlu dibantu. Jika Allah ialah pemberi rezeki, manusia tidak boleh menggunakan alasan tersebut untuk meninggalkan tanggungjawab. Allah boleh memberi rezeki melalui manusia lain. Orang kaya diberi harta sebagai amanah. Orang miskin diuji dengan kekurangan. Masyarakat diuji sama ada mereka saling membantu. Maka memberi makan kepada orang lapar merupakan amal yang mulia. Tetapi amal itu bukan kerana Allah memerlukan makanan. Ia kerana Allah memerintahkan manusia berbuat ihsan dan kerana makhluk memerlukan bantuan.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga mempunyai kesan terhadap cara seseorang melihat harta. Harta bukan sumber mutlak rezeki. Harta ialah sesuatu yang Allah berikan dan manusia gunakan. Orang yang memiliki banyak harta tetap perlu makan. Orang yang miskin juga perlu makan. Raja perlu makan. Rakyat perlu makan. Ulama perlu makan. Orang jahil perlu makan. Semua makhluk berada dalam keadaan menerima. Allah tidak memerlukan makanan. Maka harta tidak boleh menjadikan manusia merasa dirinya seperti Tuhan. Dia tetap seorang penerima nikmat.

Dalam konteks kesombongan, orang yang mempunyai makanan yang banyak mungkin merasa dirinya tidak memerlukan sesiapa. Tetapi hakikatnya dia tetap bergantung kepada Allah. Jika Allah menghilangkan kesihatan, dia mungkin tidak dapat makan. Jika Allah menghilangkan kemampuan menelan, makanan yang banyak tidak berguna. Jika Allah menghilangkan selera, makanan yang mahal tidak memberi manfaat. Jika Allah menghilangkan kemampuan tubuh mengambil nutrisi, makanan tidak menjadi sumber kekuatan. Semua ini menunjukkan bahawa manusia bergantung kepada banyak perkara yang dia sendiri tidak kuasai. Allah tidak mempunyai kebergantungan tersebut.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga mengingatkan bahawa keperluan makhluk sentiasa berubah, tetapi Allah tidak menjadi makhluk yang berubah kerana keperluan tersebut. Manusia lapar kemudian kenyang. Lemah kemudian kuat. Haus kemudian puas. Semua ini perubahan makhluk. Allah tidak mengalami perubahan kesempurnaan seperti itu. Allah tidak menjadi lapar lalu kenyang. Allah tidak menjadi lemah lalu kuat kerana makanan. Allah tidak memerlukan proses tersebut. Ini merupakan perbezaan asas antara Allah dengan makhluk.

Dalam perbahasan ini, kita juga perlu berhati-hati dengan penggunaan istilah yang mungkin mengandungi gambaran jasmani. Kita tidak mengatakan bahawa Allah “makan secara rohani” atau “makan dengan cara ghaib” kerana nas tidak menyatakan demikian. Yang benar ialah Allah tidak diberi makan. Kita menetapkan makna yang jelas daripada lafaz tersebut dan tidak mereka-reka kaifiyyah. Allah سبحانه وتعالى mengetahui hakikat zat-Nya dan sifat-Nya. Manusia mempunyai kewajipan untuk beriman kepada apa yang Allah khabarkan tanpa menyerupakan-Nya dengan makhluk.

Begitu juga kita tidak mengatakan bahawa Allah “tidak makan kerana makanan terlalu rendah bagi Allah” dalam makna yang mungkin membawa kepada falsafah yang tidak diperlukan. Yang lebih tepat ialah Allah tidak diberi makan kerana Allah Maha Kaya dan tidak berhajat kepada makanan. Ini ialah makna yang jelas dan selamat. Allah sendiri menafikan keadaan diberi makan. Kita menerima penafian itu tanpa menambah perkara yang tidak perlu.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga membuktikan bahawa makanan tidak mempunyai kedudukan sebagai sesuatu yang menentukan kewujudan Tuhan. Sebaliknya, makanan itu sendiri bergantung kepada Allah. Tumbuhan memerlukan air. Air memerlukan sistem yang Allah ciptakan. Tanah memerlukan keadaan tertentu. Haiwan memerlukan makanan. Manusia memerlukan haiwan dan tumbuhan. Semua ini membentuk jaringan kebergantungan makhluk. Allah berada di luar jaringan kebergantungan tersebut sebagai Pencipta dan Rabb. Oleh itu, Tuhan tidak boleh dimasukkan sebagai satu unsur dalam ekosistem yang memerlukan makanan. Dia ialah Pencipta ekosistem tersebut.

Jika seseorang merenung satu butir makanan, dia boleh melihat bahawa makanan itu sendiri merupakan tanda kekuasaan Allah. Gandum, beras, buah, sayur, daging dan susu semuanya mempunyai struktur yang kompleks. Manusia boleh mengusahakan dan memprosesnya, tetapi manusia tidak mencipta hukum yang menjadikan ia sesuai untuk tubuh. Semua itu merupakan tanda penciptaan Allah. Namun Allah sendiri tidak memerlukan makanan tersebut. Makhluk melihat makanan lalu berkata, “aku memerlukan ini”; Allah tidak memerlukannya. Inilah satu renungan tauhid yang sangat kuat.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga memberi kesedaran bahawa manusia tidak boleh menganggap dirinya sebagai pemilik mutlak nikmat. Jika Allah yang memberi makanan, maka makanan yang ada di tangan manusia sebenarnya amanah. Ia boleh dimakan dengan halal, diberikan kepada orang lain, atau digunakan dalam perkara yang baik. Membazir makanan merupakan sikap yang tidak bersyukur kerana seseorang membuang nikmat yang Allah berikan. Memberi makan kepada orang yang memerlukan pula merupakan bentuk penggunaan nikmat sesuai dengan perintah Allah. Semua ini kembali kepada pengakuan bahawa kita menerima dan Allah memberi.

Dalam keadaan seseorang makan makanan yang sederhana, dia tidak sepatutnya merasa hina jika hatinya mengenal Allah. Allah tidak menilai kemuliaan manusia berdasarkan mahalnya makanan. Yang penting ialah makanan halal dan cara penggunaannya benar. Orang yang makan nasi sederhana dengan syukur boleh lebih dekat kepada Allah daripada orang yang makan makanan mewah dengan sombong. Ini kerana makanan ialah rezeki, bukan ukuran mutlak kemuliaan. Allah memberi makan kepada semua makhluk. Dia tidak memerlukan makanan. Maka nilai manusia terletak pada ketaatan dan taqwa, bukan pada banyaknya makanan yang dimiliki.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga menanam rasa bergantung hanya kepada Allah dalam hati. Jika seseorang kehilangan pekerjaan, dia mungkin merasa bahawa sumber rezekinya telah tertutup. Tetapi apabila dia memahami bahawa majikan bukan al-Razzaq mutlak dan dirinya sendiri tidak mampu mencipta rezeki dari ketiadaan, dia kembali kepada Allah. Dia mencari pekerjaan, berusaha, berdoa dan bersabar. Dia tidak memuja sebab. Dia tidak menganggap manusia sebagai pemberi mutlak. Ini ialah tawakal yang dibina atas tauhid.

Begitu juga jika seseorang mendapat rezeki yang banyak, dia tidak sepatutnya lupa bahawa dirinya tetap penerima. Kekayaan tidak mengubah hakikat bahawa dia memerlukan makanan. Bahkan semakin banyak nikmat, semakin banyak tanggungjawab. Dia perlu bersyukur, membayar zakat apabila wajib, memberi kepada yang memerlukan dan menggunakan harta pada jalan yang halal. Jika dia menggunakan harta untuk bermegah, dia telah lupa bahawa harta itu datang daripada Allah. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ mengingatkan bahawa manusia tidak pernah berubah daripada kedudukan sebagai penerima.

Dalam hubungan dengan ilmu, manusia juga merupakan penerima. Allah memberikan ilmu kepada siapa yang Dia kehendaki. Ulama belajar daripada guru, guru belajar daripada guru sebelumnya, dan seluruh ilmu akhirnya kembali kepada wahyu yang Allah turunkan serta akal yang Allah ciptakan. Tidak ada manusia yang mempunyai ilmu secara mutlak. Allah tidak menerima ilmu daripada manusia. Allah mengetahui segala sesuatu. Maka sifat al-Ghani bukan hanya dalam makanan, tetapi makanan menjadi contoh konkret untuk memahami bahawa Allah tidak menerima keperluan daripada makhluk.

Perkara yang sama berlaku pada kekuatan. Manusia makan untuk mendapat kekuatan. Allah tidak memerlukan makanan untuk menjadi kuat. Allah ialah al-Qawiyy. Kekuatan Allah tidak berasal daripada makanan. Jika Allah memerlukan makanan untuk memperoleh kekuatan, maka kekuatan-Nya bergantung kepada sesuatu yang lain. Ini bertentangan dengan kesempurnaan-Nya. Maka وَلَا يُطْعَمُ secara tidak langsung membantu manusia memahami bahawa sifat Allah tidak dibina atas mekanisme makhluk.

Begitu juga dengan kehidupan. Makhluk makan kerana kehidupan mereka mempunyai proses yang memerlukan nutrisi. Allah Maha Hidup dan kehidupan-Nya tidak bergantung kepada makanan. Oleh itu, apabila kita menyebut bahawa Allah Maha Hidup, janganlah membayangkan kehidupan Allah seperti kehidupan manusia. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ membantu memutuskan persamaan tersebut. Allah tidak memerlukan makanan untuk hidup. Dia tidak menerima nutrisi. Dia tidak bergantung kepada metabolisme. Dia tidak bergantung kepada organ. Dia tidak bergantung kepada sesuatu yang dicipta.

Dalam hal ini, lafaz tersebut juga menjadi sebahagian daripada dalil bahawa Allah tidak berada dalam kategori jisim makhluk yang memerlukan sifat-sifat fizikal untuk terus wujud. Makhluk yang mempunyai tubuh memerlukan makanan dalam kadar tertentu. Allah tidak demikian. Maka kita tidak boleh memahami Allah sebagai tubuh besar yang berada dalam alam dan memerlukan sumber makanan. Allah ialah Pencipta alam. Dia tidak bergantung kepada alam. Alam bergantung kepada-Nya.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga boleh menjadi benteng terhadap gambaran Tuhan dalam bentuk manusia. Jika Tuhan digambarkan sebagai manusia, maka Tuhan itu mesti makan, minum dan mengalami keperluan manusia. Al-Quran menafikan hal tersebut. Allah memberi makan tetapi tidak diberi makan. Maka Allah bukan manusia dan bukan makhluk yang memerlukan makanan. Rasulullah ﷺ sendiri ialah manusia yang memerlukan makanan, tetapi baginda bukan Tuhan. Ini membezakan antara Rasul dengan Rabb. Rasul makan sebagai manusia. Allah tidak diberi makan sebagai Rabb.

Perbezaan ini sangat penting dalam memahami Rasulullah ﷺ. Kita mencintai baginda, tetapi baginda makan, minum dan hidup sebagai manusia. Allah pula tidak diberi makan. Maka janganlah seseorang mencampurkan sifat Rasul dengan sifat Allah. Rasul ialah hamba. Allah ialah Rabb. Rasul berhajat kepada Allah. Allah tidak berhajat kepada Rasul. Rasul menerima makanan daripada Allah. Allah tidak menerima makanan daripada Rasul. Ini merupakan satu garis pemisah yang jelas antara makhluk dan Khaliq.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga membina kefahaman bahawa Allah tidak memerlukan alam untuk mengekalkan kewujudan-Nya. Jika seluruh alam musnah, Allah tetap ada. Jika seluruh makanan tiada, Allah tetap tidak berhajat. Jika seluruh makhluk tidak mampu memberi apa-apa, Allah tidak menjadi lemah. Makhluk bergantung kepada Allah pada setiap saat. Allah tidak bergantung kepada makhluk walau sesaat. Ini merupakan makna yang sangat besar daripada al-Ghani dan al-Qayyum.

Apabila seseorang memahami hakikat ini, dia akan lebih berhati-hati daripada meminta sesuatu yang hanya layak diminta kepada Allah kepada makhluk dengan keyakinan bahawa makhluk itu mempunyai kuasa mutlak. Makhluk boleh menjadi sebab, tetapi tidak menjadi Rabb. Seorang manusia boleh memberikan makanan, tetapi dia bukan pencipta rezeki. Seorang doktor boleh membantu, tetapi dia bukan pencipta kesembuhan. Seorang petani boleh menanam, tetapi dia bukan pencipta hujan. Seorang peniaga boleh menjual, tetapi dia bukan pemilik mutlak rezeki. Semua sebab berada di bawah kekuasaan Allah. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ menunjukkan bahawa Allah berada pada kedudukan yang tidak berhajat kepada sebab tersebut.

Dalam masa yang sama, kita tidak boleh mengingkari sebab. Mengatakan Allah pemberi rezeki tidak bermaksud manusia tidak perlu bekerja. Mengatakan Allah memberi makan tidak bermaksud manusia boleh duduk tanpa berusaha. Allah memerintahkan mengambil sebab yang dibenarkan. Rasulullah ﷺ sendiri berusaha. Para sahabat bekerja. Petani menanam. Peniaga berniaga. Tetapi hati mereka tidak menjadikan sebab sebagai Tuhan. Inilah keseimbangan tauhid: anggota mengambil sebab, hati bergantung kepada Allah.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga membina rasa fakir kepada Allah. Manusia sebenarnya sentiasa fakir. Bahkan orang yang mempunyai makanan untuk bertahun-tahun tetap fakir kepada Allah kerana dia memerlukan kemampuan untuk menikmati makanan tersebut. Dia memerlukan kesihatan, keselamatan dan kehidupan. Jika Allah mencabut salah satu nikmat tersebut, makanan yang banyak mungkin tidak memberi manfaat. Maka manusia bukan hanya memerlukan makanan, tetapi memerlukan Allah pada setiap saat. Allah tidak memerlukan makanan dan tidak memerlukan manusia.

Dari sini, lafaz ini dapat menjadi asas kepada penghayatan ubudiyyah yang mendalam. Hamba yang sedar dirinya fakir tidak akan mudah sombong. Dia mengetahui bahawa segala yang ada padanya ialah pemberian. Allah tidak menerima makanan daripada dirinya. Allah tidak memerlukan hartanya. Allah tidak memerlukan tenaganya. Tetapi Allah memberinya peluang untuk beribadah dan berbuat baik. Maka setiap amal menjadi nikmat yang perlu disyukuri. Bahkan kemampuan untuk memberi makan kepada orang miskin merupakan nikmat Allah. Kemampuan untuk bersedekah merupakan nikmat Allah. Kemampuan untuk bekerja merupakan nikmat Allah.

Apabila seseorang benar-benar memahami وَلَا يُطْعَمُ, dia akan melihat bahawa Allah tidak berada dalam hubungan “saling memerlukan” dengan makhluk. Allah tidak memerlukan makhluk untuk memberi-Nya sesuatu, sedangkan makhluk memerlukan Allah untuk segala sesuatu. Inilah perbezaan antara Tuhan dan makhluk. Jika seseorang menganggap Allah dan manusia saling memerlukan dalam makna yang sama, dia telah merosakkan konsep tauhid. Allah memberi kepada makhluk, tetapi Allah tidak memerlukan pemberian makhluk.

Lafaz ini juga menunjukkan bahawa Allah tidak berada dalam keadaan menerima kesan daripada makhluk yang menjadikan-Nya berubah daripada kurang kepada sempurna. Makanan memberi kesan kepada tubuh makhluk. Allah tidak demikian. Allah tidak menjadi lebih baik kerana makanan. Allah tidak menjadi lebih kuat kerana manusia menyembah-Nya. Allah tidak menjadi lebih sempurna kerana manusia memuji-Nya. Semua pujian kembali kepada makhluk kerana mereka yang mendapat manfaat daripada memuji Allah. Allah memang dipuji kerana Dia layak dipuji, tetapi pujian makhluk tidak menambah kesempurnaan-Nya.

Maka seseorang yang memahami lafaz ini akan lebih memahami makna al-Hamid. Allah Maha Terpuji sebelum makhluk memuji-Nya. Jika semua makhluk tidak memuji, Allah tetap terpuji dengan kesempurnaan-Nya. Begitu juga Allah Maha Kaya sebelum makhluk memberi sesuatu. Jika semua makhluk tidak memberi makanan, Allah tetap tidak berhajat. Kesempurnaan Allah tidak menunggu makhluk. Makhluklah yang menunggu rahmat dan rezeki Allah.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga menolak gambaran bahawa ibadah manusia ialah “makanan Tuhan”. Ini merupakan kesalahan yang sangat besar. Allah tidak memerlukan ibadah untuk hidup. Allah tidak memperoleh tenaga daripada zikir manusia. Allah tidak memperoleh kekuatan daripada solat manusia. Allah tidak menjadi lebih sempurna kerana puasa manusia. Ibadah ialah hak Allah dan manfaatnya kembali kepada manusia. Allah memerintah sebagai Rabb, bukan sebagai pihak yang kekurangan.

Dalam hal ini, seseorang perlu membezakan antara “Allah berhak menerima ibadah” dengan “Allah memerlukan ibadah”. Allah memang berhak disembah kerana Dia ialah Tuhan. Tetapi Dia tidak memerlukan ibadah untuk menyempurnakan diri-Nya. Ini merupakan perbezaan yang sangat penting. Manusia wajib menyembah Allah bukan kerana Allah kekurangan sesuatu jika manusia tidak menyembah-Nya, tetapi kerana Allah ialah Rabb yang mencipta mereka dan satu-satunya yang berhak menerima ibadah. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ membantu memahami prinsip ini melalui contoh makanan.

Lafaz ini juga memberikan pendidikan kepada hati supaya tidak merasa bahawa Allah berhutang kepada manusia kerana ibadah. Jika seseorang bersolat bertahun-tahun, Allah tidak menjadi terhutang kepadanya dalam makna bahawa manusia telah memberi Allah sesuatu yang Allah perlukan. Sebaliknya, Allah memberi manusia taufik, kesihatan, masa dan kemampuan untuk bersolat. Bahkan pahala solat itu sendiri merupakan kemurahan Allah. Maka seorang hamba sentiasa berada dalam keadaan menerima nikmat. Ini menjadikan rasa syukur lebih kuat dan rasa ujub lebih lemah.

Akhirnya, lafaz وَلَا يُطْعَمُ perlu diletakkan pada tempatnya sebagai satu lafaz yang menetapkan kesempurnaan Allah melalui penafian keperluan. Allah tidak diberi makan. Allah tidak berhajat kepada makanan. Allah tidak memerlukan nutrisi. Allah tidak memerlukan tenaga daripada makanan. Allah tidak memerlukan makhluk untuk mengekalkan kehidupan-Nya. Allah tidak menerima kesempurnaan daripada makhluk. Allah tidak menjadi lebih kuat kerana pemberian makhluk. Allah tidak menjadi lebih kaya kerana harta makhluk. Allah tidak menjadi lebih mulia kerana pujian makhluk. Allah ialah al-Ghani, al-Hayy, al-Qayyum, Rabb sekalian alam. Makhluklah yang fakir kepada-Nya.

Dengan demikian, وَلَا يُطْعَمُ bukan sekadar penafian tentang makan. Ia adalah penafian terhadap seluruh makna kebergantungan yang terkandung dalam keadaan diberi makan. Orang yang diberi makan memerlukan pemberi. Orang yang memerlukan makanan memerlukan sesuatu di luar dirinya untuk meneruskan kehidupan. Allah tidak demikian. Dia tidak berhajat kepada pemberi. Dia tidak berhajat kepada makanan. Dia tidak berhajat kepada makhluk. Bahkan semua pemberi dalam alam ini sebenarnya berada dalam keadaan menerima daripada Allah. Semua yang memberi makanan kepada makhluk menerima rezeki daripada Allah. Semua yang menghasilkan makanan menggunakan bahan yang Allah ciptakan. Semua yang mempunyai kemampuan untuk bekerja menggunakan tubuh yang Allah ciptakan. Maka pemberian makhluk adalah terbatas dan bergantung, sedangkan Allah memberi tanpa berhajat.

Lafaz وَلَا يُطْعَمُ juga mengajar manusia bahawa setiap kali dia melihat makanan, dia sepatutnya mengingati kedudukannya sebagai hamba. Dia bukan pemilik mutlak. Dia ialah penerima nikmat. Dia makan kerana Allah memberi rezeki. Dia hidup kerana Allah memberikan kehidupan. Dia kuat kerana Allah memberikan kekuatan. Dia mampu mencari rezeki kerana Allah memberikan kemampuan. Jika dia memiliki harta, harta itu amanah. Jika dia memiliki makanan, makanan itu amanah. Jika dia mempunyai kemampuan memberi makan kepada orang lain, kemampuan itu amanah. Allah tidak memerlukan apa yang ada di tangannya. Tetapi manusia akan ditanya bagaimana dia menggunakan apa yang Allah berikan kepadanya.

Maka lafaz وَلَا يُطْعَمُ membina dua kesedaran yang mesti berjalan bersama. Kesedaran pertama ialah kesempurnaan Allah: Allah tidak berhajat kepada makanan dan tidak menerima pemberian makanan daripada sesiapa. Kesedaran kedua ialah kefakiran makhluk: makhluk memerlukan makanan dan memerlukan Allah untuk mendapatkan makanan. Jika hanya kesedaran pertama tanpa kesedaran kedua, seseorang mungkin memahami Allah sebagai tidak berhajat tetapi tidak merasakan dirinya sebagai hamba. Jika hanya kesedaran kedua tanpa kesedaran pertama, seseorang mungkin merasakan Allah seperti makhluk yang juga mempunyai keperluan. Al-Quran membetulkan kedua-duanya: Allah ialah Pemberi yang tidak berhajat, sedangkan makhluk ialah penerima yang berhajat.

Oleh itu, lafaz ini juga menjadi asas kepada adab seorang hamba ketika meminta. Apabila meminta rezeki, seseorang tidak perlu merasa bahawa Allah mempunyai keperluan terhadapnya sehingga dia perlu “membayar” Allah dengan sesuatu. Dia meminta sebagai hamba kepada Rabb. Dia berdoa kerana dia fakir. Dia bersyukur apabila diberi. Dia bersabar apabila diuji. Dia berusaha mengambil sebab. Tetapi hatinya tidak menganggap Allah sebagai pihak yang memerlukan sesuatu daripada dirinya. Allah tidak diberi makan. Allah tidak memerlukan pemberian manusia.

Jika seseorang memahami lafaz ini dengan benar, dia juga akan memahami mengapa Allah disebut sebagai “Yang Memberi Rezeki” dan bukan “Yang Memerlukan Rezeki”. Rezeki bergerak daripada Allah kepada makhluk, bukan daripada makhluk kepada Allah. Allah menciptakan, memberi, mengatur dan mentadbir. Makhluk menerima, menggunakan dan bersyukur. Ini merupakan struktur asas rububiyyah. Allah tidak berada di bawah sistem rezeki. Sistem rezeki berada di bawah kekuasaan Allah.

Dalam konteks yang lebih luas, lafaz وَلَا يُطْعَمُ mengajar bahawa segala bentuk kekurangan yang dialami makhluk tidak boleh dinisbahkan kepada Allah sebagai sifat kekurangan. Makhluk lapar, tetapi Allah tidak lapar. Makhluk haus, tetapi Allah tidak memerlukan minuman. Makhluk lemah, tetapi Allah Maha Kuat. Makhluk tidur, tetapi Allah tidak tidur. Makhluk mati, tetapi Allah Maha Hidup. Makhluk memerlukan tempat, tetapi Allah tidak berhajat kepada sesuatu yang dicipta sebagai tempat pergantungan. Kesemua ini perlu difahami dengan kaedah yang sama: Allah tidak menyerupai makhluk. Penafian وَلَا يُطْعَمُ menjadi satu contoh yang sangat jelas daripada kaedah tersebut.

Lafaz ini juga membuktikan bahawa Allah tidak boleh difahami berdasarkan ukuran biologikal. Semua proses biologikal yang manusia alami merupakan sifat makhluk. Makan, minum, tidur, tumbesaran, metabolisme, penuaan dan kematian ialah sebahagian daripada kehidupan makhluk. Allah سبحانه وتعالى tidak berada dalam sistem tersebut. Allah ialah Pencipta sistem biologi. Maka apabila wahyu menyebut perbuatan Allah, kita tidak boleh memasukkan kaifiyyah biologi ke dalamnya. Allah memberi makan dengan cara yang layak bagi-Nya, tetapi Allah tidak diberi makan.

Dengan demikian, semakin seseorang merenung lafaz وَلَا يُطْعَمُ, semakin jelas bahawa Allah سبحانه وتعالى adalah al-Ghani yang mutlak, sedangkan manusia ialah fakir yang mutlak dalam makna bahawa seluruh keperluannya kembali kepada Allah. Allah tidak memerlukan makanan, tetapi manusia memerlukan makanan. Allah tidak memerlukan harta, tetapi manusia memerlukan harta untuk memenuhi keperluan hidup. Allah tidak memerlukan ibadah, tetapi manusia memerlukan ibadah untuk keselamatan. Allah tidak memerlukan manusia, tetapi manusia memerlukan Allah. Allah tidak memperoleh kesempurnaan daripada makhluk, tetapi makhluk memperoleh segala kesempurnaan yang mereka miliki daripada Allah.

Maka lafaz وَلَا يُطْعَمُ sepatutnya mematahkan segala rasa sombong dalam diri manusia. Bagaimana manusia mahu sombong sedangkan dia perlu makan setiap hari? Bagaimana manusia mahu merasa dirinya berdikari secara mutlak sedangkan dia bergantung kepada air, makanan, udara, tubuh, bumi dan pelbagai nikmat yang bukan ciptaannya? Bagaimana manusia mahu merasa dirinya tidak berhajat kepada Allah sedangkan dia sendiri tidak mampu menjamin bahawa dia akan dapat menikmati makanan yang berada di hadapannya? Allah سبحانه وتعالى tidak berada dalam keadaan tersebut. Allah tidak diberi makan. Dia tidak berhajat. Dia ialah Rabb. Kita ialah hamba.

Inilah inti yang paling kuat daripada lafaz وَلَا يُطْعَمُ. Ia bukan semata-mata memberitahu bahawa Allah tidak makan. Ia menafikan daripada Allah seluruh keadaan yang menjadikan seseorang memerlukan makanan. Ia menetapkan bahawa Allah tidak berhajat kepada makanan dan tidak menerima makanan daripada makhluk. Ia membezakan Allah daripada makhluk dengan sangat jelas. Ia menetapkan kesempurnaan al-Ghani. Ia menguatkan makna al-Qayyum. Ia menunjukkan bahawa Allah ialah pemberi rezeki. Ia menolak gambaran Tuhan sebagai makhluk yang memerlukan persembahan makanan. Ia menjaga tauhid daripada syirik. Ia membina tawakal. Ia melahirkan syukur. Ia mematahkan kesombongan. Ia mengajar kehambaan. Ia menegaskan perbezaan antara Khaliq dengan makhluk.

Maka apabila seorang Muslim membaca lafaz وَلَا يُطْعَمُ, hendaklah dia memahami bahawa dirinya berada pada sisi yang berlawanan daripada Allah dalam perkara keperluan. Dia diberi makan, sedangkan Allah tidak diberi makan. Dia menerima rezeki, sedangkan Allah memberi rezeki. Dia memerlukan makanan, sedangkan Allah tidak memerlukannya. Dia menerima kehidupan, sedangkan Allah ialah al-Hayy. Dia memerlukan Allah pada setiap saat, sedangkan Allah tidak memerlukan dirinya. Inilah pengakuan kehambaan yang sangat mendalam. Manusia tidak akan benar-benar mengenal dirinya sebagai hamba sehingga dia mengenal Allah sebagai Rabb yang Maha Kaya dan tidak berhajat.

Oleh sebab itu, lafaz وَلَا يُطْعَمُ hendaklah dibaca dengan penuh pengagungan terhadap Allah. Ia mengajar bahawa Allah tidak seperti makhluk, tidak berhajat kepada makhluk dan tidak menerima kesempurnaan daripada makhluk. Semua yang ada pada kita ialah pemberian Allah. Makanan kita pemberian Allah. Minuman kita pemberian Allah. Kekuatan kita pemberian Allah. Kesihatan kita pemberian Allah. Kemampuan bekerja kita pemberian Allah. Bahkan kemampuan untuk bersyukur juga merupakan nikmat Allah. Kita sentiasa menerima, sedangkan Allah tidak berhajat untuk menerima makanan daripada kita. Maka semakin seseorang memahami lafaz ini, semakin dia sepatutnya merendahkan dirinya sebagai hamba, semakin kuat tawakalnya kepada Allah, semakin benar syukurnya, semakin jauh dirinya daripada kesombongan dan semakin kukuh tauhidnya.

Dengan itu, وَلَا يُطْعَمُ menjadi satu lafaz yang sangat ringkas tetapi mengandungi perbahasan yang luas tentang kesempurnaan Allah. Allah tidak diberi makan kerana Allah tidak berhajat kepada makanan. Allah tidak berhajat kepada makanan kerana Allah Maha Kaya. Allah Maha Kaya kerana Dia tidak memerlukan makhluk. Makhluk memerlukan Allah kerana makhluk diciptakan dan ditadbir oleh Allah. Maka hubungan antara Allah dan makhluk bukan hubungan dua pihak yang sama-sama memerlukan. Ia hubungan antara Rabb dengan hamba, antara Pencipta dengan ciptaan, antara Pemberi dengan penerima, antara Yang Maha Kaya dengan yang fakir. Lafaz وَلَا يُطْعَمُ menegaskan perbezaan tersebut dengan satu gambaran yang sangat dekat dengan kehidupan manusia: makanan.

Setiap kali manusia makan, dia berada dalam keadaan menerima. Setiap kali dia melihat dirinya memerlukan makanan, dia boleh mengingati bahawa Allah tidak memerlukan makanan. Setiap kali dia memberi makan kepada orang lain, dia boleh mengingati bahawa dirinya sendiri menerima rezeki daripada Allah. Setiap kali dia melihat makanan di atas meja, dia boleh mengingati bahawa makanan itu bukan datang daripada kuasa dirinya secara mutlak. Ia datang melalui sebab-sebab yang Allah ciptakan. Setiap kali dia merasa lapar, dia boleh mengingati kefakirannya. Setiap kali dia kenyang, dia boleh mengingati kemurahan Allah. Dan setiap kali dia membaca وَلَا يُطْعَمُ, dia boleh mengingati bahawa Rabb yang memberi makan kepadanya tidak berhajat kepada makanan daripada dirinya.

Inilah kesempurnaan makna yang dapat direnungkan daripada lafaz وَلَا يُطْعَمُ. Ia mengangkat hati daripada makanan kepada rezeki, daripada rezeki kepada rububiyyah, daripada rububiyyah kepada al-Ghani, daripada al-Ghani kepada ubudiyyah, dan daripada ubudiyyah kepada tauhid. Allah tidak diberi makan. Allah tidak berhajat. Allah tidak menerima kesempurnaan daripada makhluk. Allah ialah Pemberi. Kita ialah penerima. Allah ialah Rabb. Kita ialah hamba. Allah ialah al-Ghani. Kita ialah fakir. Allah ialah al-Razzaq. Kita ialah yang diberi rezeki. Allah ialah al-Qayyum. Kita ialah makhluk yang sentiasa berhajat kepada-Nya. Apabila hakikat ini benar-benar hidup dalam hati, maka lafaz وَلَا يُطْعَمُ tidak lagi dibaca sebagai sekadar satu penafian tentang makanan, tetapi sebagai satu penegasan besar tentang kesempurnaan Allah dan kefakiran seluruh makhluk di hadapan-Nya.

asas

asa

asas

https://draft.blogger.com/blog/post/edit/50065684574614780/312461664977298674?hl=en

Popular posts from this blog

LAMAN WEB

MOHD ROSLAN ABDUL GHANI -
Image
ا     ب     ت     ث     ج     ح     خ     د     ذ     ر     ز     س     ش     ص     ض     ط     ظ     ع     غ     ف     ق     ك     ل     م     ن     و     ه     ي A     B     C     D     E     F     G     H     I     J     K     L     M     N     O     P     Q     R     S     T     U     V     W     X     Y     Z edit  /  LAMAN WEB  /...
Baca Selanjutnya